(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Sownik jzyka polskiego przez M. Samuela Bogumia Linde. Wyd. 2., poprawne i pomnoone"



{•^■'■^wtK' 





L-743fc,s,l ' - " 

SŁOWNIK 

JEŻYKA POLSKIEGO 



P R z K z 



M. SAMUELA BOGIMIŁA LINDE. / 




WYDAM DRUGIE, POPRAWNE I POMNOŻONE 

STARANIEM I NAKiiADEM 

ZAKMDU [NARODOWEGO IMIENIA OSSOLIŃSKICH. 



Tom III. 



504729 

LWÓW 

w DRUKARNI ZAKŁADU OSSOLIŃSKICH. 

1837. 




;/ 



Narody Sarmackie, Bułgarskie, Ruskie, Gockie , Polskie, Wołyńskie, Wandalskie, Czeskie, tak bardzo wafeczne 
były, iż wszystkę jakmiarz Europę, Azyą oboję i Afrykę wojowały; tedy tei jfzyk swój przyrodzony Sławiański, dla 
równości granic i częstego między cudzemi narody obcowania, pomieszały. Przeto Serbowie, Karwaci, Racowie, 
Bulgarowie z Greki, z Węgry i z Turkami; Dalmatowie zaś, Karnioiani , Styryjczykowie, Istrowie, lliirykowie z Wło- 
chy; Slęzacy, Morawcy, Czechowie, Misnacy , Pomorzanie, Kaszubianie z Niemcami; Rusacy Biali z Moskwą i 
X Tatary; Podgorzanie , Mazurowie, Podlaszanie, Rusacy Czarni, Wołyńcy i Litwy część z Polakami; a Polacy ze 
wszystkiemi narody obyczaje, ubiory, i po części język ojczysty pomieszali. 

Stryjkowski Kron. 107. 



/łS^ 



JAŚNME WIELMOŻNEMU 

STANISŁAWOWI KOSTCE 
HRABI 

POTOCKIEMU, 

SENATOROWI WOJEWODZIE, 

PREZESOWI RADY STANU I MINISTRÓW, 

ORAZ IZBY EDUKACYl PUBLICZNEJ, KOMMENDANTOWI GENERALNEMU KORPUSÓW 

KADECKICH, CZŁONKOWI TOWARZYSTWA KRÓLEWSKIEGO PRZYJACIÓŁ NAUK, 

KAWALERO"\VI ORDERÓW POLSKICH I LEGII HONOROWEJ. 



I 



mię Męża, który w kraju i za granica słynie z nauk i gustu, który w nich wzory innym 
do naśladowania podaje , który mianowicie zdobi , krzepi i wspiera Język i Literaturę Narodo- 
wa, do pracowania w niej pobudza i zachęca, uczących i uczcących się swoją opieką zaszczyca, 
Instytuta kształceniu młodzieży poświęcone po Ojcowsku pielęgnuje , przy tylu zwłaszcza i tak 
obszernych obowiązkach i pracach, jakie wkłada, jakich wymaga urząd kierującego sterem 
Rządu Narodowego — takiego mówię Męża Imię położyć na czele nowo wychodzącego dzie- 
lą, jest to zjednać zaszczyt najznakomitszy dla dzieła samego. 

Raczyłeś JW. WCPan Dobrodziej dać łaskawe zezwolenie na to, abym ten Łom dzieła 
mojego wydał pod Pańskiem Imieniem. Czuję ważność tego zaszczytu ; bo toż samo już sta- 
wia dzieło moje w niepospolitym rzędzie, gdy okazuje, żeś go JW. WCPan Dobrodziej nie 
niegodnym Siebie osądził. Miałem ja liczne powody do proszenia JW. WCPana Dobrodzieja 
o zezwolenie w tej mierze, a najważniejszy jest dla serca mojego, żem przez przeciąg lat 
kilkunastu, względów Pańskich doznawał, za które do wynurzenia JW. WCPanu Dobrodzie- 
jowi przed publicznością uprzejmej serca mojego czułości, dziś szczęśliwą dla mnie porę znajduję. 

Zostającemu jeszcze w Uniwersytecie Lipskim , JW. WCPan Dobrodziej nie ubliżyłeś 
ni wsparcia, ni dzieł, ni osobistej pracy, aby mię naprowadzić na drogę, wiodącą do skar- 
bów Ojczystej Literatury; poprawowałeś słabe pierwiastki i próbki prac moich, a przez to 
wskazałeś mi doskonalenia się sposób , i zagrzałeś do tego , abym jego się chwycił. 



Zacoż los nieżyczliwy pozazdrości! nam , zwłaszcza teraz w tym czasie , w Bracie JW. 
Pana, ś. p. Ignacym Potockim^ Męża, którego śmierć okryła żałobą całą Ojczyznę i wszystkie 
jej stany? mam ja i dla Niego obowiązki w podobnymże względzie zaciągnione. Wspomnie- 
nie tutaj Męża tego , jest hołdem powinnym zasłudze Jego , i chwale Imienia całego. 

Bliższe potym związki zdarzyły mi okoliczności, w Wiedniu z JW. Hrabią Józefem Os- 
solińskim, i z JO. Xiążęciem Imcią Adamem Czartorysldm. Co dwom tym tak znakomitym 
Mężom należy się ode mnie, starałem się podług uczucia serca wyrazić w przypisaniu Im pier- 
wszego tomu dzieła mojego. 

Tutaj zaś niech mi się godzi złożyć czułe dzięki Opatrzności Najwyższej , że gdy we- 
zwany byłem do urządzenia nowego Liceum w Stolicy naszej Ojczyzny; wypadło mi na szczę- 
ście pracować pod okiem i opieką JW. WCPana Dobrodzieja. Światłym Jego radom, gorli- 
wemu interessowaniu się, to przyznać należy, cokolwiek dla zachowania w szkołach narodo- 
wości czynić się dało w czasach zagłady kraju. — Jego czynnej opiece i osobistym staraniom 
winien jest nasz Instytut ocalenie swoje, podczas najsroższych zaburzeń wojennych; tak jak 
wszystkie inne po kraju szkoły winne są JW. Panu , że się utrzymują , że się tyle , ile oko- 
liczności pozwalają, doskonalić mogą. 

Korzystałem i ja co do mojej osoby z Pańskiej opieki w tych okolicznościach, szerzą- 



cej się na około owej wojny wszystko niszczącej; bo nieprzerwanie postępować mogłem w 
pracy około wydawania dzieła jiiź zaczętego, i to to jest, nad czrm zagraniczne nawet dzien- 
niki wyraziły swe zadziwienie. 

Mogeź i tego nie wspomnieć, ile tak do doskonalenia mnie samego, jako tez i dal- 
szego ciągu słownika mego , wpływają posiedzenia Wydziału Literatury Naszego Królewskiego 
Towarzystwa Przyjaciół Nauk, odbywające się w pomieszkaniu JNV. Pana, tćj świątyni nauk 
i gustu? W temto miejscu otaczają JW. Pana Mężowie z talentów, z dziel swoich najzna- 
komitsi , tu wspólną pracą rozbierają dzieje i język Ojczysty, tu otwierają się najpomyślniejsze 
widoki dla Narodowej Literatury, tu wyraz każdy języka, mniej pewne mający znaczenie, od- 
biera ograniczający go okres; a wszystko w przyjemnem towarzystwie najwyborniejszego gu- 
stu, najdelikatniejszego rozsądku. 

Mógłbym się z tego przybytku przenieść na owo miejsce, które nam wzory tego wszys- 
tkiego w najpiękniejszych a najrozmaitszych zbiorach wystawia , co rozrzewnia Polaka , co w 
zachwycenie wprawia cudzoziemca; mówię o Wilanowie. Tamto JW. Pan utworzyłeś szkołę, 
w której to , co młodzież słyszy o starożytnościach , co czyta w dziejach o sławie i guście 
Bohalyra Polskiego, czegoby nie widziała, co do teraźniejszego gustu, i połączenia go z dawnym, 
chyba gdzieś w obcym kraju, przewybornie na oczy sprawdza; i więcej czegoś się uczy, bo 
nawyka czuć to, czego opisać nic można; lecz opis Wilanowa nie do tego należy miejsca. 

Siownik Linitgo wyd. 2. Tom III. 2 



To co JW. Pan czynisz dla dobra Kraja , dla Nauk , dla lQst}iutów im poświęconych, 
i to co już uczyniłeś , zniewala każdego z kochających Ojczyznę do czulej wdzięczności ; ja zaś z 
Horacyuszem w duchu uniesień jego względem Mecenasa , powtarzać sobie będę do JW. Pana 

O et praesidium et dulce decus meum. 



Z najglebszem uszanowaniem mam honor zostawać 



Jaśnie \Yielmoźnego Pana i Dobrodzieja 



te Warszawie, w miesiącu ., 

listopadzie 1809 roku. najniższym sfugą 



LINDE. 



DALSZY CIĄG PRENUMERANTOW. 



Biuro JW. Ministra Wewnętrznego. 
Bióra Wojenne Xięstwa Warszawskiego. 
Szkofy Akademickie Czauszowskie. 
Szkoły Akademickie Czerykoiuskie. 
Laurenty Dzieduszycki. 
Aloizy Feliński. 

Mikołaj Glinka, Podkom. Różański. 
Paweł Jurkowski Professor Gimnazyum Krzemie- 
nieckiego. 
Józef Luba Prefekt Poznański. 
Stanisław Małachotuski Prezes Senatu. 
Gimnazyum Akademickie Mohilowskie. 
Szkoły Akademickie Miścisławskie. 



Szkoły Akademickie Newelskie. 
Szkoły Akademickie Orszańskie. 
Szkoły Akademickie Potockie. 
Alexander Xiąże Radziwił. 

January Campo Scypion , Dyrektor Szpitalów militar- 
nych Francuzkich. 
Skibicki Podkomorzy Konstantynowski. 
Floryan Straszełvski dziedzic Boguchwały. 
Konstanty Tymieniecki. 

Antoni Urbanowski, Deputat Gubernii Wołyńskiej. 
Gimnazyum Akademickie Witcpskic. 
Szkoły Akademickie Wielizkie. 
X. Wojtkiewicz Prefekt Szkół Grodzieńskich. 



2- 



UWAGA AUTORA. 

Wydane dotąd trzy części , składają mniejszą połowę całego Słownika ; zostają albowiem do wyda- 
nia jeszcze trzy inne, które od tamtych będą obszerniejszemi. Następująca litera P, dla znajdujących sie 
pod nią przyimków po- , pod- , prze- , przed- , przy- , z któremi prawie wszystkie z pod innych liter 
Słownika składane słowa , tu się powtarzają , tai litera P sama jedna zajmie tom grubszy od każdego 
z poprzedzających.' Piąty zatym tom zawierać będzie litery R, S, i T; szósty i ostatni resztę U, W, 
Z; bo Y i X, już weszły, tamto pod i, to pod ks. 

Uchybiłbym zaś wdzięczności , gdybym tu przed Publicznością miał przemilczeć , że zacni przyjaciele 
moi , W. JX. Kamieński Rektor Konwiktu Imć. XX. Pijarów , JX. Bielski Prefekt drukarni tychże , JP. 
Wolski Dyrektor redakcyi xiążek elementarnych, trwają w tćj gorliwości, którą od samego początku aż 
do końca tej pierwszej połowy całego dzieła , wydanie jego wspierali. Ich niezmordowanej pracy w czy- 
taniu drugiej korekty każdego arkusza, Publiczność winna, że dzieło to, niezmiernie ciężkie do druko- 
wania , z błędów drukarskich ile możności , oczyszczonem się okazuje ; lecz tymże mężom należy sie też 
niejeden dodatek, niejedno sprostowanie znaczeń, nie jedno objaśnienienie. Ufny w ich przyjacielskiej, 
a więcej powiem , obywatelskiej pomocy , spodziewam się i drugą połowę równo szczęśliwie dokończyć. 

Lecz nie mogę jeszcze nie wspomnieć znakomitej pomocy, której wciąż doznawani od złączonego 
ze mną nie tylko krwi związkiem , ale serca przyjaźnią , JPana Jakóba Biirgera , Sekretarza Poczty. Wol- 
ne albowiem chwile poświęca zacny ten młodzieniec układaniu licznych bardzo W'ypisów moich , w dzie- 
ło to jeszcze wchodzących , czeui wiele mi czasu i żmudnej pracy ochraniając , przykłada się znacznie 
do przyśpieszenia druku. Mam to sobie za powinność serca mojego, abym mu publicznie za to wyraził 
wdzięczność moje. 



LINDE. 



M. 



Jedenasta litera Łacińskiego abecadła; Grecy ją zowią my, 
IV Hebrajskim jeżyku mcm. Kras. Zb. 2, 79. J. Ko- 
chanowski od pospolitego m, n. p, dom , rćini drugie 
kreskowane, «. p. uskrom ; na tym Górnicki kładzie 
daszek. Now. Char. 

g. 1. M fini nominis additum, primam pcrsonam ver- 
bi jestem significat; mocnijm teraz > mocny jestem. 
Trzeiwymń , iywemci vel iyw-emci , id est , widy ży- 
wy jestem. In his vero : hylim łam, siyszelim to, con- 
traclio est jdurahs , pro byliśmy. In his vero : sie- 
diiem , milujem się; apocope est, pro siedziemy , mi- 
łujemy sie. Loco m antiqiiiores , iit liodiednm Dohe- 
mi [)onunt eh: słyszałech , słyszelichmy, słiichałechci , 
el-ciem, e. gr. świadomciem dobrze lego; item ; mi/- 
śmyć abo myciechmy , abo mycieśmy to sprawili. Ali- 
quando seperatur a suo verbo , ut pro nie chciałem 
go bid, dicitur biciem go nie chciał. V'ide dilToren- 
tiam in his: zarazem szedł; in terlia persona: statim 
ivit; zaraz-em szedł, de prima: statim ivi ; Orthngra- 
pliia (liversa. Cn. Th. — §. 2. Litera m est chaiactc- 
ristica Uativi Pluralis omnium generiim , substantivo- 
rum finientiura in -om, e. gr. królom, pannom, sło- 
wom; adjectivoruin desincntiiim in -yin vel -im, e. 
gr. dobrym . miękkim. — ^. 5. Ciiaracterislica Instrii- 
mentalis et Localis Masculini et Neutrius generis Ad- 
jectiyorum, tiicienlium in -ym vel -im e. g. z do- 
brym, w dobrym, Z miękkim, w miękkim. In Plu- 
rali vero Inslrumentalis Adjeclivorum dcsinit in : -ymy 
vel -imi , e. gr. z dobrymi, z miękkimi; sed Localis 
in -ych vel -ich e. gr. iv dobrych, w miękkich. — 
^. ł. Siibstanliva , primae et teriae dcciinalionis fa- 
oiunt Instrumenlalem in -m, n. p. i królem, z sło- 
■ wem. — 'iy Yocales ą et ę antę literas b et p adjun- 
gunt sibi soniim literae m, e. gr. dąb, qiiasi domh; 
dębina quasi dembina. 
M abbrewiatura = Mój ■■ Mości = ilifościwy -- Mościwy; e. gr. 

Królu Panie M. Mif. Gaz. iV«r. 2, 181. 
i. MA= moja, oft. Mój. 2. M.\ tertia pers. sing. Praes. Yerhi mieć. 
MAC, non nisi in casibus rertis usi I atu m -- mAc\cri , plebeja 
et abjecta vocabula, hinc tnmen macierzyński, macierzy- 
zna, nilida et usituta. Cn. Th. matka, tic (Suiimiie) , i"lt'uttcr. 
(Boh. matę, inati, matef, ob. Maciora; Slov. maf , ma- 
tka; Sorab. i. macź , maff, maczer; Sorab. 2. niati , 
mahsch , 6'. raahschere; Garn. matę; Vind. mali , G. ma- 
tere , maika, mama; Croal. mati , matere ; Slav. matti ; 
Dal. małe, matka; fłoss. jiaib , G. jiaTepii; dalszy ciąg 



etymol. pod słowem : matka). Maó, Uuskie sfowo. Dudz. 
52. Słowo wiejskie; używa się i za uczciwą matkę w 
w wierszu smutnym , jako / Kchanowski przednie uiyl, 
mówiąc o żonie swojej w żałosnych pieśniach: «INie do 
takiej łożnicy, moja dziewka droga , Miała cię mać ubo- 
ga doprowadzićt. Włod.; J. Kchan. Dz. 113. .Mexander, 
wziąwszy mać Olimpiadę z sobą, jechał do Grecyi. Biel. 
Hst. 123. Pallas, Jowiszowa 'dziewka, a Apollinowa 
mać. Biel. Św. 8 b. Co zasłuży taka mać , któraby swe 
syny Potracić rozkazała, krom żadnej przjxzyny. Papr. 
Gn. I0"J6. Pomnij na ojca, będę i na mać pomniała. 
Bardz. Trng. 151. — De animalibus: Małe ciele pod 
.mać się kryje. Dardz. Trng. 219. Prov. Psia mać jeszcze 
nie zdechła. Nys. Ad. 5i. (jeszcze nie po naszej nadziei, 
mogąc jeszcze być szczenięta). Psia ci mać!, sposób 
łajania komu ; cf. jebiona mać. 

MAGA, y, ż., (cf. Germ. ?}?CKe, SJag; cf. °mas ; Carn. mas, 
masa; Sax. Inf. SlJat; fluug. meecz ; Lał. modius; Hebr. 
~^ m:!d mensuru). {Boh. merica {ob. Miarai ; Sorab. 2. 
ineriza; Slav. mirov, osmak, (cf ósmak); Ymd. malobir- 
link; Groał. vagan) ; — §■ I- kłoda, statek abo miara 
suchych rzeczy, jako zboża; na Rusi maca zowią, ma 
cztery korce abo ćwierci w sobie, półmiarków 8, ma- 
cek 16, półmacków 52. Cn. Th. ciii ©fłrcibcmag non oier 
Sdjcifcln. — §. 2. Maca życlowska, chleb żydowski, cia- 
sto żydowskie, 3i"'?iMKr .^Iiui)Cii , [jestto chleb przaśny pod- 
czas paschy u Żydów. 2J. Ecil. łiasa, z Grec. [id^a. 
W te dni żydzi jeść powinni przasniki , vulgo macę, 
alias placki , nie na kwasie , ani na drożdżach mieszane 
i pieczone. Chmiel, i, 1067. 

MACAĆ, ał, a, act. niedok., {Morav. rnacara ; Boh. makali, 
maknauti , (cf. mackati = /jremere , tirgere) , śmalam , hma- 
tam, hmotam; Sorab. i. maszam ; Sorab. 2. szmaszasch ; 
Grace. [icccTcrai , ucrffcroiuu ; Hebr. ZZ'^ maschasch palpa- 
vit, ~i"2 mazah exprc':sił; Arab. CSS tetigit; cf. mas- 
sa, cf. miazga); a) palcami lub rękami dotykając się do- 
świadczać, taftcii, Detnftcii, fii(>leii, IicfiiĘiIcn. Carn. shla- 
tam, tipam, tiplem; Yind. tipati, popadali, fhlatuvati , 
ofhlati , ofljlatuvali; Cro?i(. pelam, pipam, pipati, piplyem ; 
Slav. pipati ; Bosn. pippati opippati, popippati ; Ross. my- 
fiiiTb. Itworniczka w marcu gęsi (uaca, któraby niosła owoc. 
Ilaur. Sk. 12-1. Puls u ludzi na reku sie maca. Kluk. 
Zw. 1, 55. Mai'am pulsu, ob. Puls. Maca po gołej ścia- 
nie. Wiedząc, iż nic nie dostanie. Lib. Sen. 6. Macać 
przed sobą = nie witizac rękami przed sobą doświadczać 
bezpieczeństwa drogi, po omacku chodzić, im 5i"iiff'i 



14 



:\1 A C A .\ I E - M A C E R A C Y A. 



M A C E R O W A Ć - M ACHA Ć. 



tfljipcil. Drżąca ręką w ciemny mrok przed się maca. 
Bardz. Tra/j. 597. Macamy ściany jako ślepi , a maca- 
my, jakobyśmy oczu nie mieli. Bibl. Gd. Jes. 59, 10. 
Będziesz macał o południu , jako maca ślepy w ciemno- 
ści. Bibl. Gd. Deiit. 28, 29. Niechaj cie skarze Pan, 
abyś śrzód biaZa dnia macaj, jako ślepy maca w ciemno- 
śiach. 1 Leop. Deut. 28. Ślepy w około siebie kijem 
maca. Staś. Zam. 10. Woli pntrzać, niżli macać. Pol. 
Zac. 57. Ręce mają, a nie macają. Budii. Ps. 113, 7. 
Bibl. Gd. (t. j. czucia w palcach nie maja, nie czuja). 
Transl. Każda rzecz swych początków zkad pochodzi 
maca, Co z niczego stworzono, to się wniwecz wraca. 
Zab. 8, 593. Koryt., (lyka się, trzyma się ich). — b) 
Macać kogo = przetrząsać rzeczy jego, rewidować go. Cn. 
Th. cineit reyibiren. Łakomstwo najgłębiej maca , i naj- 
wyżej patrzy. Falib. 0. 5. Transl. Macać kogo = do ży- 
wego mu dojmować, dogrzewać, rnacać w kim duszę = 
wybijać kogo , cincn bcrb biirĄiimlffii , ibm iimefcr jufcpcn. 
Cygan tylko kradnie, i za to batogiem maca go szla- 
chcic. Kniaź. Poez. 2, 179. fig. O jak często łzy leje, 
kiedy smutny maca serce prognostyk. Lslrz. Klnud. 17. 
(dokucza, martwi, przeraża). Transl fig. Macać = doświad- 
czać, dochodzić, dowiadywać się, chcieć zrozumieć, 
Berfiii|en , frrficn , 311 crfmftfccn fud)cn. Kiedyśmy przyczy- 
ny, przeczby się to działo, u nich macali i dowiadywali 
się, ten pretekst ukazywali.... V'o/. Lej. 2, 1082. Skru- 
tynia na miejscu zbrodni być maja, i tam sam sąd, z 
kogo mu się zda , prawdy macać i pytać powinien. Garn. 
Wi. L. Maca sposobu wszelkiego. Lib. Hor. 70. Zgoła 
wszystkich fortelów buntownik już macał. Księża nawet 
łakomą pieniądzmi przepłacał. Pot. Arg. 160. Gorn. Sen. 
553. Nasi szturmem zamku macają w krąg. Biatob. Od. 
15. Uciekać z bitwy, brodu w nocy ukradkiem przez 
rzekę macać , jest to zdrajcą być. Birk. Kaw. Malt. Bib. 
Maż dobry i rostropny swój sam sędzia , z pilnością ma- 
ca się w swym stanie. Min. Ryl. 5, 110. t. j. roztrząsa 
siebie samego, examinuje się, er pruft fió. Macam = do- 
świadczę , doszedłem, odkrywam dotknieniem, i(^ crfiiMe 
etroaś, entbecic hirc^S ©cfiiW. Nie mógł odrwić śmierci, 
Minąwszy tytuł , maca go po sierci. Pot. Syl. 522. MA- 
CANIE, ia, «., sitbst. verb, 5/oi'. matAni, chmatani; Sorab. 
2. szraaszame , zusche, (cf. czucie); Croal. p\pin\e; Slav. 
pipanje, ticanje ; ba» iiifteii, gfiMcii , Scfujileii, JarfEii. 
■MACZ.\CZ a, m.. który maca, ber Jflfter; Boh. macak; 
Sorab. 1. maszak ; Yind. fhlatuyauz, obfegmauz , ofhla- 
tavez; (Boss. siaua piłka drukarska). MACALNY, ob. 
Domacalny, Boh. hmotny ; Croat. p'iplyiv ; Ross. ocaaa- 
TCILHUB, cf. osiągnąć. M.\CANKA = macanie. \Veg. 

Pochodź, domatywać, domacad , domacalny; namacać : 
obmacywać, obmucad; omacywad , omacac; pomacywad , 
pomacad; podmacywad , podinacad; pnemarywad , przema- 
cad; przymacywad , przymacad; rozmacad; umacad; wtna- 
cad; wymacad; z-macad; zamacad. §. miazga; §. massa. 

MĄCĘ , ob. Mącić. 

M.4CER.\CYA, yi, r'., z Łac. odmiekczanie w wodzie, biiy 
Ciiimcit^Eii, Slutaieiicn im SaiJcr. Ziółka mające zawikła- 
ną substancyą, ażeby sposobnenii się stały do dyslylo- 



wania, powinny być przez kilka dni moczone; ażeby 
zmiękczenie czvli maceracya łatwiej sie stała, dodaje się 
sól" kuchenna. ■ A'n//). 3, "l7. MACEROWAĆ, al, uje, 
act. niedok., zmacerować, przemacerować dok., odmiekczać, 
moczyć, dla zmiękczenia, eiiiireiiSen. Zool. 26. Tarcza 
ze skóry macerowanej w occie. Papr. W. 1, 591. 

MACH , u , m , \md. mah , mahanje , fblak , llnerk , fhver- 
klei; &oa/. mah , zamah, hit; Rag. mah, zarnaha; Ross. 
Ma.\3 , B3Ma.\3 : machnienie , zamach, szerra , ber Strei^ ,. 
ber i)kh, ba» 3lii6polen jurn .'pnucii, (ber §aii). Ostrzę już 
miecz , już mierzę w kark miłego syna , Lecz coś ręka 
drętwieje, w machu się zacina. Zah. 9, 265. Koss. Już 
ich ogniste miecze, rzucając post.Mchy Koliste na po- 
wietrzu wywijały machy. Przyb. Milt. 186. Nieprzyjaciel 
jednym machem rozpłatany leży. Slas. Num. 1, 144. Je- 
dnym machem dwu ściąć. Cn. Ad. 219., (cf. jednym po- 
ciskiem kilka wroblów zabić; jedną biesiadą dwoje wese- 
la odprawić; dwie wrony za jedne nogę ułapić; dwie ro- 
bocie razem robić). Rozżarzasz ognisko czestemi macha- 
mi. Tol. Saiil. 85. wachlowaniem, ffiePeln , Jndifhi. 

MACHABEJCZYK , a, ;»., m iWaffahicr. MACHABEJSKI, a, 
ie, 5);nffabaifi§ , iKaffaKier = . Machabejskie księgi w biblii, 
zawierają historva żydowska pod Machabejczykami. Kras. 
Zb. 2, 82. 

MACHAĆ , ał , a , ad. contin., MACHNĄĆ jedntl. 1 ) mach 
czyli szerm czynić czym na powietrzu, szermować na po- 
wietrzu, kiwać czym, powiewać czym; (cf. Boh. machati = 
w wodzie czym ruszać i tam i sam) : nU'5&pbIcn mit bem 
gcl)iverbte, mit ber i;ianii , mit bem ctocfc, ((^luenfen , in ber 
2nH Mii imb ('er ['erocijeii, SurThtisfie tbuii; Carn. et Yind. 
mahati, mahniti, mahnem, habyali, yihtiti, sukati , 
y'okroggnati; [Yind. et. Carn. majat movere); Rag. ma- 
hnuli, mahati; Stav. mahati; Bosn. mahati, cinili yjetar; 
Croat. mahati, mahnuti , massem; Ross. Ma.xaTb , Maxaio, 
.Ma.\HyTb, iiauiy, BSJiasHjrb, B3MaxHBaTb; cf. Graec. fnixr;, 
fi('i/nu('.t. Co się mnie tycze, wiem ja co się stanie, Po- 
zna Jegomość.... w tym machnął obuchem. Kras. Ant. 
56. Szablą im nad łbem machał. Teat. 26. ó , 59. Chce 
uderzyć .Marcina, ten uchyla się, on machnąwszy kijem 
na wiatr, upada. Teat. 55, 76. Chcąc lokaja uderzyć, 
za uchyleniem głowy, po nad głową jego ręką machnie. 
Teat. 22. b, 10. Niech go kaci wezmą, widzę, dziaduś 
rączy, często macha , na kształt coś krzyżowej sztuki. 
Teat. 45. c, 122. Z bagna dwa straszne wyskakują wil- 
ki; szczęście że za machnieniem jakoś na krzyż szabli, 
zniknęły. Teat. 42. e , 4. Niezdatny machać bronią , ani 
dźwicrać zbroi , Przed obcemi ucieka , a swoich sie boi. 
Szym. S. W. 57. Uderzyli w bębny, machając pro[ior- 
cy. Papr. Ryc. 98. Ucieka mucha , bo na nię oganka 
machnęła. Tu^. Suut. 21. Jakoż śmierć marnica przykro 
machnie, kosą. Rej. Wiz. 85 b. Rozumieli którzy byli 
bliscy. Ze miał trzy miecze; z machania prędkiego To 
pochodziło, ze się tak mylili. P. Kchan. Jer. 542. (cf. mi- 
gaći. Czyniąc wiatr, chustami machali. P. Kchan. Orl. 
1, IGI. Rag. mahati tkoga , far rento d chi ha caldo; ob. 
Wachlować. Z checiabym sie urzędu podjął kaznodziei ; 
A machając rekanu z wysokiej ambony Wrzeszczałbym. 



MA CHA Dł, o - MA C ii 1 X A. 



M A C H I N A C V A - M A C 1 Ć. 



13 



Weg. Org. 12. Maclinąwszy na nich ręka, aby milczr- 
li , t.ik mówif. Dudn. Art. 12, 17. (/.kinąwszy na nie rę- 
ką. Dibl. Gd.), cr ininftc iljiieii mit ber Spant<; Boh. opra- 
hnauti sc; fiuss. MaHiiTb, no4MiiiiiiBaio ; Eccl. Maarii, iio- 
M:inTH , noM.AHmTH. Marlia ogonom pio.s< marga, marda, 
ber ,'l>iinb |'*la(it Pbcr ii'cbclt mit bcm gcbmansc. Ilypogryf 
prędko skr7,vd/ami macha? , i siekł powietrze piórami. 
P.'Kchan. OH. \, 145. Tol Saul. 93. — 2) Inlrans. 
Macliać ■ spieszyć się, biegać, laiifcn, ciicii, Ross. Ma- 
XHyTb, cipcKiiyTŁ, (MaxaTb umknąć) Potym powiem, 
teraz machaj We Pan żywo. Teal.o,'il. ruszaj, lUTlDcirti^. 
hoss. B3 Maxy w mgnieniu oka. 'MACHADŁO , a, u., 
Bosn. mahallo , mahalnica flabellum; \'ind. mahalze , lihi- 
dilu , mahahiiza ; Croal. mahalo = motowirlfo ; Rois. Jia- 
xa,iKa oganka , Maxa.io , Ma,\a.ibui), onaxa.io wadilarz. 

Pociiodz. mach, machmenie , domachać , namachac , od- 
machac , odmach, przemuchuć , rozmachać , wyinachad , 
zamach, zamachać, zamachnąć , zamaszysti/. 

MACHARZYNA, y. i., MACHAUZYNKA, i, i, dem., a) mę- 
cherz, pęcherz, Boh. mT-cbcyr , mocliyr; Slov. mechar; 
Ciirn. mehur, meliiur; Yind. rnehlr, mehier ; Croat. me- 
hiir, mehurciiecz; Bosn. mjehir, mihir; 5/(i!'. mihur; /iag. 
mjehir, mjeliirich; Ross. nysupi, cf. miech; (cf. moszna, 
moszenka); bic 33lnfc , UrinbliiK. Maeharzyna moczowa, 
jest schronienie z błon zrobione, albo pęcherz, uryne 
na czas w sobie zachowujące ; leży w miednicy, u męż- 
czyzn między kiszka prostą i kościami haniebneini, u 
kobiet między kiszka prosta i maeharzyna, macica prze- 
gradza. f\riip'. 2, 120,, hinh. AnnI. GÓ. — b) Pęcherz, 
ciiie jcbc Jihifc. Bogactwa gfufiiego jak macharzyne na- 
dymają. Bi7k. E.rori. 50. Macharzyne nadyma. Óliu. Ow. 
618. Tchórz; zastraszyłbyś' go maeharzyna. Cn. Ad. ó8. 
(cf. hsim ogonem). — g. Macliarzyna od pieniędzy, ka- 
leta, moszna, 6'icIbHn|'c, Gklbbciitcl. Nosi pieniędzy ma- 
charzyne w zanadrzu , a zebrze , żeby jej co jeszcze do 
onćj macharzyny przybyło. Rej. Zw. CG. — g. Macha - 
rzynka na grzybku, na purchalce elc., volva. Cn. Th. bic 
^lillc, biiź Slai^cltni, i)aiitd)Cil. Cyprysowa gałka, macha- 
rzynka , galbuliis ih. 

MACiillNA, y, z., sihiia, wszelkie narzędzie służące do po- 
mnożenia skutków siły jakiejkolwiek. Jak. Art. ó, 515. 
Os. Fig. 99. instrument przyczyniający i regulujący moc 
wzruszona. Kras. Zb. 2, 85. bic JlinfiinilC ; '\"tnd'. mafln- 
na , vnietalnostnu deiu; Rosi. Ma.\iiHa , MaiuiiHa. .Machi- 
na, związanie jakie misterne z drzewa, abo inszej ma- 
teryi. Solsk Grom. 4. Machina pneumatyczna = wiatro- 
ciąg. Jak. Art. 5, 501 . bic ?llftinimrr. Machiny cyruli- 
ckie różne. Czerw. 5G. Z miedzi piorunowe machiny 
po wałach huczą. Teat. 50,49. działa, armaty, moździe- 
rze. — ^. .lakakidwick wielka bardzo rzecz, gmach, riilC 
21?af(Łine, ńwwi ^Pcaidniiciimiitiiiifi^ , ctiva>3 ©rogcś. Wszys- 



tka machina kościoła Jerozohmskicgo z ciosanego ka- 
mienia. Warg. Radź. 14G. My Polacy wszyslkę' prze- 
szłych wojen machinę wylrzymywali. Krom. 594, 'cnnclam 
molem. — §. Machina , maciiuiacya w poezyi , bic 2?ia: 
ftfiincric iii ber ?id)tfimft. Za największą rzecz w epopei 
poczytana bywa niaciiina, czyli wpływanie nadprzyrodzo- 



nej istoty dla ułatwienia trudności. Gol. Wym.4a\. MA- 
CHINACYA, yi , z., polit. czuwanie na zgubę innego. 
Kras. Zb. 2, 84. praktyka, 3Janfe jiim 2>cr"ber&eit beś an« 
bern; Ross. kobi. MACHINKA, i, i., dem. nom. machr- 
na, eillC fleiiie OTafdiine. Gdyby machinki jakie zaczyna- 
ją skakać, trzepotać się. Przeslr. 47. cf. lalki, lalki. 

MACHLAM.NA, y, i., machlarstwo, szalbierstwo, Setriigcrcę, 
Snupeleu, Sdjelmcrco. Zyd krawcem, szmukletzem etc, 
i gdy sie kramowa machlanina zapomoże , aredarzein. 
Grodź. Di's. F. b. MACHLARKA, MAGllLKRKA, i, z, szal- 
bierka, bie 23etriijcriiut. Ha machlerko, znam ja cię; mó- 
wić o tym szkoda. Treb. S. M. 57. Pyszna, wielkość 
ma duszy; niacblarka, rozumna. Z'iA. 9, 55. Zabl. M.\- 
CHLARSKl, a , ie , szalbiorski, (tctriiiicrifcb. Ross. jiaK.iep- 
CKiil , HaiucpoB-B , streezycielski. MACHLARSTWO, M.A- 
CllLERSTWO, a, n., szalbierstwo, bie Sctriijjcrcu , !Dur(f;» 
ftccfcre^. Wezyr Kioperli machlarstwo urzędników po- 
w^ściągnął. Klok. Turk. 221. Turcy zażyli machlerstwa 
z cesarzem pod czas traktatów zaczętych za Mahumeta , 
zerwanych przez Aciimela. ib. 120. Odpowiedz pełna 
'machlerstwa i potwarzy. Zgg. Pap. 280. MACHLAFłZ, 
MACHLERZ, a. ;n , Ross. .MaK.iep^; z Niem. ber Mfler, 
ber lliiterbanbler ber Staiiflciite , ber Seiifal. {Svec. maklare; 
Roli. maeckelaer). Stręczyciel kupca, jednacz kupca, 
litkupnik. Yolck. 764. Sorub. 1. dowikwar. Machlerze u 
Niemców między kupcy bywają, co targi stanowią. Opal. 
Sat. 188. Przekupniom i machlerzom nie Irza się dać 
rozwodzić. /»/. Biel. S. N. 25. W' Gdańsku wielkie zoba- 
czysz spichlerze , .Masz i machlerze. Klon. FI. G. ó b. — 
§. melon. Szalbierz, oszust, cygan, żyd. Cn. Ad. 1121. 
eiil SciiteDctrUjier; Ross. me^MO. Niedawno poszliście za 
machlerzem jednym Greczynem , który się mienił pa- 
tryarcha Jerozolimskim. Birk. E.v. C 4 b. Jeszczeż du- 
fdsz w te machlarze? Brud. Ost. .1 11. Zi/gr. Pap. 572. 
MACHLOW.AC , al, uje, inlr. niedok., szalbierować , fał- 
szować , mieszać rzeczy i sprawy. Jiiirdiftccfcreąeil mai^cn , 
Uiitcrfdilcif madjeii, Diiiteroeteii , "bctriLjen ; Ross. meintb, 
meyy. Szalbierowane i machlowane dryakwie i bezoary. 
Syr. 550. Ta świeżo szedłszy za maż przy mężu pija- 
nym Maehluje głupia swoim nieuczciwie stanem. Pelr. 
Nor. 2. F. b. — >i. Zmaclilował to. Smutr. E-t. 42. sprzą- 
tnął na bok, zemknąf. 

Pochodź, przemarhlowae , wymachtować. 

MACHLUGA , i, f., gatunek potażu, Sjcibnfd;. cinc 3lrt foU 
tafdlC. Potaż dzieli się na korytowy, czyli blauaż, i na 
machluge czvli wydaż. Pum 84, 7G4. 

MACHN.ĄĆ; M.\G11.NIEME, ob. Machać. 

'.MACHOWIE, ia , ?i., wieś sławna brzydka mową swoich 
iiiieszkańców , ii. p. Głupi owi Matusowie, Co krzyczą, 
wrzeszczą, napruszywszy głowę. Każdy ich sądzi, że ze 
wsi Machowie , Dość szpetną m.ajac , jeszcze krzywią , 
mowę. Wad. Ban. 2G0. 

M.\C11RA.M, u, m. , n. p. Towary Turackie muciiairy, ma- 
chramy chustki... Vol. Leg. 4, 82. materya jakaś Tu- 
recka, ciii JiirFifd)er 3f"i!- 

M.\C1G , ił, i, act niedok, zmącić, pomacić , zamącić dok., 
mętnym czynić płyn jaki, kłócić, triibc ma*cn (ciit ©e* 



16 



MACIC - MACICA. 



M A C I C I E L. 



trdnf), aufriifiren, umru^rcii; (cf. Boh. machali w wodzie i 
tam i sam ruszać), Boh. zkaliti (cf. kal) ; Sorab. 1. mu- 
cźu moveo , misceo ; tlebr. r,?2 mut motus; cf. mieszać; 
Carn. raotili , motem turbare; Yind. motiti , pazhiti, ob- 
motiti , smolili, smotuvati , smiefhuYati , skaliti; Croat. 
mutiti ( = przeszkadzać), mutiiii , zmuliti, izmutiti; Rag. 
mutiti, smiJtiti , izmutiti, zamulili, pomutiti; Bosn. mu- 
lili , zamulili , smutiti , izmulili; Boss. MyiiiTb , myiiy , 
CMyTiiTb, ciiymaib, BOSMyiiub, DOS.Mymaib, óa.iaiiyTiiTb, 
{ob. Bałamucić;; EccI. uyim, (uacth , i.ijts., cli.iai|i.atii 
pomieszać, MflTeżKCTByio , waiy, Boss. Maie^-Himaib bun- 
tować się) ; mącić co et mącić czym ; n. p. Baranie, 
nie mąć \vody. Bys. Ad. i. Gdy Jzami zdrój zmącił, na 
wodzie wzruszonej staJa się ciemność piękna. Olw. Ow. 
123. — Fig. \Vidzimy niespokojnych, że choć się ustoi, 
Mącą klarowną wodę dla prywaty swojej, fot. Pocz. 52. 
Chciałaby mi kochana Jejmość grać na nosie , Nie 
nie, nic" z tego, nie dam sobie mącić w sosie. Zabł. 
ff 26. — Mącić rzeczy vel rzeczami = mieszać, zamie- 
szanie w rzeczach czynić , iicriinrrcn , iii '^friuuTuiiij mib 
Uncrbmiiifl [n-ingcn, biird)cinaiibcr iiicrfeii. Rozruch czyndi 
i rnacdi w ludzie swoim. 1 Leop. 1 Macch. 7, 22. (roz- 
tyrk' czynili. 5 Leop. ) Są niektórzy, co wami mącą. 1 
Leop. Gal. i, 7. (co was trwożą. 5 Leop.) Miasto, co- 
byś tłumić miał domowe boje, Lenlulu, mąć ojczyznę, 
wzbudzaj nie4)okoje. Nin. Fars. 14. Jeśli mącę świa- 
tem , I z przepisanej sam kluby wypadam , Próżno się 
chełpię, ze szczęście posiadam. Nar. Di. 2, 87. Mo- 
zniejszy jak chciał mącił ludem pospolitym. Nikt nie. 
słuchał, a każdy głową swoją rządził. Nar. Dz. 2, 126 
Niech wami nie mąci Ezechiasz, mówiąc. Pan nas wy- 
swobodzi. Leop. Jes. 56, 18. (niech on was nie mąci. ib. 
19. niech was nie zwodzi. Dibl. Gd). Przykrości, i po- 
kój mącące kłopoty. Pilch. Sen. Ust. 2, 115. Ani praw, 
ani polityki chowa , Ołów ze złotem , jedwab' z kirem 
mąci. Pot. Syl. 473. (wszystko pomiesza). To piwo czyli 
wino bardzo mąci głowę. Tr., t. j. banlzo bije do głowy, 
upaja , bai ©efrdnt maijt ben Sopf tmmm , teiicbclt bcit 
35cr^anb. Transl. Ledwo na bardonie gładka Pierys zgo- 
dne zmąci sznury, Strach go dojeżdża. Zab. 6, 572. Nar. 
poruszy,' riiDren , itt Scweijuitg feficii. M.\CIĆ SIĘ recipr., 
mętnym być, nieustałym , triiDc fc>^il. Wszelkie wino na- 
rychlej się mąci . gdy zachodzą pod słońce gwiazdy zwa- 
no baby, a to bywa, gdy głóg kvvitnie. Cresc. 548. (cf. 
mutynować). Złe wino pić potrzeba , gdy się jeszcze 
maci; Ledwie się podklaruje, zaraz octem trąci. Pol. 
Jow. 203. Transl. W głowie mu się mąci = miesza się, 
traci przyto"raność , odurzonym zostaje, cr iDirb coiifiii^. 
Pochodź, pod słowem met. 
MACICA, y, i., MACICZKA , 'i, ż., dem., (cf. mać). — g. 
obs. Malka , bic 93iilttcr, n. p. Macica pszczół. Tr., ob. 
Matka pszczół. — |. Dziś oznacza niby to matkę nieży- 
jących rzeczy; to, co stanowi ich istotę, ba-3, itipber Ub-- 
lofe Singc i^V 5Se|'cn IjaDeii , bic fflhtttcr , ber Stamm , ber 
Suetl, Urfprunjj IcMofcr Sitiije. — a) Bolan. Macica albo 
korzeń śrzedni, korzeń główny, caude.t descendens. Bot. 
49. bie ^aiiptiBuricl , iDIiitteranitjel. {Boh. maciśte folia in- 



tima plantarum). — Fig. alleg. Z 'odszczepy omartwiałćj 
przeszczepiło mię miłosierdzie bozkie do żywej macicy, 
do prawdziwćj wiary. Sinotr. Ex. 14. Jam jest macica 
prawa, Która wdzięczny owoc dawa, A wyście są lato- 
rośle. Kanc. Gd. 262 Rzym mają za korzeń i macicę 
wiary. Sk. Dz. 154. Per excell. Macica = winna macica, 
łoza. Ursin.. ber SBciiiftorf, bie "Seinrcbe. Yind. vinska ter- 
ta, terfs, grebeniza ; Carn. terta , vinika; Croat. vinika, 
tersz; Dal. loża; Bnsn. loża, vignaga; Slav. vinova loża; 
Rag. lóza; Sorab. 1. winowypenk ; Boss. BiiHorpajHBa 
J03a ; Eccl. J03a BnHHimie , poiKAHie. Przy swojej maci- 
cy młoda wszedłszy latorośl winna , nie mając ogrodni- 
czej pomocy, po ziemi się tylko czołga. Tward. Wl. 
15. Niebo tam trudne, krnąbrnego przyrodzenia macica. 
Fallis. FI. 119. — !;). b) Macica źrzódła = główny zdrój, 
bie i)aitptqucllc , SSiittcriiucllc. Możesz studnią kopać tak 
głęboko, aże główne źrzódło najdziesz, to jest, prawą 
macicę wody. Crese. 28. — §. Chym. Soli alkaliczne, 
bądź to martwe , bądź wylotne , nazywają się w powsze- 
chności macicami , matrices , bases. Jak. Art. i , 47. — 
c) iMacica perłowa = skorupa , bie '^^crleiimiittcr ; Boh. per- 
łowa matka ; Yind. perlenova matiza , bilorski saklopnjak, 
perga; Boss. H<c.MMy<KHaa panOBnua ; Errl. YptiiiiiM. Z per- 
łowej macicy, 'albo lśniących się skorupek, przednie wy- 
rabiają się rzeczy. Ład. H. N. 127. Boler. 248. — §. 
Mechan. Macica od szruby, bie Si^raiibciimiittcr. Ross. 
luypyn-B , mypyneu^ , mypyniiKi , railha. Jlacica jest 
bryła, w której chodzi śrzóba, wewnątrz wydrożona, 
czyli wylirożdżona , właśnie tymże samym kształtem , jak 
jest śrzóba zewnętrznie opasana , lak iż jest doskonałą 
forma tej części , którą obejmuje. Jak. Mat. 4, 548. Mu- 
terkę czyli macicę śrzruby kluczem przykręcają. Os. Bud. 
192. Zabór. Geom. 558. Macica, dziura wyrżnięta w gwinty, 
w których śrzóba chodzi, obracając się. Jak. Art. 3, 
501. Śrzóbki utwierdzone maciczkami. Teat. 6. c, S7. — 
Meton. Macica, ob. Maciczna deska. — §. Macica drukar- 
ska od wybijania liter drukarskich , forma , w ktiirćj się 
litery odlewają, bie ??catrige jiim 3U'iJii& ber iBiuiiftabcii. 
Ca. Th. 821. — g. .Anulom. Macica < żywot niewieści, 
bie 33driinitter, (Sctidrmiittcr, fOhitter; {Boh. matcrnik, del- 
ha, dennjk ; Sorab. 1. macźcrza, macź, macźernć źiwot; 
Sorab. 2. masch ; Carn. materneza; Yind. materna vu- 
troba, matcrniza , plodniza; Ross. .lOżKecHa ; ob. Graec. 
^ijzna:^ Lat. malrixl. 'Macicza jest lo raęclierz, w któ- 
rym płód przemieszkiwa. Spicz. 175. Macica jest jako- 
by miejsce albo gospodka płodu, leży miedzy odchodo- 
wą kiszką i macharzyną urynową w miednicy. Ar;;;;. 2, 
164., Kfrch. Anat. 66.' Wejch. Anat. 100. Macicy czy- 
ścienie ; macicy upad, to jest, wychodzenie; macicy 
wstąpienie , macicy zaziębienie. Sień. Rej. Macinnik, abo 
macica zbytnie zawarta. Syr. Ziel. 198. — g. Macica. Tr. 
-- maciczna choroba, dolegliwość maciczna. Dgkr. Med. 5, 648. 
bie Sliiittcrbeffliiucniiu]. — g. Macica, ziele, ob. Przestep, ziele. 
M.\C1C1EL, a, m., który mąci, bądź trunki, bądź sprawy, 
'ber ctiimź aiifriiDrt, triibe ma^t, fig. ein 3>eninrrcr, ber 3>cr= 
tinmitiij uiib Uiiin-bnunij ftiftet. Tr. \V rodź. zenhk. Mącicicl- 
ka. Bosn. smetnik, uzbunilegl ; Yind. smotuvauz, smic- 



MACICORODNY - MACIEK. 



MACIERZ -MACIERZYZNA. 



17 



fhuvauz, motnik; /. motniza ; Ross. uaTeatmiKi, mhtokhh- 
iia , CMyTHTe;ib , CMyTHieatHHiia , CMyTuiiKi, CM3'THHua, 
BOSMyTHTOJb , B03MyTHTejLHHaa ; Ecd. MflTCJK^HBbiH , ua- 
TCXhHiiKi, ;iio6oMaTe)KHHKi; cf. wattogłów, wiclirzyciel i t. d. 

"MAClCdROUNY, a, e, (od macicy winnej), winoiodny, 
rectncrjeiigciib, ińlifer. Cn. Th. ; Crouł. tcrszonoszni. MA- 
CICOWY, MACICZMY, a, c, od Macicy qu. v., $aupt - 
©tamm = , $D?uttcr =, — § a) macicowy, vileus. Cn. Th., ło- 
zowy, SBcinftocf ', SScinrckn = . Hoss. et Ecd. no^hHi. Nóź 
macicowy, {Vind. yinjak, kriu nosh.) Maciczne wszy, 
{Vind. penklej. — § Maciczna woda nazywa się w sa- 
litrarni woda pozostała i zcedzona po ukrysztafowaniu sa- 
letry. Jak. Art. 301. H \, 53. bai SKiittcriDaffcr , @nin!)< 
roaffct, bai nad) ber gr^ftnUifattoti M Salpctcr^ jurutf bkibt. 
— g. b) Od macicy śrzóbnej, Si^rauDciimiittcr ■■ . Maciczna 
deska abn macica, jest bal mocny, do którego się przy- 
macnia nabity szturinak. Jak. Art. 3, 300. — §. c) Od ma- 
cicy niewieściej > żywotny , Sariliuttcr = . Carn. maternczhn ; 
Eoss. MaTCiHUH. Opadnicnie maciczne, gdy nielylko po- 
krowiec maciczny, ale tez i sama macica w krok się osu- 
nie. Pen. Cyr. 2, 266. Maciczna choroba , {Croat. ma- 
ternicza ; Slav. maternica). Maciczne lekarstwa. Dykc. 
Med. 3, 648. Trąby maciczne lub Falopiusza. Krup. 2, 
174. MACICZKA , i, z., dem. nom. macica. 

MACIEJ, eja, m., imię męzkie , SDiOtljia^ ; (Boh. Mateg ; Sloi'. 
Matuś; Soriib. i. Mathi ; Surab. 'i. Matsclia; //oss. MaTBtfi. 
c{. Matyasz , Mateusz;. Maciej ś. , Matliias apostoł , na 
miejsce Judasza losem wybrany. Kras. Zb. 2, 133. S. 
Maciej z rzek i stawów zwykł ruszać lody. Haur. Sk. 146. 
Święty Maciej zimę traci. Tr., 3M\;Mi brid^t 6i'3. ob. Ma- 
ciejowy, Maciek, Maciuś. 

MACIEJÓW, a , m. , miasto w ziemi Cliołuiskiej , gniazdo 
domu Maciejowskicb. Dykc. Geor/r. 2, 106. MACIEJOWY, 
a , e , do Maciej;) należący, 33iatl)iaś = . Sluv. Mafegow. 
MACIEK, ćka, m., — §. a) demin. nom. Maciej, (Boh. Ma(eg- 
ćek, Macck; cf. Germ. ?DJn^,i, TOatMnś. Nie bądź taki, 
miły M:i(.'ku. I'ut. Jow. 108. Maciek zaorał, Maciek też 
zjadł. Tr., (jak nabyte, tak odbyte). — §. Maciek, głuptas, 
cin Suiiimian. Lada maciek na piecu to też tak [)otrafi 
mówić, .ł/tin. 71, 60 A już rozumiesz? rozumiejże ! nie 
bądź maćkiem ! Twór. Wucz. 24. ■— g. b) Maciek, matuś, 
miano kocie, iDficJ, bie Sa|e!t 511 rufen. (NB. słowo to 
prawie we wszystkich dyalektach nasze słowo kot zastę- 
puje; Slov. mśćka , kocka; Hiiny. matska ; Carn. mazhk, 
/. mazhka , muzeka; (2. mazhk = kotwica , qu. cf.); Yind. 
inazliik, mazhka; Croat. machek , maclika , machicza (2. 
machka > hak, cf. kotwica); Bosn. macka, macica, (cf. 
Bosn. maciccii, hudoba, koja nochjnm phisci spiritus im- 
probus); Slav. macska ; cf Gall. malou; flisp. miz ; Ital. 
muccia; cf. Sorab. 2. matschka krówka; cf. Hoss. Naiiia> 
słowo , którem na kozy i małpy wołają ; Ross. MCUKa nie- 
dźwiedzica). Co zaś? u ciebie jest kot? nasz maciek? 
Teat. 14. d, 15. 1 wy rozumiecie, że to był prawdziwy 
kot? §-. A jużci, nasz maciek! ib. 14. d, 45. Ki ei ci! 
ki ci ci! hej maciek ki ci ci! Teat. 18. d, 4. — g. Ma- 
ciek, kiszka gruba wieprzowa, crassiim et pingue intesti- 
num suis, ber gro^e (j^meiiiśbiirm , maciek nadziewany, 

SInmik Lindego wyi. 2. Tom III. 



ber Sniifad, bie SKageniuurft. Jak zabijesz wieprza, bę- 
dziesz miał kiełbasy, kiszki, maćki, dorotki. Haur. Sk. 59. 
MACIERZ, y, i, [mylnie, jestlo bowiem aec. nominis mać, a 
nom. maci (Gaw Siei. 400) lub mać, 2], tulgare ut mać < 
matka, Duh. miUr i t. d. (cf maciora), bie 3}?iittcr. Wrócił 
Władysławowi cesarz koronę Węi;ierską, którą był Ludwik 
z 'macierzą wyniósł, (jwagn. 70. Tamtego chęć szalona trąby 
słuchać bierze, 1 krwawych walck. co je biedne klną 'ma- 
cierze. Hor. Poez. 1,7. A^or. Tak się staw' ojcu i 'macierzy 
staraj. A7o7i. FI. li 2 b. bliczna macierzy kwiecia woniącego, 
Wiosno młodości czasu dorocznego. Past. Fid. 121. MA- 
CIERZANKA, MACIERZADUSZKA, i. I, Ymd. materina, 
malerna dufhiza, mazhja dufhiza; Croat. materina dussicza, 
babina dussicza, popona, j)0(ionak; Dal. mravinacz, mate- 
rina'trava; Sorab. 1. babduschka; Bosn. matterina duscica, 
mravinac, poponac, poponak, paprię, babbina duscica; Ross. 
4yiiiima; i\Ae serpUlum, tptlber Diieiibel, tvilber JDcmian, w 
srogich serdecznych mdfościach , w których się zda , ze 
już dusza ciała ma odbieżeć, ratunek prędki daje. i du- 
szę jakoby odbiegła przywraca, i stawa się jej jako ma- 
tka , oczerslwiając siły serdeczne , ciało ożywi^ijąc. Syr. 
509. Skutek jej na defekta macicy. Klnk. Rośl. 2, 236. 
Kiup. 5, 135. Dykc. Med. 3, 630. Gdzie pszczoły chcesz 
zachować , staraj się mieć ziele macierząduszkę. Cresc. 
596. Macierzą duszka ogrodna, ®artcnqiienbel , macierzą 
duszka pnina czyli macierzanka , milDcr Quenbcl. Sienn. 
Wyki. Wieśniacy lebiolkę, origanum Linn., macierzą 
duszką zowią. Jundi. 316. MACIERZANKOWY, a, e. od 
macierzanki , Qitenbel < , Macierzankowe liście. Syr. 509. 
MACIEr.ZYŃSKl , a, ie, MACIERZYSTY, a, e, malczyn, 
od matki pochodzący; Slov. materinski ; Sorab. 1. ma- 
cżerny, macżerski; Surab. 2. mutterzini; Slav. matterinski; 
ftag. et Bosn. malterin , majcin; Croat. materin ; Yind. 
matem, maternski; Ciun. materne ; Boss. MaTepulH , Ma- 
lepiiHCKifl ; miiltcrlic^ , SJiuttcr = . Jezus wyszedł z macie- 
rzyńskiego żywota bez wszelkiego panieństwa matki swej 
uszczerbku. Kucz. Kat. 84. Dobra macierzyste ociec sy- 
nowi wydać powinien. Szczerb. Sax. 93. Ojczysta i ma- 
cierzysta subslancya. A. Zamoj. 123. Dziad macierzysty. 
Krom. 250. Macierzyński język • ojczysty język , bie 3Kut» 
tcrfpradje. Macierzyńsko ndu. . Boss. MaiepCKH ; Ecrl. ua- 
TcpojtnH-b. MACIERZYŃSTWO , a , n. , stan matki , bie 
fiuttcrfrijnft, ber SKiittcrftanb , ba eine ferfon Wuttcr ift; 
(Carn. materstyu; Yind. maternost, materstvu; Croat. ma- 
teriiisztvo). Dwie rzeczy w Najświętszej Pannie zgodę 
znalazły, które w żadnej innej pospołu siać nie mogły, 
to jest, macierzyństwo z panieństwem. Sk. Żyw. 75. Zach. 
Kaz. 1, 185. et 177. Osiibliwsze macierzyństwo Maryi 
Panny. Psalmod. 48. MACIERZYZNA , y, ł , majętność 
matczyna, bai tiiiitteriidłc Grbe, bai OTiitterlidie , Boh. ma- 
terizna. Wielkie miał Zygmunt August trudności koło 
Baru, własnej maeicrzyzny svvej. /. Kchan. Dz. 184. Nie 
twojej macierzyzny kołacz. Bys. Ad. 45. (nie twojej gęby 
kąsek). Trudno z jedną macierzyzną na dwoje gody. ib. 
66. — §. Wstyd czyli członek białogłowski , bic IDCiblit^C 
S^nam, {bai 3Śuttcrjjut). Chelidonią warzyć, i podstawić 
pod się , iżby para szła między nogi do macicy abo do 



18 



MACINET - MACLOCH. 



MACOCHA - MACZAĆ. 



macierzyzny. Spicz. 21. Dobry pan jakiś jadąc sobie w 
drogę, Ujrzaf u dziewki w polu bosą nogę. Nie chodź 
powiada, bez botów, ma rada, Bo macierzyzna tak zwie- 
trzeje rada. Łaskawy panie, nic jej to nie wadzi: Chyba 
żebyście pijali z niej radzi. / Kchan. Fr. 11. 
MACINET, ob. Mazinet. 

MACIMEC, ńca, m.. ber esfrftocf. W kokoszy ziarnka jajec 
w macińcu wiszą. Sijr. 1-276. MACINMK, a, ?». , cho- 
roba macicy, gdy zbytnie bywa zawarta. Syr. 198 5a§ 
3iifammen5tctcn ber 33annuttev, ber SKiitterfranipf. MACIORA, 
y, i, MACIORKA, i, z, {Bosn. mattica, sgivina , koja se 
drrisgi za plod ; Rag. mattiza); a) samica między ptakami 
i zwierzętami, jako kura, przepiórka, owca, świnia etc; 
nie mówi sie jednak fatwo o wszystkich zwierzętach, ^yiod. 
bte SWlltter jungcr Jlnero. PJodna maciora mysz , która 
wylęgfa razem mysząt silą. Jabl Ez. 20. Maciorki = owce 
kotne lub okocone. A'. Kam. — Maciora pszczół = matka 
pszczóZ, bie Sienenfiiiiigiim , bic $0(itttcr[)ienc , ber SOSeifer. 
Straciwszy tego wodza, nie inaczej jedno jako pszczo}'y 
bez maciory, albo dziatki bez matki jesteśmy. Fulib. Dis. 
Bi. — b) per tzceU., U świni samica, świnia, bte <Łai\' 
Uiutter. {Boh. plemenice, prasna swjne; Slav. prasica; 
Vind. dojinza, (yinska mati, prafiza, prafhzhja fvina, do- 
jezha fvinja; Sorab. 2. rampa; Carn. presiza). W I o dni 
po okoceniu maciorki zdrowe. Pam. 84, 585. Maciorki, 
to są świnie, takie do p?odu sposobne są, które podłużne, 
boków długich, brzucha szerokiego. Haur. Ek. 152. Ma- 
ciorka z prosiętami. Świlk. Bud. 72. U dzików samicę 
od dzieci zowiemy maciorką. Kluk. Zw. 1, 546. Nie wy- 
biegały się przed ich zapalczywośeią, prośne maciory, 
cielne łanie, kotne sarny. Mon. 68, 187. — "c) Matka, 
bieSDJutter; {Boh. matef; Sorab. 1. maczef; 5orai. 2. mahseh, 
G. mahschere; Croat. malernicza;. Sz^ześliwaś między 
maciory, któraś urodziła nam Jana. Groch. W. 94. — cl) 
Samca konopi, który nie kwitnąc, daje nasienie, zowią 
głowaczkami, maciorami, bcr Srtiltljailf. Syr. 822.; Ład. 
H. N. 26. cf. płoskonki , suszki, [mylnie ; jestto samica 
konopi , ob. Konopie. 2]. 

MACKA, i, i., demiii. nom. maca, miara od zboża, 16 część 
kłody, czyli macy. Cn. Th., Sicrtclfd'cifcl. 

MACKA, i, 2., narzędzie macania, boś jnŁIIiorn. U niektó- 
rych robaków są wyrostki krótkie, grubawe, które ma- 
ckami , tentacula, zowiemy. Zuol. 85. 

MACIUPKI, MACIUPCI, MACIUPEŃKI, a, ie = maleńki, ma- 
luczki, maluleńki , Cani. majzekun; iiniijiij fleiii. Prze- 
śliczną ma nóżkę, maciupeńką, maciupcią. Teal. 56. c, 11. 
Kobieta maciupka. ib. 55, 20. Połóż tu maciupkie pa- 
luszki twoje. Teat. 55, 42. 

MACIUŚ, ia, m., demin. nom. Maciej, fleiiter ??iatIJiep, 3}irt= 
tbtePc^en. Teraz Maciejowie , stali sie Maciusiami. Kras. 
List. 168. "MAĆKA, ob. M.iciek, kot', kolka. 

MACLOCH, u, m., MACLOSZEK, szka , m., dziura w czym 
wydrożona, eiii Iiplilce! ?pd), eiiic ^obluiiij, iscrtiefiing. Go- 
łębica ściele gniazdo swe w maclochu. Radź. Jer. 48, 
28. (na kraju dziury. Bibl. Gd.). W rozpadlinach skal- 
nych , w maclochach parkanu. Leop. Cant. 2, 14. Bzów. 
Roi. 81. (w skrytościach. BM. Ud.). Schowajże ten pas 



w maclochu skalnym. 5 Leop. Jer. 15, 4. (w dupiu skal- 
nym. 1 Leop.). W opocznych maclochach przemieszki- 
wali. Birk. Kant. B 5. Jelonek porwał się do jam i ma- 
clochów wężowych. Birk. Kaz. Ob. C o. Bzów. Roi. 92. 
Co za nikczemne z nich niewiasty, żeby w te maclochy 

■ podziemne kryć się mieli? Tward. Wf. 76. Transl. Gnu- 
śne serca w puchowym nie dyszą maclochu. Nor. 2, 556. 
Snąć to mniemasz, że ludzkie maclochy W niebo prze- 
niesiesz tą twoją łożnicą? Murszi. 72. Macloch , maclo- 
szek , murek , miejsce wolne w murze dla postawienia 
czego, framuga, eiiic Slenbe, cine !Jfif(^e, etiie SilbcrHcnbe. 

MACOCHA, y, i., MACOSZKA, i, £, Boh. macocha, ma- 
ceśka ; Slov. macocha; Hung. mostoha anya; Sorab. 1. 
maczocha , (maczoch , woczzim ojczym); Carn. mazhAha, 
pisana mafe; \'ind. mazheha , mazhaha , nepristna mati, 
popovi mati ; Croat. machaha , machuha , (cf. ochuh = oj- 
czym); Bosn. machjeha; Rag. macchjeha; Slav. machja, 
macha , maehua ; Boss. MaqHxa ; Eccl. MAi|ieM. Macochą 
jest, żona ojcowa wtóra, dzieciom od pierwszej żony. 
Sax. Porz. 152. bte Stiefniiittcr. Ojczym i macocha, nie- 
prawe rodzice V»«r/. popoustareifhi ("półrodzioe), (itiefdl= 
tern. Wstręt czujesz nazywać mię macochą, i ja do na- 
zywania cię pasierbem. Teat. 7, 71. Matka, niby ma, 
tka dzieciom; macocha, niby ma co, to chowa dla sie- 
bie albo swoich. Chmiel. 1, 57. Sorab. 1. macuclia je 
fly prut. Co matka to matka, a co macocha to maco- 
cha. Cn. Ad. 667. Matka daje , a macocha pyta dzieci, 
czy chcecie? Burl. A o. Zawsze fortunę wiedz być pło- 
chą, Dziś matką, jutro może być macochą. Kchow. 5. 
Nigdy mu się szczęście macochą nie stawiło. Groch. W. 
557. Natura Maciejowskiemu macochą nie była, ale ta- 
ka matką, iż co człowiek jeden od niej żądać może, to 
wszystko była jemu dała. Gorn. Dw. 2. Natura wszystkim 
matką, nikomu macochą. Kras. W. 51. MACOCHOWAĆ, 
ał , uje, intrans. niedok. , po macoszyńsku postępować, 
[ticfmiittcrlid) Imtibciil. Mężnie odbija zamachy fortuny ma- 
cochującćj. Boh. Kom. 2, 70 MACOSZYĆ.' Pot. Syl. 59., 
Sorab. \. maczoschu szo; Croat. machahini novercor. M.4- 
COSZYN. a, e, MACOSZYŃSKI , a, ie, od macochy, 
ftiefmiitterliĄi; Boh. maceśin; Slov. macośny; Sorab. 1. m&- 
czoschnć; Rag. macchjehni; Croat. machahin, machuhin; 
Hung. mostohai ; Bosn. maehjehin ; Ross. Maqii.\[iH'B. Ma- 
coszyne dziecię dwa obroki bierze. Cn. .id. 461. Rys. 
Ad. 59. Nielitościwa macoszyna opieka. Aur Pet. 86. 
Dla potwarzy macoszynej przyszedł w taka niełaskę do 
ojca. Otw. Oli'. 652. Władysław Zbigniewa bękarta swe- 
go dla macoszyńskiej nienawiści do Saskiej ziemi zasłał. 
Krom. 117. Brandeburgia natura po macoszynemu obda- 
rzyła. Pam. 8o, 1, 18. 

MACULCA , y, z. , n. p. Mularze potrzebują drzewa na ro- 
sztowania, na sztandary, maculce etc. hiuk. Rośl. 2, 170.? 

MACUŻNY, ob. Maczuga." 

'MACYAN, a, m.. n. p. Jabłka, które zowią macyany i też 
lacetule. Cresc. 15, gatunek jabłek, eine 3hl Slepfel. 

MACZAĆ, ał, a, act. conlin. et frequ. verbi niedok. moczyć; 
Boh. maćeti; Yind. mozhiti, rmakati, pomakati, namaku- 
vati ; Ross. ManaTt , MaKHjTb , siaKaio , mmy ; einfa«(^cii, 



MACZANY - M Ą C Z N O Ś Ć. 



M Ą C Z N Y - SI Ą G Z Y S T Y. 



19 



Ctntunfcn, iinp mai^eii. Zdradzi niie jeden z tych, który 
ze mną macza w misie. Radź. Marc. 14, 20. Bibl. Gd. Ma- 
czają się chusteczki w dekokcie ciep/ym, i na rany się 
przykładają. Krup. 5, 599. Jadłby kot ryby, ale nie chce 
ogona maczać. Cn. .id. 285 — Transl. Cieśla macza sznur 
czernidłem, rubryką. Tr. kidimiert Me £c(;iiur mit gdmidrjc, 
mit 9U'tl)eI. Karmazyn po dwa kroć maczany. 1 Leop. 
Exod. 28, 5. (larbowany. 3 Leop.). 

MACZANY, ob. Mączny. MĄCZASTY, a, e, na kształt mąki, 
tnc^llic^t; Sorab. \. mukoity. Z wiktu mączastego zatwar- 
dzenie stolca pochodzi. Perz. Lek. 176. Cukier mączasty. 
A'. Pum. 2, 141. Bedłka olszowa, pod spodem ma blonki 
popielate mączaste. Jundz. 501. 

MACZEK, czku , m., Boh. macek zdrobn. rzeczown. mak. — 
§. Maczek polny, papaver erralicum, najduje sie w ka- 
żdym zasianym zbożu. Kluk. Rośl. 2, 256 ob. mak obłę- 
dny, ^lat)(brpfcn , iinlDer SOJoim. Maczek zajęczy, ob. Zawi- 
lec, zer; Ross. OarpaHaa BKopnoH^pa 

MĄCZKA, i, 2., demin. nom. mąka; = mąka subtelna, feillCo 
S^iC^l; Sorab. 2. muzka; lUiss. Myina; l-Jccl. jiyuma. Mą- 
czka prochowa, proch miałko rostarly i przesianj przez 
gęste sito. Jak. Arl. 5, 501. Maczka papinkowata dla 
dzieci w powiciu. Syr. 953 et 954. Jlinbcrfcrec. Mączka 
jest jedną z części, z których się istoty roślinne składają. 
Części te są cukier, olej, mączka, klej, lep i t. d. .'/. 
Ptttn. 6, 508. (fecule). ii. 4, 2. Cremor, maczka , którą 
szaty mączkują. Mącz.; krochmal; l>as Sraftmclil, bie ®tar= 
!c. Ern. 1102. Krochmal zamienićby można na wyraz 
mączka. A'. Pam. 6, 520. Mączka od twarzy = biclidło, 
IDCifc ®d;miiifc. Gładzenie lica mączka albo blejwascin, 
bardzo paniom szkodliwe. Ł^rzęrf. ' 406. MĄCZKOWAĆ, 
ał, uje act. niedok., krochmalić, mączką zapuszczać chu- 
sty, fTrtftmcblcii, ftarfcn. Szaty mączkują maczka czyli kro- 
ciimalem. Mątz. , Ern. 11 02. Mączkowany < krochmalny. 

MACZKOWY, a, e, od maczku polnego, yon Hlatfc^rofeii. 
^^leśniaczki kwiatem maczkowym larbuja nici granatowe. 
Ład. II N. 100. " " ' 

MĄCZNICA, y, s. , (Be/i. maućnice = 1. arc.a farinaria, mą- 
czna skrzynia, 2. gatunek gruszek ; Carn. mozhnek < gąszcz 
mączny J ; 1. arbutus uva ursi Linn., Ross. TO.iOKnaHKa, 
rośhna jedna z najpożyteczniejszych do garbowania skór. 
Jundz. 257, bic 33arcntiaiil'f. — 2. Mącznica we zbożu, 
mącznik, sporysz, ziarno długie, krzywe, czarne, wyra- 
stające z kłosa. Włod. Sicblmiittcr, ?3iiittcrfiirii, Mpnimuttcr, 
2lfterforii. W samym kłosie żylnym wyrasta źdźbło czar- 
nase, zowie się dla przysporzenia mąki przy życie mą- 
cznikiem. Ilaur. Sk. 54. — § Mącznica , w ińłynie, dziu- 
ra, którą się mąka sypie, Mi 3}iC^lIi)d). IJandik. Mączni- 
ce, belka wałowa w wiatraku, bcr SBcIlKilfcn , @at"tcllm!= 
fen iit ber 2Biiibmu{ilc. ib., Sdmeid. Mtyn. — MĄCZNIK, a, 
m., tenebrio, owad podłużnookrągły, którego gąsienica żyje 
w mące, w chlebie; pospolicie zowią go drewniakiem. 
Zool. 167. ber McMfafcr, ffietlmurm, bic ^aii8|cl;abf. — §. 
'Mącznik, Yind. mokar, mokni predauz; Ross. MyiumiK^ 
mąkarz, przedawacz mąki, ber ilcfliiluiiiblcr. MĄCŻNOŚĆ, 
śc\, i., istota mączna, bte iTJcIjlitjfcit, biiś iDicMiflC. Nasie- 
nie ku osiewaniu ma mieć w sobie niejaką mączność 



świeżą, nie zbuczniałą, ale białą. Cresc. 201. MĄCZNY, 
a, e, Boh. maućnj; Slov. maućny; Croat. melyni'; Carn. 
mózhnat; Yind. moken, mokoun, mozhen; Samb. 1. mu- 
ciny, mucźne; Ross. siymiuil , MyiunuH, 1. do maki na- 
leżący, SKc^I ' . Młyn mączny. Sutsk. Arch. 87. Mączna 
skrzynia. Szczerb. Sax. 125. [Hoss. saKpoMb, cjctKt; cf. 
sąsiek). Nie z jednego jadł mączneeo woru. Alb. na Woj. 
5. (t. j. nie z jednego pieca chleb jadł, bywalec, praktyk). 
Rdza abo mączna rosa, ffle^lt^au, na roślinach zdaje się 
być uschłą miodową rosą. Kluk. Rost. 5, 92. — 2. Mą- 
czny, z mąki, maczany. Cn. Th. mn Ticil — 5. Macza- 
ny, do mąki podobny, mcŁlidjt. Nabrzmiałość , mająca w 
sobie maleryą do mąki lub do [lajiki podobna, nazywa 
sie guzem maczanym, alheruma. Perz. Cyr. 1, 126. 

MACZUGA, i, s. , MACZUSZKA, i, i., demin.. Lat. med. 
macia, machia; Gall. massue; llal. maza, mazocca ; Bosn. 
macjuga , tojaga ; Croat. maczel , bat iz dreva, kihacba; 
Dal. kich, tolyga , tolyaga; Rag. bit, scestoper, battich; 
Carn. robaliza, shestoperneza ; Yind. pazi , zepiz, hlod, 
kolba, robata paliza , fhestoperniza , roglouiza; Ross. na- 
JHUa; = wiekicra , paJka, pastusza laska, kula. Dudz. 44, 
ciiic Seule, ein berbcr Storf. Buława, sukcessorką maczugi 
Herkulesa. Jez. Wyr. Z gałęzi migdałowych bywają 'czy- 
ste palice albo maczugi, w których się rycerze radzi ko- 
chają. Cresc. 400. Maczuga sekowata Past. Fid. 11. (cf. 
nasiek). Wziąwszy zwyczajną macztij^e do podpierania sie, 
zaszedł do gaju. Banial. O 2. Wyprawił yo z maczugą 
do pługa. Fdlib. L 2. Dawid przy kamieniach i lichej 
maczuszce. Filistyńskiego ubił potenlala. Jakt. Buk. Lob. 
— §. Transl. M:iscarium, główka .-.bo maczuszka, albo 
makówka na ziołach, \v których nasienia są, jako na ma- 
ku. Marz. Samenfijpie, Samciifriórfe. — Metonym. Maczugi 
• kije, plagi, £tO(tfirci(^'C, 5tci(f|'d)laije. Za swe usługi. Miast 
płaty, odbierają bicze i maczugi. Kuliy. 249. 'MACZLT- 
GO.NOSZ, a, m. ; Eccl. 4yóiiHHiiKX , .lyóiiHOHOceni , no- 
szący maczugę , bcr Ślculcntrdijcr. MAĆZUŻNY, a , e , od 
maczugi,^ Seiileii ». Tezeus 'macużne zgniótł Wulkańskie 
plemię. Zebr. Ow. 174. (claińyeram). 

M.ĄCZYC cz. niedok., umączyć, poniączyć dok., mąka posy- 
pać, pobielić, mcblcn, bcmcbleii. liny. miiciti , omuciti, po- 
inucili. MĄCZEC, nijak nieduk., mąka sie stawać, w proch 
się rozsypać, 'jcrfttcbcit, 511 Staiib imb WM merben. Bo- 
r3x, gdy leży na wolnym powietrzu, mączeje. Torz. 293. 
M.\CZYN1EC, lica, m., chenopodium Linn, ©aiifcfup. Ross. 
ryciiHaa .lanna, .leóeja. Mączyniec strzałkowy, bonus Hen- 
ricus , giite .v>eiuri£i), miejski urhicum, ber StabtjjanfefuC, 
czerwony rubrum , bcr riitDc SdiifcfiiB . biały album, bcr mci^e 
©dllfcfup, śmierdzący, lulrarin , fai 'BotfiSfraut , wieloziar- 
nowy pnlyspermum , ber iMclfamitjc ©diifcfu^. Jundz. 176. 
Ziele to białe jest, jakoby go mąką obsiał, a za dotknie- 
niem zaraz z siebie jaka tłustość puszcza. Syr. 634. Kluk. 
Rośl. 2, 258. MĄCZYŚTOŚC, ści, i., mączność, mączna 
istota , bic 95JcbIi(]fcit , meblitjcś 5Bc|'en ; Boh. maućnatost, 
maucnatiwost. Kiełek , gdy już wszystka niaczystość z 
grudki wypotrzebuje , korzeniem się żywić poczyna. Bot. 
155. Grudka ma maczystość sposobna do kiśnienia. ib. 
136. MĄCZYSTY, a, e, pełen mąki', ycU TOcM; Boh. 



20 



MACZYWĄS-MADROSTKA. 



MADROSZKA - MĄDRY. 



ma\ićnaty, maiićnatiwy; Ross. MyiUHHCTUfi ; roączasty, do 
maki podobny, mcfclidjt, nom rbfte; n. p. Mączvsta gruszka. Tr. 

MĄCŹYWĄS, ob. Moczywas. 

MADA , V, 2. , szlama , u flisów, grunt wysoki i madzisty 
czyli gliniasty. Magier. Mskr. in ber ®d)iffcrfprflcf)C, Łod) ouf^ 
ItEgcnlier Jboiibotien , Scimbobcn. 

'MADA, y, z'., mudo (Boh. maudj teslirulus), stroje męzkie, 
Me $Ol)Cn. Pobfądza prędko w takim domu rządy, Gdzie 
kiep' powozi, a w chomącie 'mady. K<how. Fr. 29. cf. 
biada temu domowi , gdzie krowa dobada wo7owi. 

MADERA, y. £, wyspa na oceanie Atlantyckim, bardzo ży- 
zna w wina. Dykc. Oeogr. 2, 107. bie 3"ffl SKabcra. — 
§. Madera, medera, wino z tej wyspy, 5Wnbcrimtctii. Wina, 
które morzem przychodzą, alakanty, madery. Ynl. Lef/. 2, 
1253. Pójdźcie do mnie; napijemy się medcry. Tent. 
14. (1, -17. Piofun w sęku abo w mederze warzony. Syr. 
549. Do wina , aby je drożej udali , cukier kładą , sęki, 
medery leją. Peir. Ek. 127. No! jak ci nasza smakuje 
medera! Kniai. Poez. 2, 209. (nasz miódj; medera, na 
Rusi miód pity. 

'MADLAĆ się , frequ. verb. modlić się. (MADAME, z Franc. 
Jejmość, Pani, /i'osc. cyjapuHa. — §. Guwernantka, Fran- 
cuzka, cf. bona, cine ©ouBcniantiiin, rfraiijiifinii. MADMO- 
ZELKA , i. i., buii. z Franc. panienka, n. p. Kompania 
z prześlicznych niadmozelek , które serce i kochanie za 
dukaty przedaja. Teal. 22, 41. 3)himfcld)Cii). 

MĄDR,"o6. Mądry. MADRELKA, ob. Medrelka. MADRO- 
CHA, ob. Medrocha. ' 'MADROLURIEC,' oh. Fdozof,' Eccl. 
aK)60My4peHHUH. 'MĄDHOLUBOŚĆ, MADROZNANOŚĆ, ob. 
Fdozolia , Croat. mudroznanzlvo , mudroznanoszt ; ti!av. 
mudroznanstvo; Rag. mudroznannos. MĄDUOSC, ści, z., 
{oppos. głupość, głupstwo); Boh. maudrost; Slov. mudrost; 
Sorab. 1 et 2 mudrofcź; Carn. modrust; Vind. modrust, 
resumnost, umnost, pamet, pametnost; Bosn. mudróst, 
spamelnost, razum, (ci', pamięć, rozum); Croat. mudroszt; 
Hag. miidros; Rofs. My4pocTb f > 2. trudność), npaBO»iy- 
4pie; Eccl. BMTOoyuHK, ?(m,\oa;i.cTKO, bic @c|'d)cutl)cit, 5Bci»= 
^Cit, Slugbcit, gillfidlt. Mądrość tego świala przyrodzonym 
rozumem z rzeczy widomych rzeczy niewidome poznaje; 
mądrość chrześciańska bez pracy z światłości bozkiej, 
wszystko poznaje. Karnk. Kat. 12. Mądrość najwiętsza 
każdego , znać dobrze siebie samego. Cn. Ad. 465. Mą- 
drość uczy, czego szukać i czego się chronić. /. Kchan. 
Dz. 193. Mądrość jest doskonałe i zupełne dobro du- 
szy. Pilch. Sen. list. 5, 55. Wielka mądrość , Eccl. E6- 
AiiKOM/ńApHie ; Graec. ft(ya).ocfQoavrtj. Na mądrości zaży- 
wanie trzeba osobnej mądrości i miary. Lub. fioz. 25. 
Gdzież jest człowiek- mądry, któryby w wszystkim szedł 
za mądrością? Zab. 16, 503. Ile kto ma cierpliwości, 
tyle mądrości. Cn. Ad. 466. Mądrość przychodzi i roście 
z laty, acz nie każdy jest mądry brodaty. Cn. Ad. 463. 
(cf. rozumu z laty przybywa ; cf. co dzień człowiek mędr- 
szy). — Dentes sapienliae, zęby mądrości, Me 2Bei(5(;eitS= 
ja^ne, są to dwa z trzonowych ostatnie, które się dopiero 
puszczają w trzydziestym roku. hirch. Ost. 105. Wejch. 
Anat. 36. MĄDHOSTKA, MĘUROSTKA, i, i, demin. n. p. 
Tyrocinium animi, mały rozumek, pierwsza mądrostka. 



Hfąrz. ber 2Bci»^eit Slnfoiig. Iron. Swą mądrostkę schowaj. 
Zebr. Ow. 128. Teć nas medrostki wszędy o to przy- 
prawują, iż w sprawach Rzeczypospolitej słusznie się oba- 
cżać nie możemy; bo bóg obiecał pohańbiać te medrostki 
a wymysły ludzkie. Rej. Zw. 198. sliioelei^en , SBiJcIei^eit. 
MADROSZKA, i, i., bie Sffieife. Iron. No ty gębala, ga- 
daj ! mądroszko z Warszawy. Teal. 45. c, 45. ob. Medro- 
cha. MĄDROWAĆ, ob. Mędrować, mędrkować. (MADRO- 
WAC, cz. niedok. , n. p. Jeden lubi nad wierszami mózg 
suszyć, drugi w instrumentach madrnwać. Teal. 56. c, 
31. z Niem. mabbeni , palcami przebierać nieumiejętnie, 
niezgrabnie). 'iMĄDROWNIA , i, ź. , 'naucznia. Tr. aka- 
demia, główna szkoła, vniversitas, eine boŁe (£d)iile , 3lca' 
bemtc ; Turc. muderis; Carn. modrislie; Vind. modrinna. 
MĄDRY, MADR, a, e, mądrzejszy, medrszy compar.; op- 
posit. głupi, {Boh niaudri ; Slor. niaudry; Sorab. 1. mu- 
drć, mudry; Sorab 2. mudri; Yind. moder, pametn, umen, 
resumen, fcf. pamiętny, rozumny, umnyj; Carn. módr; 
Croat. mudcr; Dal. mudar ; Bo.^n. mudar, spameten, ra- 
zuman; Slav mudar; Rag. muudar; Ross. My4phiH, JiyAps, 
yMHufi, yMCHi, iipaB0My4pbiH ; (Ross. My4peHHbiii dowci- 
pny, sztuczny, zręczny; trudny; dziwaczny, fantastyczny); 
Eccf. ja&f^ofh; cf Indost. madri vir consilii , mandaryn); 
gcfdjeut, meife, fliig, cinftc^t>^>.ip[l. Mądry, (cf. rostropny, do- 
wcipny, szpak, kos; ma kiełbie we łbie; wronami kar- 
miony, szczwany, i t. d.). Ten mądry, który najmniej 
głupim jest. Mon. 63, 594. Mądrym to człowiekiem zo- 
wią , kto każdą rzecz z statecznym rozważeniem zaczyna. 
Rej. Zw. 80 6. Mądry ten mi jest, który pełen radości, 
miły, spokojny, niewzruszony, prawie w jednej chodzi pa- 
rze z bogi. Pilch. Sen. list. 2, 41. Jeśliś mądr, nie 
bądź 'bezpieczny. Dar. Lot. 25. Bądźcie madremi, jako 
wężowie. IV Mallh. 10, 16. Wielce mądry, arcymądry 
Ross. Be.ieyMHuB; Eccl. Be.\HKOM;HĄ|ibii'E. Wielce mądrym 
być Eccl. BeJiiiK0My4pcTByio ; Graec. ^syaloąnopiofiai, ma- 
gna snpio. Wielce njądrym ucz) nić Eccl. ynpeMy4pHTH. 
Mądrym uczynić. Rag. pomudriti , muudrim tkoga ; Ross. 
et Eccl. yMy4pHTb, yMy4paTb. jiyjpio, y4o6poMy4pcTBHTH; 
mądrym się stawać ysiyjpiiTbca , Myjptio , My4pi0CH , ob. 
Mądrzeć. {Eccl. l|r,.'iUl.lm,\p{.H'Ł całomądry = wstrzemięźliwy). 
Po szkodzie, Polak mądry. Kchow. Roi. 110. Przynaj- 
mniej ten zysk klęska zostawia w narodzie. Iż jak niesie 
przysłowie, mądrzejszy po szkodzie. Kras. List. 174. Nie 
kto siła umie, ale kto er jiolrzebna, dość mądry. Fredr. 
Ad. 4. Mądrego nie wieie trzeba uczyć , mądremu nie 
wiele trzeba mówić; mądremu dość skinąć, ostatka się 
domyśli. Cn. Ad. 461. Mądrym się ten darmo zowie, co 
nie umie radzić sobie. ib. 462. Mąż w mowie mądry. 3 
Leop. i Reg. 16, 18. (obaczny. 1 Leop.). Ludzie mądrzy 
strzela sie zawsze wielomowności, a ira sa uczeńsi i me- 
drsi, tym mniej mawiają; są jako beczki pełne wina, któ- 
remi chociaj obracasz, nic w sobie nie kołacą. Gtl. Post. 
99 b. Mądry nic mówi, aż głupi przestanie Cn. Ad. 466. 
(cf lutnista grać nie zacznie, aż gajda umilknie). Mądry 
na obie strony się ogląda, ib. Mądry rozumu słucha jak 
musu , ralio sap>enti pro necessitnle est. ib. 467. Mądry 
za wróżka stoi , mądry bez wróżka zgadnie, ib. Mądrym 



i 



MADRYNl - MAGAŻNY. 



MAGAZYNOWE - MAGIA. 



2i 



gwiazdy nie rządzą; mądry szczęściu nie podlega; mądre- 
mu zawsze na wszystko dobry aspekt, ib. 462. Słucha- 
jąc mądry mędrszyrn będzie. Budn. hov. i, 5. Slov. Ni- 
kdi ćlowek dosl nepremudruge, człowiek nigdy nie do- 
syć mądrym. 5/011. Mnoho mudri ncdobre mudruge, su- 
bito qui sapit, non lute sapit. Godzien człowiek mędrszy. 
Cn. Ad. 01. fcf. rozumu z laty przybywa; cf. niedzisiej- 
szy, niewczorajszy). Dlatego dyaboł mądry, ze stary. /iys. 
Ad. 12. Mędrsze jajca, niż kokoszy. Cn. Ad. 482. Ża- 
den się naród księgą w moc nie przysposobił; Mądry prze- 
dysputował, ale głupi pobił. Kran. Sal. 9. 1 głupi mą- 
dry, gdy wielom rozdaje , I mądry głupi, gdy w mieszku 
nie staje. Bralk. 6 2 i. I mądry głupi, gdy nędza złupi. 
ib. O 2 b. Nikt nie zna mądrego , jeno mądry. Birk. 
Zamoj. 25. Świat go ósmym, mądrym liczył. Hor. Sal. 
210. (medrcem ósmym). MADRYNl, i, i., mądroszka, tic 
SBcifc , btc filligc. O nowa filozofko ! O świata mądryni. 
Łąciw. Zw. 6., Ho^s. yMHtma. M.\DnZE adv., Boh. mau- 
dre; Slov. mudre; Sl(w. mudro , pametno; fioss. et Errl. 
iiiy4po, Jiyjpt, yHHO, 6.iaroyMHO; compar. mędrzej; flug, 
fluglid), lUCife, gc|d)Cllt. Głupi człowiek mądrze nie mówi. 
Seltl. 61. Mądrze [lanujacy ErcI. My^pOKOpjinbiii. MĄ- 
DRZEĆ, ał, eje, ob. Mędrzec. M.\D"RZEN1EC , ńca , ni, 
kwiatek , consolida regalis , DiittcrfpiUlI. Tr. ; cf. ostrożka, 
Delphimum. Jintdy 28S. 

MĄDRZYK, ob. Małdrzyk. 

'MADZAR , a, m., Węgrzyn, bcv Uiiijcr. (cf. Magier, raagier- 
ka , Magierski ; SUiv. Macxarski). Wszędzie na rokosz po 
Węgierskiej ziemi , Madzar się bierze do zbroi , do ko- 
ni. Kchow. VV(('rf. 8. Każe wskok do piwnicy przynieść 
madzaru Lub Brzezińskiego nektaru. Hor. 2, 519. t. j. 
wina Węgierskiego. 

MADZISTY, a, e, — o adv., pełen mady, upII Scylli. Grunt 
madzisty czyli gliniasty. Magter. Mskr. 

'MAGA, n. p, Jeden Wiedeń. Praga Maga, Kraków miasto. 
Bys. Ad. 19.? 

•MAGAZ, "MAGAZEN, MAGAZYN, u, m., skład na scho- 
wanie zboża i różnych rzeczy, Boh. zbożnice; Carn. ga- 
mazyn, alrnazen , saloshnishe , saloshniza, hranishe, bla- 
gahranishe ; Yiiid. magazina, liranifhe; Hoss. spaHH.iHiue, 
nojarajiiiiite , aiiióapi., H.ia40Ban, sanacnan, npiinaciiou 
A0H1>; (cf. Hisp. alrnazen; Hebr. ] jTi^; ; Pers. magzen) ; 
bai SKiiijajiii. Magazyn na schowanie sprzętów. Teat. 1, 
43. Król rozkazał magazyn czyli składy wełny w mia- 
steczkach poczynić, fam. 85, 1, 607. Dawniej inagaze- 
nów prochowych nie budowano takich , jak dziś budują. 
Jak. Art. 3, 93. Kłamca jest magazynem wiatru. Zab. 
7, 32. — Magazyn w karecie , w koczu , i wszelkim po- 
jeździe. — §. Magazyn , worek , w którym każdy mularz 
swoje chowa naczynia do roboty. Mayier. Mskr., bcv 2i>Crf= 
jCUgliClltcI ber llJaiircr. — ^. Magazyn Warszawski < tytuł 
żurnalu, n. p. Pamiętnik i magazyn Warszawski, dokła- 
dne względem handlu i porządków wewnętrznych kraju 
zawierają w sobie wiadomości. Arns. List. 52. 'MAGA- 
ŻNY. Tr.. MAGAZYNOWY, a, e, od magazynu. Boss. 
aMfiapiiuii , TOiiflajin = . Magaźny, ego. stibst. masc, prze- 
łożony czyli dozorca magazynowy , Carn. hranik ; Ross. 



iiarasHuiuRKi , aHóapiunH'& : Eccl. a(HTOxpaHnTeib , ber 
SWagasiiiauffeber , ber 2Bagfnmeificr bco ber 3irmec. MAGA- 
ZYNOWE, ego, subst. u., płata magazynowa, Spcic^er-- 
gclb , Boss. aMÓapiuHHa. 

MAGDA, y, 2, /yo/(. Manda, Mara, Marena, M:ircnka, zgru- 
białe ■■ Magdalena , n. p. Większe moje zbrodnie nad siedm 
czartów piekielnych, wyrzuconych t Magdy. Kulig. 32. 
Magda , imię służącej. Teat. 50. c, 6 — jj. Trotz. wy- 
wodzi Magda z ^:em. SDiiiiib = służąca dziewka. .MAGDA- 
LENA , y,' 3., MAGDALENKA , i , 'z., demin., (ob. Mag.le- 
czka etc), SDtagbalciia. S. Marya Magdalena , siostra Mar- 
ty i Łazarza. A; os. Zb. 2, 122. Magdalenko, hej Magda- 
lenko! Teat. 19, 22. 

MAGDALON , u, w., n. p. Lutrowana siarka wylewa się w 
formy wałeczkowate , magdalony zwane. Kluk. Kop. i, 
221. ajkgbnliini. 

MAGDEBLHG, 'WAJDEBURG, a, m.. wielkie i mocne mia- 
sto w niższej Saxonii należy do króla Pruskiego. Dykc. 
Geogr. 2, 109, bic etabt SDfagbcburg ; Surab. i. et 2. Ma- 
deburk ; Boh. Dewćjhrad. Zwano je niegdyś Partheno- 
polis , od Wenery Partcnii , którą tam za pogaństwa 
chwalono, po Polsku jakoby miasto dziewicze. Gwagn. 
456. *.Majdeburg ztąd tak rzeczony jest, iż był zame- 
czek , w którym [lanny i inne białegłowy mieszkały , 
rozkazując i zaad^owi , i wszystkiemu powiatowi przyle- 
głemu. SiCierb. Sax. 220. — g. Magdeburg, Majdeburg, 
Magdebury , Magdeburya , Magdeburgia = prawo Magde- 
burskie miejskie , iai SOiagbcInirger Stabtrctfit. .Magdebu- 
ry, prawo .Magdeburskie , którym się sądzą miasta. Żabi. 
Zbb. 49 nnt. {ob. Srzedzińskie czyli Srzcdzkie prawo). 
Prawo Magdeburskie składa się z prawa municypalnego 
Rzymskiego , i ze szczególnych przywilejów, które Ce- 
sarze zachodni miastu rzeczonemu nadali. Ust. Konst. \, 
234. Prawo Magdeburskie Otto Wielki tamtym mieszcza- 
nom dał, a u nas Kazimierz W. w miastach i we wsiach 
chować postanowił. Su.r. For:.. 4. Miasta <izielą się Nie- 
magdeburskie od i\Iagdeburskich. Yol. Leg. 8, 655. (t. j. 
rządzących się pr. Magdl. Miasta Królewskie rządzą się 
prawem albo Magdeburskim, albo Chełmińskim. Skrzet. 
Pr. Fot. 2, 97. Czemuż ta majętność, którą mi prawo 
Chełmińskie dawa , prawem Majdeburskim bywa mi od- 
jęta ? Modrz. Baz. 402. Rota dla magistratów i Magde- 
buryi. Yol. Leg. 7, 130. t. j. sędziów miejskich pr. M. — 
Majdeburg Szadowowi. Yol. Leg. 4, 822, t j. miastu te- 



mu nadajemy Pr. .Magd. 



Burl. Ma£;debura, imię 



wójta. Tent. 50. c , 2. Diamc ciiicy ficiiicii gtabtridJtfrd. 
•MAJDEBUKCZANIN, MAGDEBURCZANIN, a, m. , z Ma- 
gdeburga mężczyzna , n. p. Majdeburczanie noszą na 
chorągwiach pannę stojąca miedzy dwiema wieżami. 
Szczerb. Sa.r. 220. "iA. 542." 

MAGDECZKA, iMAGDUSlA. i, i., bhmde, dem. nom. Ma- 
gdalenka, Magdalena, t'ciid>eii, 3?iagbalend)cti. Miała dwie 
służebnice, Magdeczkę i Kachne. Zab. 13. 278. Treb. 
Magdeczko , czy kawa już gotowa? Teat. 19, 63. Jak 
się masz Magdusiu? Teat. 19, 26. Może mnie jui moja 
Magdusia nie kocha. ib. 7. b, 34. 

MAGIA , ii , i, bic SDJagtC , kunszt czarodziejski , czyniący 



22 MAGOWIE-MAGIERSZCZYZNA. 



MAGISTER - MAGNES. 



rzeczy nad siJy ludzkie i możność przyrodzoną. Kras. Zh. 
2, 88. {Rag. vilenisctvo, v:linstvo). Magia jest dwojaka, 
jedna czarnoksięzka sromotna , druga przyrodzonej mą- 
drości doskonała nauka. Biat. Post. 156. Z fuczastych 
gzemsów wiszą lampy promieniste , W nich knoty przez 
subtelną magią świeciste. Przyb. Mili. 50. MAGOWIE, 
SDJagtcr, tak się nazywali kapłani i filozofowie dawnej 
Persyi , którzy oprócz obrządków religii , gwiazdarstwem 
się bawili. Kras. Zb. 2 , 88. Bieg? miedzy Persyany , a 
widząc niektóre magi,_ abo burtniki zabobonom sfuzące, 
karać ich począł. Sk. Żyw. 1, 51. MAGICZNY, Rag. vilovit. 

MAGIEL, glu , m., et gli , z., Boh. mandi; Vind. likaimik, 
likalu , roloyifhe, poyalayiflie, povalilu ; Hoss. KaiOKt ; 
g. a) narzędzie do gładzenia płótna lub chust pranych , 
wałkownica , Me -Oiaiujel , 3?^^lI^cl, Siotlc, bic SŚdfdje 511 
flliittcii. Jaworowe drzewo do maglów płóciennych bar- 
dzo zdalne. Ład. H. iV. 54. Magle do chust, warsztat 
bywa dębowy, wałki dębowe, brzozowe, gdzie zaś płó- 
tna bielą, jaworowe. Kluk. Hośl. 2, 161 et 21. Magiel 
w fabrykach płóciennych składa się z siedmiu rucho- 
mych wałków , pionowo nad sobą ułożonych , w dwóch 
belkach osadzonych, nie więcej od siebie odległych , jak 
tylko , aby płótno miedzy niemi przesunąć się mogło. 
Przedi. 96, cf. kalendra. — §. b) tronsl. Daremne były 
jej bryzę, jej magle. Pot. Syl. 78, t. j. maglowanie, gła- 
dzenie twarzy. 

Pochodź, maglownia, maglować, mnglowany, pomoglo- 
wać , wymaglować. 

MAGIER, gra, m, 'Madzar , Węgrzyn, fiag. Magjar, Ugrin, 
cill Uligcr. Ostrogami brząkając, jako bocianowie. Wzniósł- 
szy ramiona, chodzą udatni Magrowie. Zbił. A 2 b. Tę- 
ten Magrów kowanych za panem. Miask. Byt. 2, 126. 
MAGIERKA, i, 2, czapka Węgierska, cine Unijrifc^e SJfii^C. 
Wełna na czapki magierki. VoL. Leg. 4, 560. Koń Tu- 
rek, chłop Mazurek, czapka magierka, szabla Węgierka. 
Bys. Ad. 23., Mon. 76, 281. Wraca się His z żeglugi 
Gdańskiej w niagierce zuchwałej. Klon. FI. H ^ b. Toć 
mi to dworzanie, za magierka piórko. Bies. D. 2. Dziś 
pan ociec, gdy widzi, iż ma botek świeży, Sobie, także 
pachołku , inagierkę przy[)ierzy. Pupr. Pr. E 2. Kuczma, 
czapka lub magierka. Coinp. Mcd. 706. Nie usłyszysz, 
ktoby teraz kopią pierścień tylko gładko wziął, ni ar- 
kusz papieru z ziemie abo magierkę. Star. Ref. 172. 
Magierek kopa. Iiiftr. cel. Lit. Co świnia w mngierce, 
toś ty, jeżeli mojej nie słuchasz przestrogi. Pul. Jow. 
174. MAGIERÓW, a, m., miasto w Rełzkim , założone 
od zgasłej familii Magierów. Dykc. Geogr. 2, 110, ciiie 
©tat)t. MAGIERSKI,%, io , {Hang. Magiarol ; Hag. Ma- 
gjarshi; Slav. Macxarski) = Węgierski , Uil((vi|'({|. Arcybi- 
skup w Magierskim ubierze dwieście kopijników prze- 
ciw królowi wywiódł. Gwagn. 144. Pan brat prawie z 
Magierska szaty sobie sprawił , Ale dla nich nieborak 
siodłaka zastiwił. Bies. D. 1. Dworzanie i łeżnicy po- 
kojowi, ci po Włosku, ci po usarsku, z Magierska, od 
srebra i złota strojni, nie mniejsza ozdoba pocztom pier- 
wszym byli. Gwagn. 146. MAGIERSZCŻYZNA , y, i, 
Węgierszczyzna, Uiignfe^c Sleitutiig, ^rai^t k. Ci po Wło- 



sku , ci po usarsku , ci zaś z Magierszczyzny okazałej 
stroje swe wywodzili , i sztuki rycerskie wydworne po- 
kazywali. Gwagn. 145. Polacy rozmaitych nacyj habit 
noszą, Włoski, Hiszpański, Francuzki, Niemiecki, Cze- 
ski i usarski. A którym Magierszczyzna przyzwoita jest, 
wAdziamskim, Węgierskim, Tureckim, Wołoskim, i Ta- 
tarskim stroju się kochają. Gwagn. 212. 

MAGISTER, stra , m., jj. 1) tytuł częstokroć w starych au- 
torach używany, znaczy doktora filozofii. Kras. Zb. 2, 88, 
ber SOfnęiiftcr. — §2) Magister ■■ majster, przełożony, 
^er. ... 3ii;eifter, Sorflcicfitc. Pocztmagister, |U)|'tmeifłer, poczt- 
majster. Vol. Leg. 5, 399. Kwatermagister. \ol. Leg. 5, 
174, ber sSiiaticrmetftcr, kwatermistrz. — Magister artylle- 
ryi. ib. ©eiicrnlfclbjcugmeifter , generał artyleryi. — Gene- 
nerał prowiant magister, ib. 4, 887. ftlagister kapeli mu- 
zycznej , ber łuipellmdfter, kapelmajster. MAGISTRALNY, 
a, e, pryncypalny, główny, n. p. Magistralne ściany bu- 
dynku. Ziibnr. 69, $nupt='. MAGISTRAT, u, m. , urzę- 
dnicy miastem rządzący, burmistrze . radni etc. Kras. Zb. 
2, 90, ber ?3?agiftrat; Sorab. 1. mestźanska huszoknofcź , 
romadnołcże huszoknofcź. MAGISTRATOWY, a, e, SDJtt' 
giftrat^ = . !'rzychodzi radzca w sukniach magistratowych. 
Tcal. 13, 104. MAGISTR.ATURA , oh. Przelożeństwo. 

MAGISZ, ob. Maiż. 

MAGLOW.NTA, i, i., wielki magiel. Tr. cinc grppc 5WrtiujeI 
Ober MoUe. — j!. Maglownia. Boh. maiidlowna, Ross. Ka- 
TOKT,, bic Diollftiibc, 'Waiiaelfłuie. MAGLOWNICA, y, i., 
MAtiLOWNIK , a, m., deska od maglowania ręka, bte 
^aiibrolle , bas SianąeUn-et. — g. Płachta od obwijania 
chust maglujących się, baź JRoIltuc^, Waiigeltutl). MA- 
GLOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., umaglować, wymaglo- 
wać dok., Boh. mandlowati ; Yind. likati , poyalkuvati , 
yalati , rolati ; Ross. Kaiaib, KaruBaTŁ ; płótno czyli chu- 
sty maglem gładzić, SBafite iimiigcln, roUeit , a:tf ber SDJnit' 
gel gl(!ttcn. Wybielone płótno magluje się , aby garby i 
zmarszczki wygładzi(' , i aby płótno cieńszym okazało się. 
Przed:.. 94. (cf kalendrować). Chusty często prać trze- 
ba i maglować, przeto o dziury nietrudno, /'ot. Arg. 
453. (cf. prasować koszule). Przykiyć to kirem białym, 
gładkim, umaglowanym. łhur. Sk. 561. Usta jej gnie- 
wem blednieją, jak maglowana chusta. Chrośc. Ow. 105. 
Płótna maglowane. Prze.di. 95. — Fig. tr. Włosy swoje- 
mi , które przedtym maglo\yała, Marya nogi Pańskie ucie- 
rała, llrbst. Nauk. Gib, trefiła, kędzierzawiła, fd)iiiegclll , 
piiKOii. MAGLOWANIE, ia, subsl. rcrb., ^ai S^ditigelii. 
Przed:-. 94, Boss. KaiaHie. M.\GLOWNY, a, e, maglo- 
wany, do maglowania, gemniigelt, SJiaiibcl = , SDIaiigel = . 
Płótno maglowne , płótno nieniaglowne. Hanr. Ek. 57. 
MAGLOWY, a, e, od maglu, 93;niigel=, a}iaiibcl=. Maglo- 
wa płachta, 3(oIltltC^ , Ross. sanaTHiiKi. 

MAGNAT, a, m., 'panosza, eill 9}iiigtiat; Sorab. 1. wulkof- 
cźnik ; Ross. pa4em>, pa4HHKi), Be.itMO)Ka , caiiOBHHKii. 
MAGNATYZM, u, m., arystokracya , pańskość, górno- 
rządzti-.o , 3lriftofratie. Nie dumny magnatyzm zbawi rzecz- 
pospolita, ale tęgość rządu. Gaz. Nar. 2, 52 b. 

MAGNES, "MAGNET, u, m., Boh. et Slov. magnćt; "Hung. 
mśgneskó ; Sorab. 1. magnetski kamen; Carn. magnet. 



MAGNESOWY - M AH OMETAŃSTWO. 



M A II O N 1 O W E - M A J. 



25 



kalamit; Yind. magnet, na le \lt'zlini kamen, kalamit; 
Croo/. kalamit, selezovlek ; Da/. t;viizilotc£!h; Slav. u,\ozt\ij- 
teg; Hag. gvozdotegh , (cf. gwoździ; /iosn. kalamita ; 
Hoss. MarHHTi,"z Grekołac), g. a) ber Wiifliiet; od Ma- 
gnezy! miasta abo od Magneta pasterza , pierwszego wy- 
nalazcy. Ład. H. N. łOO, kamień, który mineralistowie 
liczą między kruszce /eiazne; trociny żelazno i żelazo 
czYste do siebie ciągnie; jedne slrone zawsze obraca ku 
pó/nocy. Kluk. Kop'.' 2, 92., Ós. Rud' 17 e/ 218. — §. 
b) fig. Każda rzecz, pociągająca do siebie, Ctiuaś , baś 
Oli fid; fcfelt. Sfużacy, jeżeli w kuflu języka nie moczy, 
tedy na to miast będzie miał ręce magnesem natarte. 
JUon. 70, 770, lgnie mu do palców, kradnie. MAGNE- 
SOWY, MAGNETO WY, a, e, od magnesu, 2)i'a(jnct = ; 
Cain. kalamite, kalamitov ; Yind. magneten , kalamiten; 
Poss jiarHiiTHUM. IgJa magnesowa , strzałka magnesem 
natarła Solsk. beom. 1. Najgfówniejszą sztuką w kom- 
pasie magnesowym jest magnesowa igiełka , Przodkiem 
swoim zasadzona na walczyku . na którym ma ruch •'u- 
pcJnie wolny. Jak. Mat. i, 283. MAGNETO WAĆ, ał, 
uje, cz. niedok., magnesem nacieraó, mit bcm SJiagilct bt- 
fłrci(^cn, magiictifireii ; Ross. MarHiiTiub, HajiarHiiniTh. Ma- 
gnetowane żelazo < magnetem natarte. Qi. Tli. MA'i iE- 
TYCZNY, a, e, od magnesu, iiia(iiicti|d). Gdy żelazo har- 
towne, trudniej poruszyć w nim materva magnetyczna. 
Scheidt. 106. 

MAGNII-ICENCYA, yi, z., .MAGNlEiKA, i. i, lustr, parada, wspa- 
niałość, bic ^^^racfat, ber ©laiij. Hozmyślajmy, jakie jest kró- 
lestwo Pana Chrystusowe, co za riiagnificencya ! Sckl. 99. 

MAGNUSZEW, a, m., w Sandomirskini , dawne gniazdo 
famdii .Magnuszewskich ; należy teraz do ordynacyi Za- 
mojskich. Uykc. Oeogr. 2 , 1 10. ctiic Stabt im Saiibom. 

MAGOltA, y, s'., [tak się zowią góry mierijej wielkości la- 
sem okryte, porówn. Wiosk. megure. 2] Część gór Kar- 
packich pod Nowym Targiem zowie się Magora, pod 
Drużbakami Krepak, pod Gorlicami Beszkid. Ład. ii. N. 
4-ł, ciii ibcil id (Jarpattfdłcii ©cbiriKi'. 

MAHAGONIOWE drzewo, z Ameryki, koloru jest ciemno- 
czerwonego. Kluk. Dykę. 5, lOł, pospolicie mahonio- 
we, z mahonii, 2)?fl^agoiit « ioelj ; Hoss. KpacHOe 4epeR0. 

-M.AllO.MET, a, m, prawodawca muzułmanów, herszt wy- 
myślonej od siebie wi:irv. Kras. Zh. 2, 91. DJJnŁomct. — 
MAHO.AIETAN, MAllO.METAMN , •.MAHOMETCZYK, a, m., 
\ind. niahometanar ; Croal. mahomelanecz ; Ross. .Maro- 
MCTaHiiHi); trzymający sie wiary mahometańskiej , bcr ?0?rt> 
Iiometniicr, (cf. bisurman). Ojca mahomelana miał, ma- 
tkę chrześciankę. Sk. Dz. 802. Mahometanie w różnych 
częściach świata, Turcy, Tatarzy, Arabowie, Marochity, 
Persowie, Fecanie, i wszyscy Saraceni. Siar. Ryc. 5. 
Turi'y i mahometozycy. Rinł. Post. 151. Zygr. Gon. 445. 
MAHO.METANKA , i , z., bie !Oialiomctaiicrimi. Ktoby nieo- 
brzezaiiy miał sprawę z mahomelanka , ma być do śmier- 
ci na galerę dany.' Star. Dw. Ol". MAUOMETAŃSKl, 
'MAHtDMETSKl , a, ie, 3)i'a6pmctaiii|'di ; Yind. mahomelan- 
ski ; Ross. jiaroMeTaHCKiii ; Lol. iic.\MeTOBi. Relisia ma- 
hometanska. Kras. Zb. 2 95. Mahomotskie zabobony. Sk. 
Dz. 802. Doter. 225. MAHOMETANSTWO , a, n.,"n. p. 



Wdarły się do ojczyzny kacerslwa , święlokupstwa , ma- 
homelaństwa. Hirk. Exorb. €. 4. , Slov. turecstwo. MA- 
HONIOWE drzewo , ob. .Mahagoniowe drzewo. 

MAiC, ił, i, umajać, cz. niedok., urnaić dok., majem czyli 
kwieciem zacieniać, laubeii, belauben, iimlaubcit. Wszys- 
tkie okna, wszystkie odrzwia maił. Pot. Arg. 509. Na 
drugiej stronie Tej zagrody kwieciste maiło sie błonie. 
Przyb. Ab. 157, (t. j pstrzyło się w kwiaty). Lmajano 
miasto , t. j. wawrzynem lub innego drzewa gałęziami ,. 
kwieciem etc. ozdabiano wrota bramy. A'a/-. Tac. 2, 42.3. 
Czas umaić wieńcem w koło Z wiesiennego kwiecia czo- 
ło. Hor. i, 28. Min. Czas ślubnemi wieńcy Uraajać 
gładkie czoło oblubieńcy. Nar. Dz. 5, 4. Gracye zgo- 
dne i. Muzami , Umajcie dziś skroń zacnego Jana. Kniaź. 
Poez. 1, 194. Pięknej sławy zielonością Umaiły Tryon 
dzieła Władysławowe. Psahnod. 17. 

MAIK, u, m., zdrobn. rzeczown. .Maj qu. v ; Cn. Th., ■■ .MA- 
JÓWKA, i, z'., rotlzaj chrzaszczów, pokazujący się naj- 
więcej w maju. Kluk. Zw. 4, 47, ber SKa^fafer, robaczek 
skrzyalasty majowy. Cn. Th., — JJ. Maik wrzesienny, ma- 
ik jesienny = babie lato. Tr., ber Jllteincibcrfommcr, ber D?ac^« 
fomilicr. — §. tr. fig. Maiku zażyć, kuracyi majowej. Wol., 
3)?ai'Clir. W dzień ś. Szczepana wszelkie konie sprawują, 
krwi upuścić, zęby wychedożyć, polym ich jęczmieniem,. 
w piwie umorzonym posilić, a tak pierwszy koński od- 
prawisz maik. Hnur. Ek. 178, pierwsze koni przeczyszcze- 
nie, które w maju pierwsza trawa robi. A'. Kum. 

MAISTY, a-, e, pełen maju, liścisty, Yind. listen , lepenski. 

1. iNlAIZ , a, m., avis venatica tirunnila seu recens ad vena- 
tum eierrila. Cn. Th.; ptak do polowania zaczynający się 
wprawiać. \Yiod. , Dudz. 44, ciii juiiijer etoSyoijel, ber bie 
33cigt: crft gclcnit Ijat, icf. Graec. ittiow, fitwTOi; cf. Germ. 
SDJcifc). l'rov. Młodzik niewolnik, Maisz towarzysz, ćwik 
pan. Rys. Ad. 40. Tak tedy siła rąk się usadziły, Zęby 
Polskiego 'magisza zwabiły. Kchow. 260, orła. 

2. MAIZ , u, m.. 3)ia»'5, Indyjskie zboże, Jiirfifd) Slorii, ło- 
dyga trzcinna kolankowata, ze rdzeniem we śrzodku seb- 
czastym białym, liście podobne trzcinnym; ma niby szy- 
szki, na których gęstemi rzędami ziarna się zawięzują 
wielkości grochu. Kluk. Hośl.^5, 145, cf. kukurudza. Tu- 
recka pszenica. 

.MAJ, ja, m., ber Tlomt SDaię, ber Sjoiiiiemoiiat, DJofenmo- 
nnt ; Boh. et Slov. nuig; Sorab. 1. meya, meyskc me- 
szacztwo ; Sornb. 2. gniejnski , majski , roshcloni ; Yind. 
majnik, yeliki trayen , petnik, Ihcnlipufhnik , zyeltizhnjek, 
(cf. kwiecień); Garn. travn velike ; Croat. rosnyak , ve- 
hki trayen, iilipovschak , rosoczyet, szviban , szyiben ; 
Dal. Irayen , szyiban : Slav. syibanj ; Bosn. svibagn ; Rag. 
svibagu ; Himg. ponkosdhaya ; Hoss. łiafi , Jiaa; Eccl. 
Maili, BaiH. Od stycznia [liąty miesiąc w roku ; nazwany 
był od Uomula Majus , na pamiątkę senatorów i szlachty 
Rzymskiej nazwanych Majores. Inni wywodzą od czci . 
bogini Majae w tym miesiącu wyrządzonej. Kras. Zb. 2, 
159. (.'.(/ vidi; 31 big. s. h. v.). Suchy marzec, mokry 
kwiecień, chłodny maj , Będzie żyto jako gaj. Kluk. Bośl. 
5, 98. Rys. Ad. 64., Slov. Suchi marec , mokri móg, 
budę huinno , gako hag. Po niestatecznym marcu świat 



24 



MAJACZYĆ - MAJĄTEK, 



MAJATNOSTKA - MAJERA N. 



się cieszy majem. Pol. Pocz. 39. Zegl. Ad. 82. Maj 
właśnie drzewa i kwiaty rozwijaj. i\'iem P. P. 130. — 
Fig. allegor. Maj wdzięczny światu, żyzny w kwiecie ró- 
żne, ByJ mu w styczeń i luty obrócony mroźne. Kulig. 
6. Płaczę na moje lata przebiegłej młodości , Żałuję, że 
mój przekwitł marnie maj zielony. Kulig. 121. — §. Maj, 
-ju, rózgi z liściem zielonym, abo zielem obwinione, abo 
zioła z łodygami sporemi. Cn. Th. griinc SlJfiije / obgC' 
Cauciic griiiie 53duni(^en , grimc^ 8aub, SKai; ; Boh. mag; 
Carn. maja ; Ytnd. lepen , list ; Boss. JiiiCTba. Festae fron- 
des, maj, który na dzień święty w kościoły i w domy 
przyrządzają. Mąci. (cf. zielone świątki). Tu mi chło- 
pięta znoście na ofiarę maj , i kadzidło i darnie zielone. 
Hor. 1, 99. Maj zażywany na świątki przy kościołach 
i domach, lipowy, jarzębowy , brzozowy. Kluk. Hośl. 2, 
162. On kościół stroi, gotuje ofiary, Ołtarze majem zło- 
tolistym- puszy. Pol. Syl. 218. Postanowił Febus, aby przy 
pogrzebach maju kupresowego używano. Otw. Otv. 366. 
Pochodź, majowy, maie , omaić , umaić. 

MAJACZYĆ, ył, y, inirans. niedok, krążyć, okrążać, młyn- 
kować, kołować, im Srctfe bcrum ijpbcn, eincn Umfreiś, 
Umft^mcif niadicn, Umroegc iicbmcii; {Hoss. MaaHHTt, npo- 
MaamiTb biedę klepać , Maaib mordować , inaaibca schnąć 
od cirr|iienia ; Carn. majati moferej. Różne zwierze, 
co je kryją bory Zwykły koło bydlęcej majaczyć obory. 
Min. Ryt. 4, 83. — ^. Majaczyć, mamić, wykręcać się 
rożnem wywijaniem. A Czart. Mscr. , Jire^ercccn madien, 
bre^en, ©dmnnbclciini madjcn, finnnbclii. Wprawdzieć tu 
nil", nie moua majaczyć, atolić dam przestrogę, iż może 
jaka cię mozolić praw niewiadoniość. Zah. 10, 536. Hyck. 
§. Tiansl. Od rzeczy gadać, Uiifiiut rcbcn, trre rcbeil, pijnil' 
Injircn. Ponure i przycichsze myśli obłąkanie, nazywa 
się majaczeniem. Perz. Lek. 193. Pacyent w najwię- 
kszym majaczeniu (paraphreniiis) noc przepędził. Perz. 
Cyr. 3, 210. Chory, czy majaczy, czy od rzeczy gada, 
czy przez sen marzy. Perz. Lek. 78. MAJAK , u , m., 
Majak, jest to właściwie znak, po którym Kozacy, a 
mianowicie Dońscy, zwykli podczas wojny swoich pozna- 
wać ; n. p Kozak na podsfuchu stojący, postrzega pod- 
jazd ku sobie idący; rusza z miejsca, i od wschodu do 
zachodu w kręgi różne koniem toczy; jeżeli wypadnie 
który z pomiędzy zoczonćj kupy, i od zachodu na 
wschód odpowiada majakom , wtedy poznaje , że to swoi. 
A Czart. i)hcr., fic @(J)ii'riifim(|en ,511 ^ifcrbf. lupran bic J^o= 
fafcn im Śricgc bic 3britjcn crfciiiicn. — §. Majak , Kozak, 
letki kawalerzysta , cin Spfiif , ciii lfid)tcr ©iiuaUcrift. Majaki 
zostawił Szwedom, a sam kinie ku Gdańskowi. Leszcz. 
Class. 52. — Majakiem • krążąc, nieprostą drogą, młyń- 
cem , młynkiem , auf SJcbciimctjcit , auf SlbiDejCii , SeitciiiDC' 
gen. Morze tam i sam objeżdża majakiem. Clirośc. Ow. 
204. Orda skupiona majakiem, Niepostrzeżonym chcia- 
ła tył brać szlakiem. Kchow. Wied. 23. Z wielkim im- 
petem uderzają na się , Ci w czoło godzą , ci krążą ma- 
jakiem , Chcąc nieprzyjaciół obbiedz. Clirośc. Fars. 478. 

MAJĄTEK, tku", ?«. , MAJĄTECZEK, czka, m., dem., {Etym. 
mieć, mają); mienie, majętność, fortuna, fortunka, ba3 
53frmÓflen , bo§ $abe unb ®ut ; Boh. gmenj ; Carn. imęnje , 



(ob. Imienie) ; Yind. jimeine , imetik , imetje , imaniost , 
imanstvu, blagu ; Croal. imetek , blago, tmetek , sztoka ; 
Bosii. stokka , blago, imanje ; Sorab. i. kublo; Slov. sta- 
tek; Ross. iiiaymeciBO , HMtHie, noKja}Ka , cTaioKi, 6y- 
TOpi, 3a)KiiT0K3; EccL HCHBOTU. Przeciwne sobie rzeczy 
są majątek i dług. Lesk. 2, 40. Gdy jakiego mająte- 
czka dochrapać mi się dostało .... Teat. 29. c, 42. Ro- 
sła ich majętność w dobytkach i w majątkach. Sk. Zyw. 
205. Majątek wnętrzny jakiego kraju , są to roczne jego 
ziemi produkta , wartość pracy i przemysłu wszystkich 
jego mieszkańców. Pam. 83, 484. MAJATNOSTKA, ob. 
Majętnostka. 

MAJDAN , u , m., MAJDAMK, a , m., zdrbn. , §. a) z Tur. , 
plac czworogranny wmieście jakirn, place publigue; maj- 
dan obozowy, ulice między namiotami. ,4. Czart. Mscr., 
cin ójfcntlidjcr nicrccfigcr ^*lnft ; ber ^.*la|i pber bie Strapcn jrci' 
fd)cn ben ^ńUn, rynek obozowy, cf bazar, bcr 2)iavfcten' 
berpln^ im 8a(jcr. [Croat. majdan = pojedynek; Croat. barb. 
mejdan = pobojowisko, meghdan = równina, majdaniza circus; 
Yind. maidaniza, turniralifhe = plac turnierów). Takli sprzęt 
bojarski drogi Na majdan da Litwin srogi! Tward. Misc, 
29. Tward. W. D. 69. Jussit rew, ut singuli quidquid ce- 
pissent, confeirent in commune , majdan vocant, ex aeguo 
inter omncs dividendum. Piaseck. 271. Ognie często się 
po przestronnych majdanach błyszczą. Psalmod. 64. Susz. 
Picśn. 5, G 4. Woda była blizka na majdanie. Pot. Arg. 
292. Majdan , place d' armes , w forlyfikacyi , są miej- 
sca na tarasie ukrytej drogi , zawarte w kątach wyska- 
kujących , na które zgromadza się piechota broniąca ukry- 
tej drogi. Jak. Art. 5, 301. bcr 2]aflenrla|(. Majdan, plac 
fabryki, budowli, ber SauplaJ , BiiunTbiif. Od majdanu, 
gdy przez wyrobienie drzewa, umkną się lasy, to leż za 
lasami majdan z robotnikiem pomykać się powinien. 
Majdan ten ma być nakształt rynku , osadzony budami 
z ludźmi według potrzeby i porządku , gdzie ma być 
sędzia i inni sposobni urzędnicy, aby się nie działy ex- 
cessy. Haur. Ek. 178. — §. Majdan potaszowy, *).H'ttaf^' 
ficbprcij. Majdanik potaszowy corok póflora sta szyfuntów 
lutrowanego wydaje polaszu. Torz. 12. — §. b) część 
śrzodkowa łuku , którą ręka obejmuje, i za nią łuk trzy- 
ma. A. Czart. Mscr. ber mittlcrc Jbcil bcr 31rmbruii, ben 
iiian fluf bcr linfen §anb nnle^mt. Majdanem na dół, w 
górę cięciwą łuk wspaczny. Pot. Pocz. 701. Łuk jest 
wspacznyin, lub do góry nogami trzymanym, kiedy maj- 
danem na dół, a cięciwą do góry. A. Czart. Mscr. MAJ- 
DANMK , a, »/i., dozorca majdanu, ber *l*laftanfl'ebcr. Do- 
broci ługów majdannik powinien dojrzeć, próbować i 
przestrzegać. Haur. Ek. 178. 

•MAJDEBURG, •MAJDEHURSKl. ob. Magdeburg. 

MAJERAN, u, m.. MAJERANEK, nku, m., Boh. magorana, 
magoranka, maryanka ; Sorab. i. niayeron; Sorab. %. ma- 
jeran; Carn. majarón , m.ijerón ; Yind. marjon, raajoron; 
Croal. major^n, majorun; Hung. majoranna; Hal. sansegh; 
Bay. sansegh; Bosn. sansegh, majorana; Slav. majuran; 
Ross. MaepaHi ; origanum Majorana Linn., ber Sfajoran, 
ziele ogrodowe, jest letnie i zimowe, zapach ma korzenny, 
używają go do kiełbas i potraw kuchennych. Ład. H. N. 



MAJERANOWY - MAJESTAT. 



MAJESTATOWY - MAJĘTNOŚĆ. 



25 



101., Kluk. łiośl. 1, 218. Majeranku dwa są gJówniej- 
sze gatunki, majeran pospolity, nilgaria, i majeran dro- 
bnolistny tenui folio. Dijkc. Med. 5, 652. .Majeran Krcleński 
abo Macedoński, abo Ei;iptski, to nazwisko dają dwom gatun- 
kom, jfden jest prawdziwe Mnriim czyli prawdziwy majeran 
Kreleński lub Macedoński, ©aiitild^cr Wajoran , driiii;i Marum 
masłi.r majeran Kreteński mastvx. />yAc. Med. 5 , 653. 
Jlmbrafraiit , 2)!aftirfraiit. M.\JER.\NO\VY. a, e, od ma- 
jeranu, z majeranu, aRajoran < ; Boli. magorankowy; So- 
rab. 1. mayeronowe. Olejek majeranosvy z sadłem za- 
jęczym, nieco piżma przymieszawszy, jest osobliwym se- 
kretem na ciężkie rodzenie. Ład. H. iV. i 01. Sok ma- 
jeranowy g/owe czyści. Sienn. 2-iO. 
MAJERZ , a, m. , z Niem. 5![Ue\jereij , folwarczck miejski, na 

Spiżu. A'. Kam., cf. futor. 
MAJESTAT, u, m., §. 1. SDtajefłdt, tUuI monarchiczny. — 
Des son election d 1'empire allemand , Charles -Quint prii 
le titre de Majesle. Justju olors les monarques d' Euro- 
pę uavoient pris que le titre d' Allesse ou de Grace; mait 
la ranilć des autres cours leur fit bientot imiter /' eiemple 
de celle d' Espagne. Le titre de Majesle nest plus vne 
margue de preeminence monarchigue; les plus pelits mo- 
nargues en jouissent aujourdhui. Roberts. Charl. 3, 90. 
Majestat od wielkości ma swoje nazwisko , majestatis no- 
men a Magno. Lub. Lloz. 205. U nas tytuł Yotre Maje- 
sle, Citre Siiiiiglidjc iWajcftat, wyraził się: Wasza Królewska 
Mość, Boh. gcgich kralowska welebnost; Sorab. 2. maje- 
stiita; Sorab. i. majestofcż; Carn. malilikast, velizhastvu; 
Vind. mogozhnost , fvellusl, velizliastvo ; Slav. velicsan- 
stvo; Hoss. Be.iHwecTBO, cf. najjaśniejszy s. v. jasny. — 
Majestat > godność monarchiezna, czyli królewska, lub u- 
dzielna krajowa, btc mpiiarĄifdje obcr fónij)Iid)c 55?uvbe, SUiO' 
jcftćit. Czechowie majestat królestwa swego Władysławowi 
oddawali. Krom 486 Króla Węgierskiego Karola syno- 
wie, tak wielkiego króla potomkami będąc, wiele ozdoby 
mogli majestatowi Polskiemu przyczynić. Krom. 345, (am- 
pli/icare regni majestatem). Występek obiażonego maje- 
statu. A. Zamoj. 182, 3>cibrcd)f!i ber bdcibiijtcn iWajcftdt. 
Majestat jest wielmożność a dostojność Rzeczypospolitej i 
tych, którzy nią rządzą, pochodząca z mniemania zacno- 
ści a należąca w sadziech i władzy rozkazowania. Modrz. 
Baz. 527. Majestat, słowo znaczące nadzwyczajna wiel- 
kość, lub wspaniałość, użyte było dla okazania powagi 
ludu Rzymskiego, n. p. Majeslas populi R. Czack. Pr. 
244. — Fig. transl. Majestat Boski n. p. będę błagał za Was, 
t. j. Pana Boga wszechmocnego. lA. — ^. 2. Transl. Ma- 
jestat, majestatyczny czyli wspaniały, pań^^ki pozór, figura 
majestatyczna, iiinjcftdtifd^e 2Biirbc, Sigur , 3}iiijcftfit. Maje- 
stat i figura w nim się widzieć dała. Jaii. Tel. 155. — 
§. 5. Meton. Majestat = 'stolec królewski, lub rządcy udziel- 
nego, tron, ber foniglidic ^bron, ber SutfffiitŁron. Król 
kazał majestat budować, Na którymby mógł przysięgę 
liołdownika przyjmować. Zbił. Dr. G. 3. Król w maje- 
stacie wyniosłym na górze Siedział, na który wchodzono 
stopniami. P. Kchan. Jer. 422. Uczyniono majestat na 
zamku Wdeńskim , na którym Zygmunt był podniesion, 
z zwykłemi ceremoniami, na Wielkie Księstwo Litewskie. 
■Stewnik Lindego u/yi. ?. Toai Ul. 



Stryjk. 544. fcf. krzesło ; cf. czapka książęca). Popiel 
pierwszy majestat i mieszkanie swoje , {regiarn et domi- 
cilium suum), z Krakowa do Gniezna, a potym do Kru- 
świcy przeniósł. Krom. 45. Przemysław wielką pieczęć 
królewska dał sobie uryć, na której z jednej strony wy- 
rzezano orła, a na drugiej osobę królewską, siedząca na 
majestacie, dzierżąc w prawi-j ręce berło, a w lewej jabłko 
z krzyżykiem. Biel. 170. (cf. myńca). ztąd meton. • g. a) 
Na początku 16go wieku w W. X. L. trojaka pieczęć 
kanclerzom Litewskim w zwyczaju była : pierwsza wielka, 
którą majestatem Lilhuaniae zowią etc. Nies. 1, 258. ba^ 
grpCe SittŁniiifdic Sirgel. — ^. b) 'Transl. Krzesło, 'stolec, 
katedra, SiC, ©tubl. Od Tuscyjskich narodów przejęli 
Rzymianie owe majestaty wożone. Faliss. FI. 10, sellas 
curules , (ob. Wozowe krzesło). Budowano w Krakowie 
Janowi Kapistranowi Bernardynowi majestat śrzód rynku, 
gdzie kazywał, nauczając słowa bożego. Biel. 353, t. j. 
ambonę, katedrę. MAJEST.-\TOWY, a, e, od majestatu, 
3)injeftńIŚ = . Królowie się gniewają, gdy im ich własne- 
go tytułu, który jest majestatowy, nie daje. Sk. Kaz. 58. 
Widzieli Jezusa, bez majestatowej wielmożności, w żłobie 
leżącego. Żyw. Jez. 36. 'MAJESTATYCZNY, 'MAJESTA- 
TNY, a, e, 'MAJESTATYCZNIE, 'MAJESTATNIE adv., Tr., 
pański, wspaniały, majcfidtifd; , ^crrlitt; Sorab. 1. maye- 
stotżne; Yiiid. majcstuten; fl«)>s. aBrycT-fefliulH , aejnue- 
CTBeHHUH. MAJESTATYCZNOŚĆ, ści , ź. , majestatyczna 
wspaniałość, majcftdti)'4eś fflefen; Yind. majestust, yelizha- 
stvu , yifokostyu, yelkozhastyu ; Rag. yelicjanstyo ; Ross. 
Be.iimecTBie , BciimecTBO, Be.iimie. 
.AL\JĘTN1Ć CJ. niedok., umajętnić dok., majętnym uczynić, 
bogacić, ubogacać, bcgutem, bercicfccrn. Założył Bolesław 
i umajetnił klasztor Krzyżanowiecki. Krom. 285. .MAJĘ- 
TNOŚĆ", ści. i.. M.yĘTNOSTKA , '.M.\JĄTN OSTKA, i, ł, 
et 'MAJĘTNICZKA, i, i, demin., §. a) mienie, majątek, 
własność, (Boh. magctnost), baś Sermogeii , Hi §abc iinb 
®ut, ba^ giijcnt^iim. Majętność twoja, ani wzwiesz , ani 
obaczysz, jako z ciebie złupiona będzie. Rej. Ap. 36. Dam 
wszystke majętność miasta tego , i wszystkie skarby kró- 
lów Judskich w ręce nieprzyjaciół. 1 Leop. Jer. 20, 5. 
('wsztornkę istotę. 1 Leop.). Nie tak dla zguby mająlno- 
stek i ubóstwa , jako dla utraty dzieci nieszczęśliwi. Wez. 
Zap. C \. Łupili ich ledwie nie z skóry, rozbijając ich 
z majętnostek ich. Birk. Kant. C 2 b. Majętnoslka i ja- 
kiekolwiek zbiory, czaczko dziecinne i połyskujące się nic. 
Psalmod. 102. Kto chce pokłon oddać z chwały bogu, 
ma go chwalić w duchu i w' prawdzie , ma go czcić z 
własnej majetnoslki swojej. Birk. Kant. A 2 b. Peculio- 
lum, majetniczka, mała własność. Majz. Majętność ich 
była obllta . tak iż nie mogli mieszkać pospołu. 1 Leop. 
6'enes. 13. Majętność, majątek, bogactwo, dostatek, 3)cr< 
inogen, Sciditbum. Wszystke majętność swą kładą Tata- 
rowie w bydle. Boter. 167. Masz jeszcze z łaski bożej 
majetnostke, z którćj się możesz wyżywić. Baz. Hst. 145. 
Majętnością swą więźniów wykupują. Rudn. Cyc. 123. — g. 
b| per eicell., Dobra nieruchome ziemskie, ®utcr, Conbjuter; 
iSlov. mager; Hung. major; Yind. ma.-off, pristava, dobrotina, 
dobrotinstYu, gradizh, senilishtvize; Croat. maroff, majer, 



26 



MAJĘTNY - MAJOWY. 



MAJSTER- MAK. 



majur; {Ross. MaeiHOCTb une seigneurie); Rost. ^yiop-B, 
cf. futor ; Eccl. cTaasaHiHue possesyjka , cf. Germ. SDIe^er, 
fKeąereijJ. Jeśliieby zszedł na majęlności brat twój , a 
przeto majętnostkę swą odbW. ... 5 Leop. Levit. 25, 25. 
(dzierżawkę swą odbyJ. 1 Leop.). Majętności cudzej ku- 
pno doczesne" wyderek; majętności cudzej trzymanie na 
poprawę, emphyteusis. Cn. Th- ^ Hosła ich majętność w 
dobytkach i w majątkach. Sk. Żyw. 203. Niewielka ma- 
jetnóstka. Modrz Hat. 298. Na majętności swoje poje- 
chał Tr. MAJĘTNY, a , e , — ie adv., dobrze się ma- 
jący, bcgiitert, n^cblbokiib ; (Boh. magetny właściwy, ma- 
getnjk właściciel,; Carn. blagovit; Ross. hmobhtuh , ry- 
CTUii, 4eHe-/KeHi, aażKHTcmbiB, 3aB04nua ; Eccl. HMi:TeAfaii'L, 
csMOj^OBO.Ahisi. Kto majętny, u lego i z rozumu kwita. 
Z^ib- 14, 08. 
MAJONOSY, a, e, maj czyli liście noszący, laiibtrngcnb. Ty 
z Indyi Bachu majonosy. Bardz,. Trag. 153, t. j. umajony, 
maj na głowie no.^zący. 
MAJOR, a, m , ber 3Kaji)i:, urząd wojskowy autoramentu 
cudzoziemskiego, miejsce jego jest po oberstlejtnancie, 
idzie zaś przed kapitanami Generał major tę ma w woj- 
sku dostojność, którą major w reimencie. Krat. Zb. 2, 
95., Kuw. Nar. 127.' MAJOROWA, y. I, żona majora, 
bic gran llJajuriiiii. MAJORSTWO, MAJtpROWSTWO, a, 
n. , ranga majorowska , bic 5?fajorcuftcUc. Żądałbym, aby to 
majorstwo komu innemu oddane było. Teat. 47, 16. — §. 
Majorowstwo collect., major i majorowa, Wa\cx Uiib 9)iaioiinn. 
MAJOR.\T. u, ffl., §. a) i>ai 3J?ajorat, natura dóbr dzia- 
łowi niepodległych, a według przepisu najstarszemu z bra- 
ci dostać się mających. Takie są w Polszczę Zamojska 
ordynacya , margrabstwo Pinczowskie etc. Aras. Zb. 2, 
95. Majorat , czyli prawo pierworodztwa , nie było zna- 
ne w prawach Rzymskich. Czack. Pr. 2, 11. — § b) Ma- 
jorat, a, m., melon, właściciel majoratu, bcv SOhijrratiSberr. 
MAJORATKA, i, i, właścicielka majoratu, bic 2)cnjovatinit, 
ber iai aSajorat jiiidtlt. MAJORATOWA, y, i., zona ma- 
jorata, bic ??uijpratefrau, ©cmaMiim bc« Siiaiiirntbjberni. 
MAJOREK, rka, w., imię żydowskie, ciii jiibifd)cr 9iamc. Wo- 
łaj .Majorka, wiernego faktora. Teat. 27, 5. 
MAJÓWKA, i, I, g 1. ealtlia, rodzaju tej rośliny mamy 
tylko jeden gatunek, majówkę błotną; która bydłu przy- 
jemna. KItik. Dykc. 1, 94, bic Suttcrblume , Sottcrblumc. 
— §. 2. Majówka , ob. Maik. Majówka , majowa rekrea- 
cya studentska. A'. Kam. MAJOWY, a, e, od maja mie- 
siąca, SKiW'; Boh. magowy; Vind. mainski, mainikni, 
fhenllipafhni; Croat. velikotravni; Ross. MaHcKift. Nic po- 
trzeba majowej kuracyi, kiedy człowiek zdrów. Perz. Lek. 
216. Chłop w niedzielę wytańcowawszy się, nazajutrz 
będzie tak zdrów, jak po majowynfi lekarstwie. Haur. Sk. 
99. Mleko majowe, skuteczniejsze jest, niż zimowe. 
Krup. 5, 76. Majowa Miodunka , pulmonaria maculosa, 
ft^malblattcrig 8migcnfraiit. Syr. 1552. Majowy trank, sie- 
rotki, gatunek łamikamienia, einc 3lrt 6tciiibrc(^. ib. 1275. 
Prawda na wszystkie cnoty jest prawie jak majowy deszcz 
na wszystkie zioła na ziemi 'roslące. Rej. Zw. 82 b. Ma- 
jowa uroczystość, w czwartek siódmego tygodnia po wiel- 
kiej nocy Ross. ceMHKX. 



MAJSTER , stra , m., według Niem. ber 3)Jeif}er , z Łac. ma- 
gister; mistrz, (Boli. mistr; Sorab 2. mejstar; Sorab. i. 
mischter; VinJ. moister; Carn. mojstr; Croat. mester; 
Dat. mnysztor, mustar; Hang. mester; Slav. majstor ; 
Bosn. majstor, mesctar, sosctar; Rag. majstor, mesctar; 
Ross. Macrepi; Eccl. nepB0xy40»tHHKB ; cf. Hebr. nrołi 
mischter magisterium). Każdy uczeń do majstra jakiej- 
kolwiek professyi ku nauce przystający, ma być w pro- 
tokule cechowym zapisanym. A. Zamij. 80. Mói^łby być 
majstrem w cechu. Hor. Sal. 44. (bie£;ły, zrecznyj. Maj- 
strów trzeba dobierać, żeby byli biegli w robocie, a nie 
fuszerów. Torz. 281. Majster mularz, rozdaje innym mu- 
larzom robotę, podług rysunku architekta. ULigier. M^kr. 
Mało jest m.ajstrów mularskich, którzyby się na plantach 
znali. Switk. Bud. 35. Powstał rozruch między majstrami 
i czeladnikami. Gaz. Nar. 1, 221. Insza rzecz, uczyć 
się na majstra i do praktyki ; a insza rzecz czytać , 
aby się tylko znać na cyrulictwie. Perz Cyr. 1,4 W hu- 
cie, majster piecowy; do niego należy piece zaprawiać, 
i doglądać jak w nim ruda topnieje. Os. Zel. 79. Maj- 
strowie, robiący instrumenta stalowe. Os. Rud. 573. F.g. 
Platona jako majstra filozofów na pierwszym miejscu tu 
posadzić przystoi. Budn. Apopht. i. (naczelnik; cf. ksią- 
żę). Trausl. w hucie, ogień jest majstrem do dobrego 
śkła. Torz. 126. (wiele do tego działa). MAJSTERSKI, a, 
ie , iKcifter • . Vind. moisterski , moistroun ; Ross. Ma- 
CTcpcKiH , MacrepOB-b; ErcL MeciepcKiii. Odbycie sztuki 
niajsterskiej. A Zumoj. 81. Czterech filutów, przedniej 
w swym kunszcie nauki , Którzy swoje robili po maj- 
stersku sztuki. Min. Ryt. 4, 270. mciftcrbiift ; V'("(/. po 
mnisiruneu, moistersku. MAJSTERSZTUK, MAJSTER- 
SZTYK, u, m., z Niem.. boś SOicifterftiid; Carn. mojsirya; 
Yind. moistrunu deiu; (cf. przednie dzieło , główne dzie- 
ło , arcydzieło, czelne dzieło; cf. dowód, popisj. Gdy 
czeladnik osieść zechce, starsi cechowi wyznaczą mu 
robotę majstersztyk zwaną. A. Zainoj. 80. Większy jest 
majstersztuk złoto , niżli złotnik. Jag. Gr. A 3. MAJ- 
STERYA, yi , i., mistrzostwo, bie iKci(}cr)'d)aft , ^ai 3JJci> 
ftcr feuii; \'ind. moistrust, moisirina , moisternia ; Ross. 
MacTepcTBd. Czeladnik, gdy przez starszych za zdalnego 
do majsliryi uznany będzie.... A. Zamoj. 80. 

MAJTEK, tka, m, flis, okrętnik, bosman, marynarz, wio- 
ślarz, żeglarz, eiii SBatrofc, 33ptć'fncd)t; "maidek. Pot. Arg. 
199. (cf. Gall. matelot; cf /"/'. Sax. 3Diat towarzysz). 
Boh. plawec; Cam. zhovnar; V';n(/. zygar , brodnik , bro- 
dar, ladjoYosez, ladjoiiski blapez , yeTlar , lopatar; Ross. 
iiaipoa-b ; Eccl. Kop.AE.ikiiiiKi., KopaóejbiiHKi. , iiGCAhiiiiK'L , 
rfi6Bki|i> , HOTopoM BCCJOM-Ł 4tHCTByeTi. — ^. Majtki plur., 
ubiór majikowski, SDJatrofctiljabit. MAJTKOSTWO, a, n., 
stan majtków , żeglarstwo , ber 3}iatrpfciiftntib. Sędzia po- 
zwolił mi majlkowstwo na okręcie wojennym , lub żołnier- 
stwo obrać. Zah. 5, 184. — g. coli. Alajtkowie, TlaUO' 
fcnooir, 8d!iff>3vHilf. MAJTKOWiSKI , a, ie , gijatrofeit • . 
Rob. plawecky; Ross. uaTpoaoBŁ , naipoaKiS. 

MAK, u, m., {Boh., Slov., Sorab. i. mak; Sorab. 2. mahk; 
Yind. mak, makovu feme; Carn. mak; Sluv., Bosn. mak; 
Rag. mśk; Croat. mak; Hung. makmag, {Hung. magh, 



MĄKA. 



M A K A O - M A K A R O N O W Y. 



27 



maak, mat; granum); Ross. et Eccl. UAKi , Graec. nr;xi>3p; 
Obli. SOJane , SJJaij) ; § a) ber3)?pl;n, roślina ogrodowa różnego 
rodzaju, jako to biafy, siwy, czarny, czerwony, i patroch, 
który sie otwiera. Kwiat i nasienie sprawują sen. Ład. 
H. N. 101., Kluk. Roił. 1,226. — Narodów dzikich świat 
pełen był jak maku. Slryjk. Gon. M o. Ten bój sprawi, 
czego wiek żaden nie nadgrodzi , Ni ludzkie pokolenie, 
choć się jak mak zrodzi. Bardz. Luk. 119. (Slov. Ne dal 
irii, cobi łon za mak bolo; nihil omnino). Poganie dusze 
chrzcściiińskie jak mak zobia. Falih. X. Człowieka zabić, 
nie mówią zabić, ale uśpić, pozrzcć, pozobać , jako mak 
posiec. Kosz. Lor. 145 b. Nie trzeba maku siekać. Bys. 
Ad. 51. aclum ne agas. Darmo na jego miękkie piernaty, 
Kłąozysty('h maków sen rzuca kwiaty, Bo dawno się wy- 
brał na gór wierzchołki. Zab. 9, 551. Zabł. Rzekłbyś, 
ze ktoś miedzy niemi posiał maku, takie milczenie pa- 
nowało, młuilzian jeszcze przeszkodził, ze nie podrzymali. 
Ossol. Sir. 3, fi) ftill, a\i menu mmi Wotłu jroifdjcn fie gc* 
foetptte, a\i mnn alle Opium gcnomiiien ^ćitteii , nl^ mcim 
flC allc fd)licfcn. Skoro malka weszła, jako zasuł makiem. 
Choć doląd igrał, żartował i broił. l'oł. Sf/I. 487. — §. 
b) Transl. Nie radzę Mościa Panno siła jadać maku, Bo 
zbytnim makiem tego człek przypłaca smaku. Pot. Jow. 
201. — §, c) Polny mak. maczek żytny , wilczy mak, 
Bhoeas, gclbmpbn , łlonimobii, S'iinH'C"'"ff . rflitfd^rofe. Syr. 
1358., Juiidz. 282; {Slav. divji mak; Yind. purpehza). Mak 
strączysty <lługi , cornułum. ib. 1362, gc^ińiitcr SDfagfnmcii, 
ftad)liflor SDfobii. Mak pienisty abo ślmiacy, spumeuin, Cij< 
ipciimnul, Orniit, ,C)iinbc>fopf. ib. 1559. 

Pochodź, maczek, makówka, makowica, wakolągwa, ma- 
kowy, tnakiich , mukulra , wiercimak. 
MĄKA, i , ż. , Maczka demin. , 'malka. Peir. Ek. 47; więc = 
mełta, od słowa ndeć, 'mauka. Sekt. 67; Boh. mauka ; 
Slov. muka , mauka; Sorab. 1. muka ; Sorab. 2. mucka, 
melk, mel; Carn. móka; Yind. moka; Crout. mela, melya, 
muka, brassno ; Dal. mlivo, brasno, muuka; Bag. mlje- 
vo, muka, brascno; Bosn. muka, brascno; Slav. brashno, 
meija; Boss. iwjKa; Germ. in Lusat. 2)?ailfe; cf. Hebr. Http 
kemah farma; g. 1. ba!3 9i)?cI)I; są to ziarna zbóż miałko 
starte miedzy kamieniami młyńskiemi. Kluk. Bośl. 5, 258. 
Mąkę przednią wyborną dla cudności kwiatem zowią. Syr. 
92U., {Boh. weyrażek, bel; Cront. melya chiszto bela, 
muka, czvćl). Najwyborniejszy chleb z cudnej, jasnój, i 
w miarę wypyllowanej maki , z mąki nowej , niezależałej, 
niestęchłej , świeżo w młynie zmeltej. Syr. 920. Mąka 
Marymontska, montowa. Ld. Mąka pszeniczna, (Yind. po- 
gazhna , biebpfhenizhna moka), mąka rżana czyli Żytna, 
mąka orkiszowa, jęczmienna, ib. 921. Mąka niepytlowana 
pszeniczna drugiego gatunku Boss. no4pyKaBHaH Myna. 
Mąka poślednia , Boss. xajyH, ob. Gryz. Mąka subtelniu- 
czka, kurzawa mączna, maczka, omieć iny, stodmial, (atauf)- 
nicltl. Mąka zaczyniona Boss. cy-iofl. Mąką żyto przeda- 
wać , wielki pożytek , otręby zostają. . . . //aur. Ek. 75, 
imełte żyto, gemaljlen, ali 2)Jcf)I. — hov. Jednym mąka, 
a drugim należą otręby. Pi^t. Jow. 2, (cf. jednemu się 
zmiele, a drugiemu się skrupi). Tego co robić nie chce', 
mąka w ręce kole. I'apr. Kol 5 4 6, {ob. Kłóć). Nie 



będzie z tej *rży mąka, Slov. ne budę s teg reźi muka, 
(ob. Rei). Szczurkowie z jednej mąki, Osłowie z jedndj 
łąki. Dwór. D. 3. (jednej faryny, jednćj mynicy, jednej 
kuźni, tegoż płota kół, na jedno kopyto). — 8. 2. Zie- 
mna mąka, slenomurga, bardzo subtelna, biała i lekka 
kreda, jedne Niemcy' zowią górną mąką , ScrgmcM, druqą 
mąką niebieską, ^immclfimpbl. Kluk. Kop. 1, 249 et 308. 
Pochodź, mączka , mąrzkowad , mączny. 

MAKAO gra jakaś w karty; n. p. Nie za długo wmakao pójdzie- 
my, każ więc Francuzkie nagotować karty. Teat. 48. b, 40. 

MAKAIi, MAKARON, u, ?n., §. 1. z Wiosk. maccarone, DJiibcI jum 
6i[en; Boh nudle, nudijk; Carn. makaron, lisanje, musiili; 
Ymd. nudelni, krapi, testouniki, mokjaki, riesanki; Croat. 
makarun, mlinecz, rites, lazanye, mlincze, rezanczi : //uug. 
rćtes; Bag. Ijestolisli; Bosn. prikla , prriscjurata , hrustu- 
lica, hrristule, usctipci, jeriscte , lazagne, (cf. łazanki j; 
Boss. Jianra. Makarony robią się z ciasta rozwałkowane- 
go , które cienko i drobno w paski krajać trzeba, potym 
suszyć; są i inne makarony według wynalazków kucha- 
rzów. Wtel. Kuch. 405. Drnżiiży piwnych kucharze czę- 
sto używają do makarów abo ciast krajanych, lejać je do 
maki pszenicznćj, żeby ciasto pulchniejsze było. Syr. 949. 
Makarony to jest ciasto, abo po naszemu kluski. Grodi. 
Dis. F o b. Rosół ten tak mi smakuje, jak gdyby ma- 
karonem Włoskim był zasypany. Teat. 8, 39. — g. 2. 
Makaron, makaronizm, makaroniusz. zażycie w mowie lub 
pisaniu słów innego języka nad ten , klórym sie mówi 
lub pisze. Kras. Zii. 2, 96. Makaronizmy są to' .słowa 
niewłaściwe Polskie, ale już z Greckiego, już z Łaciń- 
skiego, lub z innego języka wzięto. Diidz. 27, auŚlnilŁi,'li)e 
aSorter in eitier Spradie', frcmbc ©piadjfiitterecfn ; Slov. cu- 
dzomiśanost, cidzomechawost. Mieszaną mowę makaro- 
nizmem nazywano, od Włoskiego przysmaku, w który 
migdały siekane i różne korzenie mieszają. Klecz. Zdań. 
88. Hoc genus oralionis maccaronicum vel macharonicum 
vocant aliijui , e tocabuto Itulico mecherone, quud stultum, 
vel nebulonem sonat, oppellotione dw-ta. Cn. Th. 429. Wer- 
lino Coccaio przysmak ten uwielbił wierszem pod tytułem 
Maccorea, w klórym Lombardzkie z Łacińskiemi wierszami 
mieszał, a ztąd podolne mieszane wiersze i pisma ma- 
karonizmami zwano. Taki jest sławny makaron J Kocha- 
nowskiego: Est prope wysokum celeberrima silva Krako- 
wum , Quercubus insigiiis, multo miranda żołedzio etc. 
Orzelskiego makarony przytacza Opaliński Sat.: „Niech osta- 
tek makaron Orzelskiego powie". Opat. Snt. 38. Orzel- 
skiego makaron- lepiej to opowie, ib. 165. Małe parta 
pójdą do czarta, starodawny makaron, ib. 27. llal. mac- 
cheronća -- krotoliliiy wiersz z pomieszaną Łaciną — Że 
też nie mogą przestać tego slylu szkolnego tyili maka- 
roniuszów niepotrzebnych. Lub. Boz. 56. Dzikie i przy- 
woźne makaronizmy. I'ilrh. Sal!. Styl szkolny i makaro- 
niczny nie przystoi do traktowania wielkich spraw. Lub. 
Boz. 56, t. j. pełen zagraniczyzny, llal. maccheronico, ein 
Stul gcfpiift mit frembni Sortom inib SRcbenJartcn. MAKA- 
RONOWY, a, e, od makaronów, 9^Il^d ' ; /'"''• nudlo- 
wy, nudlowily. Makaronowa deska czyli stolnica (Yind. 
nudelna, nudelska dihza, nudelniza, lesta resvalniza. ) 



28 MĄKARZ- MAKUCH. MAKULA -MALARSKI. 

Makaronowy waJek Yind. nudelnjak, triblovz. zostające się wygniolki po wytłoczeniu olejów, są gatun- 

MĄKARZ, a, m., mącznik, koJo mąki chodzący, przedawacz kiem pognoju. Kluk. Roił. 3, 188. 

mąki, ber SKe^lljdnMer; Cnm. mokar; Ymd. mokni piedauz, 'MAKULA, y, ż. , MAKUŁKA , i, i., demin. , z Łac. plama, 

mo'kni predkupez, makar; Ross. MyuiHHHTi. plamka, skaza, cin glccf. Panna strzedz się ma, aby bia- 

MAKAT, u, m., MAKATA, y, i, z fureck. obicie. ,4. darł. U] i rumianej czystości swojej, na której i ma/ą makiiłkę 

Mscr., eitiE Japete , ein Jcppic^. Nad łóżkiem śklił się znad, nie zmazała. Sk. Zyw. 2, i 13. Dusze oczyszczone 

makat' złotogłowy, kras. Dos. 69. Stolik makatą przykry- od najmniejszej makuły i zmazy. \V. Post. Mn. 5i , Dumbr. 

ty. Xiad:.. 21, kobiercem, Jeppid). 5o- Małżeństwo niezgodne, małżonkom i działkom nie- 

MkKOL.\G\\k,'y, I, friiigilla cannahina, eine 3lrt ^anflliig, skończone makuły przynosL Modrz. Baz. 129. Słowne 

3itfd)erleiil, mały ptak, na grzbiecie rudawy; żywi się ziarnem makuły i łajania. Peti: Et. 522, (zelżenie, zelżywość). — 

konopnvm, lnianym i makowym. Zoo/. 222. konopniczek. Białe makuły na paznokciach. 7V., kwiaty, Sliitbe nnf 6cn 

Kluk. Źw. 2, 256. Makolągwa gwiżdże. Banial. Job. Tići^ńn. MAKULATURA, y, z., plama w sukni, ciii gled 

MAKOLIUS żartem, kamień młyński, co mąkę robi. Dwoi: im SleiJC. Wywabić makulaturę z materyi. Tr. — g. ły~ 

J. 3, im Scfierse: ber 5KubIftet'ii. {Hoss. MyKOcM 'mąkosicj, pogr. Nieczystość między literami, ber Spieg, ber ©ĄmiiJ 

prześiewacz maki. ber aiicblfieber.). " jitiifcijcii ben Siiiftakti. Tr. — g. Papier drukowany nie- 

MAKOWICA, y, ł, MAKOWICZKA, i, i, deimii.. Boh. ma- potrzebny, a)iafiilatur , sjiiipier jum eiimntfelii. W niakula- 

kowice; Ross. MaKOBHua główka makowa, ein ?]}o^nfppf. turę co uwmąć. Tr. "MAKULEUSZ, a, m.. nicchluj, nie- 

— §. Makowiea, Etcl. oiipAinH.MiH; ; słupów sznicerskich czystych obyczajów człowiek, cin fc^mii^iGCr 2}icnfd). — g. 

nadgłówek, kapitela. Wiod., baź ftapitcl einer £mile. (Boss. Dyacliel , dyabeł, ber X Pijaków sobie nacechuje, al- 

MaKyiiia, ManyiUKa wyższa cześć głowy, korona). Słupy bo ich w błocie makuleusz kąpie. Gil. Post. 130. 

te maja makowice złote. 1 Leop. Exod. 26, 52. (wierzchy. MAKUTRA, y, i., donica na Ukrainie, do tarcia maku. Ryd., 

3 Leop'.). Świątynią Jowisza jaspisowe kolumny o sre- ciii 3Jiobmiapf , eiit 5lfci) }um 2)iol)iireibcii. MAKUTEREK. rka, 

brnych makowicach we dwa okrążały rzędy. Tr. Tel. 175. m., zdrubn. — §. Nakrywka, bie Stiirsc. Garki , w któ- 

— Gałka na wieży kościelnej, bcr J^imnfnopf, Snanf auf rych w hucie śkło dostyga, żeby dobrze z wierzchu były 
einem Siri^t^urmc. Tamże już ujrzysz nad górami szpice, nakryte inakuterkami. Torz. 157. Garnek nakryć maku- 
Z wysokich wież złote makowice. A7on. FL F. 3. MA- terkiem, żeby się śkło nagle nie ochłodziła, ib. IGO. 
KOWIGZY, ob. Makowy. MAKOWLNY, in , plur., łodygi MAKSYMA, y, z'., [zasada. 7] bie SWnrime. Miał to u siebie 
makowe. Dudz. 4ł, iKc^nftcngel. Chmieliny i makowiny za największą maksymę, chociaż z uszczerbkiem zdrowia 
spalić trzeba na popiół. Zaw. Gos. MAKÓWKA, i, z',, własnego, ratować bliźniego. Sk. Żyw. 2, 44. 

Boh. makowice, inakowicka; fioss. JiaKOBKa; gałuszka ma- MAKSYMILIANISTÓW nazwano tych, którzy Auslryakom 

kowa, bas SDiPbnfPpWini. W wschodnich krajach z ma- sprzyjali, i arcyksią/.ęcia Maksymiliana obrali królem prze- 

kówek zielonych wzdłuż naciętych płynie sok obfity, pod ciwko Zyguuintowi 111. Nar. Cliodk. 1, 15. Maksymiliani- 

nazwiskiem o'pium znajomy. Jundz. 281., Sorab. i. ma- stówie, kiedy do Wiślice się zebrali, co tam był za rząd 

koycźna yuschka. Główka jak makówka , a rozumu pu- i ostrożność, bo tam wszystko panowie byli, wszyscy roz- 

sto. Cn. Ad. 248 abo: Główka by makówka, a rozumu kazowali , a żaden nie słuchał, boję się, że ten Maksy- 

by naplwał. Rys. Ad. 14, (urody dość, rozumu ni kąska). milian królem nie będzie. Falib. A 3. 

— g. Makówki abo kapitele na słupach. 1 Leop. Jer. 52, z MAŁA , oh. Mało. 

21, ob. Makowiea. MAKOWY, a, e, od maku, iWo^ii = ; MALACHIASZ, a, m. , SKala^ia ; ostatni z proroków. Zai. 

Boh. makowy; Carn. makov; Boss. MaKOBuii , MaKOBHhiH. Test. 521. 

Sok makowy, opium. Krumi. Chym.iiO. 'Makowiczy sok. MALACHIT, u, ;«., z Greek., kamień ślazowy, bcr TOilIac^it, 

^/eszi. fW. 416, (cf. raasłok). Po tej pracy wyśpicie się, jak ^Iłappelfteiil , nieprzeźroczysty, ma kolor liścia topolowego 

po makowej polewce. Haur. Ek. 117. Główek makowych abo ślazowego; liczą go między kruszce miedziane. Klup. 

namocz w wodzie. Sienn. 552. Makowe pole, {Carn. ma- Kop. 2, 05. 

kovje; Yind. makouje). Makowy placek Boss. mbkobkiiki, MALACYA , yi , ż, z Łac. cisza morska, bezwietrze, 2Binb» 

MaKOBHiiTCKł. Makowe ziarno; Prov. Croat. Uchindsze ku- ftiflc. Na ów czas najgorzej się dzieje z okrętem, gdy 

liko makoYO zerno; Rag. uciniose koliko makkovo żarno, wiatru niernasz , i malacya panuje. Xiądz. 181. — fig. 

hvmiliavit se cum maxima demissione. Leżeć w gnuśności nieprzeszkodzonej , nie jest spokoj- 

MAKRELA, i, £, scomber, scombrus Linn., ryba morska, ność, ale malacya. Pilch. Sen. li.tl. 2, 128T cf. hal. ma- 

podobna do śledzia. Kluk. Zw. 3, 114. bie SKafrcIe , ein latlia < choroba. 

SeeftfĄ; Ross. siaKpeJi MALARCZYK . a, m , czeladnik malarski, eiit iDlnblfrburftfcc. 

'MAKSZTA, źle zamiast maszt. Dudz. 29. MALARKA, i, i., bie ffia^Ierinn , Boh. maljika , która ma- 

MAKUCH, a, TO., Boh. makowce, kuch, wytłoczyny z maku, luje. MALARMA, i, i, izba malarska, warsztat malar- 

gdy się bije olej. \Yłod., w_\ tłoczone makowiny. Dudz 44, ski , bie 3)Jal)lcrftn('C , bie SKafjIcracabemie. Cn. Tk. Malarnia 

ouśgepiepte iKo^nftcngel. — g. Wytłoczyny którejkolwiek obrazów śś. Hoss. iiKOnoniicnaa. MALARSKI, a, ie, Boh. 

rośliny, z której olej wybito, Ceinfll^en. Makuchy po wy- maljrsky; Sornh. 1. molerski ; Croat. kipopiszni , obrazo- 

biciu oleju, dają się świniom, krowom, rozmoczone w delni, szlikovni, malarszki; Rag. shkovni, pijsacni; Hung. 

pomyjach. Kluk. Roił. 3,526. Makuchy, owe u olejarzów kepiroi ; Boss. atHEonucHUM ; Eccl. aiHBoniicJTe.iŁiii ; od. 



MALARSTWO - M A Ł D R. 



WAŁDRZYK - MALEŃKI. 



29 



malarzów, czyli malarstwa, iWo^Icr', maMcrif^. Malarskie 
srebro, z/olo , metal, są to listki czworoboczne cieniu- 
chne , malarzom do posrebrzenia i wyzfaeania potrzebne, 
w książeczkach papierowych układane. Zowie się też tak 
inna materya, która raczej jest farbą, do zfota lub sre- 
bra podobną. Kluk. Kop. 2, 529. Pędzel malarski Vind. 
obrasodelnu pere , raavarska fhetiza. — g. Malarski , ma- 
lownv, do m.ilowania , wart malowania, mogący być od- 
malowanym , mafclcrifd) ; EccI. oópaaycMoe . mto Hsoópa- 
3HTb , iia'iepTaTb , npejcraBUTb bi •(Kiiboiiiichom'b H3o6pa- 
5KCHiii MO*HO, niablcrifd). MALARSTWO, a, h., Boh. ma- 
Ijrstwj ; Yind. obrasenje , obrastvu ; Crout. kipopiszanye, 
szlikovanye, obrazenye , kipopiszichtvo , szlikotvorsztvo, 
obraznichtvo , maliria, malarsztvo; ling. slikkotvorstvo ; 
Ross. aJiiBoniicb; Eccl. ctHnonncaiiie, iiKOHoniicTBO; kunszt 
malarski , Me SDia^lmo , SiiiDlcrfuitft. — fg. Słońce malar- 
stwem promieni swoich wydoskonaliło len niewymowny 
horyzontu widok. Zab. \o, Ho. — - Malarstwo z OLjnieni, 
. szmelcarstwo. Cn. Th., bie g^niclsmablcrcę, ticbmclifuiift, 
(SmaiUiifiiiift. .MALARZ, a, wi. , cf. 'malusz, Boh. maljr; 
Sorab. 1. moler , piszanicźer ; Soriib. 2. molilaf; Yind. 
malśr , mavar, mauar, obrasar, obrasnik , podobuvauz; 
Croat. malar, obraznik. szlikovalacz , kipopiszecz; Dal. 
szlikovacz ; Rag. slikoralaz, pisaz, (cf. obraz, cf. lice, cf. 
kibić, cf. pisać); Bosn. ispisalac, pengatur; Slav. penga- 
tur; Ross. WHBoniiccu.^ , ciuonHceut, HKOHOniiceii.^; Eccl. 
n;iiRonHChi|h , atiiBonncaTejb , cf Graec. ^wj^oag-o,- ; hoss. 
oópasoDHcaiejb, Me.iOBtKoniiceui ; ber Wabicr. Malarz musi 
malować takie, jakie sa twarze. Krns. W. 55. Nie zacność 
osoby malowanej zaleca malarza, ale żywość wyrazu. Zab. 
12, 257. Duili. Bóg człeka z prochu stworzył, toż czy- 
nią malarze, Gdy z startej na proch farby ludzkie tworzą 
twarze. Min. Byt. 5, 546. Malarz dobry napisu nie kła- 
dzie, zły musi. Cn. Ad. 468. hic canis, isle lepus; (cf. 
dobre się samo zaleca; dobremu piwu nie potrzeba wie- 
chy). — Pamięć jest malarzem, rozum tablicą, na której 
maluje; zmysły są pędzlami, któremi maluje, inaczej ma- 
luje widzeniem, inaczej słyszeniem, wedle różności zmy- 
słów różne bywają obrazki ; farby, z których maluje , są 
myśli, juz jaśniejsze, już ciemniejsze. Bals. Niedi. i, 271. 
Piękny malarz, co ukradł, to mówi. że znalazł. Woi, cf. 
barwić. .MALBaLT, u. m., MALBRECIK, a, m., zdrobn., 
z Niem. ba» 2!?al)lbrct, tablica ukośna, do zawieszenia obra- 
zu przv robocie. Yog. 

MALBORK, MALBIRK, MALRORG, a. ni., znaczne miasto 
Pruss zachodnich. Dykc. Geogr. 2, 115, bic gtiiDt WariCH' 
bura. .M.\LBL'RCZYK , a, m, ciii JDJariciibmflcr. .MALBÓR- 
SKl, a , ie , »on "Karicnbinij, Ekonomia Malborska nale- 
żała do króla. Dyki\ Geogr. 2, 115. 

MAŁDR, u , m. , §.1) Lat. med. maldra , maldarium , boS 
"Malter , eht ©etrcibcmap , dwie ćwierini. Cn. Th. mensura 
medimnos Crarwiensf!) 56 rapiens. ib. Modiiis, miara Ży- 
tna, korzec , ćwiertnia albo tei ni.iłdr. .Maa. Maldrum, 
maldrus , maltra , moltrum , była miara Niemiecka , zna- 
na od jedynastego wieku. Była dwojaka, jedna zwykła, 
i ta większa , miewała cztery korce ; druga mniejsza kla- 
sztorna." CiflcA. /'r. 1, 517." A', /'am. 12. o-i7. Małdr 



zboża abo dwanaście ówiertni. Syr. 945, Yind. fhtiro- 
birling. — g. Transl. Gdy Podwojski sędziemu winę 
przepadnie, w tym iżby mu do sądu zamieszkał, tedy 
ma być karan małdrem królewskim , który jest trzydzie- 
ści i dwie pladze albo uderzenie wirgą dębu zielonego, 
któraby na dwa łokcia długa była. Szcierb. Sax. 503, 
5tiie«j imb breDfiiii gtptfbicbe. — §.' 2) Małdry, MAŁDRATY, 
ber gnicbijcbeiite , SLiriicrjcbcntc , Sacfjcbentc, Sdicjfeljcbcntf. 
Na Rusi małdraty są osepy, które miejsce wytycznych 
dziesięcin zastępują. Oslr. Pr. Cyic. \, 501. Z gruntów 
tych, z których dziesięcina idzie, małdraty iść nie mają. 
Skrzet. f'r. Boi. 2, 52, not. «małdrat znaczy dwie ćwier- 
tnie, to jest jak cztery korce miary dzisiejszej. • Po dzie- 
sięć groszy poboru płacić maja , bądź gdzie są snopowe 
dziesięciny, abo mcszne, spy abo małiiry. Yol. Leg. 2, 
662. Zamiast dziesięcin w snopie, zaczęto się godzić na 
pewna wielość zboża , i te osypy nazwano małdratami. 
Czark! Pr. 1, 517. 

MAŁDRZYK, M.\DRZYK, MĘDRZYK, MONDRZYK, a, m., 
Boh. maldrićek, maudrjk; caseolus pinguis planus, eiit fla« 
*cr, fettcr, flciiicr ildfe. Cn. Th., ser z słodkiego mleka. 
Dudz. 44, ciii Sćie^cii >.'pii fuger Wili). Po półkach pełno 
madrzyków. Dzwon. B. 4. Za ser wielki węglasty dwa 
grosze , za mały okrągły ser abo małdrzyk , ośm pienię- 
dzy. Stat. Lit. 595. Jam małdrzyk tobie i pirogi , I co 
najsłodszej zebrawszy śmiotany, W spore pod wieczór 
nalała trzynogi. Tward. Daf. 44. 'Mąłdrzyki abo krajan- 
ki wycisłe , po lesicy rozłożyć. Cresc. 560. Olenderskie- 
go i swojskiego sera i madrzyków , aby mole nie jadły, 
w chmiel włożyć. Haiir. Ek. 178. Weżmij miarę mąki 
i dziesięć ni.iłdrzyków. Leop. \ Reg. 17, 18. (dziesięcio- 
ro chleba. Bihl. Gd i placków, riiiibc 'J.Mdcdicn. 'Mondrzy- 
ki robią z słodkiego nilóka , z podpuszczką czyli animel- 
ka , które wyciśnięte w talerki układają, i w maśle ob- 
siiiażają \Yiel. Auch. 417. M.\ŁDRZYKOWATY , a, e> 
na kształt małdrzyków płaskookrągły, fladirunb. Rzepa 
małdrzykow;itn. Sienn. \Yyki. 

o MAŁE, ob. Mało. .MALEC, Ica, m. , mały człeczek , Ross. 
iiajbiuh-B, MajLMyra, MajbMiiuiKa, eiii Sleiiicr, fleiiicr 2?ieiii'(|. 
Pomnę, będąc malcem. Jednego; wszędzie go też wyty- 
kano palcem. Teat. 45. c, 4. 

MALEĆ, ał, eje, neulr. niedok., zmaleć dok., małym czyli 
mniejszym się stawać, ficin luerbeii , fldiicr trcrben; Boh. 
malit se; Bosn. malaklati, omalaklati , pomankati ; Ross. 
MaitTb , OMa.itTb, no.«a.itTb, oiaittb. Ciało rozrzedzone 
stygnąc maleje, i staje się tak wielkie, jakie było przed- 
tym. t**. Bi'd. 66. Zda się, iż wszystek niszczeję, usta- 
wam z lekka i maleję. Dar. Lot. i. Uważaj, jak cer- 
kiew' zmalała pod patryarchami. Smolr. Apol. 102. Chęć 
sławy ojcze, już we mnie maleje. Zabł. Tel. 162. — 
.Arilh. Szeregi nazywają się malejącemi, jeżeli w tym 
szeregu, terminy tym sie bardziej mniejszeją, im są od- 
leglejsze. i>niad. Alg. 1, 108. Ciąg malejący, przeciwny 
rosnącemu , coraz mniejsze ma wyrazy. Alg. Nar. 275. 
MALEM, ob. Mało. MALENKI, M.\LĘK1, a. ie. MALEŃ- 
KO adierb , maciupci, maciupeńki , ob. .Maluchny i t. d., 
irinjiiJ flciii , gatij fleiii , intensiv. aJj. mały, Boh. raalićky» 



30 



MALEŃKOŚG-MALINA. 



MALINY - MAŁO. 



malicko; Bosn. pomagni ; floss. MaiCHtKiB, naieneKi, Ma- 
iexoHbKiH, MajexoHeKX. Mam do We Pana maleńką pro- 
śbę. Teat. 7, 52. ZyJam bez matki maleńką dziewczy- 
ną. Chrośc. Ow. 108. Bądźmy pokorni i w ducbu malę- 
cy, Duma nas o nieszczęścia przywodzi najwięcej. ZabŁ 
Zbb. 95. Maleńki, /, Maleńka mbU., n. p. Jak ona ła- 
dna! Pójdź do mnie maleńka! kogo szukasz? Teat. 58, 
15. Skinę! fomm ^cr 511 mir! — §. Po maleńku . powo- 
luteńku, gaiij atlmćii)!!^, gcmac^. Z maleńka, z miodu, 
z dzieciństwa , Don Slcitl nilf. Umyślnie z maleńka cho- 
wają ten ptaków rodzaj w domu. Chmiel. 1, 607. MA- 
LE?5lvOŚĆ, ści, z., 60/1. malickost, znaczna małość, dro- 
bność, bie ?Binjigfcit. MALEŃSTWO, a, n., maJość, Me 
S!lein^eit. Dzieci z maleństwa wprawiać w dobrą wymo- 
wę. Klecz. Zdań. 78, »on Slctii aiif, mm ber friiljcftcn 3"' 
gf]i5 flji. — g. Maleństwo ■■ maleńka rzecz , mało bardzo 
znacząca , wielka fraszka , bzdura , ciiie grogc S^Ieiiiigfeit. 
Takie maleństwo , a tyle o to liarmideru ; Vind. malu- 
vriedstvu. MALESZKA, i, z., tak po wiejsku zowią li- 
lia polna abo leśną. Lek. Kon. C, btc gelbliiie. 

MAŁGORZATA, y, i, MAŁGORZATKA, i. 2., et MAŁGO- 
SIA, i, i., dem., 3)inrgaret^e ; §. a) imię białogłowskie , 
Greta, Boh. Marketa , Marketka; Sorab. 2. Greta , Gretka, 
Grejtka, Gretzizka ; Sorab. \. Marscha ; Ross. Maprapnia. 
Brzemienne za patronkę mają ś. Małgorzatę. Fam. pr. 
Dziesięcina wszelakiego zboża płacona być ma w dzień ś. 
M;tłi<orzaly. Sax. 56. Rosła tam i macierzanka W święto 
Aliiłgosi do wianka. Jak. Daj. 249.— g. b) Małgorzatki , 
gatunek gruszek. Ład. H. N. 46, g)}arflarctl)cnl>iriieii ; 60/1. 
marketka. Gruszki, które 'niargorzatkami zowią, w li- 
pcu się dostawają. Cresc. 386. 

MALIĆ cz. niediik., zmalić , umalić dok., małym uczynić, cf. 
mniejszyć, flein mot^en; 60/1. maliti; Hoss. Ma.iiiTb, 06- 
MajHTb, yMa:iHTb, ymajarb. Miłość ku drugim człowiek 
w sobie mnożyć i więtszyć , malić i mniejszyć może, a 
w bogu równa k wszystkim miłość poruszona być nie 
może. Smotr. Ek. 30. Sposób dawania odbiera darowi 
szacunek , i wdzięczność albo niszczy, albo przynajmniej 
mali w odbierającego umyśle, ilon. 73, 396. cf. neiitr. 
maleć. 

MALIGNA , y, i. , gorączka zjadliwa. Dykc. Med. 3 , 659, 
bas ^i^ige gieber; BoA. hlawnice, hlawnićka; Croa/. ognye- 
nicza ; SUw. ogan, vatra ; Hoss. ropaMKa ; Encl. rnoeBima. 
Gorączka maligna , pochodzi z krwi gęstćj zapalonej , z 
rany jakiej.... Haur. Sk. 416. — melon. Durnowatość 
czyli waryacyą w pałajai^ych gorączkach bywająca, mali- 
gną zowią. Perz. Lek. 193, ic^i <)3[)antaftrc« in ber gieber^ 
^i^e. Coz to jest? We Pani jak w malignie gadasz? 
Teat 30. c, 42. 

MALINA, y, 1, MALINKA, MALINECZKA. i. z., dem.. Boh. 
malma; Cant. melinę , malenzi, (« o tubst. malen = młyn, 
quia dentibus , ut grana frumenti in molendino molunturt 
P. Marc. a S. Ani.); Vind. malinje, {Vind. malinę morum, 
mahnca morus); Sorab. 2. malina; Croal. kupina, kupi- 
nachya; Rag. kupjena , kupjeniza, (maghigna unedo); 
{Bosn. malina paliurus ; paucilas) ; Rost. Ma.iiiHa ; ■■ jagoda 
-malinowa, bie ^imbeerc. Nie każda jagoda malina, Bywa 



czasem i smrodynia. Dwór. F. 2. Dziewczyna jak mali- 
na, Waść tez nie ułomek, W swoim czasie rozumiem 
będzie i potomek. Żabi. Zbb. 84. Chłopiec świeży jak 
malina. Teat. 10. 31. MALINY plur., krzak malinowy, 
Boh. malinowy krićek; Rag. kiipjeniscte ; Ross. uajHH- 
HiiKi; rubus idaeus , ber §imbeerftraii(J) ; mała krzewinka 
z rószczek zielonych , drdzenistych , kolczykami osadzo- 
nych , kwiat różyczkowy. Owoc z jagódek czerwonych 
w gronko skupiony, słodkowinny z zapachem , zdrowy i 
przyjemny. Kluk. RośL 2, 60. Maliny czerwone z lasów 
przesadzone dobre ; lepsze są białożółtawe ogrodowe. 
Kluk. Rośl. 1, 152. Malina Szwedzka, rubus arcticut. 
Kluk. Dykc. 3, 31. Ross. KHajKenHua, KyiiaHH.xa , KyMa- 
HHKa, bie iiprbifi^e .^imbcrre. Malina porzeczkoliścla, ru- 
bus chemaemorus. Jundi. 271. Ross. MopomKa. MALINNIK, 
u, m., malinowy trunek, ber ^iiiibecrmciii ; Ross. MaiH- 
HOBKa , KHa^KCHHiiHiiK^B. Z jagod malinowych na Rusi ro- 
bią sławne malinniki , trunek bardzo przyjemny i zdro- 
wy. Ład. H. N. 101. Wypotrzebuje się nie mało ma- 
lin na trunek malinnikiem zwany. Kluk. Rośl. 2, 60. 
Xiadz. 77. Od baryły malinniku 6 groszy. Vul. Leg. 2, 
666. MALINOWY, a, e, od malin, ipimbeer < ; Hoss. itia- 
JHiiOBbiM ; malinowy krz.nk, ob. Maliny; malinowy trunek, 
ob. Malinnik. Octy malinowe z zapachu i koloru są od 
wszystkich ulubione. Ład. H. N. 101. 

'.MALKA, i, i, mąka, {Etym. mleć, cf miałki), ba^ iWe^I. 
Dla człowieka potrzeba zboże mleć, malkę chędożyć , 
ciasto uczynić , chleb piec. Petr. Ek 47. 

MAŁMAZYA,"MAŁWAZYA, yi i, (fij/i. maUazy; Vind. ma\- 
yafhia, malval'ir, mahafier; Garn. fermashya ; Croat. malasia, 
maKasia; Hung. malosa ; Rag. rnavasia ; Bosn. malvasia , 
mavasia; hal. maWagia ; 3?ieberf. Sialmafier , !Pirtlmcfier, 
Angl. malmsey); wino z pod miasta Napoli di MaWasia 
w Morei; podobne tez wino z wyspy Kandyi , ber 3)?nl' 
onfier. Wina Kreteńskie rozkoszne, które u nas zowią 
małinazyą od góry Małma. Guiagn. 628. Vinum Graenim, 
tńnum iiialiHittium. Sleszk. Ped. 4i6. Przypuścił okręt 
do Krety Dla Małmazyi. Klon. FI. C 2. Przyprawa pe- 
wna, czyniąca wino małmazya. Sleszk. Ped. 58.^. MAŁ- 
MAZYOWY" MAŁWAZYOWY,'a, e, MAŁWAZYJSKl, MAŁ- 
WASKl, a, ie, 50?iili)afifcb. Małmazyi we Lwowie zawsze 
wielki dostatek bywał, a skład małmazyowy nigd/ie in- 
dziej miał być jak we Lwowie. Yol. Leg. 3 , 20. Mał- 
wazyjskiego pełne napoju piwnice. Jak. Buj. 79. Wino 
Małwaskie. Krup. 5, 106. 

MAŁO, a, 71., subst. et orfyery. ■ trocha, niewiele, Boh. ma- 
ło; Slov. mAlo ; Sorah. 2. mało, malko ; Sorab. 1. mah- 
wko ; Garn. malu ; Yind. mało, pizhlo ; Groat. mało ; Rag., 
Slav., Bosn. mallo; Ross. et Eccl. jiajo, HCMHOmKo ; g. 1) 
Suhstuniire Mało, ein 2Benig , ein SBenigcś, tai Sfienige. 
W nadziei wicia, m.ała nie opuszczaj. Rys. Ad. 75. 
Mało się nie sprzykrzy. Cn. Ad. Alo, {cf mało jedz, nie 
przeje się). Kto wierny jest na małe , i w więtszyra 
wierny jest. Leop. Luc. 16, 10. Rozgniewany, gdy ka- 
rze, nie zachowa tig mierności, która jest między tro- 
chą a małem. GUcz. Wych. G 3 h. Cielesne ćwiczenie 
k małuć jest pożyteczne. 1 Leup. 1 Tym. i , 8. Mało 



MAŁO. 



MAŁO. 



31 



do mała uczyni wiele. Cn. Ad. 472 , fcf. ma/o a często 
stoi za wiele; cf. nitkę do nitki), ('z/owiek gospodarny 
zbiera ma/o do wielkiego, trochę do więtszego, aż się 
zapomoże. Glicz. Wyck. M 8 b. Kto na małe przestaje, 
ten b/ogos/awiony. Lib. Hor. 103. Takci Panu ma/a 
bronić, jako wiela. Oial. Post. 241. — §-2) partitive 
Ma/o czego, tuhsl. (I udierb,, {ci. mniej compar.) , fiu 
ffienigc^, obcr wcnui doii ctiuciS. Patrzcie jak ma/o pro- 
chu z Aic\da ineżnesco , W tak ma/e wielki olbrzym 
zmieści/ się naczynie. Durdz. Tiaij. 521. Kto czego ma/o 
ma, oszczędza. Cn. Ad. 574. Odwa/.a się na pracy wie- 
je , a zysku ma/o. Lach. Kaz. 1 , 40. Rzecz ta mog/a 
się przedać za niema/o. {ellipt. ted. pieniędzy). 1 Leop. 
Malh. 20, 9. — §. 3) sine Genilho. Ma/o, trenie. 
Wszystko ma każdy , gdy zada ma/o. Teut. 52, 64\ Ni- 
gdy ne jest ma/o, gdy jest dosyć; a nigdy wiele nie 
jest. gd\ dosyć nie jest. Pilch. Sen. list. 4, 145. Ma/o 
mówi , ale si/a czyni. Cn. Ad. 474, (lepsza ręka , niz 
język). Ma/o jada, wiatrem syt, manną bożą żyw, nie 
wiedzieć co jada. ib. 475. Ma/o za wiele przyjmij. Cn. 
Ad. 475. M../o dać wstyd, wiele żal. Pys. Ad. )^2 Be- 
dzieszli mia/ wiele, hojnie dawaj; jeśli ma/" będziesz 
mia/, też ma/o z chucią udzielaj. 1. Leop. Tob. 4, 8. 
Lepiej ma/o a dobrze , niż wiele a źle. Cn. Ad. 439. 
Ma/o mówmy, czyńmy .wicie. Gaz. Nar. 2, 242. Proś 
ma/o, weźmiesz wiele. Chcesz wo/u , proś o cielę. Min. 
Ryt. 3, 535. Ma/o na czym mieć« nie uspokojać się tym, 
nie za dosyć mieć togo , nie przcstiwać na tyrn . ntdit 
geniig baran l)ab(n, bamtt ni^t jiifricbcii fean. Żn/nierz 
nia/o na tym mając, iż tam, którędy idzie, podejmowa- 
ny bywa, zasy/a jeszcze w stronę, stacye dawać każąc. 
Yol. Leg. 3, 582. Ma/o na tym mając, że jednego 
sprzątną/, i drugiego brata zabić kaza/. Stryjk. 133. — 
Ma/o o czym sądzić < niewysoko , niebrifl iJOn etit»a»3 ur- 
t^eilcit. Choć i po twoim najlepszym dziele , zawsze o 
sobie sądź ma/o. Karp. 2, 101. — §. 4) Ma/o cum ad- 
ject., aduerbiis etc, n>Cllitj. Zdrożny a Rzpltej ma/o spo- 
sobny mieszczanin, któryby się tym nie kontentowa/, co 
drugim dano. Warg. Wal. 122. O tym tu ma/o dalej 
powiadać będziemy. Hej. Ap. 4. Zobacz co aposto/ ma- 
ło niżej mówi. W. Post. W. 420. — Juzem ci to ma/o 
sto razy powiedzia/. Teat. 35. b, 96, najmniej sto razy, 
więcej jak sto r. — §. M.i/o kto = rzadko który, fcltcn 
cinmal jcmaiib, fcltcn cincr. Mora/ów ma/o kto czytać lu- 
bi. Teal. 21, 59. Cznrt. Na górę mało wstr[iną, wszys- 
tkich poprowadzi. StryjL Turk. L 3. Ma/o razy . nierze- 
sto, rzadko. Cn. Th., fcltcil Ctmial. ma/o kiedy, EccL 
Hajuiitłi, HeMHoroKpiiTHO. — Ma/o co < cokolwiek tylko, nur 
ttmai uicuicjcj , nur lucnii?. Wszystkie moje starania i za- 
biegi , abo ma/o co, abo żadnego skutku nie przynoszą. 
kras. Pud. 2, 33. — g. 5j .Ma/o, elliptice. Ma/o tobie 
na tym. Cu. Ad. 473 sciliret zależy > tobie to wszystko 
za jedno, eś liegt bir ifcnig baran. Oni o to nie dbają; 
tobie na tym ma/o. 1'aszk. Dz. 58. Ma/o o s/owa (sci/. 
idzie), kiedy w rzeczy zgoda. Kłok. Turk. 83, in verbis 
timus faciles, (i licflt ipcuifl an ben SSortcn. — g. 6) O 
raale < niedostatecznie, mit ipciiijcn, ourftiij, rocnig. Kar- 



miono mię coś bardzo o małe. Jabi. Ez. 33. Kiedy mo- 
nety u chudszych o małe będzie, u bogaczów pe/ne 
skrzynie stoją. Sum. Uin. .4 3. Ze ckliwym idą oporem 
te czasy, w których ma zażyć pociech nie o małe. Mon. 
75, 690, obficie, hojnie. — §. 7j W małe . skracając , 
skróciwszy, 'skrócenie, w krótkości; Hot^. UMajt , "int 
SIcincn , jufammeu gcbraugt. Najbliższa związku między 
krwią powinowatemi , bo od onej niezmierzonej spólno- 
ści narodu ludzkiego już się w małe zamyka. Budn. Cyc. 
29. — §. 8) Malem, inslrum. aduerbialiter , Boh. malera, 
bezm^la ; Sorab. 1. nimahle, zkoroź ; Slov. mało chibi- 
Ytnd. skori , malu da ne, kopreze; Ross. et Eccl. Majo 
ne, BMaat, e4Ba, syib, ijTb wyib ; bez ma/a, ma/o 
nie, o ma/o co nie, ma/o brak/o < ledwie nie, o w/os, 
o trochę, o krsztynę, niemal, prawie, faft , bc^nabc, c8 
fcblt tpcnig. Facile primu-i, małem pierwszy. Mącz. Fermę, 
malem, "jakmiers. Macz. Wyszli Israelici małem jako po 
sześć kroć sto tysięcy mężów. Leop. Exod. \1,7>1, (oko- 
/o sześć. DibL Gd.). Małem wszyscy na zatracenie idą. 
Leop. 4 Ezdr. 10, 10. (ma/o nie wszyscy idą na zginie- 
iiie.... Bibl. Gd). Przymiiszon by/ od biskupów ma- 
lem wszystkich, którzy tam byli. 1 Leop. pr. Hier. Do- 
bra 'powieść o nich malem wszęily się rozchodzi/a. ib. 
5 Macch. 5. By/o malem o szóstej godzinie, ib. Luc. 
25, 44. (prawic. 5 Leop.). By/a godzina malem szósta. 
ib. Joan. 4, 6. My cbrześcianie , coby by/ o/tarz, ma- 
lem nie wiemy; propemodum. Zygr. Pup. 190. Po/owcy 
zebrawszy wojsko potajemnie , bez ma/a Kijowa nie ubie- 
gli. Slryjli. 175. To us/yszawszy rzek/, ja bez ma/a nie 
zażyje tego fortelu. Lub. Uoz. 523, t. j. ja może zażyję, 
podobno , icb rocrbc oicUeic^t. Więcej bez 'mai , (bez ma- 
Ża ) wygranych rachuje, niż klęsk. Leszcz. Clats. 24. 
Herb Kotfic z Niemiec do nas przyniesion, ma/o nie te- 
goż czasu, kiedy i Radzie. Biel. 177. Ledwieś się 
umkną/, ma/oś nie by/ w saku. Cn. Ad. 450. Z śmie- 
chu ma/o się nie puk/. Jabf. Ez. 51. Kto chciwości ma 
na wodzy, a udaje się rozumnie, u mnie jest ma/o nie 
anio/eni. Gorn. Dw. 406. Zaciąć koniowi ży/e , i dać 
krwi ciec, aż ma/o nie do odmienia. Cresc. 533. Jeśli- 
byś móg/ bez tego się obejść , tedyćby ma/o nie lepiej. 
Rej. Zw. 38 b. Ma/o nie jednaki blask od mosiądzu i 
od z/ota. ib. 19. Ma/o mię dyabli nie wzięli. Teat 28, 
24. — §. 9) Z ma/a «z maleństwa, z m/odu , oou .^Icitł 
anf, Don 3i>9f"i' <"'f- — §• ^0) Od wiela do ma/a = wszys- 
tko a wszystko , od początku .do końca , allci \>'\i Au\i 
©cringfle, ollcs obnc Slu^nabrnc. Umyśli/ wszech zniszczyć 
od ma/a do wiela. Grock. W. 303. Wszystko od wiela 
powiada do ma/a. Pot. Syl. 231. Wszystkie skarby Sy- 
cylii od wicia do raa/a widać tam by/o. Pot. Arg. 808, 
(cf od ma/ych do wielkich). — g. Po ma/u, ob. Ma/y. — 
g. 11) Ma/o, adrerb. temporis, nied/ugo, krótko, w krotce, 
nit^t Inngc , im Jturjcn, furj; (Cam. kmalu subito). Ma/o, 
a nie widzicie mnie, i zasię ma/o, a ujrzycie mię. SekL 
Joan. 16, not. ikrótko temu, alić.> (ma/o, a nie ujrzy- 
cie mnie, i zasię ma/o, a ujrzycie mię. Budn. Joan. 16, 
16. maluczko. Bibl. Gd.). Do trzeciego dnia tylko cze- 
kajcie ; raa/o co ujrzycie ehwa/ę pana \yaszego. Sk. Kai. 



32 MAŁOBACZNY - MAŁOLETNOŚĆ. 



MAŁOLETNY - MAŁOROSŁY. 



220. Ale zkadby się rozpocząć raiaJo , Powiem ci kró- 
tko, a ty s}uc"haj'ma}o. P. Kchan. Jer. 28. cin rocnig, nic^t 
lange. MAŁOBACZNY, a, e, nieuważny, lekkomyślny, 
unot^tfam. J^j cnoty dzielności w mafobaczna nawet myśl 
najpotężniej biły. Zab. 9, 179. MAŁOCE.NNY, a, e, ce- 
ny niewielkiej, t)cn gertngem "Scrtbe; Ross. meneiH.ibHui. 
WAŁOCHĘTNY, MAŁOCHUT.\Y, a, e, nie bardzo ocho- 
czy, letni, obojętny, unlitftiij, falt, lau. MaJocbetni i nieu- 
ważni ludzie. Tr. Sam na ostatku kapłan z płaczu ma- 
Zochutny, W jej wystawione piersi miecz wraził okrutny, 
iniitus.' Zebr. Ow. 530. ■M\ŁOC.\OCK.l , a, ie , nie 
bardzo cnotliwy, lucnig tugcttbbaft , frcoclbaft. Na wstyd 
białogłowski rozpusta swawolna żołnierzów niektórych ma- 
Jocnockich waży. Birk. Kaw. .Mail. € 5. Małocnoccy jego 
synowie. Dwór. G. 2, (cf cnotka). •.M.\ŁOCZYN'NQŚĆ, 
śc\, i., n. p. Wykrot jeden wielmożności jest w nie- 
dostarczeniu, to jest, mafoczynność , małość przystoj- 
ności. Pelr. Et. 257 , oppos. wielkoczynność. 'MAŁO- 
DAWCA, y, m., n. p. Bóg nagradza każdemu według 
jego uczynności ; malodawcy mało daje , a wielodawcy 
wiele dawa. Gil. Post. 280. " 'MAŁODOBRSKI, n. p. 'So- 
biedobrski, 'Małodobrski. Cn. Ad. 50i, (sobie nazbyt do- 
bry, nikomu nie będzie szczodry). '.M.\ŁODOBRY, ego, 
m., subst. ' kat, ber §enfer, wcnferćfiiet^t. Tak mówi kat; 
a sędzia dekretem nakaże : Małodobry, skarż go tam , 
jako prawo każe. Klon. Wor. 40, not. ikata z starego 
zwyczaju zowią małodobrym. » M.^ŁODUSZNOSC, ści, z., 
brak duszy, brak energii, ScclEnlofigfeit, ©eeleniiifatfee ; 
Boss. Majojyuiie , c.ia6o4yiiiie , poÓKOcii. , poóocib. Po- 
dległych sobie, przez ostatnia małoduszność upomnieć 
lub ukarać nie Śmieja, aż zażywszy dobrze z beczki le- 
karstwa na gniew i odwagę w tej mierze potrzebna. 
Mon. 75, 64-. — Adj. 'małoduszny Ross. Maj04yiUHhiH, 
cjaóojyuiHUH, poÓKiii, poOoKi ; małodusznym być, ser- 
ce tracić, Ma.i04juiHHqaTb , ."ua.iojymecTBOBaTb. MAŁO- 
GAŁĘZNY, a, e, gałęzi małych, ficinaftig , Ross. Jiajo- 
BtiBCHHbiH. M.\ŁOGŁOWY, a, e, głowy małej, flcinforftg, 
Ercl. Ma.ior.iaehiH , oppos. wielkogłowy, głowacz. .MAŁO- 
GODNY, a, e, niewiele wart, nifiiig mcrtb, Ross. sia.io- 
ro4HbiH, niewiele zdatny; (£'c/. Ma.iur04Hhiri = krótkotrwa- 
ły). M.\'ŁOGOSZCZ, szcza, m., miasto w Sandomirskim. 
Dykc. Geogr. 2, H7, cine Stabt im lianDDinirifcbcn. (MA- 
LOGRANAT, u, m., albo poraagran , z Łae., jakoby ziar- 
niste jabłko, granatowe, albowiem ziarnek abo jadrek 
pełne, zowią też malum Punicum; jedne są słodkiego, 
drugie kwaśnego smaku. Cresc. 425. W. Sum. 15, 24; 
Rag. scipak, bcr ©ranatapfcl. Maiogranatów cztery sta. 
3 Leop. 5 Reg. 7, 42. fziarnistych jabłek. 1 Leop.). Ma- 
logranat, raalogranatowe drzewo, ber ©raiiatcnbaiim, ®ra= 
nalapfellmum. Drzewo malogranatowe jest bardzo zawiłe, 
sekowate, krzewiste. Cresc. 425. Leop. i Reg. 14, 2.J. 
*M.\Ł0KRW1, ia, le, niewiele krwi mający, siott irenig 
IBlute, Hoss. Ma.TOKpoBHbiii , JiaiOKpoBeHi; subst. Ma.iOKpo- 
Bie, brak krwi, Slutmaiicicl. MAŁOLET.NOŚĆ , ści. £. , 
brak zupełnych lat, bie aJJinberjabrigfeit ; Boh. nezletilost ; 
Yind. nedolietnost, menjelietnost , menjestarost : Ross. 
uaJoatTCTBO. Małoletność króla trwać tylko będzie do 



18 lat zupełnych. Gaz. Nar. 1, 182. M.AŁOLETNY, a, 
e, -MAŁOLET.Nl, ia, ie', lat doszłych jeszcze nie mający, 
minbcrjd^riij ; Boh. nezletily; Ytnd. niedoheten , menjelie- 
ten , raenjestar; Ross. Ma.io.itTHbiH , iiajojtTeHł. Mało- 
letni , którzy dwudziestego czwartego roku nie dorośli. 
Gal. Cyw. 1, 18. MAŁOLISTNY, a, e, liści niewielkich, 
fleiiiMatterig , Boh. malolistny. MAŁOLUDNY, a, e, nie 
bardzo ludny, nic^t i'plfrei[b; Ross. MaJ0Ji04HhiM , Maiojw- 
4eH'B ; subst. Ma.T0.iK)4ic , MaJ0.if04CTB0 brak ludności, 
SPlfJmangel. M.\ŁOM.\DRY, a, e, M.\ŁOM.\DR, nie bar- 
dzo mądry, głupawy, mciiig flug , iiif^t ttiji flug.. *Mało- 
mądr k tejże cofnął się błędnicy, małe sanus. Zebr. Ow. 
69. Z porady swoich małomadrych panów, Olbracht nie 
chciał wyjechać z Węgier. Biel.' Św. 251 b. MALOMO- 
CNY, a, e, bezsilny, słaby, Ross. Ma.iOMomHŁiH, n^ciiig ftarf, 
s-ubst. Ma.io.Momie. MAŁÓMOWNOŚĆ , ści , i. , Ross. na- 
joptyie ; pnuciloguinm , krótkie słowa. Maa. powściąga- 
nie języka. Cn. Th., fparfames iRebcn. Małomowność, 
przy niej gruntowne myślenie, stanowi w Rzpllej je- 
dność wewnętrzną. Staś. Zamoj. 12. MAŁOMÓWNY, a, 
e, milczący, nie wiele słów mówiący. Mącz., powściągli- 
wy w mowie. Cn. Th., Ross. >iajoptqnBbiu , fparfam im 
iRcbcil ; S/ot', malomlumne. Rześki Francuz , .Anglik ma- 
łomówny, Holender pełen ciała i złotem ładowny. Zab. 
8, 85. M.\ŁOMYŚLNY, a, e, nie wiele się zastanawia- 
jący, iiidtt »icl nat^benfeiib. Lud małomyślny , do zamie- 
szań skory. Teat. 45. d, 32, Bok. malomyslny demisso 
animo; subst. malomyslnost ; Slov. maloraislni; Sorab. 1. 
raalcżkomoszne pusiilaniinis ; Carn. raalomislenost, raa- 
lose.-zhnost abjectio animi. — ('.MALON , ob. MelonJ. 
MAŁONOGI , a , ie , fleiiiffigig. Cn. Th. , slrulhopus. MA- 
ŁO.NOSY, a, ie, nosa małego, fleinndfig. Rag. mallonossast. 
MAŁOOCZKl, .M.AŁOOKI, a, ie, małe oczka mający. .)Iącz. 
fleinćiugig. oczko. Cn. Th. oeella, Boh. widaurek; Carn. 
malook ; Ec.cl. jia-TOOiecHŁiH. MAŁOOK, a, m., Physeter 
microps , gatunek wielorybów, znajduje się na morzu 
północnym. Zool. 596, cine 3lrt aSaUfil*- ''MAŁOPLE- 
MIEN.NY, a, e, niemnogiego plemienia, iiid)t flamiiircict), fOn 
ifenigen (2>61fcrO Stdmmen; Ross. jia.ioceiiefiHbiil. 'MA- 
ŁOPŁODNY, a, c, nieoblicie płodzący, rceiiig erjeugcitb; 
Ross. sia.ion.in4HbiH ; subst. Ma.ion.io4ie. '.MAŁOPOLAK , 
MAŁOPOLANIN, M.\Ł0P0LAN , a, m., z .Małej Polski 
rodowity, eirt Slctiipole , einer auv sieiii = f olen. 'Małopo- 
lak (Małopolanin) do Piotrkowa, a 'Wielgopolak do Lu- 
blina pociąganym być nie ma. Yol. Leg. 5, 952. *.Mali 
Polacy, i 'Wielcy Polacy. Biel. 456. 'Wielcy 'Polanie. 
ib. 364. M.\Ł0P0LSKA . G. .Małej Polski, Śleiii = 'PPlen. 
Polska jest dwoją , jedna mała , druga wielka. Giuagn. 
194. Małopolska, wielka prowincya królestwa Polskie- 
go , która zawiera 1 1 województw , księstw 5 i 2 ziem 
osobnych. Właściwie zaś .Małopolską zowie się Krako- 
wskie, Sandomirskie i Lubelskie. Dykc. (ieogr. 2, 117. 
M.AŁOPOLSKl. a, ie, z Małej Polski, filciiiprliiii*. Co 
Małopolskim kupcom spadnie z wąsa , tym się Poznani- 
kom konteniować przyjdzie. Gost. Gor. 88. 'MAŁOPO- 
SIADŁ^, a, e, Ross. Ma.ionoMtcTHŁiH , niewiele posiadają- 
cy. MAŁOROSŁY, a, e, niewielkiego wzrostu , flein gc» 



MAŁOŚĆ - MALOWAĆ. 



MALOWANIE- MALOWANY. 



00 



n)a(^fcii ; fiosa. muofOCAuH. MAŁOŚĆ, ici, z., §. 1) 
miary niewielkość , cf. drobność, łtlciiiDcit, Maitijcl ^cr 
@r5Pe; Boh. m:ilost; Slov. skrownost , cliatrnost ; Soruh. 
1. m;ihwofcż , maliwkofoż ; \ind. iiialnor.t, malina, mai- 
henosl; Croat. inalóclia ; Dal., Dusii., Rnij. malina: Hoss. 
MaJOCTL, Majii3iia ; Eccl. t.iA.ibCTKO. Mafość, niskość, ma- 
ły wzrost. Cii. Th. Małość duszy = słabość umysłu, Slcin< 
^Cit beż ®eiftc^. Tak to rozsądek iiiopewriy, i umysł do 
oszukania łatwy, w słabość i małość duszy ludzi zwykł 
wprawiać. Zab. 12, 155. — Znamy się od małości. Teat. 
17. c, 56, od mała, z młodu , mm flciii auf. — g. Trand. 
Małość, małostka : mała rzecz, traszka, drobiazg, citic 
Jtlciliiflfeit. Nie , przystoi na zgromadzone stany zabierać 
sobie drogi czas takiemi małościami. KoU List. 2, 17. — 
g. 2) Małość liczby, paucitas. Cn. Th.'iic Sllcill^eit ber 
3af)I , Oerillije Slil^nW. — §. 3) Iransl. Słabość , niezdol- 
ność , SdjtiHidiC , Uiiiicrinogcn. Znam małość moje i nie- 
zdolność. Tr. MAŁOSEHCY, a, e, tchórzliwy, fiirdjtfnm , 
fletuljcrjig ; {Boh. malomyslny, chaulostiwy; \iitd. malo- 
ferzhen , flabolerzben). O Sybaryci gnuśni małosorcy. 
Kchotu. 524 et 297. Bmd. 0^7. F. 5. iMon. 75, 595. 
Subst. Boh. chaulostiwost ; Vind. maloferzlmost , flabo- 
ferzbnost. JNIAŁOSILNY , a, e, — ie adverb., siły nie- 
wielkiej , von ijcriiiiicr iiiraft, Ross. Majocii.ibiiuri; subst. 
Mii.iocii.iic. M.AŁtlSŁONY , a, e, nie bardzo słony, we-- 
nifl acfnljcn. Hoss. Ha,ioco.ibHufi. MAŁOSŁOWNOŚĆ , ści, 
ź. , ob. Małomowność, Eccl. Ma.ioc.iOBie ; verb. Ma.iociOB- 
CTByio małosłownym jestem. MAŁOSOCZNY, a, e, nie- 
wiele soczysty, faftflim , Hoss. MajocciHtul. MAŁOSPRA- 
WNY, a, c, niebardzo zręczny. lUCliii] gcftfncft. Niebezpie- 
czna jest niałosprawnvrn białogłowom , nowo narodzo- 
nych dziatek dozór zlecać. Mon. 69, 809. M.AŁOSTKA, 
i , 2. , maleństwo, drobnostka, mała rzecz, fraszka, ba- 
gatela, tinc Sllciiiiijfcit. Są małostki, które sprawują nie- 
spokojność życia. Aiorf;.' 42. MAŁOSZKODNY, a, e, 
niewiele szkotlliwy, \vtniq fdiabcnb. Hoss. Ma.ioBpe4nui1. 
MAŁOTRWAŁY, a, c, krótko trwający, furj baucrnb, Hoss. 
sia.iOBpeMeHHuii , subst. Ma.ioBppMCHHOCTŁ. 'MAŁOUKINIA, 
i, m. , mało uczony, niciiiii gclcbit. Smotr. Apol. 49, cf. 
niedouk. M.\ŁOUWAŻNY,'a, e, lekki, małomyślny, IciĄt. 
ftiiiiig, iinbcbiidJtfam. Małouważni ludzie. Tr. MAŁOU- 
FiNY, a, e, niemocno dufający, flciiigldiibiij , fdjniadujlaiibtg. 
Jeśli trawę polna bóg tak przvodziewa , zali was nie da- 
leko więcćj? o małoufni! Selii. Mrdlh. 4. 'MAŁOUMNY, 
a, e, niewiele rozumny, bliłpfiiinig , Ross. MaaoyMHUii, 
subst. Ma.i03Jiie. MAŁOUSTY, a, e, ust małych, iipii ficiiicm 
SDfimbc , Errl. iwajo ycTbiH. 
MALOWAĆ, ał, uje, cz. nicdok., zmalować, pomalować dok., 
farbami figury wyrażać, Boh. malowati; Sorab. 2. mohlo- 
wasch; Sorab. i. molowacż, moluyu, piszanu; Carn. ma- 
lam ; Yind. malat, mavati, obrasiti; Croat. malati, malam; 
Dal. pissati (cf pisać, pisanka), szlikujem; Rag. slikovati, 
pisati , upisati; Bosn. peni^ati , masiju pisati , slikovati, 
prilika ciniti; Ross. WHBoniicaTb ; Erd. ctiiiionHCivrH, ctn- 
HonHiiiy; cf Graec. (T-zicaynnąta; ma\)Un, in garbcn abbil- 
ben. Dobremu malarzowi milej jest rzeczywiście malować, 
niżeli ie malował cudnie. Pilch. Sen. list. 57. Stan tak 

Stownik Uniego wyi. i. Tom III. 



piękny, i tak ma dobrze pomierzony, Jaki tylko zmaluje 
malarz nauczony. P. Kchan. Ort. 1, 171. Co za niewin- 
ność, gdyby pędzlem malował! Tent. 42. c, 41. Pamięć 
jest malarzem , rozum tablicą , na której maluje ; zmysły 
pędzlami , któremi maluje ; farby, z których maluje , są 
myśli, już jaśniejsze, już ciemniejsze. Bals. Niedz. 1, 271. 
Nie tak szpetny dyaboł, jak go malują. Birk. Ex. H. 3, 
(cf. straszniejszy dyabeł w farbach, niż w samej istocie). 
Ni lew tak srogi, jak go malują. Rijs. Ad. 48. Nie maluj 
dyabła na ścieiue , być się nie przyśnił! Różnie dyabła 
malują, ob. Dyabeł. — Nie maluj sobie tak srogo kocha- 
nia. Teat. 1. e, 40, (nie wystawiaj sobie, nie imaginuj 
sobie). — Recipr. Smutek się maluje na twarzy. Teat. 38, 
212, (przebija się, odbija się, wyraża się, mablt |'i^, ilMt 
fi^) ani, iinrb fcmibarj. — §. .Malować, pomalować stół, 
laskę, farbować. Cn. Th., niiftrcidiert, bcmablcii. Czemu to 
panna urodziwa nie maluje twarzy? Bals. Sw. 2, 585. — 
g. fil). Zdobić, przyozdabiać, pstrzyć, barwić, ft^miirfcn, 
mablcil, jieren. Poschły zielone jodły, ani świecą góry, 
Ani cienia rzucają, nie malują pola Rozliczne kwiaty, ani 
zieleni, się rola. Żab. 8, 305. Xar. Widzę obłoki wielkie 
pod nogami, Jako się tęcze malują farbami. P. Kchan. 
Jer. 366. MALOWANIE , ia , n., subst. verb., Yind. obra- 
senje, obrastvu, (cf Yind. etc malik idolum, malikovanie 
iiJotolati ia) \ Carn. mai; Croat. kipopiszanye, szlikovanye, 
obrazenyc , kipopiszichtvo, szlikotvorsztvo , obraznichtvo ; 
Ross. >KiiBoniicaHie ;. Eccl. ctiiHoniicanie ; §. a) actio, iai 
3)ialilcn. Uczy się malowania. Ld. Malowanie, pomalowanie, 
farbowanie , boś 2Iiiftl"cid)Cii. Drzewo wyrobione na sprzęty, 
pokrywr.ć się zwykło malnwaniem. .lak. .Ąrt. 3, 174. .Ala- 
lowanie szmelcem < szmelcowanie , bno Sduncljmnlilcii. — 
g. b) Opus pictum, tai ®cmn()lbc, (cf obraz, malowidło). Ma- 
lowanie prostakom stoi za czytanie. Cn. Ad. 476. Księgi 
prostaków, obrazy; (cf 'pisać = malować). Pałac malowa- 
niami ozdobny. A'. Pam. 9, 261. Widziemy, jakie nam 
malowanie przed oczy niniejsze podobieństwo stawia. Sekl. 
95. Wyprawiać malowanie • illuminować. Cn. Th. , citt 
©cniiiblbc ilhimiiiircii. .MALOWANY, a, e, part. perf., far- 
bami wyrażony, ijcmalilt; Ecrl. ctiiiioniicanHhiii, iiiapoBiiuii. 

— fig. Żal i cnota na twej malowane twarzy. Jabi. Tel. 
28, (wyrażone, wydają się, odbijają się, dają się widzieć). 

— §. Malowany, pomalowany, farbą po wierzchu powle- 
czony, bcmabit, gcmabit, aiigcftriicn. On z wierzchu ma- 
lowana twarz swą pokazuje, A wewnątrz śmierć kuje. Ku- 
lig. 243. Umalowany, u|istrzony, ozdobiony farbami, mit 
garbcii gcfdmiiidt, iinc ijcmablt, bunt. Podobien gołębiowi, 
od którego szyje .Malowam^j , to złoty, to srebrny blask 
bije. Croch. \V. 603. Malowane ptastwa swój sen długi 
Kończyły jeszcze i odpoczywały. /'. Kchan. Jer. 279. Po- 
wietrzne ptastwo malowane. Utw. Wirg. 430. Łąki ma- 
lowane. Brud. Osi. .4 o. Nad to nie może być nic ma- 
lowańszego , piękniejszego , quo nihtl potest esse piclius. 
Marz. — g. Trunsl. fig. Nieistotny, nieprawdziwy, pozorny, 
powierzchowny, nierzeczywisty, nur flcninblt, n\i>t tu ber 
Ibat gcijrfiiibet, tiidJto bebciitciib, blog fdjcinbar. Senatoro- 
wie by nie byli malowanemi panami , a tylko dla ozdoby 
majestatu, jako Moskiewski kniaź ma wielką radę. Gorn. 

5 



54 



JIAŁOWATY-SIALOWNIA. 



MAŁO W NIK - MALTAŃSKI. 



Dw. 572. Malowana jego męzność, nauka, cnota, go- 
dnoić. Cn. Ad. 475. Chrześcianie malowani. Hrbst. Nauk. 
A 5, (na pozór, obłudni). Mówię o jedności doskonałej, 
nie malowanej i powierzcliownej. Sak. 1'ersp. pr. A A b. 
ISie malowany mu ja. Cn. Ad. 615, (t. j. nic dam sobie 
grać na gębie). Stefan nie chciał być królem malowa- 
nym , Ale rzeźwym , łaskawym i ojcowskim panem. Pctr. 
Hor. 2, M 5 b. Weresz. Reg. 157. Malowanym i tytular- 
nym królem. Luh. Roz. 210. Z nas malowani dziś tylko 
rycerze , Szabla we złocie , koło serca pierze. Nar. Dz. 
4, 4 44. Jam tu hetmanem, ja tu sam chcę rządzie. Ma- 
lowanym być nie chcę na urzędzie. /-". hchiin. Jer. 116. 
Rządy państwa Mieczysław puścił swojej zonie. Sam tyjko 
malowanym był królem w koronie. S]in. Ryt. 2, 15. Ży- 
wym , nie malowanym berłem , rządź narody. Pot. Arg. 
652. Sędzia jest żywym głosem, prawo, malowane na- 
uki, nie iDÓwią nie. Peir. Roi. 525. Jejmość Dobrodziejka 
malowanych mężów nie lubi. Teul 1,50. Dowie się świat 
cały, że jestem ojc^iee nie malowany. Boh. Kom. 4, 152. 
Dyabfa mi się tam chciało jeść; siedziałem za siołem jak 
malowany. Os.^ol. Sir. 8, t. j. jak nie swój , id) fag ^liiitcr 
im %i\i)i , l»te gemaljlt. W nic mu się wdawać nie da- 
dzą, siedzi jak malowany. Mon. 75, 34 1. 

Pochodź, malarz, malusz , malnrrzyk, malarski, malar- 
stwo, malarka., mularnia , domuloioać, namalować, omalo- 
wac , obinalować, odmaloirac , 'pomalować, przenialou'ać, 
przymaloioać , umalować, wmalować , wymaloicać , zama- 
lować, zmalouiać , maluwuUo , mulownia. 

'MAŁOWATY, a, e, nieco mały, Ctivnż flciti, Uo&s. jiiUOBa- 
THH,_ suhu. Ma.iOBaTOCTb. MAŁUWAZ.NY, a, e. M.yŁO- 
WAŻME adv., mało znaczący, gcriiigfcl)dCig, luciiig bcbcu-- 
teilb; \ind. maluvrieden, malufhliman, llabovelajozh, lla- 
bovrieden; Cruat. malovreden; /?i).<s. Mrt.iOBaH;Hbii1. Z ma- 
loważnym gniewem lorcuje się brz siły. Tivard. VVV. 81, 
cf. serdit, a jiie duż MAŁO WAŻNOŚĆ , ści, i, bic ®c= 
nn8fd)dCiflf cit , SEcrttjlofigfcit ; Yind. nialuvriednost; Croat. 
malovrednoszt; //oss. jiaiOBaJKUOCTb. MAŁOWIAREK, rka, 
m., MAŁOWIERNIK. a, m., małoufający, Ross. Jia.ioBiipi, 
f. Ma-ioBtpKa, cin Sllcingldiiltigcr. Jeśli więc tę trawę bóg 
tak przyodziewa , jako nie więcej was, małowiarkowie? 
Leop. Matth. 6, 50. Coż to myślicie między sobą, ma- 
łowiarkowie, że chleba nie macie? 1 Leop. Maili. 16, 8. 
O małowiernicy, Zaś nie pomnicie bozkie obietnice! Auszp. 
34. MAŁOWIEHNY. a, e, — ie adv. , małego zaufania, 
Vind. maloveren , flaboYcren; Eccl. Ma.iOBtpHufi ; modicae 
fidei. Mon. 75, 595, flciiigldiiltig. Ribl. Gd. Matth. 6, 50. 
MAŁOWIER.NOŚĆ , ści, i., niewielka ufność, btc aiciii= 
gldubigfeit, Ross. Ma.iOBtpic. MAŁOWIECZNY, a, e, kró- 
tkowicczny, niedługo trwały, fufj letcr.S; Ross. Bia.iOBt- 
iHhiii, jia.iOBtyeHt. 

MALONMDŁO, a, «., malowanego coś, malowanie, obraz, 
tin ©enid^lbe. — g. Farba od rhalowania, barwidło, Sc^iiuit: 
fe, garitc jiim OTa^loii. "MALOWMA , i, z., pod. > imagi- 
nacya, bie ©inbilbiiiigfifrnft. Dowcip, co śmi.nłym buja po- 
lotem. Puściwszy wolne malowni skrzydła, Żeby opacznym 
nie poszedł zwrotem, Musi szanować sztuki prawidła. 
Dmoch. Szt. R. dedyk. — Tu się malownia zagrzewa, ib. 91. 



MALOWNIK ziele, ob. Miłek. 

MAŁOWODNY, a, e, nie obfitujący w wodę, roafferarm, Ross. 
Ma.iOB04Huii. MAŁOZBOŻNY, a, e, niałocnocki, nie wiele 
na boga dbający, tuciiig tugnib^iaft, nidjt fetr froiiim. Brud. 
Ost. E b. " 

MAŁPA, y, i, (cf. Germ. SDkiilnfft) ; Sorah. 2. nalpa , naw- 
pa ; Boh. opićak , opice; Slov. opica; Sorah. 1. wopicza, 
wopiza ; Garn. afena , affinia , vópeza , mórkouza , mirku- 
vza ; \'ind. mórkouza, merkouza, affinia; Croat. opicza, 
niunna, mojcmun, mojemucza; Dal. muna; Hung. majom; 
Slav. majmun; Rag. munna , mojemuccja; Rosn. munna, 
majmuccja; Ross. oóesbflHa , oóesbHHKa , niiłiiKi ; §. a) 
ber Slffc. 'Opicę dziś małpą zowią. Eaz. Jez. X 8 b. Zwie- 
rzę to ręce, palce, paznokcie podobne ma do ludzkich, 
i chodzi prosto na dwóch nogach , jak człowiek. Ułoże- 
nie wewnętrzne i zewnętrzne czyni wielkie podobieństwo 
do człowieka, jedna tylko mowa i używanie rozumu, ró- 
żnią mocno te dwie istności. Ład. Dykc. 2, 505., Zool. 
288. Prostośmy jako małpy, kiedy je łapają, Tedy sie 
tam przed niemi w^ boty ubierają, A potym je pod drze- 
wem z daleka położą , One polym zbieżawszy też tara 
nogi włożą.... Rej. Wiz. 47. — g. b) Transl. Małpa, sa- 
mopaska, błąkająca się niewiasta, ambubaja. Mącz., wsze- 
tecznica. Pot. Syl. 46, eine uiijiiditigc SBeib^periim. Umiera 
żona, żeć z małpą milsza, niż z nią zabawka. Ghrośe. 
Ow. 117. Weźcie słudzy tę małpę, precz ją odprowadź- 
cie , Niech srogą tę pannę wieża uskromi. Rardz. Trag. 
288. — Prov. Zawsze małpa małpą będzie, acz króle- 
wskiego palcata nabędzie, semper simia simia, etiam si 
regia geslet insignia. Mącz. Małpa zawzdy małpą , byś 
też i złota koło niej nawicszał. Kosz. Lor. 7, Slov. opica 
zostanę opica, bis na nu bars zlatu retaz dal. MAŁPE- 
CZKA, i , z. , demin.. tai Slcffdicit ; Sorub. 1. wopicżka; 
Rag. munniza, mojcmiiciza ; Bosn. munnicica, majmucica; 
C;o«^ opicjiicza, munnicza, mojemuczicza; hung. majmot- 
ska ; Ross. o6e3bHHKa, cóesbanoiKa. MAŁPI, ia, ie, od 
małpy, Slffcri-; (Cu/i. opićj; Carn. afenske, afenene; Yind. 
merkouzhen; Croat. opichki, majmunszki; Hung. majom- 
hoz-valo). Megahiziis, człowiek niemężny, to je.st, mał- 
piego i niewieściego przyrodzenia. Mącz. Małjiia jagoda, 
empetnim, rodzaj rośliny. Kluk. Dykc. 1, 199. Bagnówka 
małpia jagoda, anp. nigrnm Li nu. Jiiudz. 495., Ross. 
B04aHHua, Sidlimliccrc. MAŁPIARSTWO, a, n., małpie 
postępowanie, Slffciimcfcii , ćiffifdJCiJ i^aiibclii. Małpiarstwo 
arlekina, bredzenie improwizatoia , jałowe rozrywki. N. 
Pam. 2i, 298. Osobliwie zaś: ślepe naśladownictwo, bn§ 
3?fid)iitfcii. i\IAŁPlCA, y, i., Boh. opiec; duża brzydka 
małpa, ciii gvDpcr I)nplid;cr 3lffo, (cf koczkodan). MAŁPO- 
WODNIK, a, m., co małpy wodzi, prowadzi, ber 3lfenfiif'! 
rcr. Mon. 69, 55. MAŁPOZWIERZ, a, m, lemur, zwie- 
rze podobne do małpy, prócz pyska , który podobny do 
psiego, znajduje się na Jamajce, Madagaskar etc. Zool. 
290,' ber ^imbSnjfe. 

MALTA , y, 2. , Boh. Malta ; Croat. Maila , wyspa na morzu 
śrzodziemnyn) miedzy Afryka i Sycylia. Dykc. Ueogr. 2, 
117, bie Siifel Sfaltlja. MALtAŃSKI, •'MALTSKI, a, ie. 
2)(a!tl)efer>; Boh. Maltecky, Maltezky, swatomorsky; Croat. 



M A L T E J C z Y K - M A L U C II N Y. 



M A L U S Z - M A Ł Y. 



35 



Maltes; lioss. MiUTificKiil. Maltańscy kawalerowie, zakon 
rycerski, różnie mianowany, hospitalarii, kawalerowie ^. 
Jana, kawalerowie Rodyjscy. Teraz od wyspy, którą mają 
w dzierżeniu, pospolicie Maltańskiemi się nazywają. Kras. 
Zb. 2, 105., Wyrw. Gcogr. 200; Boh. Janowsky knez, 
(cf. Boh. Janów Genua). Orderu Maltańskiego dwie zo- 
stały z dawnych w Polszczę komanderye , 1'oznańska i 
Stwołowicka. \ol. Leg. 8, 845., Skrzet. Pr. Pol. 2, 275. 
Wiele rycerzów 'Maltskich z rąk Tureckich na przyczynę 
króla Francuzkiego wyszło. Biel. 629. "MALTEJCZYK, 
ftlALTANCZYK, a, wi., Maltański rycerz, cin SOialtbcffr. Mal- 
tejczycy okręt wzięli. 1'ur. Uw. 6' 4 6. 

MALTUZA, y, ł, z Niem. S3(auItafd)C, ali imiawK. Zona króla 
Czeskiego Jana Małgorzata, Malluzą nazwana. Nur. Ust. 
6, 124, od podobieństwa ust jej do taski czyli kieszonki. 

MALUCHNY, a, e, MALUCZKI, a. ic, MALUŚKI, MALUTKI, 
MALUTY, MALUSIEŃKI, MALUSIENECZKl, MALUTEiME- 
CZKI, MALUTURNY, MALUTYNENKl, MALUTUPEHNY, 
cf. maleńki, maciupki, maciupci, maciupeńki , intensita 
adj. mały; fktil irtnsiij , iDiiijit) fleill. Adrerbut fuciunt in:- 
o, ut: maluclino, maluczko cle, Boh. tHalaucko, malaunko, 
malićko; t>lov. inalićko, malićki, malinki, maliliiiki, ma- 
lulinki, malućićki, malieićki , malućki; Sorab. 2. maiki, 
maluschki, maluczko; Sorab. \. mahlicźki, mahicźki, ma- 
hwużki, niahwkużki, mahwcżicżki, maluczko; C7'oat. ma- 
lalian, majuczek, majczukcn, myczun ; Bosn. malahan, 
mala^an, malacno; Ross. Ma.icxOHeKi., Mii.icxCHeKi. Ma- 
luchne dziatki w powiciu. Warg. Wal. 517. Jeszczem nia- 
luchna dziecina. Zab. 5, 257. Wieczerzą zwyczajną, to 
jest, prawie maluchną, częstował ich. Warg. Wal. 128, 
(skąpą, letką). W maluchnych leciech będąc. Warg. Wal. 
15, t. j. mlodziuchnych, in gar febr jmiijcii Jnbrcn. Po 
maluczku i ostrożnie stąpał. Budn. Aiiojiht. 59, t. j. po- 
wolniuteńko, gaiij latigdim. Ta syna ■maluckiego pożyła 
dziryda. Bardz. Trag. 67. Włoży wielkie gniewy w ma- 
luczkie piersi. Birk. Zam. 55. Maluczkie osady. Boter. 
240. Karawany płacą Arabom maluczki trybut, ib. 250. 
Kto wierny w maluczkim, i w wielu wiernym jest, a kto' 
w maluczkim niesprawiedliwy, i w^ wielu jest niesprawie- 
dliwy. Sekl. Luc. 16. Dziś kto wyżej niż Rzpita nie sta- 
nął, len się zda sobie, że jest bardzo maluczkim. Gorn. 
Sen. 564. Jeśli co w porównaniu z najwyższym niższe 
jest, nie dlatego staje się zaraz maluczkim. Pilch. Sen. 
lisi. 3, 290. Proszę za wdzięczny przyjnńj dar ten mój 
maluczki. Biel. S. M. Alb. (lichy, błahy). Inszego brze- 
gu nie znali na ziemi , Krom tej , w idziała co ich nialu- 
czkiemi. Zab. 5, 246. Dorna nieznośny, a z domu wy- 
szedłszy, tak maluczki jest , żeby go i w garść schować. 
Gorn. Sen. 198. Gdym był maluczkim, mówiłem jako 
maluczki, rozumiałem jako maluczki, myśliłem jako ma- 
luczki ; a gdym się stał mężem , wyniszczyłem precz to, 
co było maluczkiego. Leop. 1 Car. 15, 11. Ludzie ma- 
luczkiego rozumu. Bej. Posl. A a a o, (miałkiego). Patrz- 
cie co mu się stało w 'maludzkicj (!) godzinie. Bej. Wiz. 
126, (t. j. w króciuchnym czasie). Na maluczki czas opu- 
ściłem cię; na króciuchny czas twarzem moje zakrył od 
ciebie. Sk. Kaz. 224. Na maluczki czas użył onćj kró- 



ciuchnej rozkoszy, a drugi też na maluczki czas onćj nę- 
dzy swoj(=j. Rej. /'osi. y y 1. .Mieli maluczko rybek. Sekl. 
Marę. 8, t. j. troszeczkę, m flctn irenig. Odwróciwszy 
się maluczko od nich , jął płakać. Leop. Genes. 42, 24. 
Ten rok maluczko pocicrpisz. Hej. Posl. G g g Ij. Czytaj 
maluczko dalej. ib. J i i \. Porównajże maluczko to na- 
bożeństwo z dzisiejszą oziębłością. W. Post. W. 2, 108. 
Proszę cie , abym ja sługa twój mógł co maluczko rzec. 
Leop. Badz. 14, 18. Tych maluczkich słówek, szkodaby 
opuścić, gdy się z nich wiele nauczyć możemy. Rej. Post. 
A a a G. Coż nam czynić z niemi? jeszcze maluczko, 
a ukamionują mię. W. E.vod. 1 7, 4. (blisko tego , ze mię 
ukamionują. Bibl. Gd.). Maluczko, a już mnie nie ujrzy- 
cie, i zasie maluczko, a ujrzycie mię. Sk. Kaz. 217. Leop. 
Joan. 16, 16. Jeszcze maluczko jestem z wami. Sekl. 
Joan. 15. Maluczkoć jeden z nas nie spał z żoną twą. 
Radź. Genes. 26, 10. (bez mała. Bibl. Gd). Maluczko du- 
szy mej nie ułowili. Byb. Ps. 108. Z oczu naszych po 
niaku-zku zniknęły. Gorn. Sen. 566. To rzekłszy po ma- 
luśku do niego się rzuci I lekkim całowaniem śpiącego 
ocuii. Zab. 1, 105. Mar. Po malusieńku nogi wprzód 
na wodę kładzie. Zebr. Ow. 53, sensim. .Mój ty maluśki. 
Pieśn. 44 ; (Boss. MiUFOTKa , Ma.ira dziecię). Co za uste- 
czka, maluśkie pieścidełko. Tent. 55, 27. Śliczny choć 
maluśki. Pieśn. 50. Na trzcinie jeździł Sokrat między ma- 
luśkiemi chłopięly. \yarg. Wal. 278. Strzyżyki malusień- 
kie. Bantnl. J. 5. Świt malusieńki z twojej reki bierze 
płaszcz biały. Susz. I'icśn. 2, E 5. Czas malusieńki. Ba~ 
nial. C. Częścią nań głosem woła, częścią cichusieńkie 
W uszy słówka posyła bardzo malusieńkie. Banial. !■'. 2. 
Z konia po malusieńku postawił ją na ziemi. ib. C. Boże 
rzeczy te zakryłeś przed mądrymi , a objawiłeś je malu- 
tkim. W. Maik. II, 25, (pokornym). Daj mi malutko 
wody, że się napije. Leop. 5 Reg. 17, 10. Malutenieczka 
książeczka. Teef. Zw. B 2. (MALUSZ, a, m. , malarz, 
^cr ?3?nbler. Historyka uważajmy jako ludzi i narodów ma- 
lusza. Zab. 8, 176. MALUCZKOŚĆ, MALUCHNOŚĆ, ści. 
j. , znaczna małość, iHeimiiiiijigfcit ; Bosn. malahnóst; 
n. p Jeszczem u piersi ulał w ł;!.>ce twej, a doznawałem 
w maluczkości swej twojej opieki. Ryb. Ps. 57. MAL- 
WAZYA, MALWASKl, ob. Malmazya). 
MAŁY, a, e, (comp. mniejszy); Mało udv., qu. v. ; (Boh. 
mały, menśi : Slov. mali, mały, skrowny, menśi ; Sorab. 
2 mali, mawki , maiki (cf. miałki;, menschi; Sorab. 1. 
mahlcżki , mahwki , mahwe; Carn. mai, małe, majhen, 
majushe; Vind. mali, mihen, nuzen , maihen, raenfhi; 
Croal. mai , menyshi , nianyi, menyi, (Croat. malik malus, 
diabolus); Dul. malyalian ; Bosn. niali, mao, malahan; Rag. 
maili; Slav. malcn; Ross. Ma.lUM , Ma.ll , MeHbluifi ; Eccl. 
M.AAT. , Ma.iiuifi, Ma.iliiiuiiri , Meiiuiiii) ; (cf. Graec. /layoc 
tener; cf. 6Vnn. - niablig, nflmńblig, cf. fc^mal; cf. Lal. ma- 
lus ; cf. Htbr. 't>!'U'?2 meolel pariulus); niewielki, flein. 
Żadna rzecz nie jest w sobie mała , lecz nazywa się małą 
w porównaniu z inną większą. Rog. Dos'. 1, 67. Mały, 
co do wzrostu, (cf. guz, karzeł, zapęziały). Małemu ro- 
słego pachołka szaty nie służą. Sk. Zyw. 1, 22. Iżeś to 
raały, nie bądź zuchwały. Rys. Ad. 21, (cf. nie porywaj 



36 



M A Ł Y 



MAŁŻ- MAŁŻEŃSTWO. 



sie kotku na niedźwiedzia; cf. z motyka na słońce; cf. 
serdit a nie duż; ef. miły jeżu nie kol). Ma?y, ale ser- 
deczny. Cn. Ad. 63., Croat. mai, ali jak ; (cf. chłopa kor- 
ceni nie mierzą). MaJy wielkiego pod czas przemoże. Cn. 
Ad. 476. Choć to mafe, a zfe, widzę. Teat. 15, 41. — 
MaJa rzecz > fraszka , citic fillciiiigfcit. Mała rzecz wielkiego 
obali; maia rzecz pod czas wiele pomoże, zaszkodzi. Un. 
Ad. 468. Z ma/ej chmury wielki deszcz. Cn. Ad. ioS6. 
Mała iskierka wielkie pożogi wznieca. Cn. Ad. 467, (małe 
rzeczy na początku , wielkie bywają na końcu). Wielkie 
rzeki z małego idą zrzódła , wielkie drzewa z małego 
szczepu. Lach. Kaz. i, 295. Z małych złączonych, rzecz 
wielka się rodzi. Kras. Ant. 50, (cf. mało do mała, czyni 
wiele). Często małe rzeczy wielkich są przyczyna. Opal. 
Sat. 148. Nic na wojnie nie jest Ink małego, coby lekce 
poważyć godziło się. Lub. lioz. 561. Niedostatnemu daj 
co małego , bo nic temu małego nie jest , który nic nie 
ma. Sk. Żyw. 1, 294. Małemu małe. Cn. Ad. iii. Ma- 
łych ptaków małe gniazda. Rys. Ad. 39. Na co tytuł 
wielki, kto w rzeczy samej małym? Pot. Jow. 90. Małe 
winy gryziemy, wielkie cafkiein połykamy. Cn. Ad. 470. 
Mafe złodziejki wieszać, a wielkie puszczać; małe złodzieje 
wielcy karzą. ib. 471, (mucha wiąźnie , bąk się przebijej. 
Mafe złodzieje wieszają, a wielkim się kłaniają, fiys. Ad. 
39. Slov. Welke ribi żeru małe. I wielcy i mali tego 
człowieka kochają. Jahi. Tel. 523. Dwór od małych do 
wielkich wszystek się radował. Papr., Ryc. 25. Już ja 
nie jestem małym dzieckiem. Teat. 14, 60. — O włos 
mały, ob. Włos. Mały palec, 'mizynny, Boh. malik, ma- 
lićek ; Yind. mesienz, mesink; Ross. et EccI. MH^lllli>l|h, 
MajMH ncpcTi , Mii3HHmiKT> , OTŁ MiicTaro MU3aHia , Miira- 
Hta HJH KiiBaHba, (sed cf. MiisiiHHuri najmniejszy). — §. W 
małym wieku . w młodym wieku , im fniljen Slltcr , iii frii' 
^Cl' 3"fl''lli'- Ja już rodziców nie mam , w małym wieku 
mnie odumarli. Teat. 22. b, 47. — Mały w leciech= ma- 
łoletni, młody, iiiinticrjalirig , jung. Nie chciej być wMym 
błędzie, abym będąc małym w leciech, i lat tylko czter- 
naście mając, rozum dziecinny miał. Sk. Zyw. 1, 504. 
Nie stawajcie się dziećmi na rozumie; ale we złości bądź- 
cie małemi, a w rozumie bądźcie doskonałemi. 1 Leop. 
1 Cor. 14, 20. — Małe serce < niemeżne , eiii flcincś ^crj, 
JDCnig JlJiitb, treiiig £>crj. Wojenna trąba serca nie wzbu- 
dzi małego. Jag. Wyb. E b. Jawnie Bolesława biskupi 
upomnieć mieli; ale gdy się arcybiskup i inne małego 
serca z tego wymawiali, i. Stanisława prosili, aby to 
uczynił. Sk. Zyw. 287. — §. Mały cum collectwis ■■ nieli- 
czny, nic^t jnbircid;, mcnig, flciii. Mały lud, małe pienią- 
dze. Jałmużny ubogim dawał niemałe. Star. Dw. 52. 
Rzucił się na nieprzyjaciela w małej drużynie, to jest z 
trochą swoich konnych. VVnr^. Wal. 74. Gdyżeś nad 
małym był wierny, nad wielem cię postanowię. \V. Malik. 
25, 21. Czemuż małe a złe są lata nasze? W. 4 Ezdr. 
4, 53. — Mały czas = krótki czas, furjc 3?'*- trctiig 3cit. 
Dobył miasta tego w małym czasie. Ustrz. Kruc. 1, 528. 
Mały czas mieni małe w wielkie rzeczy. Bardi. Trag. 520. 
Po niemałym czasie wrócił się pan W. Matth. 25, 19. 
Po mału adv., • małym krokiem, nieprędko, wolno, po 



woli, oUiiirt^Hc^, langinm; Boh. zdlauha ; Slov. po mili, po 
malićki ; Sorab. 2. po malem ; Sorab. 1. po malu, po 
mahwu, po dówhu; Bosn. po mallo; Yind. po malem, po 
lehku, po zhafi, pozhasnu; Carn. po malem, po lohkera, 
pozbasno; Croal. mało, po mało, polaliko; Ross. nOMa.iy, 
KOCHO, Ma.io no nia.iy, MejJiiiejbHO, Mcj.ieHuo, .leroubKO; 
Eecl. jiarojHO, no Maij, no .lerOHbhT, no HCMKory; (no- 
Jia.it wkrótce potym). Każdy dalej zejdzie, co idzie prędko, 
niżli ten, co po mału. Pelr. Et. 122. Po mału idąc da- 
lej zajdziesz. Rys. .id. 21., Slov. po mali daleg ugdeś; 
kdo po mśli ide, ide dobre; cf. bezpieczniej lądem; po 
lekku lepiej zrobisz; cf. spieszno wolno. 

Pochodź, walić ,^ maleć , mato, maiość , maluczki i t. d. 

M.\ŁZ , u, m. , M.AŁZYK demin. , pław morski, skorupiasty, 
osiryga, rak, żółw' morski etc. Dudz. 44; cf. muszla; 
Gcrm. 5)iu|'d)cl; ^<tt. med. musculus ; ciii ©dialciitbicr , cine 
Scemufdicl , Jliifter JC. Ostryga i każde zwierzę morskie i 
rzeczne skorupiaste. Wiod Ostrea reddit Ursiniis małże, 
Carn. mushel; Yind. mifhelni, osiriga, saklapniza, kapeze; 
Slav. shkoijka; Rosn. sckoglka, cjaska, kamenica; Ross. 
'lepeni , paKOBuna ; Eccl. Yfttni. Gdy ostrea abo małżyk 
chce używać lepszego powietrza , wylezie z skorupy, aby 
sie ocliłiulzif na wietrze. Ten małż ma w sobie jedne 
perłę bardzo drogą w tej małżowinie. Sienn. 511, (t. j. 
w skorupie, w macicy perłowej, bie ®^alc bti (£(i)alcn« 
tbierś). Ta małżowina (ostryga) jest pokarm samych pa- 
nów, bo jej raczej używają, niżli innych ryb. ib. Gdy 
kto ma głębokie rany, tedy te ostrogi (małże) spalić i 
przykładać, ib , te małżowiny starte. Spici. 239. Purpury 
są niałżowic morscy. Sienn. 511, '^hirriiridmcrfc. .Małż per- 
łowy spiczasty, aslura, pinna, 3lll|'termitfd'Cl. Sienn. \Yykf., 
Ten małż ma w sobie jedne perłę w swojej małżowinie, 
bardzo drogą. Spici. 159. Małże śniedne , teilinae , ffiPe 
£d)iiC(fi'll. Małże zieiste abo ziejki, chamae, ©iciimufdjcln. 
Sienn. \YykL Małże farbierskie, bo z nich kosztowna 
farba brunatna, purpurae, bucinae, ^hirpiirfcfciictfeil. ib. Mu- 
ricef, małże morskie, twardą skorupą pokryte, których 
sok farbuje wełny czerwono. Olw. Ow. 215. .Małże pa- 
lone, to jest wapno żywe, co z żywych rzeczy palone 
bywa. Sienn. Wyki, Sleszk. Ped. 416. Wiele to małżów 
trzeba, do ułożenia jednej opoki. Staś. Biiff. 147, animal 
teslare. 

MAŁŻEŃSKI, a, ie, od małżeństwa czyli małżonków, ©bc >, 
cbciidl ; Boh. et Slov. manżelski; Sorab. 1. mandżclski ; 
Yind. sakonski, tovarfhen , sdrushiiu; Carn. sakonslie; 
Rag. xenidbeni, muxevni ; Slav. xenidbeni, udadbeni; 
Ross. cynpyżKecKiS, cynpyatHiH, cy-npyjKecTBeHiihiB ; Eccl. 
cinpmiKkHii, (cf. spreżny). Rytygier przez posłów w mał- 
żeński stan domagał się Wendy. Krom. 57. Uczynił we- 
sele małżeńskie synowi swemu. Sekl. Math. 22, not. ,, go- 
dy abo swad", (Eccl. ópaKonpimacTie; Ross. 6paK0C04e- 
laHiej. Zaklinam cie mężu , na miłość małżeńską. Teat. 
10. t, 91. Sprawa małżeńska powinna się dziać dla pło- 
du. Szczerb. Sax. 224., Ross. coHiie. W złączeniu mał- 
żeńskim większa lubość poczuwają białogłowy, niżeli męż- 
czyzny. Otw. Ow. H3. MAŁŻEŃSTWO, •M.4NŻE.NSTVV0, 
a, n., Boh. inanzelstwj, sńatek; Slov. manżelstwo; Sorab. 



MAŁŻONEK- MAŁŻONKA. 



MAŁZONKARZ - MAMCZY. 



37 



1. mandźelstwo ; Yind. shenitua, sakon, sakonski stan, 
vdaja, (lT. żeniny, zakon, wydanie); Carn. sakon; Croat. 
st'nitva, senitba , hisni zakoii.; Huiig. hazassag; Dal. xe- 
nitba , braak; Rag. xcnidba , vjencjanje, vdadba, udają; 
Slav. xenidba ; Bofn. sgenidba, yjencjanje, vincjanje, uda- 
dba ; ftosa. cynp3'H<ecTB0 (cf. sprzegaćj, coaciiTie, 6paK'b, 
(cf. pobranie); EccI. ciniiiTCShCTBO , (<i'. spólne życie), 
cin()ń'>n;i>CTBO , ciYeLAiiiiic , cinp*a;ciiiii€ , et MyaJccKofi 
CTopuiiu żKCHHTbóa , a cŁ acciiCKori sa.My-KecTBO h noca- 
raiiie; Dte Cbe. Małżeństwo jest miedzy osobami, zdol- 
neiiii je zawierać, mężczyzny i niewi.isly porządne złącze- 
nie , społeczność żywota nicrozdzielną mające. W ko- 
ściele katolickim siódmy sakrament. Karnk. Kai. 27-4. , 
Awci. Kat. i, 6-11, złączenie mężczyzny z niewiasta przez 
kontrakt prawny, dla nabycia płodu uczynione. Kras. Zb. 

2, i 09. 'Manżeństwo. Dudu. Ezech. 16, 59. Mąż i żona 
małżeństwem złączeni. Cheim. Fr. 69. W małżeństwie żyć 
Eccl. c'E:niiTe.\hCTKUB.iTii. Pierwsze małżeństwo Rosa. ne- 
pBOÓpaMJe, nepB0 6pa<iH0CTL, adj. ncpsoópaiHufi. Czwarte 
małżeństwo Enl. >)eTBepo6paiie , adj. 'leiBepoópayHbiH. 
Małżeństwo powtórzone abo drugie , ob. Dwojżeństwo. 
Izraelitom bóg małżeństwa z nieobrzezańcami brać, zaka- 
zał. Sk. Zyw. 2, i. Córa Kiejstutowa w małżeństwo szła 
za Janusza. Biel. Św. 223 b, (za maż szła, za niego szła). 
Posłuchaj córko! żądają cie w małżeństwo? Teat. 33, ii. 
W małżeństwie będziesz gronem dziatek otoczony, W 
zupcłniejszej swobodzie będziesz żył bez żony. Zati. 15, 
172. Nie niewola w małżeństwie, ale myśl bezpieczna, 
Ale uciechy miłe , ab; zgoda wieczna. Simon. Siei. -48. 
W małżeństwie powiadają sam bóg błogosławi, ib. 49, 
(cf. komu bóg da dziatki, da i na dziatki). Małżeństwa 
są najmocniejsze towarzystwa związki. Modiz. Baz. 127. 
Powiadają pospolicie: małżeństwo ostatnie szczęście, co 
uchwycisz, to trzymaj. Peti: Ek. 19. Ubogie małżeństwa 
poczciwe. Manzt. 210. Jadwidze dano moc sprawować 
królestwo Polskie, do tego czasu, póki małżeństwu nie 
będzie poddana. Slryjk. 438. — §. Małżeństwa zażywać, 
małżeńską sprawę mieć , odprawować , z żoną obcować, 
abo zenie z mężem. Cn. Th., ctelicb bcuii-pbncii. — Cotlecł. 
Małżeństwo = małżonek z żoną = małżonków ie , CDcIcutC, cin 
(Sberaar. Będziesz moja żona, a ja twoim mężem, i bę- 
dziemy małżeństwo dobrane. Teat. 35. h, 37. Przyjecha- 
liśmy tam, a z nami razem młode małżeństwo. Kras. 
Pod' % 158. MAŁŻONEK, 'MANŻONEK, nka, m.. Bok. 
et Slov. manźel; Sorab. 1. mandżelski; Sorab. 2. równa, 
(cf. równy); Yind. sakonski mosh , sakonik, porozheni 
mosh, drushe (cf. drugi, drużba), tovarh. (cf. towarzysz); 
Croat. tovarush; C"«rH. drushe ; Bosn. sadrusgenjk, vojno. 
miisg ; Hoss. cynp\ tł , conp yri, (Eccl. Ciiiift/ńri, sprzeżaj, 
para), cOH<llTe.Ib (spółmicszkaniec), C0»>ilTullHl> ; t>cr CbC' 
mnnit, ber (S^attc. M.AŁŻONKA, i, ż, Boh. manżelka; Slov. 
manźelka , chof ; Sorah. 1. mandżelska ; Ytnd sakonska 
shena, porozhena shena , sakoniza, drusha ; Croat. to- 
varushicza; Dal. xena ; Bosn. sadrusgenica ; Boss. el Eccl. 
cs>np&TX, 4py!KnHa (cf. drużyna), no.^poyastiic , ci>XHTe.ik- 
iiHi|.i , nocecipie , not.ioi|łhiiiii|.A ; Me (Ebefraii , ric ©attin. 
'Manżonek niektórzy piszą , dowodząc , iż to słowo zło- 



żone jest z Niemieckiego 2?Jann , co znamionuje męża , i 
z Polskiego żona , manżonek , mąż mający żonę ; man- 
żonka , żona mająca męża. Macz. — Przy zaczynaniu 

'raanżeństwa , przysięgali sobie manżonkowie Budn. 

Ezerh. 16, 39, małżonkowie, bic CbeleutC. .Małżonek nie 
jest, aż ten, kto ma żonę. Gorn. Sen. 344. Są pewne 
powinności, które na małżonka włożono; sa nie mniej- 
sze te, które na małżonkę. Gorn. Sen. 91. Małżonka ma 
być nieswarliwa , skromna , i żeby umiała w bojażni bo- 
żej wychować dziatki swoje. Hej. Post. M tn m o. MAŁ- 
ZONK.AliZ, a, m., burt., n. p. Kawaler, jednakowe ma- 
jący z nią skłonności, wielki niałżonkarz także, koło 
niej sie kreci. Tent. I, 22, zwodziciel małżonek, ber ben 
ebcnH-ibcni iiad)ftellt. M.AŁŻONKOWAĆ , ał, uje, cz. nie- 
dok., małżeństwem się łączyć, ft(^ ebeli^ serbinben, ^et« 
ratbeii. Rozumie, iż na nię kto spojrzy, to i kocha, i 
gwałtem chce małżonkować. Teat. 1, 21. Małżonko wać 
się recipr,, n. p. Władysław czwartym już razem z Ru- 
ską żoną małżonkował sie. Krom. 489. Po tyluć złego 
i nużnym szeleście Małżonkuje się kochanej niewieście, 
Pożar wygaśnie, niesmak serce zdyba , Nie jest- li droż- 
sza zaprawa, niż ryba? Zab. 15, 533. MAŁZONKOWY, 
a, e, od małżonka , C"bemnmi3 = , 

MAŁŻOWINA, MAŁŻYK, ob. Małż. MAM, ob. Mieć. 

MAMA, y, ź., {Boh. mama, mamjnka ; Sorab. 2. mamma ; 
Cain. mama, mameka, (cf inamka); S/op. mama, mamka, 
mamićka, ma(, m.^iter, matka; Croat. mama, mamek, ma- 
mo malercula, a pueris praecipue pro matre locatur^ 
{distg. Croat. et Hag. mama , męka illecebra , illix , ob. 
Mamić, mamidło); Slav. stara mama < babka ; Ross. HaHa 
matka (2. piastunka) ; Lat. mamina ; Graec. ficatua , fiau- 
/",!■• 5}iilinilia . inianium vox, qiia baliiiliendi) mulres, anas, 
niilrices appeltant. Cn. Th. (cf. tata); głos dzieci, któ- 
rym matki , mamki etc. wołają. \Ytod. Jam ci w ustach 
ślicznych języczek kierował Domowy, com cię to tata, 
to mama Nauczał mówić. Past. Fid. 193. Dzieci co le- 
dwie mama wymówili Bardz. Trag. 45, cf mamunia, 

mamuleńka , mamusia. MAM.4C, ał, a, intr. niedok., 
mama wołać, SHaiiia nifeil. Wdzięcznie rodzicom swoim 
pochlebiała, 1 ojcu tata. matce zaś mamała. Past. Fid. 
195. Dzieci, co ihitb jadły, przestawszy już mamać , 
Chcą go, a nie masz, ktoby mógł ułamać. Chrośe. Job. 
197. MA.MCARZ, a, m., z mamki syn, bcr Sobn spit 
eiiier 3Imine. Królowa mamkę bardzo gładką wzięła do 
dzic<.'iecia, której potym król się rozmiłował, i miał z 
nią dwóch synów; po śmierci królewskiej oni nabyci 
niamcarze królewica z królowa z królestwa wygnali Va— 
lib. G. 2. MAMCIA, i, i., MAMĆKA. i, i, M.AMECZK.\, 
i , ;'., demin. nomin. mamka , ficiiie ^Iiiime , 3liiimdicn , liebe 
3lmme. Pairzajcie moja mameczkol Teat. 18. b. 33. Mon. 
73, 323. MAMCZY, MAMCZYN , M.AMCZYNY, a, e, od 
mamki, Carn. amene; Bois. MaMKniłt. MaMyinKiiHt; 3lmmen«» 
Czego się dzieci z mlekiem , jakoby mamczynem nassa- 
ły, tego sie przez wszystek żywot będą trzymać, ilodrz. 
Baz. 44. Job złorzeczy: na co mię baba podżwignęła 
w łono , Na co mamczynym mlekiem wykariniono ? Chrośe. 
Job. 17. Ma sposobność mamczą do wszystkich żaba- 



38 



M A M G Z Y G - M A M K A. 



M A M L I W Y - JI A M R Z E Ć. 



wek, których ten stan potrzebuje. ZaM. Roz. H4. J\IAM- 
CZYC inlr. niedok., maiiika bvć, za rnamke sJużve, Jlmmc 
fciin. Mon. 1% 280. 

MAMIĆ, 'MOMIĆ, iJ, i, cz. niedok., omamić dok., Boh. ma- 
miti , zmśmiti ; Slov. mńmjm , omamenj fascinum; Carn. 
mainiti, mamem; Vind. mamiti, omamili, shertati , ome- 
sti , klaraiti , obmotiti ; Craat. mamiti, zmamiti, zmamlyu- 
jem; Bosn. mamili; Rag. mamili, (mamitise insanire, po- 
mama insania); {Bosn. izmamiti, (smamiti demenlire , 
smamitse insanire) ; Ross. cjiaiiUTb , oiaHiiBaib , (jiaHiiTb 
machnąć reka , kiwnąć; MaHa nęcenie, ponęt; cf. Graec. 
fiattn; cf. llal. mommiare ; Ger. 9}iummt'i ; zamydlać ko- 
mu oczy, blask mu czynić, fincit DcrWcnben , cincm bic 
Slitgeii ocflilciibeii , tbii Deiiiden, (cf. Judzić). Niech cię go- 
dność Cesarska w Tytusie nic mami. Teal. 46. d, 42. 
Wytrzepawszy ją mówi: a toż masz dosyć, nie będziesz 
momiła , Wieręć mi się też już gra uprzykrzyła. Past. 
Fid. 153. Jeszcze ciekawa żądza w krajów odległości 
Nadzieja zysku nie byfa zmomiona. Past. Fid. 252. Ma- 
miący Ross. oc.itnHTejbHUH. Choćby cię inna zmamiła 
w czasie przez wdzięki swoje, Jeśli ci stateczność mila, 
Pewnam osiąść serce twojjj. Teat. 52 c, 33. M.\MlEi\IE , 
ia, »., siibsl. verb., iai Slcnbcn , 5.'ci-blciibcn , Jaiift^eii. Cią- 
gnęło ku niemu jakieś skryte mamienie , którego przy- 
czyny wytłumaczyć nie umi;ił. Staś. I^um. 2, 95, un cliar- 
me secrrt. !\l,\MiGlEL, a, »i., który kogo mami, bfr 
Scrblciibcr , Scriirfcr; Boh. mamić; (Boh. Marail , buh 
kteryż lidi mśinj); Carn. mamesh = odurzycie!, mamez < 
ku;,darz; Vind. mamnik, mamez, omnmnik, obmotnik , 
shertavez; Rag. mamez, mamitegl, zamamitegl; (Bosn. 
msmac adulator); (Ross. ManmMK-B wab', wabny ptak). 
MAMICIELKA , i , ż., Boh. rn.tmieka , która mami , bie 
SerWctlbcrtlin. Próżność, mamicielka płochych ludzi. Kniaź. 
Poez. 3, 158. .M.AMIDŁO, a, jn. , to co oczy mami, 
SlEiibluerf ; (Bosn. mama illecebra; Rag. rnSma , zamama 
esca , altertalio, pomama insania); łudarstwo, kugiarstwo, 
SlcnbiBcrf, ©aufclcf Tron elekcyjny mamidłom , zgubą 
narodu. Go:. Nar. i, 146 

Pochodź, odmamid , rozmamid, zmnmid. 

MAMKA, i, 2., (cf. mama, Boh. marna, mamjnka ; Slov. 
mama, mamka , mamićka; Ross. laaMa matka, piastunka; 
cf. Ger. OTamnia, SDJamme 31 big.); §. 1) bic 3lmmc, nie- 
wiasta nowo zległa , najęta za pewną cenę do karmienia 
dziecięcia cudzego. Dijkc. Med. 4, 161, Boh. kogna , od 
kojenia , chowa , ob. CJiować : Slov. chuwa , chowacka , 
dogka, (cf. 'doić); Sorab. 2. hamma ; Sorah. 1. doika , 
doyka ; Yind. amma, hamma, aina, hama, doika, dnjiza, 
dojiteliza, doiniza ; Carn. dojniza , dojiza , arna ; Croat. 
doika, doyka, doiniza; Dal. doyka, doicza ; Hung. daijka, 
dajka, dayka, dajkatska; Rag. dójniza, doitegliza, po- 
dojka, babba, (cf baba); Bosn. dojnica, dojiteglica; 
Siaty, dojka , doilja ; Ross. waMKa , MajiyuiKa , 40H,iima, 
KopMHMua, {ob. Karmicielka). Lepiej żeby matka pier- 
siami swemi karmiła dziecię , niżli przez mamke. Petr. 
Ek. 94. Nie godzi się w mamki brać głupich , abo też 
układnych, to jest, swowolnych, jako sa szwaczki, pra- 
czki, haftarki i insze takowe warsztatniczki. Sienn. 465. 



Spicz. 185. Matki zlecają mamkom do chowania dzia- 
teczki swe. Groch. W. 242. W mamki poszła < poszła 
służyć za mamkę. Mamka za matkę nie stoi. Cn. Ad. 
478, (cf co matka to matka ; cf. cudze race lekkie). Umie 
już pacierz bez mamki. Cn. Ad. 593, (t. j. sam sie rzą- 
dzić może; nie dziecieć już jest; raa-ć rozum;' minęło 
mu siedm lat; wyrósł z dzieciństwa, z rózgi; wie co 
złe, co dobre). Więc się Jasiek urodzi; gotujże mu 
mamkę! Bej. Wiz. 57. Mamki i niańki przyjmował. Teat. 
24, 154. Pilniejszego tu oka trzeba, a niźli na mamke. 
Falib. U. 2 b, (jak największej pilności). Jak mamka 
się bał. .Arch. 369, mic eitie ?!}!dmme. — Alleffor. Pochle- 
bca synowi swemu hiteressowi wziął w mamki Sztukę , 
tę szalbierkę starą , która go cnoty odziała szlafrokiem. 
Żab. 10, 156, im^m jur 9lmme fiir feiiieii ©oOii. O prze- 
władna naturo, o ty mamko świata. Zab. 9. 115. Zabł. 
Sycylia i Sardynia miłe ( Rzymu ) mamki. Warg. Wal. 
2il, (karmicielki, spichlerze). Próżnowanie strawą jest 
wszelakich złości, namiętności złej żagwią, mamka nie- 
czystości. Kulig. 149. — §. 2) łransl. '.Mamka • mgła, 
ber 3JcI'd. Mgła kiedy wstaje , mówią flisy, mamka wsta- 
je. Klon. FLE. 4. 

MAMLIWY , a, e, łudny , mamiący, łudzący, tćiufc^ciib, 
(ictnigcrildł. Precz wieszcze, wrogi, badacze, Mamliwe 
przepowiadacze, Tak jak alchymistów mary. Nie godne- 
ście większej wiary. Jak. Baj. 66. 

'MAMON, \i, m, 1. "MAMONA, y, i, słowo języka Syry- 
ackiego , (jeżeli nie z Greek, /lai/toitr] , znaczące boga- 
ctwo, pieniądze. Kras. Zb. 2, 5. Dambr. 427, ber Włam-- 
mon, iWcic^t^lim , ©elb; Sorab. 2. mammon ; ViHd. mamo- 
na, bogaslvu; Ross. et EccI. jiawoHa; (cf. viilg. Ross. mh- 
MOiii żołądek). Nie możecie bogu służyć i mamonie. 
W. Malth. 6, 25. Czyńcie sobie przyjaciele z mamonu nie- 
sprawiedliwego. W. Post. Mn. 285. W. Post. W. 517., 
Mieć pieniądze, mieć wszystko, przy kim ta mammona, 
I sama szpetność śkli się jakby ozłocona. Zab. 1, 109. 
Nar. Wszystkim tym Judaszom przewodnikiem była do 
przedaży ojczyzny przeklęta mamona. Birk. Ex. B. 3. 
Biada człowiekowi bez żony, ale z żoną biedniej bez 
mamony. Jag. Ur. 



A 4. Mamony 

i' 



na co me 



CllCIWOSĆ 

pobudzi Łakomych ludzi? Groch. W. 558. Wszystko 
czynić gotowi dla nieszczęsnej mamony i wziątku. Pim. 
Kam. 195. Do szeląga od grzesznej mamony Wolen 
zostawszy, z niczym powrócił do żony. Zub. 16, 126. 
A''i''. Żołnierz ostatniej mamony dobywa na prowiant. 
Bnrdz. Lak. 55. — g. Mamonem poganie zwali onego 
boga zmyślonego, któryby miał majętność dawać; Grecy 
go zwali Plułem. Budn. ad Malth. 6, 24. 

2j MAMONA, y, i., mamidło, 33lciibii'crf. Książka ta, pełna 
zwodniczej mamony, która prawem człowieka nazywają. 
Gaz. Nar. 1, 177. 

MAMOT, M.4M0TAĆ, ob. Momot, Momolać. 

MAMRZEĆ, M.\MRUCZEG, ał, e, ci. niedok., MAMROTAĆ, 
ał, oce, kont., {Garn. mermram , memram ; Ymd. mer- 
mrati , mumlati, fhebetati , mumrat, godernjati ; Croat. 
mermrati , mermram ; Dal. marmorim ; Bosn. mermgljati , 
mrrimgljati , marmgijatti , mrrimosciti ; Rag. marmoriti , 



M A M n A N I E - M A Ń C z A S T Y. M A N D A T - M A N I A. 59 

marmosciti ; /?oss. Myp'iaTfc, MypHUMaib, lajpiitiKaib, siyp- MANDAT, u, m., specialis constilulio principis. Farr. 627. 

jii<iaTb , OopMOraTb; cl', (iiill. tnyimolter) ; mowie choć (Croal. zap6ved, cf. zapowiedź), baś SKniibat. Mandata 

głośno, ale czego ilriuizy nie rozuriiieja, Cn. Tli., pod stolicy Aposlolskii'j w duchownym prawie, sa listy pa- 

nosem mówić, mruczyć, iiiiimmclii , mmmclii. Słowa prze- piezkie', przez które wolą swoje w duchownych i bene- 

kęsywająe, niamrzą coś niewyrozumiancgo. Pilch. Sen. ficyalnyeh materyach ogłaszają. Kras. Zb. 2, 112. ein 

110. Czarnoksiężnik ten mamrocząc cztery słowa, za *).łćii)ftlid]eź SDidiiDat. Pozew do sadów assessorskicli wy- 

sto mil wszystkie wygania przeszkody. Teat. 28. b, 9. dany, nazywa się także mandat, ib. bie Cflbuiig yor fca3 

Kiedy pacierz rnówimy, mamruczymy , jakobys'my z bo- SlfTcffLiriflKicreicilt, (cf. pozew). Słowo mandat pochodzi od 

giem igrali. Hrbul. i\'auk. d 8 b. Na odpust chodzić, słowa mundamus rozkazujemy. Dla różnicy od innfch 

i zdrowaś Marya z pacierzem i kredem mamrotać. Sekl. pozwów, te które wycliodzify do sądów królewskich lub 

HO. Niedźwiedź mruczy, mamrze. Dud:-. 21, ber Sćir sejmowych, nazywano mandatami. Czarli. Pr. 1, 200. 

bruinmt. MA.MRAME, ia , «., iubU. terb., mruczenie, — W ogóln. = rozkaz główny, ważny n. p. Ten mandat 

{Vind. murmranje , mumlanje; Sorab. 1. mamleno; Bosn. bożki, to przedniejsze rozkazanie jego, aliy przed oezy- 

marmoscenje , mrrimoscenje; Croa/. memranye , cf. szem- ma swemi zawsze mieli. ll'(^;i. 250. Sffc^I, 5)0upt('cfcM. 

rać), tai TlurmcUi, 33ninimcii, ba? ©cmiirmcl, ©ckimmic. MANDEL, 1. MANDl-A, ob. Mędel. 

MAMUNIA, MA.MUSIA, i, ż. dem. bland. nom. mama; Huss. 2. MANDLA, i, z., mandle plur.. {Boh. mandle), bic ?[Uan= 

MaMiiHua; matyńka, matusia, $!Oiamiiiad)inii , Iic[iftc3 2)iiittcr= bclii , OTanbclDriifcn 511 Sliifaiujc be? i£ci;Iinibca, (itni. man- 

(^eil. Czemuż te łzy i ta twarz smutna u mamuni? dob^; Lian. mandel ; Lat. aniygdala) ; śliniie jagody w 

Przyb. Ab. 188. Ab tato! ciesz płaczącą, tul mamunię uściech , z których ślina płynie. Ditdz. 44. iMandlami 

tato! ib. 226. Dzieci wyszły z chaty, Stęsknione bez nazywają snatomicy dwa gruczoły, które maja kształt 

mamuni długo i bez taty. ih. 200. Nasza mamusiu. migdałów; leżą przy nasadzie jeżyka, jedna na prawej, 

Jabl. Ez: 21. Dziecko, mamusiu! woła. Zebr. Ow. 137. druga na lewej stronie; i sączą w gardziel, krtań i ru- 

I\1AMUN1N, a, e, do mamuni należący, SDfnnimndlCiI ■ . re oddechową płyn tłusty, ziiatny do śhżenia i wilgoce- 

Ross. Ma.iiUHi. nia ich. Ihjke. Med. 4, 176. 

HIAMZEH, MA.MŻER, MANZER , a, m., [z hehr. skurwy- MANDOWESŻKA, ob. Mendoweszka. 

syn 2|, wychrzta, przechrzta, ciii gctaiiflcr Jnbc. Uczy- MANELA, i, z, MANELKA , i. 2., dem., naramiennik, bran- 

niono na synodzie kanon, aby mamżerów nie cbrzczo- solelka , ozdoba ramienia lub ręki. Włod. naruczak , ein 

no. Twórz. Wieci. 111. Twórz. Ok. C. 1. Rzekł żydo- Jlmiluiiib , eiiic 3hm«i'ntifle ; Sorab. 1. rućzne wobwazk, 

\vi: manzer, póki krzyża na czoło twoje nie włożysz, babo rćcźazk ; Cum. narokniza, prerozbniza ; Vii,d. na- 

póty — Sk. Żyw. 2, ii. (Eccl. el Ross. MausepŁ co śkło rokva; Croal. narukva, narukvicza; Rug. nariikyiza ; Rusn. 

topi). narukvice, zascjakke; Ross. sapyKaBbe . sanacTbe; Eccl. 

MAN, a. ?»., (ziYiem. SKanit, iRitteremann, cf. leman, hołdownik), nA6iiiii|ii. Obiecali jej dać manele złociste, które na le- 
berSSafall, Cc^ieiiśmaiiit , (5o/i. man; Svec. man, ob. 9lblg. Wych rękach nosili. Olw. Ow. 599. Manelki szmelcem 
SDtnim 2 b) ■■ lennym prawem co trzymający. Cn. Th. feuda- napuszczone. By gwiazdeczkami perłami natknione. Groch, 
larius vasalhis , który trzyma maństwo. Sax. ^^/^ 215. fcf. IV'. 552. .Miasto manelek dyamentowych , fałszywe ka- 
Boh. et Slov. \)odm:tn\U suhjicere sibi). Opolski książę poddał mienie na ręku nosił. Kiok. Turk. 179. Manelle wdział 
się królowi Czeskiemu , i został manem wiecznie króle- na ręce jej. 5 Lenji. Cenes. 24, 49. (zaponki. 1 Leop.). 
stwa Czeskiego. Biel. Ar. 108. Biel. Sw.20G b. Król może Transl. Wiązali kińle w peta, a szlachtę w manele za- 
sądzić o gardło i dziedzictwo każdego swego mana albo laznc. Birk. haw. Mail. 6'., t. j. w kłody, w wiezv re- 
hółdownika. 5łc;eri. Sa.v. 227. Biel. Stv. 258 b. — g. czne , in .Ctnnbfcffcln , ^nnbfdjcllcii. 

Man < niewolny, ctii Scilieifllicr. Ten był wczoraj nędzni- MANEWR, u, m., Manewrami, czyli rękoczynami, obrota- 

kiem a dziś wielkim panem, Ow zaś z pana zacnego mi wojennemi, nazywają rozmaite poruszenia wojska, 

malućko nie manem. Falib. ll.Z. (ob. Mański , raaństwo). czynione na ten koniec, żeby było przyzwoicie uszvko- 

MANASTER , ob. Monaster. wanym , do stoczenia bitwy. Łeik. 2, 214. Juk. Art. 

MANATY, MANATKl, ek , plur. (z Wlosk. manata), fascykuł, 5, 515. 

związanka , paczka, rzeczy czyje niewielkiej wartości, MANEZ , u, m., z 1'ranr., {Boh. gjzdarna ; Yind. pojesdifhe, 

które z sobą zabiera , jenifliibCiS $al'fi'litlfcttcn , feiiic fieteii jesdna ograją) ; miejsce , gdzie uczą jeździć na koniu, 

Sn^cn. Zbieraj czym prędzej swoje manatki . zwiąż w je- bie SJeitfdjiiIc. Synowie moi nie byli na mancżu , prze- 

den lascykuł, i umykajmy. Teat. 16. c, 106. Nie zo- cięż na koniach mocno siedzą. Kras. Rod. 1, 205. Nau- 

staje mi, tylko zabrać manalki i umykać! ib. 24, 164. ki maneżu i fektowania , nadają składność wzruszeniom 

Czart.; Slov. zcbraf swoge suchi. zwierzchnim. Kras. List. 60. Min. Ryl. 2, 60. Koń ten 

MANCZASTY, a, e, mańkaty, lewa ręką robiący, linfś , mit biegać ma na lince %v maneżu. Kaw. Nar. 584. Mane- 

bcr Ciiifcii artieitcilb. Ryło siedmiuset ineżów z ludu wy- żowy adj., SJcitfdtulC = . Koń niancżowy. A^. Pam. 76, 12. 

branych , którzy byli mańczastemi , a którzy wszyscy z eiii St^iilptcrb. 

procy kamieniem ciskając, i włosa nie chybili. Radź. MANIA, ii, Ł, z Greckołac. zapalczywość albo szalcńslRo, 

Jud. 20, 16. Biidn. ib., (którzy nie używali ręki swej pochodzące z gorącości mózgu, bez gorączki, mieszają- 

prawej. Bibl. Cd.), ob. Mańka, mańkut ce imaginacyą. Comp. Med. 89. Perz. Lek. 195. Krup. 5, 



40 



MANIACKI - M A N I S T A. 



A N I Z O W A C - MANNA. 



62-2. bie ióiriimutb , bie 2?innie. (Bosn. mahnitóst). MA- 
KlACIvI, a, ie, waryacki, ycrnicft, irabnimnuj ; (Rag., Bosn. 
mahnit , manen). Po skończonej tej maniackiej rozmo- 
wie, gdy odleciał ode mnie ów modniś, prawieni od pa- 
mięci odszedł. Mon. "4, 568. MAMAK , a , m., nianią 
cierpiący, waryat, cin ScriitftCl". Maniacy szalejąc biją 
przytomnych. Comp. Med. 89. Ta przeklęta dziewczyna 
mózg mi pomieszała, juz chodzę jak maniak. Tedt. 54, 
19. Kiedy on głupi, toż Waść jest maniak. Zabf. Zbb. 
110. Czy śni się, czy drzyniię, czy nareszcie jaka Moc 
złoczynna zrobiła ze ranie maniaka! Zabl. Amf. 27. Boh. 
Kom' i, 186. et 5. 186. Kmp. 5, 624. 
MANIERA, y, :'., MANIERKA, i, i, dem. z Franc. obyczaj- 
ność, iOJanicr, Sine, Slrtiflfcit; V(;irf. yisha, manira, turni; 
iioss. MaHepi, o6pa3^; cf. floss. yxBaTKa. MANIERY, MA- 
NIERKI, plitr., obyczaje, grzeczności, Sfnnieren, feiiic 
©ttten , .'ooflii^fcit. Grzeczność i dobra maniera nigdy nie 
była w tej doskonałości, W jakiej ja dzisiaj widziemy. 
}]on. 68, 52. Miał ten święty w sobie niejakie oby- 
czaje dworskiej maniery; pod czas siedział niepięknie 
nogę za nogę założywszy. Sk. Źifw. 2, 41. Obraziłbym 
yyielu , gdybym prawdę szczerą Objawiał , a nie zwykłą 
dworom manierą. Kras. S^it. 85. O fe do kata , nie jest 
taka maniera Francuzka. Bok. Kom. 1, 570. Manierę ma 
tak grzeczną, ze mi się arcy podoba. Teat. 9, 7. Flet 
do twych ust kładziesz z manie.''ą , Z cudna na nim śli- 
cznie grając cerą. Zab. 14, 152. (t. j. kształtnie). Ton 
grzecznej maniery nie każe sie pospolitować. Kras. Pod. 
2, 156. Co za "śliczne manierki! Teat. 9, 29. MANIER- 
KOSĆ, ści , s., grzeczność, Yiud. fletnost , lepoyishnost, 
3}?antcrlid)fcit , .^'i^tlitfcfcit, 31vtiijfcii. Ukłony, które rai czę- 
sto czynił , były skutkiem manierności jego. Teat. 9, 85. 
MANTERNY, a, e, — ie , udierb., obyczajny, grzeczny, 
Yind. ilelen , lepovishen , tnniticrliś, tóflid), nrtig. Stra- 
sznie manicrny ten hrabia. Teat. 9, 44. Nie wiedziałam, 
izby uczeni ludzie nieprzyjacielami maniernego pożycia 
być powinni. Teat. 9, 79. 

MANIFEST, u, m, MANTFEŚCIK, a, m., dem., faś 2»aiii= 
fcft ; yy dyplomacyi znaczy, albo ostrzeżenie prawa kra- 
jowi należącego, albo deklaracyą, którą naród czyni 
przeciw narodowi. Manifest zaś prywatny, prywatną jest 
deklaracyą w publicznych aktach zaniesioną , przez którą 
ostrzega kto prawa swoje przeciw uzurpatorowi lub ukrzyw- 
dzicielowi. Kras. Zb. 2, 115. cf protestacya. MANIFE- 
STOWAĆ się recipr., manifest zanosić, cf. protestować się. 

MANIPULARZ, a, m., strój kościelny, zawieszający się na 
lewej ręce ; ma zastępować miejsce chustek , które da- 
wniej duchowieństwo w tym miejscu yyieszało. Kras. Zb. 
2, 114. narecznik kapłański, narekawie. Cii. Th. bie 
SlrmbinPe am liiifcii Slrmc bc-j 'iHieftcr-j teu bev 2)ie)Te. Z ma- 
nipularza obaczysz przywiązanie Jezusowe do słupa Pi- 
łatowego. Hrbst. Odp. J i 4. 

MANTSTA, y, m., WANISTOWTE plur., sekta nowochrzceń- 
ców, osiadła po różnych miejscach w HoUandyi, w Niem- 
czech, w Polszczę. Wyrw. Geogr. 140. .Mennonity, od 
herszta swego Mcnnona Sinionis zwani. Kras. Zb. 2, 149. 



bie SKeniioniten , EiDertńufcr. (Boss. MaHncia u rybaków 
Wolgajskich : dolna .szczęka wyza). 

"MANIZOWAC, ał, uje, intr. niedok. , n. p. Czarne oko de- 
lektuje, Marsowate odkazuje, Nurowate nianizuje. Comp. 
Med. 699.'' 

MANKA, i, i., manus sinistra, qua quis instar de.Ttrae 
promte ulilitr. Cn. Th. bie liiifc .'panb eineź 3?ienf[&cn, ber 
MwU ift ; (Ital. mancino ; ef. Gall. manchot). (Boh. lewa ra- 
ka, krcha ruka; Carn. leviza; Bosn. liya ruka). Sceava, 
lewa ręka , mańka , jak niektórzy mówią. Macz. Panteusz 
i prayyicą i mańką sprawny. Slas. Num. i, 115. Nie- 
którzy lepiej mańką , niżeli prawą ręką robią. Sak. Probl. 
110. — Z mańki kogo zażyć, podstępnie, chytrze, 
yerfictft, arijliftig , liftiij eiiiem ksfommen. Zażyjemyż my 
go z mańki; ani pozna nieborak, zkąd na niego nie- 
szczęście padnie. Teat. 15, 70. Dyabelnie go z mańki 
zażyto. Teat. 25. d, 60. Wszystkie przygotuje śrzodki , 
żeby ją należycie zażyć z mańki. Teat. 6, 125. — §. 
Manka = MAŃKATY, MAŃKUT, a, e, subst. et adj., gui 
sinistra manu pro deitera ulilur. Macz., który lewej za 
prawą używa. Wiud. Iiiif» ; eiiic ^łcr)oii bic \inU ift , eb. 
Wardawy. (//«/. mancino; cf Ga//, manchot) ; Boh. \cv,Ak, 
lewacka, krcliśk, krchnak , krchaćek, lewaeek, krśńak ; 
Sorab. 1. korschniwez, korch; Carn. levizhnek; Yind. lie- 
yak, lieyorozhnik; Croat. Ievak, levoriik ; Bag. Ijeyoriik, Ije- 
vak; Slav. livak; Bosn. liuAk, livoruk; Hoss. .itBma. Ofiara 
nie ma być mańka, to jest, kusa. Pim. Kam. 78. [cf iac. 
mancus. 5] — |. Tenby górował, lecz go szczęście ho- 
pnie mańkutem, w pierwszym zaraz gasząc, świcie. Mon. 
81, 155. (cf kikut), z mańki s:o zażyła, zdradziła go. 

MANKIET, u, VI, MANKIETEK.^tka, 'm. , dem., z Franc. 
bie 3Kanfi^cltC. Sorab. 2. manschella; Carn. rokayz; Slae. 
taclie ; Bag zascjakka, zascjacniza; Ross. MaHweia , JiaH- 
HseTKa, ópbiHiii. Gada o modach, z przyganą mankie- 
tów, pudru, fryzury. Zab. 14, 273. Gors i mankiety 
mocno pokajane, już dziś nie modne. Teat. 20. Ten gors 
i te mankietki tyś przyszywała. Teat. 29 , 85. Zniarszczo- 
nea;o poprawiła niiukietu. Zob.iO, 592. Zabł. MANKIE- 
TNICA, y, ź., M.\NK1ETN1CZKA . i, : , zdrhn., co man- 
kietki robi , Boss. MaHHceTHima , bic 33iaii|d)ctteiiinac6eriiin. 

M.^NNA, y, 2., g. 1. pokarm niebie.ski, żydom na puszczy 
użyczony. Kras. Zb. 2, 115, bOa ^imiiiliiie SDianna; Sorab. 
1. manna, nebeski klieb; Vi;i(/. mana, nebeski kruh; 
Bosn. manna : Croat. mana , szladka jegya ; Boss. MaHHB. 
Gdy przesiała padać rosa, ukazało się na pu-zczy, co 
drobnego, okrągłego, jako śrzon na ziemi, co gdy ujrzeli 
synowie Izraelscy mówih jeden do drugiego: Man hu! (co 
to jpst?|, bo nie wiedzieli, co było. 1 rzekł Mojżesz: tenci 
jest chleb , który wam dał bóg ku jedzeniu. Bibl. Gd. 
Eiod. 16, 15. — Phrastice: Mało jada, manną bożą żyw. 
Cn. Ad. 475. — §.2 Sok zgestniony do znakomitej stę- 
żałości , nieco tłusty, kióry płynie z łodygi i gałęzi jesio- 
nu, jaworu i wielu innych drzew w stronach południo- 
wych. Dykę. Med. 4, 176. tai ?lpptl)cfer = SDJanna, eiii Bcr- 
bfirrctcr fiiCer Safi eincr 51rt bc6 Slcftfcenbaumś etc. — 3. 
Manna , trawa manniana , gatunek kostrzewy, festuca flu- 
itans, ziarna tej trawy są ową manną, którą w niektórych 



M A N N I A N Y - M A N T o L E T. M A N T U A - M A P A. 41 

województwach , mianowicie na Polesiu , obficie zbierają, bić krzyżykiem , używaniem rokiety i mantoletu. Xiadz. 

bo zdrową są kaszą do zażycia. Jundz. 120. Kluk. liośl. 157. Niegdyś i ja też w mantolecie Do choru skrzętny 

5, 143. Syr. 1012. SUmiiia, S)tmmcBt6au , ^immclbi-iip, czy się los pomnoży Szed/em dla groszy, i dla chwały 

©dimabcti. MANNIANY, a, e, Wanna =. Ross. Mainiuii (2. bożej. 'Kras. Lisi. 36. 

powabny, słodki). Korzenie manniane, nasienie mannia- .MANTUA, ui, i, miasto we Włoszech. Dykc. Geof/r. 2 120- 

ne. Syr. 1013. Pije sok manniany, Który co ranek bywa iKailtlta, Bok. Mantawa, Mutina. adj. lilANTUAŃSKl', n. p! 

z powietrza spuszczany. Toi. Saul. 83. (rosę niebieska J. Mantuańskic xiestwo. Dykr. Geogr. 2 120 

MANOWIEC, wca, m., 'MANO WIE, MANOWIŚKO, a, n., MANTUAUY, szychy, pozfolki. Imtr. cel. LU., \ol. Leg. 4, 

bezdroże, zdroże, Ummco, poboczna dróżka, ciii 3M'Cmi'Cg, 339.? 

Seitemuca. \ind. odpoije, sravenpotjc, perpotje, postranski MAMYKA , i, i, Lat. mantica ; mieszek takowy, który i 

pot, nastranski pot; Ross. aayjOK^. Pierzchała manowi- na zad i na przód wisi, biesagi, kapsa, Macz.,' Daz. Hst. 

skami, per avia. Zebr. Oiv. 24. Manowcami przekradł się 89. ciii Qiiccrfacf, torba. Dudz.^Ai. Widzisz" na grzbiecie 

cichemi. Tumrd. W. D. 2, 104. Chrostami , 'manowiami tego, co idzie przed tobą Srogą pełną mantyka, a swo- 

czyni sobie tory. Klon. Wor. 20. 'iManowicm biegał. Zebr. jej nie baczysz, Którać na grzbiecie wisi. OpaL Sat. 136. 

Ow. 278. qua via nulla. Coż czynił zubożały? wziął w recc mantyki, 1 tak na 

*MANOWY, a, e, od mana, SeblltraiJCV». W jakim przypa- żebraninie dla chleba partyki Błąkał się w obcych katach, 

dku pożytki z lenna pochodzące , potomkom manowym Blai. Tl Ii b. Rzekł Jezus uczniom": nie bierzcie na 

należą. Szczerb. Sux. 214. M.4.\SK1, a, ie , lenny, od drogę, ani srebra, ani laski, ani mantyki, ani po dwu 

mana, czyli maństwa, 8cfm:S = , Icimliar, Boh. mansky. Ja- sukien miejcie. Sekl. Luc. 9. (taistry. Btbl. Gd.). Svnowi 

giełło zamek z włością Kamieniecką dał Witołdowi mań- wszystko zapisawszy, sam piszczy w garść , a sam zman- 

skim albo hołdownym obyczajem. Stnjjk. AlO. M.AiŃSTWO, tyką do łasa na grzyby chodzi. Groi. Obr. 126. (cf. grzv- 

a, 71., a) Boh. manstwj, lenno, lenne prawo, bai Mmi, by, dziady, zubożał). MA.NTYK, a, »«., zmudnik, nudnik, 

Ccin^rcc^t. Książęta Szląskie wdali się w maństwo Janowi ciemięga, sam nie wie czego chce, innych bez potrze- 

królowi Czeskiemu. Biel. 187. W maństwo przyjmować. by kłopoce. Ossol. Wyr. ciii laiigiuciligcr,' hiftigcr 50?en)'t&. 

Nieme. Kaz. 23. Maństwo przysiądz. ib. 22. — b) Dobro MANTYCZYti inlrans. nieduk., ciemięgać, bez potrzeby ko- 

lenne, 8cI)Cll'3flUt. Dobra od zwierzchniego pana rycerskim mu gfowę suszyć, gadać ni to, ni owo. Ossol. Wyr. \anq-- 

pospolicie ludziom za ich zasługi użyczane, z których po- lucilcn , ben Soff lunrili mnttcii. 

sługi Rzeczypospolitej, albo daninę winni dawać, zowią mań- MAMYKORA , y, z., manlychora. PUn. H. N. 8, 21, zwierz 

stwo. Sax. Tyt. 213. Udziały ziemi pod warunkami len- Indyjski, jako go z Indyjska Grecy i Łacinnicy zowią, 

niczemi , w zepsutej łacinie nazywały się maneria , po abo lud^.jad , jak^) to słowo brzmi u' Indów. Cn. Th., Per 

Franc. manoir; źrzódło tego w słowie mansio; w Polszczę fflciiiitciifrcffcr, ciii milbcs jiiPiatiifdiCź Ibin. [właściwie /uto- 

zostało imię maństwo. Czack. Pr. 272, Ti/f',ofc. Ctes. Ind. 13; tak Persowie nazywali dzicz indyj- 

MANSYA , yi, i, n. p. Był na mansyi u XX. Pijarów. Sieb. ską w znaczeniu ludojadów; porówn. żend. mereta = mąż 

2, 343. MANSYONARYA, yi, s'., ustanowienie mansyo- i khar = jeść; — i teraz lud Bhillas nazwań jest merdi- 

narskie, ba§ 93iaiifioitariiim. Fundusz mansyonaryi. .S. Gród. kura, ob. Benfey: liidien , 8. — 21. 

5, 6. Sekl. 55. .MANSYOiNARZ , a. m., "tak się nazywają .MAMYLKA, i, i, płaszczyk białogłowski. Tr. cinc 5Sci&cr= 

kapłani, których obowiązek odcium Panny Maryi codzien- maiitillc; Ross. jiauTiuba ; Gall. niantille. 
nie w chorze śpiewać w katedrach, w kollegiatach , lub MAXTYNA , y, i., materyjka jedwabna, n. p. Kontusz z rat- 

prepozyturalnych kcśeiołach. Kras. Zb. 2, M3. ciii 91!ati= symoru , a żupan z mantyny. Mon. 74, 366. 
(ionariiiś, ciii 'l^ricftcr, ber ba^ Cffidiim ber iuiiflfraii filuiria MA.ŃUALNY, a, e, z Łac, r'eczny, doreczny, .s>niib=. Muzyka 

taiilid) 511 fiiiijeii bcfłcUt i|t. manualna. Warg. Wal. 3"06. t. j. i"nstrumentalna , oppos. 

'MANTA, y, i., salopka, ciiie 3lrt galow'"!- Manta ramiona głosowa, .MANUALIK, a, m., zbiór pism dorywkowych, 

okryła , goły kark wydała , Tak jak była dopiero od po- n. p. Manuahk poczciwego człowieka, p. Ejssymonta. , eiit 

grzebu wstała. Burdz. Luk. 26. Uejtroki , manty i kolety. ficiiicź ,S)aiibhlcJ). 

Łączw. Zw. 30. .Manty, półmancie, strój kobiecy. Ihur. MANUFAKTURA, y, ź. , rękodzieło, bie 9Kamifaftiir, (d. fa- 

Sk. 319. Różne stroje wyinyślały, .Manty zwane szamcr- bryka). Kompania manufaktur krajowych Vot. Leg. 1, 161 . 

lany, kamizole, robdeszany. Comp. Med. 703. "MANTEL, MANUFAKTURZYSTA, y, m . rękodzielnik, bawiący się 

tla, m., manlelum, ber 9])?aiitel ; płaszcz. Mą<-z , ob. .Mętlik; manufakturą, ciit ?3iaiiiifactiiri|'t, gaftricniit. Pam. 83, 1 ,' 248". 

Croul. mentcn chlamys ; menten ; futro , kożuch ; Ross. MANUSKRYPT , ob. Rękupism. 
Mamią, jiaiiTiiiua ; Sorab. 2. mantel, mantlik; Sornh. i. MANZER , ob. Mamżer. 

mantyl. MANTELZAK, a, m,, MA^TELZACZEK . czka, MAPA, y, i. MAPKA, MAPECZKA, i, ż., demin., wyobra- 

m., zdrobn., z Niem. ber SDJaiitClfatf , tłómok, n. p. Starszy zenie królestw, prowincyj etc, z wymiarem ich obszer- 

brat zdjął z niego mantelzak. lY. /'urn. 23, 186. .MAN- ności , na kartach sztycliowane. Kras. Zb. 2, 116, bic Sar^ 

TOLET, u, m., ])łaszczyk krótki, ciii fiirjc^ 50;anteld)Cii. tc, gaiibfartc; ("SJappe). Yind. deshelni perkas , semelska 

Kawalerki, kapoty, wesly, mantolety. Łaczw. Zw. 30. — karta, semlokashezha takla ; ^oss. Kapra. Zrysowanie pla- 

— §. W szczególności, mantolet, płaszczyk kanoniczy, ców budynkowych, granic, powiatu, królestwa, ziemi ca- 

M 61)orl;crrciimaiitcliien. Xiądz pleban chciał mię ozdo- tej. Solsk. Geom. 4.*Sarte, Sig, Slbrip. Mapa graniczna. 

Stoutnik Lindego wyd. ?. Tom III. g 



42 



MARA-MARCHA. 



MARCHEW- MARCIN. 



Zabór. 368. eine ©rdnjfartc. Mapa ryta. Mon. 65, 477. 
{ttic gcfłoi^ne Snrte. Rysowanie map na tym zawisło, że- 
by na papierze ustanowić punkta, klóreby lak byfy mię- 
dzy sobą poJożone, jak są położone na polu przedmioty, 
mające być oznaczone. Jak. Mat. 2, 274. 

MARA, y, z., cf. mor, {Boh. mura ephialtes, iricubo, lata- 
wiec, SUieŁerf. ber iDJatjr; Svec. /»■/. mara; — cf. Bre- 
iagn. mor ; krótki przerywany często sen ; ( Vind. mar, 
vanzbanje ; Bag. mar cura , troski, staranie); cf. Gertn. 
3RttC)re, 2)!d^rĄen; cf. Lat. merus; cf. marny); « §. i. co 
się śpiącemu marzy, co śpiący przez sen widzieć mnie- 
ma , widziadło, obłuda; //oss. cH0BH4'feHie, rpeaa, cin 
Jraumgefic^t, einc grfdiciimng , Me ber Jrńiimcnbe 511 fe^en 
Dermcint, ein falfc^esS ®c)ld;t, ein ©efpeiift. Przespawszy ró- 
żną marą sen przerwany, wstaje. jMo/s:/. 57. Najpróżniej- 
sza na marze snów dalsze zakładać nadzieje. Boh. Zamoj. 
210. Prov. Sen mara, bóg wiara. Żegl. 222. Bys. Ad. 61. 
(cf. co komu bóg obiecał, lo go nie minie). Miesiąc ma- 
rzec zwykł starych straszyć marami. Haur. Sk. 479. Oma- 
mienie zniknie, jako mary senne. Weg. Mann. 208. Uj- 
rzawszy Jezusa, a on po morzu idzie, strwozyb się, rze- 
knąc, iże obłuda jest. Sekl. Mattli. 14. not. „mara abo 
widziadło'". Znajduje monstrum zamiast swej kochanej 
zony. Biedny człek w zdradzie , jakby z mary ocucony. 
Zub. 15, 190. A'agl, (ze snu). — Trand. Mów, co nam 
za karę gotujesz, zdejmuj fałszu marę z naszych bied. 
Bardi. Trng. 227. Pochlebne żądzom, wszak się częściej 
mary Zdają, niż prawda, być godniejsze wiary. Zab. S, 
364. — §. Fig. tr. 1 dla Cezara i dla swobód względu, 
Tylu narodom przyjdzie stanąć marą. Cliroic. Luk 
niszczeć? — 2. Mary plur., ob. Mary. 

Pochodź, marzyć, manenie; rozmarzyć 
wać, marność, marnotrawić i t. d. 

MAUANTA, y, i., rodzaj rośliny, do którego należy galgant. 
Kluk. Dykc. 2, 109. ©olgmitmaraiita. 

MARASZEK, szka, m., demin. nom. Marek, fleiner SKarcu?. 

MARCEPAN, ob. Marcypan. 

MARCHA , y, m. , et i. , Plinius commemorat aliquot voees 
Celtican , e quibus marcha eguam vel eguum uilem signift- 
cat. Sarn. Ann. 963. cf Pausnn. /idonny; Alemann ma- 
rach < koń, rumak; cf. Gerin. 9)iarftn[l; cf marszałek ;- w 
znaczeniu klaczy. (Jiiebcrf. 2)Jdre; Aiiy/os. raere , myra; 
Holi. merry; Angl. niare; Svec. mar; Finl. maerae ; Vind. 
mora, kobila, pląsa, shrebizhna zisa ; cf. Croat. merha, 
merczina 1. cadaver , foelidum, caro morticina, cf mer- 
cha; 2. merha pecus , marshe, marsha -- bydło, bydlęta; 
Bosn. mahra, goveda armentum, pecus, gre.t; Slav. mar- 
va • bydlę; Bok. et Slov. mrcha, mrśina ścierw; Yind. 
merha, merfliina, merzina, zerklina, mertvu trupio; Rag. 
marzina). — My także jak Niemcy w naszej mowie stare 
koniska marchami zowiemy. A'ar. Ust. 4, 280. TOafere, 
©c^inbmó^rc, Boh. berka; Vmd. medel konj, shiva merha; 
Boss. jiouia4eHbKa, Kjaqa, Kraina, Kja^eHbKa. Leniwy mar- 
cha, Ciioć go być mienią potomkiem Pegaza, Bez wzglę- 
du na ród zacny, pług na grzbiecie dźwiga. Nar. Dz. 3, 
i 10. Stary marcha zrobiony, znędzniały, nosaty i cale 
zchorzaJy. Alb. z Woj. 8. Orły na ścierwy spadają, jako 



252, 



marny, marno- 



są marchy końskie. Cresc. 623. Koszt ten niemożna ło- 
żyć na każdego stadnika, zwłaszcza gdzieby sama mar- 
cha za to nie stała. Hipp. 17. Bóg może pysznego mo- 
narchę strąciwszy, zmienić w sianem spasną marchę. Kchow. 
316, et Kchow. Roi., (alluzya do Nabuchodonozora , w 
leśnego zwierza przewierzgnionego). — Trarnt. Wyżeń 
marchę fo koźlej z pieczęci ; wcźra baranka. Pot. Poci. 
441. paskudnika, szkodnika. 

MARCHEW, chwi , 2., Boh mrkew; Sorab. 1. morchwa; 
Sorab. 2. marohej, marchwej; Vind. merlni, emena repa, 
korenie ; (Vutd. merkva = gatunek rzepy); Cum koreiije, 
(cf korzeń); Bosn. marqua , mrrikva , mrrikvola ; Sluv. 
merkva ; (flronl. merkva, merkevza ; Hung. murok, karó- 
repa ; Rag. niarkva , markyjella napus , paslinaca) ; (Jroat. 
merlin; Ross. MopKoci, ćapKaH-Ł, (cf burak); bie OTófjrc; 
Suer. morrot, Daucus Linn. Marchew' swojska, rośhna 
ogrodowa, daucus satinus. gelbe SKiibre, ©artcnmolłre, SD?ol)r« 
riibe, wielorakiego gatunku; pospolita, cukrowa abo Hol- 
lenderska, czerwona; wszystkie sucbolniknm bardzo zdro- 
wą potrawą. Kluk. Rośl. i, 206 et 2, 237. Ład. H. N. 
102. Marchew' Włoska, karota , głuchy pasternak, mar- 
chew' czerwona. Syr. 1038, bie rot^e 2Ho&re, Sarntte. Mar- 
chew' polna, dzika, gniazdo srocze , bie tuilDe Wiibre. ib. 
1065, Buh. oleśnjk ; pastprnaczek, świniak, serdecznik. 
— ob. Marchwiany, marchwi>,ko. 

MARCHIA, ii, i, bie SKarf. Brandeburgia składa się z kilku 
iparchij, starej, śrzedniej, Pregnickiej, Ukerańskiej i no- 
wej. A'rtr. Hst. 4, 580. (cf. margrabstwo). Boh. Marky • 
Brandeburgia. 

MABCHUŁT, MARCHOŁT, a, m., Marcolphus, vox et per- 
sona ficta de lerriculamentis nocturnis vel sepulchrorum. 
Cn. Th., teraz mówią upiór , poczwara grobowa , straszy- 
dło nocne. Włod. (Gfrm. SSarf olf , imię pewnego ptaka); 
eiii 3Jad)tiicfpenft, Jobteiigcfpeiift , ©rnbergefpeiift. Boh. mato- 
ha, zly duch; Ross. 4t4yuiKa 40M0B0ii. Jeśli ich do te- 
go namówicie, będę was miał za medrsze , niż samego 
marchołta. Tujor. Ok. A i. — Fig. Uczynki te więcej na 
sowiźrznła i marchołta , niż na człowieka uczciwego na- 
leżą. Zygr. Pap. 155. — Transl. Szkaradnie szpetny czło- 
wiek , koczkodan , ein ^dBlirf)cr 9Keiif(^. Podczas szpetny 
Marchołt mędrszy, niż krasny Ganimed. Cn. Ad. 1014. 
MARCIIOłiSTWO , a, ra. , n p. Świętego kijem biją za 
marchołstwo. Zygr. Pap. 155. może sowiźrzalstwo, 6u« 
lenfpioglercii. 

M.\RCIIWIANY, a, e, od marchwi, Ross. MopKOBHuii. SKóJs 
rett = . Nasienie marchwiane; nać m.irchwiana Syr. 1062. 
Liście marchwiane Ross. MopKOBUiiKB. MARCHWISKO, 
a, «., pole na marchew', M SKiJIjrciifelb. Szkodę świnia 
czyni w marchwisku. Pot. Zac. 66. 

MARCIE , ia , n., subst. verb. mrzeć. 

MARCIN, a, w., imię męzkie, SKartfn; Boh. Martin; Sorab. 
2. Mato, Tinno. S. Marcin, będąc jeszcze świeckim, gdy 
ubogiemu połowę płaszcza swego dał, w tęż połowicę 
odzianego we śnie Chrystusa obaczył, i hojną nadgrodę 
odebrał. Kras. Zb. 2, 118. Próżno Abrahamowym liczy 
się synem, Co płaszcza ubogiemu nie rzeże z Marcinem. 
Pot. Zac. 152. Wie ś. Marcin, dlaczego płaszcz dał. Ryt. 



MARCISIA-MARCYPAN. 



MARCEPANIK - MARGRABIA. 



43 



Ad. 70. pileum donat , ut pallium recipiat; (cf. czapka za 
biret; wet za wet). Jak i. Marcin, dlaczego urznąf pła- 
szcza , tak oni wiedzą przyczynę tego. Pot. Arg. 62-4. — 
Starszy godniejszy ; starszy bóg , niż ś. Marcin. Bys. Ad. 
65. (cf. starszy pan Baranowski, niżeli pan Kozłowskij. 
Frons occipilio prior, starszy bóg, niż święty Marcin; 
daleko lepiej sam przez się swej rzeczy dojrzeć, niżli się 
na kogo spuszczać. Mącz. (cf. cudze ręce lekkie). — Ol- 
szowy Marcin, Itgneus , ineptus , stupidus. Cn. Ad. 784. 
nieulizaniec , nieruchawy, ochoczy jak pień na ptaki , cin 
^lóljfriicr Ccter. — Ze śnieg na święty .Marcin pospolicie 
spada , Na .białym koniu jeździ , przypowieść powiada. 
Pol. Pocz. 147. — Sklesnie mieszek u wójla nazajutrz 
po ś. Marcinie, kiedy z dworu idzie. Rej. Zw. 61. po za- 
płaceniu raty; cf. świętomarciński. MARCISIA, i, z., imię 
kobiece, n. p. Piersi Marcisi na me oczy węda. Zab. 13, 208. 

MARCÓWKA, i, s. , Ctiic JDJdrjbtnne. Marcówki zowią się 
kokosze z owocu , który miesiąca marca znoszą. Haiir. 
Sk. 120. [wiaściuńe: kokosze w marcu wyległe. 2| MAR- 
COWY, a , e , od miesiąca marca , Boh. marcowy, mar- 
cowny, breznowy; Boss. MapTOBCKiii ; EccI. MapiOBbiii , 
SKdrj ' . {ob. Marzec). Młoda rada , panieńska łaska , mar- 
cowa pogoda, skutku nie m.iją. Rys. .id. 41. Pojedna- 
na przyj.iżń , jak marcowy lód. Bys. Ad. 57. Jako chwila 
marcowa, w pannie miłość płocha. Pol. Arg. 447. Jakem 
zmiarkowała, że to ten Jegomość marcowy gaszek. Teat. 
24. b\, 13. (niestatek). [stary kawaler. 2]. Tak mile na 
się patrzeli, jak dwaj marcowi koguci. Pot. Arg. 151. 
Matka dziecię kąpie, pieści, karmi, upstrzy, ubryzuje , 
jako marcowe prosię, a ociec już nie tak się z nim 
pieści. Bej. Zw. 178 b. Marcowe piwo, marzec, Yind. 
fufhezni ou; Slov. marec. Marcowe piwa tak dobre, 
nie dla jakiej innej przyczyny, tylko że marcowe wody 
najwięcej pochodzą z śniegów. Kluk. Kop. ^, 118. Mar- 
cowy kwiat = hiacynt. Syr. 1353. Me £toaciiitbc , SSdrsHume. 

MARCYALISTA, y, m. , bojownik, ein Jtricg-JbdP. Twierdzą 
gwiazdopisowie , że się pod Marsem marcyalislowie rodzą 
odważni i nieustraszeni. Susz. Pieśń. 5 Q. Daj Panie wiele 
takich marcyalistów ojczyźnie, którzyby jej i substancyą i 
odwagą zdrowia służjli. Sak. Okuł. M.^RCYALNY, a, e. 
Marsowy, bojowy, inartialild), fric^erifdt. Starają się o to, aby 
żołnierz imponującą i marcyalną miał minę. Lesk. 2, 212. 
— g. Wody żelazo w sobie mające marcyalnemi zowia. 
Kriiji. o, 216. miiieralific 6i|'cnn)atcr. eb. Slars 5 = żelazo. 

MARCYPAN , u, m. , Uoh. marcypan ; Croat. marczepśn; 
Hung. martzafjnk; Boss. MapaiinaB:Ł , p04'B nupOHtHaro 
833 caxapy ii Mniijajio ; Lat. med. marci panis , panis 
marlius ; liuL marzapana ; Hisp. macapana ; Uall. masse- 
pain ; Jer OTarjipiin, rodzaj placka albo androla cukrowa- 
nego , i przyprawnego migdałami etc. Wiod. Marcepan z 
migdałów, cukru etc. Wiel. Kuch. 403. Nie uczynią się 
same migdały z cukrem marcypanmi ; trzeba koło tego 
chodzić. Pelr. Pol. 16. (cf. bez prace nie będą kołacze). 
Robią dzieciom z marcypanów i miodowników litery, aby 
się snadniej uczyły abecadła. Petr. Et. 13. Nie obaczysz 
u mnie na stole piramid, ani marcypanów. Aras. Pod. 2, 
70. Obejdą się bez We Pana miłości, jak Tatarskie we- 



sele bez mareypanu. Teat. 24. b, 33. MARCEPANIK, 
M.ARCYPANIK , a , m. , marcepanowy piekarz , ter 2Karie' 
panMrfer, cf. androtnik. Cn. Th. MAUCYPANOWY, a, e, 
od mareypanu , z mareypanu , SWarjipan ■■ . Musiała dać 
na zastaw cztery łyżki srebrne marcvpanowej roboty. Teat. 
26, 80. 

MAHD.\Ć vel .MARGAĆ, ał, a, intrans. niedok., ogonem ma- 
chać, mit tern StŁiraiije trebcin, ogonem ruszać. Dudi. 43. 
Pies ogonem marda. Haur. Sk. 284. Margali ogonami. 
Zebr. Ow. 533. Legawiec, aby ptaków nie spłoszyć, oglą- 
dając się na pana, układzie się, mardając ogonem. Creac. 
63 1. Jak psu dasz kęs chleba, aliści się on płaszczy, 
a marda ogonem od radości. Bej. Zw. 81 b. Przy bieżał 
pies , a marganiem ogona swego radował się. Leop. Tob. 
11, 9. Wujek. — §. Transl. Marga łaciną, jak martwe 
ciele ogonem. Bys. .Ad. 38. Ci szkolarze zawsze muszą 
margać łaciną. Teat. 24. c, 32. Dziwnemi się projekty 
czupryna mu jeży, Marga jak z Babilońskiej językami wie- 
ży. Xar. Dz. 5, 116. Boss. MapaKOBaib, rabebreien. (Gall. 
ecorcher une langue). 

'MARDOSZ, a, m. , n. p. Temu się Panie Mardoszu dziwuj, 
że.... Pim. Kam. l60. ? 

.MAREK, rka, m., imię mezkie , iWarfu^. Marek ś. ewanie- 
lista, był uczniem Piotra ś., i pisał swoje ewanielią we- 
dług tego, czego sie dowiedział od Piotra. Aras. Zb. 2, 
12Ó. Żul Test'. 560" — g. I tłucze się, jak po piekle 
Marek. Znbl Fnc. 57. Bys. Ad. 63. niespokojny. — §. 
Bntan. Mnrek, Sium, rodzaj, tu należy cukrowy korzeń, 
sierpnica etc. Kluk. Dykc. 3, 83. 

JiARENA , y, ż. , lyba , poijwia się w Dnieprze , kszt..łtu 
okrągłego, długa na łokieć, oczy ma kryształowe niby 
i wypukłe, około których są dwie obrączki rubinowe, 
łuskę ma perłową i płetwy czerwone. Ład. H. N. 104. 
bie 5DJorńne , ^Korune , ein glu^ftfcŁ ; Croat. mrena. 

MARENKA, MARY.NKA, ob. Marysia. 

MARGIEL, MEISGIEL, u, m.. Boh. sljn , merk; Yind et Cam. 
merglina ; Boss. pyMani; Lat. med. marla; Gall. marle, 
marne; bcr ffldrije! , ziemia twarda tłusta, do poprawy 
gruntów i innych użytków służąca , ziemia właściwie z 
wapna i gliny się składająca. Kluk. Kop. 1, 249. et 281. 
Mergiel jest złożony z krety, piasku i gleju. Torz. Sik. 
238. MARGLOWY,'a, e, od' marglu, 'Mdrgeb, Boss. py- 
x.iaKOBbiri. Wapno marglowe. Weresz. Kij. 9. 

MARGINES, z Łac, ob. Brzeg, kraj. 

MARGORZATKA, ob. Małgorzatka 

MARGRABIA, i, w., e/-biego, mascul. subst., ber TOarfgraf; 
Yind. meini knes; Carn. markez , markoyz ; Boh. mark- 
rabe ; Boss. MaphTpa<t>i. 'Margraf ; tytuł wielu domów w 
rzeszy Niemieckiej, osobliwie czterech udzielnych książąt, 
margrabi Brandeburskiego , .Miśnieńskiego , Badeńskiego i 
Morawskiego. W Polszczę z przywileju cesarza, Pinezo- 
wska włość na margrabstwo erygowana , a starszy w do- 
mu Myszkowskich zawsze ją posiadać ma; że zaś ten dom 
zszedł, z Wielopolskich familii najstarszy wziął imię Mysz- 
kowskich z tytułem Margrabi Pińczowskiego. A'ras. Zb. 2, 
121. Wisi. Her. 1, 203. Ci, którzy rządzili kantonem 
jakim , zwali się Landgrafami ; ci , którzy strzegli granic 

6' 



44 



MARGRABCZYK-MARKOT. 



M A P. K O T A Ć - MARKOTNY. 



Margrabiami ; ci , którzy rząd mieli nad fortecą Burgra- 
biami. Dykc. Geogr. 2, 62. Szczerb. Sax. 253. — §. Mar- 
graf, w dawnych pismach = Brandeburski margrabia , in 
gjfarfgrof wn Smiibcnlnirg. Biel. 18. Krom., Stryjk. etc. 
'MARGRABCZYK, a, m., z Margr. Brandeburskiego rodo- 
wity, cin aKćirfer, ciii Srniibciilnirijcr. MAHGRABIANKA , i, 
2., Margrabiego córka , Mc Jpiitcr bcś 33iarf(5vnfcii. MAR- 
GRABINA , y, z. , żona Margr. , bc§ 3}iarfGvafcii ©cmal)linn. 
MARGRABSki , a, ie, od Margrabiego, innrfiirńfiid); {Yind. 
meinokneshen). — per exceU., Brandeburski, fOićirtifd;, Sran= 
beiil'urijifd». Łokietek wyprawił się do Saskiej ziemi i 
Margrabskiej , przeciw margrabi Brandeburskiemu. Stryjk. 
362. Droga nie przez Margrabską ziemię, ale przez Gło- 
gów z kupiami niech będzie. Herb. Stat. 555. MAR- 
GRABSTWO, a, «., §. 1. godność, władza i kraj Mar- 
grabiego, \ind. meinoknostYU ; Carn. markezya, marko- 
sina; bic Slittrfcjrnffdjaft. Margrabstwo Badeńskie, Brande- 
burskie etc. Wyrw. Geogr. 121. Margrabstwo Pińczowskie. 
Wiel. Her. 1, 205. Fryderyk, Margrabia Brandeburski, 
nowe margrabstwo, które za dawna częścią Kaszubskiej 
ziemi byJo, przez dobrowolne. poddanie wziąJ. Arom. 596. 
novam Marcliiam , bie SJciimnrf. — per. ex(:ell. Margrab- 
stwo = Brandeburgia ; bic Wnff 33rniibcii(im"i]. Koraissya od 
Węgier, Szlązka i Margrabstwa. Yol. Leg. 2, 687. Biel. 
18' — §. 2. eollect. Margrabia z margrabiną, bcr SOfarfijrnf 
unb beffcil ®cmal)Itlin. Państwo margrabstwo przyjechali. 

MARKA , i , 2. , bic Spiclmarfc , 9}?flrfc. Losów nieszczęśli- 
wych dopełniając miarki, Pozbywszy gotowizny, gra teraz 
na marki; Źle rzecz sadzić z pozoru, o marki, o szlony ! 
Ktozby zgadł, żeście czasem warte miliony. Kras. Sat. 
110. Karty przygotuj, marki w pogotowiu być powinny; 
może państwo nie na gotowe grać będą. Teat. 35. d, 52. 
— §. Znaki, poznaki , zkąd się co pomiarkujc, 3''i4'f"' 
iDicrfjeidjCti , 5ScrfmnIc. Te które odbierasz podarki. To 
są dla ciebie przyszłych względów marki. Teat. 43. b, 75. 

MARKIETAN, a, m., (Boh. markytan; Yind. roarketander, 
Yunkuhauz , jestvinar , jedvinar ; Slav. marketan ; Ross. 
MapKBTaHTł; ItaL mcrcadente; Clall. mcrcadant; cf. Croat. 
marka = buhaj); bazarnik, bcv ??iarfctciibcv. Markietany w 
wojsku są potrzebne. Papr. W. i, 454. MARKIETAMKA, 
i, 2., bazarnica, (Boh. markytanka), bic 31iavfetcnbcviiin. 
MARKIETANSKI, a, ie, od markictana, SDIarfctcnbcr ■ . Boss. 
MapKiiiaHTOBi, jiapKiiTaHTCKiu. MARKIETAŃSTWO, a, n., 
handel markietański , Siciif ctciibcrcu , Yind. marketandaria, 
Yunkuharia , jestvinaria, jedvinaria. 

MARKIEZ, MARKIZ, MARKWIZ, a, m., cin franj. ?3hiriiiii«. 
Markiezowie po książętach następują. Tr. — MARKIZA, 
y, 2*. , nad oknem z dworu daszek odsłoneczny, bic ?3c(lV= 
quifc, cin ©pmiClibad). Tu wonne kwiatów pachnących 
awizy. Siatkowe w oknach dla chłodu markizy. Zab. 10, 
18. 5/£«.p/. — MARKIZOWA, y, i, bic $OJarc|iiirmn. MAR- 
KIZOSTWO, a, n. , tai m\U]mt. 

MARKOPOL, a, m., miasto na Rusi, teraz w cyrkule Zło- 
czowskim. Dykc. Geogr. 2, 127. ciiic Stabt im 31''CJon)cr 
Srcifc. 

MARKOT, u , m. , 1. markotanie , szemranie, mruk, dąs, 
M Srummcn, SKumn. Kain wyskoczył za próg, i bąkał 



pod nosem. Zadrżała za łających markotów odgłosem Ja- 
skinia. Przyb. Ab. 151. — 2. Markot, a, m., człowiek 
markotny, markotliwy, markocący, szemracz, eiii Snimmcr, 
Jtniirrcr. Cn. Th., Ross. BopKoiyHt, BopKjHi; Eccl. iiero- 
40BaTeib; tcf. Boh. moras, cf. mor). MARKOTAĆ , ał, 
a et oce, intrans. et trans, niedok. mrucząc odwarkać, 
szemrać, marmotać, mamrzeć , anbctfpciiftig inurrcii, Iirum< 
mciib iinbcrbclfcni , murrcn , gniirrcn; Boh. mrżeti, mrzym 
(cf. mierzićj, zpauzeli se; Bosn. ghrristitise ; Yind. mer- 
zhim ; Ross. iierojOBaib , noponiaib , nu.\T'fcib , nbixqy. 
Chłopczyk na pedagoga nic nie dał, gdy go do kościoła 
przyniewolił, on markotał: pójdęć, ale ujrzysz, jeśli pa- 
cierz będę mówił. Dwór. K. Jeśli się nie nasycą, będą 
markotać. Leof. Ps. S8, 16. Markotaliście przeciwko mnie. 
1. Leop. Num. 14. (szemraliście. 5 Leop.). Nie w^ierzyli 
słowu jego , i markotali ; nie usłuchali głosu pańskiego. 
ib. Ps. 105, 25. (szemrząc nie byli posłuszni. Bibl. Ud). 
Na Ulissesa markotał sztucznego Pirrus, że kiedy słucha? 
rady jego. Bardz. Trag. 270. O to markocę, styskuję 
abo markotno mi, haec ego mectim mussilo. Cn. Th. Sły- 
szę, że on jakieś szemranie markoce. Banial. J 1h. Sze- 
mranie warg , w któryrn ludzie nie wiedzą , co markocą, 
fałszywi prorocy wprowadzili. Sekl. 110. Sobie tylko sa- 
memu słowa wieczerzy Pańskiej markotał, albo potajemnie 
szeptał. Zygr. Pap. 107. — g. O niedźwiedziu = mruczeć, 
mamrzeć, (yrm Sfircii), briimmcn. Niedźwiedź mru mru 
markoce. Pelr. Ek. 45. MARKOTANIE, ia, «., subst. terb., 
odwark, Ross. He4oro40BaHie , bnś ??iiivrcii, 2!i!iberliclfcrii. 
Sługa ma być posłusznym bez markotania. Petr. Pol. 49. 
Dań i pobór każdy bez markotania i ociągania się wypła- 
cę. Pilch. Sen. Hit. 5, 253. Niemała to rzecz, za na- 
dejściem owej nieuchronnej godziny (śmierci), bez mar- 
kotania wychodzić, ib. 244. — §. Markotanie, mruczenie, 
szeptanie, Jliurmclti , ®ciniirvc. Słowa czarowne cichym 
markotaniem Do tego przyłączają, z dziwnym zaklinaniem. 
/'nszk. Dz. 04. "Miarko ta nie kotów. Sak. Kai. B. 4. MAR- 
KOTLIWY, a , e , mrukliwy, briittimcrifd) , markocący, ma- 
mrzący, mruczący, ŁnininiClib. Niedźwiedzica lizaniem swo- 
im markolliwym formuje członki płodu swego. Olw. Ow. 
625. MARKOTNIĆ, ił, i, act. niedok., markotnym czynić 
iH'rbricplid> iiindtcn. Wzrok nieufność markotni. Przyb. Milt. 
152. MARKOTNICA, y, i., kobieta markotna, eiii ucrbricC' 
lid)cś imirrifdicd 2BciIt. fjoss. BopKOTyHbs, BopKYHta. MAR- 
KOTNIE, MARKOTNO adv., ocrbricpiid). Markotno mi, nie- 
miło mi, gniewno mi na co, na kogo. Cn. Th., Yind. 
mersi , samersi tu meni ; Carn. na lube se meni ; Croat. 
YCgyasze; Sorab. 2. mne muzf, muza. Okrutnie to sercu 
jej markotno będzie . gdy mię obaczy księżną. Teat. 48. 
b, 59. Niech sie pan nie gniewa ; prawda , że to mar- 
kotno, ib. 6. b, 82. MARKOTNOŚG, ści, ż, zły humor, 
bófc fiauiic, 3>crbricpiidjfcit. Boh. mrzutost, newhodnost, 
newriost; Carn. nakibnost; Yind. mersliYost, samerslivost, 
sapetnost, terma; Ross. BOpK.iiiBOCTt , 40ca4a. MARKO- 
TNY, a, e, nieukontentowany, zniechęcony, Dcrbric^li^; 
Boh. mrzuly, newhodny, newrly; Yind. mersiiu , samer- 
sliu , mershak, mersik, termen, traglivu , naYolen , jesen, 
hudobin ; Carn. nalubne , klaYern , odCirn , toshIiv (cf» 



MARKÓW - MARMUR. 



M A R M U R E K - MARNIE. 



łfskliwy), shpindect; Hag. marzćch; Slav. ilosadljiy, grji- 
van; Hoss. BopK.iHBhifl, 40ca4HUH, 40ca4ine.ibnuH. Gdy- 
bym odjechała bez jego woli, możcby był markotny. Teat. 
54, 25. 

i'ochodz. odmarkotać , odmarkotyiiiać. 

MARKÓW, a, m. , miasto w powiecie Oszmiańskim. Dykc. 
Geogr. 2, 127. ciiic StnM iii tittdaucn. MARKOWA, y,- 
i., imię różnyoh wsi, n, p. pod Rzeszowem. — Prov. 
Wolałbym w "Markowej świnie paść. liys. Ad. 72. MAR- 
KOWICA , y, ź. , miasto w Wołyńskim. Dykc. Geogr. 2, 
128. ciiic ©tabt iii aSoIlji^nicii. WARKOWICE. ic, plur., 
miasto w inowrocławskim, ozdobne klasztorem Karmeli- 
tów. Dykc. Geogr.2, 128. cinc StaM im 9fc5tiftrtftc. MAIt- 
KOWO, a, n., miasto w Witebskim. Dykr. (leogr. 2, 128. 
tine ©tabt in ber SEoitu. 3B(tcl)£Sf. MAHKUSZEW. a, m., 
miasto w Lubelskim, gniazdo zgasłej l:imilii M.nrkiiszc- 
wskich. Dykc. (Jeogr. 2, 128. ciiie Stabt im iliibliiiifdjcii. 

MARKOWY, a, e, od mark do grania, SJfarfcii - . Ciężko 
lo markowe pieniądze płacić. Teat. 13, 11. (płacić za 
przegrane marki). 

MARMELADA, y, i., z Whsk., z różnych owoców, t. j. pigw, 
morel, jabłek etc. W'id. Kuch. 405. bie Warmelabe. 

MARMOTAĆ, MORMOTAĆ, ał, oce, ad. uiedok., (cf. mar- 
kotać), fniirreii, fdjiiurrcn (nn STnlciij, YiHd. mcrmraukati; 
Hag. mormoriti, marmosati ; Hois. OapsioTaTL. (Jdy kto 
koty głaszcze, marmoczą. Kluk. Zw. \, 505. Pies kon- 
tent ogonem wije, kot marmocze. Khk. Zw. 1, 116. — 
Transl. Cieszy troskliwego ojca, coś niewyraźnie marmo- 
cąc. Staś. Num. 1, 71. t. j. mamrzac, półgębkiem gada- 
jąc, przekęsywająo, miirmcllib. MAHWOTEK , mrukliwy, 
(niedźwiedź). Kniaź. l'oei. 3, 21. Hoss. óapMomyHT,. 

MARMUR, u, «!.; z Greckołaf-., in 9Rnrmor, Hoh. et Slov. 
mranior; Sorab. i. niarmor, marmel; Hnng. m^rv;lny-kó; 
Vind. marmel , marbcl , mramor ; Cum. marbel ; Croat. 
marmor, mriimor ; l)al. mranior; Donn. et Rag. mramor; 
Slav. mramor; Ross. lapaMOpi , MapsiopŁ; Graec. fid()fia- 
QOi , fidofiaęov\ Chald. Nłlll):. Marmur jest przednim 
wapiennym kamieniem, który ma kolor, i daje się szli- 
fować i polerować. Kluk. Kop 2, 69. ; bardzo twardy, wy- 
polerowany staje sie jasnym , i nabiera piękności podo- 
bnej kamieniom drogim. Paryjski marmur, z wyspy Pa- 
ros , 'J.tarifdjcr JOfarmor , wybornej jest białości , Lacede- 
moński jest zielony, a ten najdroższy. Ład. II. N. 105. 
Prawdziwy i najlepszy marmur jest zielony; albowiem ztąd 
■wziął przezwisko marmo. Sienn. 556. Portir jest mar- 
mor czerwonawy z białemi żyłkami ; Optiites koloru wę- 
żykowatego; r>azaU koloru stalowego, Thepria popielatego. 
Ład. H. N. 105. — Sokratesa ojciec marmurem robił. 
Warg. Wal. 94. cv nrkitctc iii 5Piarmiir. Wszystko tam 
budowano od marmurów różnych , dziwne rzezania po 
ścianach. Siar. Dw. 25. Umiała ukoić one gniewy, które 
według przysłowia starego , na marmurze były napisane, 
spadły z marmuru i z serca. Birk. Zyg. 52. Urazy pisze 
na marmurze, dobrodziejstwa na piasku. Mon. 76, 325. 
ib. 70, 688, (pierwsze pamięta, drugich zapomina). Na 
marmurze > na posadce marmurowej = w pałacu pańskim, 



królewskim , auf bem SKarmoriobcit, im ńijnigl. %^alaii. Bu- 
ławy teraz dają tym , co piętą tylko wiercą u dworu ; 
więcej na marmurze Wysłużywszy, niż żołnierz w polu i 
na koniu. Opal. Sat. 85. Nietrwały laki szpłacheć, który 
na marmurze Figlami a cherchelem na królu wydrwiwasz. 
Opal. 5a/ 28. MAKMUREK, rka, w., li.szka marmurowćj 
maści. Wtod. bcr ?!)iarmorfiid)«i; lisie futro tejże maści, cin 
marmorirtcr '5iid)Jbal(?. Marmurek teraz widziałem , osza- 
cowany na złotych czterdzieści, który przed rokoszem le- 
dwieby był mógł być sprawiony za złotych pięć set. Star. 
Hef. 45. Czarne lisy czyli rnarmurki. Zool. 510. Kosmaty 
marmurek. Baniul. J. 2. Nie znajdziesz bez trudności 
sobola i marniLirka; lada potoczny kosmek w cenę po- 
szedł. jł7oH. 09, 000. — ^..Marmurek, człowiek się ukła- 
dający, eiii giid)(5fdnrmi5cr. — Marmurek od ostrzenia, eiit 
Jlbjicbftrin , SAlcitftcin ju gebermcffcni etc. oemciiiiglid; uoit 
Sd)icferftcill. Marmurki są to owe osełki, które się w po- 
dłużne pospolicie wyrabiają paski, i do zbytnićj ostrości 
potrzebujących rzeczy , na przykład brzytwy , zażyw ają , 
nie wodą, ale oliwą odwilżając. Kamienie do tego zda- 
tne , należą do rodzaju łujików. Kluk. Kop. 2, 85 MAR- 
MURKOWY , a , e , od lisa marmurka , 2)?armovfitd)^ = . 
Przed lat czerdziestą kil czaplich nasi Polacy używali i 
szłyków marmurkowych. Star. Hef. -15. Marmurkowe 
futra z różnych krain przywożą, jest ich niemało w Mo- 
skwie; ale najlepsze ze Szwecyi pochodzą. Gwagn. 476. 
MARMURMK, MARMUROWNIK, a, m., kamiennik mar- 
murowy. Gn. Th. cin 5!)carmornrbcitcv. Wężownicy, archi- 
tekci, śniccrze, marmurnicy, mularze najczęściej potrze- 
bują. Solsk. Ueom. 153. W poczet nauk wyzwolonych 
niechce wpisać malarzów, takoż śnicerzów albo iriarmur- 
ników. I'ikh. Sen. 2, 12. MARMUP.OWAĆ, ał, uje, 
act. niedok., (Vr»(f. marbelirati, marblati; C^oa^ mramorim ; 
Bosn. mramoriti; Hag. mramoriti, omramoriti); marmu- 
rem pokładać, sadzić. Cn. Th. mit Wiumcr bcic.jcn, bcflct' 
ben ; tynkować marmurem , czyli marmurowym tynkiem, 
mit ?[fiarmovtiind) tiindicn. ib. ; marmurowatym czynić, mar= 
morircn. Tv. MAUMl UOW.\NIE, ia, n., suist verb. Sorab. 
i., marnelwano , marmorwano. MAR.MUROWA.NY, a, e, 
part perf. — MAUMUROWATY, a, e, do marmoru po- 
dobny, marmma^nlid) Cn. Th. Sorab. 1. marmelwate. MAR- 
MUROWY, a, e, od marmuru, Doh. marmorowy ; Stov. 
marmorowi; Sorab. 1. marmilowe ; V//irf. marbclski, mar- 
melnou ; Croat. mramorni; Bosn. mranioion; Hag. mra- 
morni , mramorit; Hung. marvanybul; Ross. MapsiopHufi, 
MpaMopHhiH ; SDiiirmor ' . Na słupach marmurowych wierzch 
pałacu wystawiony. Star. Dw. 27. Młynek marmurowy, 
ob, Zorn. Ton. 285. Marmurowy pokład, posadzka. Cn. 
Th. Marmurowy tynk, marmoratum. ib. ?3iiirmortiind>. M.\R- 
MURZASTY, a, e, marmurowaty, marmorabnlid) , mavmO' 
rirt. Szybuje sie w powietrzu marmurzastyni żvwo. 
I>rz.,/h. M'ilt. 92. 
MARNIE adv., Boh. marne; nikczemnie niepożytecznie, da- 
remnie, citcl, Dcrgebenei, u:n|'on|t, unnii^. Czas marnie 
upływa ten, którego na pożytek nie obracamy. Pilch. 
Sen. 2. Marniem ten dzień stracił , żem nikomu nie 
nie dał, mówił Tytus. Budn. Apopht. 89. Tak bóg chce» 



46 MARNIG-MARNOTRATNICZEK. 



MARNOTRATNY - MARNY. 



abyś nie d/ugo zazyj , czegoś marnie nabył. Opal. Sat. 
27. Król łakomstwa, pogladając tu na świat, jakoby 
■wilk marnie, A "zego gdzie dosieże, to do siebie gar- 
nie. Bej. Wiz. 167. Nic się do serca marniej nie wle- 
pi , jako to , do czego kto z mJodu przywyknie. Modrz. 
Baz. 55. Bodaj cię marnie piekJo zabiło. Teat. 30. c, 
76. Ten oszust , bogdaj go marnie zabito. Teat. 50. c, 
71. na zgubę wieczną. MARMĆ , ił, i, act. niedoL, prze- 
marnić dok., {Boh. maijm , -iti, mrhati, zmariti; Carn. 
potrutiti); marnotrawid , marnować, iicrid^cubcm , fi^Ietflt 
burdibrinjjcn. Marnie czas swój. Tr. MARMC.4, y, i., oso- 
ba marna , próżna , eine Iccre eitle |*cr|'oii. Jakoż ona mar- 
nica (śmierć) przykro machnie kosa. Bej. Wiz. 85. cf. 
mara. MARNICIEL, ob. Marnik. MRMEĆ, iał, ieje, 
netitr. niedok., marnym się stawać , nikczemnieć , znikać , 
sergeben, in Suftcn jcrgc^łcn, iierfiirinben , fi4 oerjebrcii, 
clcnt tfcrbcn. Owce strzyżone przy zimie , nim obrosną, 
od zimna zmarnieją, źe zdychać muszą. Haiir. Ek. 128. 
To się gryźć mam potwarzą , i marnieć od troski ! Zab. 
8, 335. liyrk. Od wielkiego chudniejąc i marniejąc ża- 
lu , najmniejszym się nie posilał pokarmem. Tr. Tel. 
448. M.ARNIK, a, m., marnotrawca, rozrzutnik, ber 
SerfiŁrccnbcr : Sorab. 2. brojaf; Bo/i. rhnć; Ecc/. MOiniuKa. 
On marnik. Bej. Wiz. 51 b. MARNOCHLUBNY, a, e, 
Slov. marnochluny; próżny, chełpliwy, rubmuiilii] , ettci. 
Ludzie marnochlubni. Modrz. Baz.' 197. MARNOMO- 
WNY, a, e, — ie , adi-erb., marno, próżno gadający, 
pletliwy, fcfcrcal^aft, grunMo^ rcbenb; ^h. marnómluwny 
vaniloquus ; Ecd. cyec.iOBJK) vanilnquor. Marnomowność 
Slov. marnomiuwnosl. MARNOŚĆ, ści , z., próżność, 
nikczemność ; Boh. et Slotf. m.'irnost; (cf. Ger. 3)Jdl)re, 
Wlabrtbtn); bie gitelfcit, ba m±ti babintcr ift, bic 2[Bcrt[)lo= 
figteit, ^erganglidtfcit ; Sorab. 1. himiofcż, (cf ginaćj; (cf. 
Carn. et Yind. marnost, marlivost diUgentia , cura). Mar- 
ność nad marnościami , a wszystkie rzeczy marność. Leop. 
Eccles. 1, 2. Bibl. Gd. Rzucam marności świata. Teat. 
8. c, 37. MARNOTRACTWO , MARNOTRAWSTWO , a, 
n., Boh. marnotratnosl; Carn. potrata ; Yind. potrata , 
sapraulenje; Boss. motobctbo; rozrzutność, 5Jfrf4iBCnbung. 
Nierząd albo marnotraclwo n.ijwięcej miedzy ludźmi plu- 
sy. Falib. Alb. Przez młodych ludzi zbytki, marno- 
traclwo się szeroko rozkorzeniło. ib. Czas na marno- 
trawstwie traci. Teat. 8, 68. Hojność, skoro zacznie na 
rzeczy niepotrzebne tracić , staje sie marnotrawstwem. 
Boh.'Zamoj. 318. Aras. Sat. 55. M.4RN0TR.\TA, y, z., 
n. p. Wynajdujemy tak rozliczne zbytków i marnotraty 
obyczaje. W. PoH. W. 2, 352. utrata marna, ba» Scr^ 
gcuben, SScrfiiccnbcn. fiej. Z»< 60 h. M.\R.\0TR.\TN1K, 
MARNOTRAW.MK, a. m., MARNOTfiAWCA, y, m., MAR- 
NOTRATNICZEK, czka, m., demin. , fio/i. marnotratnik, 
marnotratce , darmotrat; Siov. mśrnotratnik, mrhać; So- 
rab. 1. schlamuwar, zwohlożtarski ; Yind. flilemar , sa- 
praulenik , sapraidayez, fagnauz, respraulavez , sapraule- 
nik, potreknauz ; Carn. saprayliyz, potreknayz; Croat. 
postroshlivecz, potrosslyivecz ; Boss. mot^ł, MOTUra , 
epura; utratnik, rozrzutnik, ein Scrfc^toenber. Marnotra- 
tnik ten wszystko przez gardziel przepuścił. Fur. Uw. G 



2. Pelr. Hor. 2, N b. Marnotratniczek dobro ojcowskie 
wszystko nikczemnie obrócił. Falib. Dis. D 2. Marno- 
tratnicy, kiedy objad zjedzą, Czasem o głodzie przy wie- 
czerzy siedzą. Bei. Zw. 217 6. Syn mój marnotrawca, 
hultaj i kostera. Teat. 7. c, 75. MARNOTRATNY, 'MAR- 
NOTRATLIWY, MARNOTRAWNY, a, e, Boh. raarnotra- 
tny; Slov. marnotratny , marneutratny ; Yind. sanikarn ; 
Slai: rasipljiy; Boss. óiyAaua, epuiEBUu , MOTOecKifi , 
MOTOBarbiil ; rozrzutny , yerftfcroenbcrift^. Król Aleksander 
więcej za marnotratnego , niżli za hojnego od ludzi był 
mniemań. Stryj!;. 686. Tych, którzy na nieczystość ma- 
jętność swoje yyydawają , marnotratne zowiemy. Petr. Et. 
249. Marnotrawne prowadzi życie. Teat. 8, 49. Mierzi 
pana zły rząd sługi marnotratliwego. Kanc. Gd. 218. 
Marnotratna żona. Petr. Ek. 76. Syn marnotrawny, ko- 
medya wierszem Trebeckiego. Marnotratny syn potracił 
yyszysikę majętność swoje , żyjąc rozpustnie. Damb. 909. 
Marnotratny syn w eyyanielii. W. Post. W. 2 , 89. ber 
(ocrfc^wciibcrifie) ncrlobrne Sobn tm dsangelto. — §. Le- 
szka i Wende , marnotratna duszę , I Ziemowita z oj- 
cem, wspomnieć muszę. Petr. Hor. C b. t. j. marnie tra- 
cącą życie , bie ilir 8eben frei^iciDig aufppfertc. MARNO- 
TRAWCZYNA, y, z., Boh., raarnotratnice ; ^oss. MOTOBKa; 
utratnica , bic SScrfdiiucnberinn. Macocha jej największa w 
świecie marnotrawczyna ; nic jej nie brakuje, tylko pie- 
niędzy. Teat. 74, 9. MARNOTRAWIĆ, ił, i , MARNO- 
WAĆ, ał, uje, M.ARNIĆ, ił, i acł. niedok., rozgardyas 
stroić, nikczemnie tracić, hulać. oerfi^lBenben , oergcu< 
bctt , uerprnffcn; Boh. zmariti, marjm; Sorab. 2. broisch, 
(cf. broić) ; Sorab. 1 . schlamuyu; Carn. sapraveti, sapra- 
vlati, (cf. zaprawiać); (Carn. marnam-- bajać ; Marna = bogini 
deszczu; cf. marnujem , marnuvati operam navare , mar 
cura); Yind. saprauit, sadajat; (Yind. marnuyati, marnu- 
jem loguor , marn senno; cf. Ger. 2)ii'ibre ; ap. Utphil. 
merjan). — Na nic cię, tylko abyś jadł, pił i marno- 
wał. Opal. Sat. 6. Długów narobił, marnuje wszystko. 
Teat. 27, 149. Pieniążki zmarnował. Teat. 45. c, 135. 
Nie trzeba marnotrawić czasu. Teat. 6. c, 56 , bie ^ńl 
»crf(^iucnbeii. Marnowanie Croat. poteplanje. — §. Mar- 
nować konia i t. d., marnie niszczyć, tracić, nędznic, 
ju ®runbc ridjten, umfommen lajfen. MARNY, a, e, pró- 
żny, niewiele warlający, nikizemny, citcl, fl^lec^t, nlĄt 
oiel tpertb, »ergebli$, oergduglic^. Sorab. 1. proznoftziwe, 
zahinite; (Carn. marne, marliy studiosus; Marna = bogini 
deszczu; marn, marliu = pieczołowity, staranny). — Mar- 
ni są wszyscy ci ludzie, w których nie jest yyiadomość 
boska. Leop. Sap. 15, 1. (nikczemni. Bibl. Gd.). Mar- 
nych marne rzeczy straszą. Pilch. Sen. 204. Marna chlu- 
ba świecka rozumieć się tym , czym kto nie jest. Bej. 
Ap. 18. Młódź Turecka bardziej waży na chłopięta. Niż 
na panny, marniejsze w tym są nad bydlęta. Paszk. Dz. 
54. O marną cie rzecz proszę; daj mi rękę, że uczy- 
nisz. Boh. Kum. 2, 124. Walens cesarz, od Gottów 
porażon, yv jednej marnej chałupie, gdy z bitwy uciekł, 
spalon. Biel. 17. — §. 'Marny do czego = niezdatny , utt' 
tauglic^. Popiel Wtóry, do rzeczy czynienia marny, naj- 
mniej nie dowcipny. Krom, 45. Udali Bolesława za gnu- 



MARODER - MARSK. 



MARSORODNY - MARSZAŁEK. 



47 



śnego , niezgrabnego i do zawiaiiowania powinności ksią- 
żęcej marnego, ib. 182. 

MAROUER , a , m, z Franc, drab , rabuś , ber SKarobeur. Tr. 
(pospolicie żołnierz , który odłączywszy się od armii , od- 
daje się grabieży. 5]. 

MARONA, y, i., gatunek większych kasztanów, z Wfosk., 
citic aHaroiiC, eine 3lvt gnftfltiicii. Jesień marony w pry- 
sku pieczone zjada. Mon. 71, '203. 

MAllS-, a , m., ^. 1 ) bożek wojny i żo/nierslwa u Rzymian. 
Kras. Zb. 2, 125. bfr Jtricg^flott SDJarś; Doh. et Slov. La- 
don, Smrtonoś , (cf. Lado); Cnrii. Ladon, Tor, Tórk , 
(cf. wtorek), Radagost , (Tórka < riellona) ; Yind. Tork; 
Croal. Davori ; (Vrov. Dal. Uavori junachki szine, cum 
uligiiem mirunlitr s. aniniani). Melon. P.ój , walka , woj- 
na, Sampf, Siiog, ©t^Ia^t. Żołnierz waleczny, kiedy wiek 
przesłuży W ustawnym boju , ani Marsa dłużej Wytrzy- 
mać zdoła , składa broń. Znb. 15, 29o. Harab. Lud któ- 
ry w mrozach północnych się zrodzi , Sposobny jest do 
bilwy, do Marsa się zgodzi. Uardz. Luk. 159. I cu- 
dzoziemskiego Marsa świadom. Lemcz. Class. 80. Kto 
się dał związać nieprzyjacielowi. Bojąc się umrzeć, ten 
już nie ponowi Marsa. Lii. Hor. 68. — W Marsa ude- 
rzyć, Marsem ruszyć > do attaku iść, nacierać, cf. marsz, 
ongreifcii , attafircii. Hetman widząc góry od nieprzyjaciół 
0|)Uszczone, uderzył w Marsa, i skoczyć każe w pogo- 
nią. Chrośc. Luk. 104. Gdy wojska nazajutrz Marsem ru- 
szyć miały. Chcąc wiedzieć, jakim sercem iśćby na bój 
chciały, Tak rzecze .... Bardz. Luk. 30. — §. Transl. 
Mars na twarzy = kozieł, kwaśna twarz, groźna, grożąca 
marsowata czyli marcyalna mina , ciii ,fur(^tcrIid)CŚ , brdU' 
enbc^ (Scfi^t, ciiic fncflcrifdje SDiicilC. Razu jednego na- 
stroiłem na twarzy mej tego marsa , którego w potycz- 
kach znaczniejszych zwykłem pokazywać, i z trefunku, 
gdym zajrzał w zwierciadło , samem się go przeląkł. Doh. 
Kom. 4, 208. Śmierć z marsem obróciła na starca 
gniewliwe oko. Zab. 10, 358. Marsem spojrzeć = gnie- 
wjiwie i groźno patrzeć, mit brćiiienbcr Tiiem eiiicn nn< 
fe^en. Nadął się jak półtora nieszczęścia , spojrzał na 
mię marsem, z miną, Panic odpuść, jakąś dziką, zain- 
dyczoną. Teat. 21, 151. Marsem spojrzawszy, krzyknie 
na mnie. ib. 29, 71. Jeżeli mąż na nie spojrzy mar- 
sem, oczy natychmiast spuścić powinna, ib. 27, 68. — 
§. 2) Astronom. Mars, imię trzeciego planety, znaczący się u 
astronomów c^. Kras. Zb. 2, 125, bcr ^*latict Tłari. Chmiel. 
1,173. Pod Marsem rodzą się marcyalislowie , odważni, i 
nieustraszeni. Susz. Pieśń. 3 (J. ■ — §. (Jhym. Mars, imię 
żelaza, tai Cifcii, (cf. marcyalne wody). iW Pam. 15,330. 
Pochodź, ihiircyalny, Marsowy, tnarsowaty, marsorodny, 
marcyatista; cf. marzec, marcowy. 

'MARSARD , u, m., W ziemi Pomorskiej dań, która por- 
tem, a/Jas marsard za starym postanowieniem książąt Pol- 
skich była zwana , kasujemy. Herb. Stnt. 747. Whd. Jag. 

MARSK. ob. Zmarsk, bte Siiiijcl. MARSKOŚĆ, ści, i., n. 
p. Kiedy się ciało nie tuczy, a zawzdy z niego nieco od- 
chodzi , a nic nie przybywa , ztąd zbytnia szczurość a 
marskość pochodzi. Sienn. 568. Spicz. 235, niegładkość, 
rmarszczenie, pomarszczenie, bte ŚRBitjligfcit. 



"MARSORODNY, a, e, bitny lud rodzący, §elbeii erjeugcnb. 
Wisła marsoroda. Zab. 9, 300. Zab/. iMARSOWATY , a| 
c, — o adierb., marcyalny, bojem groźny, niartialiftff , 
friegerifd;. Czarne oko delektuje , marsowatc odkazuje. 
Comp. Med. 699. Surowi, tetrycy, marsowaci, nigdy się 
nic śmiejący. Chmiel. 1, 70 L Człowiek zsiadły, krępy, 
marsowaty, krew' mu oczy zasłaniała. Kiadz. 32. Ran- 
niejsze spotkanie może cię wprawiło w marsowaty hu- 
mor. Teat. 36, 34. MARSOWY, a, e, od Marsa , 'SSlmi • 
Marsowa gwiazda. Cn. Th. ob. Mars 2), ber flanet 3)?ar«. 
Miroszewski chciał założyć szkołę rycerską albo akade- 
mią Marsowa przy akademii Krakowskiej. Yol. Leg. S, 
476, t. j. wojskową, oinc ^U-icg«|d;iiIe, OJitterafabcmic. Kró- 
lowie dawni zaszczycali przodków naszych w Marsowym 
dziele. Mon. 65, 51. Tu niebo miłe i powietrze zdro- 
we, Lecz burdy wszystko pustoszą marsowe. Zab. 6, 238. 
— g. Transl. Marsowy, marsowaty, marcyalny, groźny, 
mnrtinlifd) , fricgerifcŁ. Pełen ognia w oczach Marsowego. 
Jaht. TeL 12. 

'MARSTWO, a, n., n. pr. Nabuchodonozor , jaki los czekał 
w przyszłości mocarstwa , W złotej osobie gliny znaczy 
marstwa. Zab. 14, 156,? cf mara, sen, widziadło. 

MARSYLIA, ii, z, SWarfcitlc, miasto nadmorskie Francuzkie, 
Dykc. Geogr. 2, 150, miasto to, portem powszechnym 
okrętów kupieckich na morzu śrzodziemnym. Wyrw. 
Georg. 3 1 6. 

MARSZ, u, m., MARSZERUNEK , MASZERUNEK, nku , m., 
z Frań'--, pochód, podróż czyli ciągnienie wojska, lub 
jakiej dzielnicy jego. Jak. Arl. 5, 508 ; Yind. marfh, hod, 
hoditje; S/af. polazak ; Hoss. nox04i ; (cf Sorai. 2. mar- 
szno prędko), ber iWarf^ , ber 3iig dnn Slrmce. Marsz 
wojska , aby szedł równo , powinien żołnierz iść podług 
taktu, który dobosze wybijają na bębnach. Pupr. W. i, 
588. — §. Muz\ka do marszu, ber SBiufA , bie iffiufif }u 
eincin SDiarfc^e. Crali trębacze marsze , któremi się żoł- 
nierze przed potyczka pobudzać zwykli. Zab. 5, 79. Alb. 
Pochodź, maszerować, wymaszerowad i t. d. 

MARSZAŁEK, łka, »«, {Boh. marśalek; Yind. marefhal; 
Ross. tiapiua.i^B; Lal. med. marescalcus ; Gall. marechal); 
ber 93?arf4)nll, pod królami Francuzkiemi z domu Karola 
Wielkiego, należał tylko do straży i dozoru koni książęcych ; 
(cf obsol. Pioss. KOHMUiiH marszałek nadworny; dziś ko- 
niuszy). Jakoż nazwisko marszr.łek, utworzone ze skła- 
du dwóch słów starej Niemczyzny Wlaxd) , (cf raarcha), 
konia, i (si^alf mocnego, rządcę, dozorcę (sługę) zna- 
czących. \ar. Hst. 5, 471. (Bohorilz derival a marka 
granica; administrator (inium). Co w prywatnym domu 
gospodarz , to w Polszczę i na dworze Królewskim mar- 
szałek ; jego powaga równa się cum m.igno magistra au- 
lae Galiicae. Sies. 1, 249, cf Hoss. k.iiomhukł CTcneHHbiu. 
Urząd marszałka Koronnego, SrLMiiiiar|'d)aU , i nadworne- 
go , §>ofiliar)dinB , ten jest , iż ma być sprawcą i mistrzem 
wszystkich dworskich ceremonij , popisować dworzany , 
im płacić, goście i rady przyjmosvać, występki miarko- 
wać , wszystko ordynować na dworze etc. Herb. Siat. 
187. Marszałkowie wielcy, ©rpPninridjalle , obojga naro- 
du są pierwszemi w rzędzie ministrami ; tych raarszałko- 



48 



MARSZAŁKOSTWO - MARSZCZKA. 



MARSZCZYĆ - MARTWIĆ. 



wie nadworni zastępują. RaJa nieustająca miała takie 
swego marszałka. Izba poselska obiera marszałka sejmo- 
wego, 3teitf;śtag^marfcf)n[l , podług aUernafy między trzema 
prowincyami przypadającej , (cf. laska). Na wszelkich sej- 
mikach obierają naprzód marszałków, Sanbtaijamnrfc^alle. 
W trybunałach głównych jest także marszałek. Kras. Zb. 
2, 128. — g. Traml Ogólnie przełożony, ciii 2>in\3C)'c^ter. 
Marszałek rządca dworu, pana zastępuje. Kras. Pod. 2, 
203. Slav. dvórnik ; /Ja^. naredbenik; Ross. ynpaBiiTejib ; 
Eccl. c.i3')KÓ0HaqajibHiiK-B , iwapma.iOKB , ber ^"^nii^Iiofmeiftei'. 
Zdałem ci rząd domu mojego , jesteś w nim marszałek, 
komissarz , Major domus, zgoła drugi ja. Teat. 19. b, 5. 
Marszałków dworu królów Francuzkich zwano Mnjores 
domus. Sk. D:,. 715. Merkury, marszałku boży. Petr. 
Bor. B. 4. Marszałek weselny' biesiadny, ber Ś?nrid;ntl 
Be^ einer $[i(J)5eit, ©ajłcrci) ; Sorab. 1. braschka; Yntd. 
starafhina , natozhila; Ross. TUCflUKOil, (cf. drużba). 'Za- 
rzec, marszałek swadziebny, który radzi na weselu. Man. 
paranjjmphus. Marszałek taneczny, rej wodzący, chorngus. 
Cn. Th. Carn. plcszovod , kolovod, ber Sortatiicr, 9liiffiit)= 
rer eiiic>? irtiljC'! Mai-szałek pogrzebny, designator. Cn. Th., 
ber bita SeirijciiDcijanijinp amn'biicł. — §. U flisów marsza- 
łek, jest pierwszy (lis od sztaby na szlymborku. .lagier. 
Mskr., ob. Podmarszali. MARSZAŁROSTWO , a, n., urząd 
marszałka, ba-j 3[)?nrfcl)allamt. — §. coli. Marszalek z żoną, 
ber a}Jarfd)att mit fciiier ©emabliiiii. Państwo Marszałko- 
stwo pojechali. M.\RSZAŁKO\VA, y, ?, żona marszałka, 
bte SOiaridiatliuit. Mokotów Księżny Marszałkowy Lubo- 
mirskićj, pod Warszawa. Dykc. Geogr. 5, 180. MAR- 
SZ. VŁlvO W. VĆ , ał, uje, intr. nledok. , przewodniczyć, 
przodkować, przodem iść, cf. kałauzować, uomii ijc^cit , 
sorter (jcbcn, auffiihren. Jutrzenka od wschodu marszał- 
kuje słońcu. Haur. Sk. 183. Zorza zaranna wschodzą- 
cemu marszałkując słońcu , dzień nam pogodny obwie- 
szczała. Tr. Tel. 108. Cnota marszalkowala słowu, a 
słowo głosiło cnotę. Bals. Nied:-. 2, 88. Przed twarzą 
jego marszalkuje zaraza. Birk. Ckodk. 29. Kiedy on idzie, 
brzuch mu marszałkuje. Który śmierciami ptastw, zwie- 
rzyn ładuje. Min. Byt. 5, 551. MARSZAŁKOWSKI, a, 
ie , od marszałka , ?jjarfcj;all'3 ' . Urząd marszałkowski. Nar. 
Hst. 3,471, (ob. Laska). Straż marszałkowska, ob. Kruk. 
— A nam co do Pańskiego stołu? będziemy mieli nasz 
marszałkowski. Zubi. Z):. 35, dla osób mniej dystyngwo- 
wanych drugi stół. 
MARSZCZKA, ob. Zmarsk . zmarszczka. MARSZCZYĆ, ył , 
y, cz. nieduk., zmarszczyć , umarszczyć dok., {Boh. wra- 
stiti, swraskati , swraskowati, swraśtiti; Sorab. 1. morź- 
cźu, zmorfcźu , zmorźcźu ; Sorab. 2. ropiseh, (cf. ropić); 
Bosn. smersiti , zamrrisiti, smrriskati , fraskati , smarsiti , 
suerusgjatti , verusgjati , fraskati , naiesgiti (cf. najeżyć) , 
ruditi , naruditi ; Rag. namarskati , braskati , nabraskati ; 
Croat. guzati, rugali; Dal. fraszkam ; Yind. gerbat, sa- 
gerbati, gerbazhiti, sgerbuvati , sgerbati , vrapati , vrapu- 
vati, sgusati , narugati; Carn. sgerbiti , gerbazhiti, ger- 
bazhem ; Ross. jiopuiHit , cjiopmuTb , CMopmnBart , (cf. 
moryczyć), cynnib , Hacyniiib (cf. sępić) , XHypHTb ; Lal. 
marcescere; cf. Ger. Wnijń); w zmarski składać, fałdo- 



wać, strzępić, ruttjeln, faltcn, in galten iinb Sunjcln Icgeit. 
Nic nie robią te panny, tylko garnerują. Blondyny tre- 
fią, marszczą, rzną, sztukują, I jak kiełbasy nadziewają. 
Teat. 24. b, 8, (cf. kędzierzyć). Marszczony , zmarszczo- 
ny, pomarszczony, marszczysty, pełen zmarszczek , faltig, 
UpU galten; Boh. swraśtily, swraskaly, wraskawy, rasny ; 
Yind. gerbast , sgerban, gerbau , sgusau ; Carn. gerbast, 
gerbazh ; Rag. braskao, nabarskan, smarskan , namarskan; 
Sorab. 1. zmorskoyite; Ross. MopmnnoBaTbiH , óopHCTuB, 
na6opiiCTUH , oópiosrjŁiH ; Eccl. epacKaBbiii ; (cf fałdzi- 
sty). To lekarstwo ciało marszczy. Tr. Suknia marszczo- 
na. Radź. Ex. 28, 4. Czoło zmarsczone latami. Teat. 49, 
117. W samym niebezpieczeństwie nie zmarszczyła czo- 
ła. Leszcz. Class. 50. (cf. kozła na czele postawić). Po- 
nuro patrzy , sępa umarszczył na czole. Przyb. Ab. 98. 
Zawsze zmarszczone czoło wad oznacza wiele. Hul. Ow. 
34. Nos marszczy. Kanc. Gd. 83. — MARSZCZYĆ się 
recipr., stawać się pełnym zmarszczków , rmiicliij tDCrbeil ; 
Boh. scwrknauti se, scwrkati se ; Yind. ovrapati f e , sa- 
yrapati fe ; Rag. marscjaviti ; Croat. rugam ; Ross. 6pi03- 
rH3'Tb, oópiosrHyib. Twarz jej się już od starości mar- 
szczy. Ld. — - §. aclioe Marszczyć się = czoło marszczyć, 
kwaśno patrzeć , bic Stiriie ruiijeln , eiii faiicr @t\iiit ma- 
cica. Tu on od gniewu z oczu iskry sypie , Marszczy 
się czołem, i w wargi się szczypie. Zegl. Ad. 81. MAR- 
SZCZENIE, ia, n., subst. verb., bnś SfJmijClii ; Fmrf. sgerba- 
nje ; Bosn. smrriskanje. 

Pochodź, zmank, zmarszczek, zmarszczac , zmarszczyć, 
luymarsznzać , rozmarszczac. 

MARSZOWY, a, e, od marszu , SDhuf^ = ; Ross. no.\04HbiH , 
ob. Pochód , marsz. 

MARTA, y, i-, imię białogłowskie , OTartlia ; Ross. Mapea. 
S. Marta siostra Łazarza i Magdaleny, hras. Zb. 2, 129. 
— Prov. Nalazła Marta Golarta. Cn. AJ. 552, (trafił swój 
na swego, dyabeł na poganina). Ezopowi się ożenić za- 
chciało, I w nim się Polskie przysłowie wydało. Znaj- 
dzie Marta swpgn Tarta. Jabt. Ez. C 5. 

MARTAHUZ , MARTAUZ , a , m., Croat. martolosz , ciii Scc< 
leiiwcrfiiufer , TOciifd^cnbieb. Ludokrajce w Węgrzech mar- 
lahuzami zowią. Klon. Wor. 26. Kmil. Sptt. B 2. Co 
to za niesłuszność , gdy kto wolnego człowieka kradnie 
i przeda, jako czynią Tatarowie , Turcy, martauzowie. 
Petr. Ek. 110. Judasz marlauz. Pot. Zac. 5. 

MARTWAKl plur., robią się na zgłąbiałościach rosnących 
na skórze , ale szczególnie na rękach i nogach , od gwał- 
townego uciśnienia. Dykc. Med. 4, 187, ob. Martwa kost- 
ka. 3Jeri>ciifiiotcn , Ueberbeiil, cf nagniotki, cf. modzel. 

MARTWIĆ, ił, i, cz. niedok., umartwić dok., (Boh. mrtwj- 
ti , unartwiti , umrtwowati; Slov. zmrtwiti ; Yind. mertva- 
zhiti , vkoritij ; §. 1. martwym czynić, umarzać, umo- 
rzyć, morte afficere; sed hac signipcatione raro nsita- 
tum; toDtCit. Zezwalajmy na wolą bożą; dobrze wszystko 
uczynił , i kiedy dał był żywot naszemu przyjacielowi , 
i kiedy go umartwił. GU. Post. 309 b. — fig. Rozruchy 
te Król darunkami do czasu tylko bardziej przymartwił, 
a niżeli umartwił, siippressit magis , quam sedauit. Krom. 
612. Synod otworzono kwoli umartwieniu rozerwania 



MARTWIĆ - MARTWIEĆ. 



M A R T W 1 E M E - MART W Y. 



49 



w kościele , exlinguendi schismatit causa. Krom. 4ł2. — 
§. Transl. Dręlwić, czynić ze co (iręlw;ieje, erftnmn ma' 
ijin. Plastr ten martwi członek. Tr. Żywe srebro mar- 
twić ' stałym go robić , Ouctfrilfccr tóbtcti , (i ftgircn. — 
§. 2) Transl. Martwić, umartwiać, tlieolog. mortificare 
aliquem, caftcocn , frcujiigcii, toJłeii; {Sorab. 1. fmertofcźu; 
Carn. doiitrcli , doblSram; Yiiid. martrati , pefuvati, ka- 
fhligatij. Chrześciańska powinno.<ć, ciało i pragnienia 
swoje martwić. Tr. Umartwiajcież członki wasze. Rej. 
Post. T. 3. Ciało swoje ukrzyżowali a umartwili z po- 
iądliwościami swemi. tb. Q. 2. Na obroku skromnym 
ciało Niechajby się umartwiało. Groch. W. 34. Zacina 
sekta nie miiiła nigdy ludzi tak świętych , i umartwio- 
nych i światu i ciału. Sk. Kai. 277, (ber 2Bdt n()geftor= 
ben). — |. Martwić , dok., zmartwić kogo = gryźć go, za- 
smucać, frasować, cillPIt fróllfcn, ktnitiClt. Martwiłoby mię 
to mocno , ujść w jego rozumieniu za laka. Teal. 33. tl, 
41. 'Łatwo poznać, jak marlwion myślą jest zgryźliwa. 
Teal. 45. b, 8. Miej w bogu nadzieje , Ten co umar- 
twił, może was pocieszyć. Kniaź. Vocz. 2, 221. Umar- 
twienie, zgryzota, frasunek, Srńiifimg, Jliinimer, 35ctrfit)= 
nip. Schnie z umartwienia. Teal. 28, 45. Zkąd ten lak 
wielki smutek, Zr^pewne musisz mieć jakie umartwienie? 
Teal. 25, 86. MARTWIĆ się reńpr., gryźć się, fra- 
sować się, firf) barmen, frńiifcii, grńmcii. — p,. iheoL Zwy- 
ciężać siebie i swojo skłonności , dobrowolnie dokucza- 
jąc sobie , ćwiczyć się w mniemanej doskonałości , fii^ 
caftcnni, fretijigen. MARTWIENIE, ia , «., subst. ad, iai 
JiJbtcii, grtóMcn, Jireii|igcii , gafteueii. Martwienie kogo, 
mortificalio. Cn. Th. M:irtwleni.T siebie samego, śrzodek 
do umartwienia, ib. Uiiiariwienie , skutek martwienia. 
Cn. Th. 1185, powściagnienie złych pożądliwości, oby- 
czaj pohamowania od grzechów, przcstniue źle czynić. 
hej. Post. T. 3. luit. (id. 39. Nawrócenie do Pana na- 
leży w umartwieniu st:iicgo człowieka , a obżywieniu no- 
wego. Kai. Ud. 39. MARTWICA , y, ż. , martwa zwierz- 
chnia kora na drzewie , bic obete SRinbc "iii Sniiml 
Skóra wnętrzna bzu, która jest pod martwicą, purguje 
dołem i górą. Syr. 1500. Czynią syrop bzowy, z skó- 
rek śrzednich między ujaitwicą, a oslatnią skórką od 
drzewa. 5//). 1507. (liuh. martwice parały »s; Cain.mct- 
tviza puralysis, baldry.in ; uilica morlun; IJosn. mrricina, 
telesiiia cadaver). MARTWIEĆ, iał , jeje, neulr. nieduk., 
zmartwieć dok.. Boh. mrtwćti , znirlweti mori, animam 
agere , umierać; torpesi.cre, emnri, slnpesi-.cre ; Ross. Mcp- 
TBtTb , oiwepiutib, noMepTBtrb ; drętwieć, nie czuć sie, 
czucie puslrad;ić , nieczułym się staw.-ić , nieruchawym, 
krze|)nać, prupr. et pg., cfftnrren, nbfłcrbcii, ficif ifcrbcn, 
fiillflp^ llHTbcn ; Sorah. 1. woprostnu. Wyrwawszy tesak 
przy buku miany, onymże w się szargnąf, I wskok z go- 
rącej rany martwiejąc wytargnął. Żcbr. Oiv. 82. moriens. 
Przeszłej zimy omałom nie skościał , i rękoma od mrozu 
zmartwiałemi już władnąć nie mogłem. iJon. 08, 291. 
Lekarstwo , koinuby oczy poczynały martwieć , żeby lue- 
mi ruszać nie mógł .... Syr. 989. Wszystkie członki 
martwieją we mnie; ledwo odetcluiąć mogę. ^ca^ 53. d, 
51. Zmartwiałam, na oczy padają mi ciemności, Coż 

Stownik Lindegt wyd. ?. Tom Ul. 



stoisz serce? patrzysz na tak srogie złości? Dardz. Trag 
476. Na żałosną nowinę zmartwiała, i siły pozbywszy 
upadła. /*. Kchan. Orl. 1, 127. Zmartwiałem, czytając 
ten liścik. Teal. 4, 89, (struchlałem). W dzikich zarośli 
ponurzony cienie, Często step żyzny martwieje odłogiem. 
Zub. 14, 101. Nar. 'martwienie, ia, n., neulr.. Mar- 
twienie członka abo ciała , gdy martwieć poczyna abo 
martwieje; gangraena. Cn. Th., tai ?lbfterben, Grftarren et- 
lic^ ©liebc^; (Erd. McpiirbHie blednienie z bojażni). MAR- 
TWO adverb. adj. martwy, bez czucia, tobt, gefiiblloS. Hoit. 
nb)iłi'B MepTBO lak [lijany, że o sobie nie wie. "MARTWO- 
BARWY, :i, e, blady, tobtciifarbig , \'ind. mertuskofarbast. 
MARTWOŚĆ, ści, i, Uoh. mrtuosl, zmrtwelost; Hoss. et 
Eccl. MpiTiiocTb (2. McpTcocTb, McpTBCHHOCTb trupia cera; 
Rag. marlviIlo lenl\ludo)\ g. 1) zdrętwiałość, nieczułość, 
nieruchawość, bic j^iiljllpfigfcit, (Erftarnmi]. Pamięć pićrwszej 
rozkoszy martwość jego wzruszy. Teal. 48. b, 22. — §. 2) 
concrel. Rzecz martwa, (twai ioiki, Ccblofce!. Mamźe na 
to przystać, by ożyła la martw-ość! (statua Amora). Nie, 
nie ożyje ta martwość nigdy. Teal. 30. (/, 18. Boh. mrlwoia; 
Bosn. mrricina. MARTWOTA, y, ś., stan martwości, ber 3u= 
fłnnb beS Jobel Z nocnej świat niezmierny wyrwałeś mar- 
twoty. Przyh. Ab. 11. MARTWOWIERNY, a, e, mają- 
cy wiarę martwą , bezdziclną , »cii tDbten , ni^t Icbenbł" 
geit ©lailbcit. Bez miłości może być człowiek wiernym . 
i prawowiernym ; ale martwowiernym , i żadnćj nadziei 
zbawienia nie mającym. Smolr. Apol. 26. MARTWY, 
a, e, (Boh. mrlew, mrtwy, zmrtwely, umrlćj; Slov. 
mrtwy , bezduśny ; Yind. mertou , v'merl , merteu ; 
Carn. i;icrtve; I:'ag. martnv, martaz. (marUl san, niar- 
tvillo = letarg); Croiil. me>tev; Bosn. martav, mrritav; Slav. 
mertay ; Hoss. McpiBt, MopiBUu , (MepTBCHHhia trupi), 38- 
MepJuB); bez życia, nie żyjący, umarły, tobt, kbloi. Le- 
dwie nie martwemi ustami ojca mego był im zalecony. 
Teal. 19. b, 7. Chrystus z martwycji wstał. Groch. W. 
74, ob. Zmartwychwstać. Kanc. Cd. 104. Skaczą zające, 
gdy ich lew martwy nie słyszy. Min. liyt. 3, 358. Po- 
znała puklerz miłego. Wzięła w rękę i zbladła. Nie rze- 
kła słowa żadnego. Jęknęła i martwą padła. Kras. Oss. 
B Z b. Po przeczytaniu listu , stanął król jak martwy. 
Nieme. Król.. 2, 199. Tłuczone korzenie pietruszki, gdy 
w łono niewieście natkane będzie , martwy płód i łoży- 
sko wywodzi. Cresc. 213. — Transl. fig. Zdrętwiały, nie- 
ruchawy, nieskuteczny, niedzielny, finrr , fteif, tObt, fatt, 
leDIo^, lintbatig. Łatwiej może być ożywiony członek mar- 
twy, który jest w ciele , niżli odcięty, albo oderwany. 
fjrbsl. Nmik. M 6. Nogi drżały pode"mna, język martwy 
nie mógł przemówić i słowa. Staś. Niim. 2, 02. Wiara, 
nieożywiona dubrcmi uczynkami, jest martwa. Lach. haz. 
1, 219. Martwa cnota bez ludzkości. Tr. Tel. 416. Mar- 
twym jest członkiem społeczeństwa, kto nic pracuje. Gai. 
Nar. 1, 255. Martwa kostka ■ pecherzykowata nabrzmia- 
łość na rękach lub nogach. Perz. Cyr. 126, ein Scroen' 
fitotcn, Itcbcrbctii, (cf. martwak), ob. Kostka. — Wole na 
gardle martwemi guzmi abo kostkami zowią. Sienn. 519, 
ber Srppf (im ^alfe. — Meehan. Żywe siły są siły ciał sto- 
jących w ruchu ; martwe zaś , w których , jako to w sile 



50 



MARTYROLOGIUM - MARY. 



MARY A - MARYASZ. 



tłoczenia, przyczyna skutkująca nie ma ruchu. Jnk. Mat. 
4, 21. Kqly martwe w fortyfikacyi , nie mające znikąd 
obrony żadnej Jak. Art. 5, 301, et 2, 421. ungctcdtc, 
ofrlorne ffiinfcl . bic non feiner ©cite ijcr som ©cfdju^ flcbccfł 
iDCrbcn. Węgle martwe = zgasfe, tcbte, niiśflclóft^te Ślo^lcn. 
Sole alkaliczne, bądź to martwe, bądź ■wylotne, nazywają 
się w powszechności macicami. Juk. Art. i, 47, ^nrtcsi 
Sllfalt. Martwa pokrzywa , ob. Pokrzywa. — Morze mar- 
twe w Palestynie. Hub. Wst. 159, tai łobte fUm. 

MARTYROLOGIUM, ob. Męczennickie dzieje, 

MARUCHNA, y, ż., demin. blund. nom. Marya, SKorie, SWO' 
riei^eil. Drugiby chciał paść trupem przy swojej Maru- 
chnie, Choć jej z nosa i z gęby, jak sto dyabfów cu- 
chnie. Zab. 15, 64. 

MARUDA, y, m, nudnik, gawęda, Slot. zahaleć; Vind. mu- 
diz, samuda, mudnik, shulei, shulovez , halei, kofnuyauz, 
cilt lailfllDClltgcr SDJcnfd). Poszedł przecie maruda przeklęty. 
Teal. 27, 1)9. Ciiimeryk , porywczy, maruda, ib. 35. d, 
76. Jest tu Dizarski, bogacz, a wielki maruda. Treb. S. 
Al. 74. Uchodzi za największego w świecie gdyracza i 
marudę. Teat. 24. c, 68. — (Maruda, z Franc. niarodeur, 
żołnierz odłączający sie od wojska, dla rabunku, cilt Wia-- 
robeur, ©nibeiihiibcr). 'MARUDA, y, z., MARUDNOŚĆ, 
śc\ , ź. , zniudność, mitrężność, nudność, Sniiguiciliflffit, 
Caiigfamfcit; Ltoh. wahawost; Yind. mudenje, muditje, sa- 
prcga , samuda; Hoss:, iweae^a, McjJCHHOCTb, McxiHTe/ib- 
HOCTb, KOCHOCTb, liocHtHic. MARUDNY, .■!, e, — ie adv., 
nudny, żmudny, laugircilig , IniHiffliu ; Dah. wahawy ; Yind. 
muden, kelcn , medliu, omuhaun , shulast, pozhefen; 

Hoss. KOCIIblH , KOCCHTb , KOnOTIliH , KOIlOTOKl , MCJ.lllie.lb- 

HUB, Me4JeHiihiH. W jego rozumieniu uchodzę za ma- 
rudną kobietę. Teat. 35. d, 41, MARUDZIĆ, ił, i', intrans. 
niedok. , łabudać, powoli robić, nudnie się ociągać, jaih 
bcni, Jligcrn; Boh. wahati, (cf. wahać sie); Sorab. 2. sze 
kommuźisch ; Yind. muditi, odkladiti, odlashati , kefniti, 
kefnuvati , omuditi , shuliti ; Hoss. Me,ie4iiTb, nOMCJiejHTb, 
UHUiKarb, luniuKaTbca , uiuui.iiiTb , ryaaib , Momaib, ua- 
jaH4aTbCfl, iipoBajaiuaibca, KOCHHTb, KociitTb, yiiOCiiiiTb. 
Nie marudzie tak długo , w tej okoliczności bawić nam 
nie trzeba. Teal. 1, b, 82. Mój dobrodzieju, nie marudz- 
ie, i wyjdź co prędzćj. Tent. 24. c, 80. 

MARUNA, y, z., matricaria, 2)fiittfrfrni;t ; Boh. nKitećuik (cf. 
matecznik), rjmbaba; Sorab. 1. boża martra ; Carn. re- 
shimbaba ; Hoss. isaKOpóa; Eccl. paót ; roślina utrzymy- 
wana w ogrodach, kwiat 1 ziele mają moc czyszczącą, 
łożysko i martwy płód wyprowadzają. Ład. H. N. 103., 
Kluk. liośl. 2, 237. Zowia ją maruną od matki abo ma- 
cicy, bo macicom bardzo pomaga ; zowia też niarellą po 
Włosku , bo tak Włosi zowia macice. Urzęd. 20l<. MA- 
RUNOWY, a, e, u. p. Maruńowe liś'cie. Ćresc. 286. 

MARUSIA, ob. Maruchna. 

1. MARY plur. num mara. 

2. MARY, a. mar, plur., Boh. mary, Slov. mśry, nosydła, 
(cf. nosidło); Sorab. 1. marę, mary, (cf. mor, cf mara); 
Sorab. 2. borra ; Yind. para, parę, smcrtne parę, mer- 
tvifhki konj , trage , inertizhnu nofdu ; Carn. parę, nosi- 
ło ; Bosn. nosiła ; Croat. lesz mertvechki^, traglye, sz. Mi- 



hala kony; Hung. szent Mihśly lova; Hoss. Ojpi; podsta- 
wek , na którym trune stawią , na których trupa noszą 
do pogrzebu, bie Sa^rc, Ccie^cnbaljrc, Jobtciibnlire. Do mar 
przystąpi , a kwieciem trupa potrzęsie. Birk. Sk. D. 4. 
Synom swoim umierając rozkazał, aby go na *marzech 
(na marachj nieśli. Warg. Wal. 111. Łóżko brać na 
niedźwiedzia , na odyńca mary. Pot. Pocz. 227. — Mary 
poczesne , próżne , feretrum honorarium inane. Cn. Th. 
cenotaphium, etti blopcś Imei 6I;reiibegrdbni6 o^nc SciĄnnm. 
— g. Tranal. Na mary iść, na marach być = umierać, j}er» 
ben , inś ©rab iDanbern , nuf ber Safjre licgen. Ry dziesię- 
ciu synów miał, wszystkichby wolał na marach widzieć, 
aniż jedne ojczyznę. Birk. Zamoj. 35. Patrzaj na tę krew', 
która mię na mary 'Wneteczki wpiawi, z którą wnet wy- 
płynie dusza. Past. Fid. 243., Chrośc. Ow. 303. Wolał 
sam umrzeć, niż żeby miał widzieć żonę swoje na ma- 
rach. Peir. Ek. 64., Teat. 1, 24. Umiera wszystko, tak 
młody, jak stary. Wszystka płeć idzie bez braku na mary. 
Past. Fid. 25. Jeżeli lak bogowie ze wszystkich ofiary 
Chcą Rzymian, czemuż wszyscy nie idą na mary'' Burdz. 
Luk. 25. Nędzarz niech żyje , szczęsny niech idzie na 
mary. Bardz. Trag. 27. Człowiek podeszły, leda dzień 
na mary pójdzie , i jedną nogą na łodzi Charonta stoi. 
Kulig. 179. — fig. Upadek, zguba, Uittcrgaiig, SScrbcrbcn. 
Przemyślał Zamojski, Jakoby nachyloną ojczyznę na mary 
1 na upadek blizki , rozumem ratował, Groih. W. 554. 
Już słodka ojczyzna mary swe widziała. Tylko że ją opa- 
trzność boża zatrzymała, ib. 129. 

MARYA, yi, ż.. g. 1. imię białogłowskie, SWaria; Boh. Mi- 
r j ; Sorab. 2 Marija ; Yind. Maria; Hoss. Mapifl. Marya, 
.Najświętsza Panna, matka Jezusowa. Kras. Zb. 2, 121, 
Me 3n"gff<ii' Miiriii. Święto P. M., Carn. shmarn dan, eiii 
5Jiarieiitng , eiii graiiciitng. Zwiastowanie Maryi, bie ,f;etm< 
flK^mig 51?. Narodzenie P. Maryi, iDinrići ©cblirt. Wniebo- 
wzięcie P. M., SJiarid .'piiiimclfnbrt. Oczyszczenie P, M., {ob. 
Gromnice). Kościół P. M,, bic SOJaritMifircŁc , bie graiienfir> 
dte. — g. 2. Bdlan. Panny Jlaryi len = ob. Lenek , iinfrer 
Jraiieil jlad)^. Syr. 595, ob. Dzwonek Szwedzki, — Panny 
Maryi Dzwonki, hypericnn, St. Jpliaiiniśfrnut. Krup. 5, 157. 
Firletka abo Różyczka Panny Maryi , grrtiien = SóiSleitl. Syr. 
575. (cf krewnik). Panny .Maryi kożuszek, ob. Kożuszek, 
Brytanika. Panny Maryi drzewko , ob. Boże drzewko. P. 
Maryi miętka, Marzymielka, mięlka Grecka, szałwia Rzym- 
ska , Piwonia wonna, karupień Ursino , griineiimiilije, 3JJo< 
rieiiiiii!ii5C. DyL: Med. h, 291.. Crcsc. 255. MARYANA, y, 
z, imię zwyczajne kobiece, dla różnicy od Maryi, imienia 
N. P.. SKnrie, OTaricdKii, (Sorab. 2. Marja {oh. Maryna. Ma- 
ruchna, Alarusia , Marysia); Yind. Maria, Moiza, Minka, 
Mina, Mizai. MABYANSKI, a, ie, od M, N. P., lub też 
od Maryany, 3)iarien = , Boh. Maryansky, [Maryański soda- 
lis, członek arcybractwa Panny Maryi. 4]. Zamiast tych 
w dawnej edukacyi bractw Maryańskich, ustanowiono w 
święta pewne zgromadzenia pod imieniem której cnoty, 
lub jakiego wielkiego obywatela, Slos. Znmnj. 22. 

MARYASZ, MAllYAŻ, u, m., MARY.ASIK, a. m,, demin.; z 
Franc. §. a) skojarzone małżeństwo, eitie OTnringe, cine 
:pcirtttp^partbie. Maryaż ten uprojektowany do skutku nie 



MARYJKA-MARZANA. 

przyszedł. Ld. — §. b) Gra w karty, eiit SavtEii|'pifI. Grać 
będziemy w maryasza. Teat. 28. b, 93. Grać inaryasza 
ślepego po groszu. Teat. 22. h, 55. Pujdziom sobie oboje 
w maryasika. Teal. 52. d, 102., Hon. 76, 728. 

MARYJKA, i, i., gatunek jabłek. Tr., ber a3?iinciiapfcl. M.\- 
RYNA , y, %., §. a) imię białogłowskie, Maryaua, I\Iarya, 
Waric. Tak ubrana, nic będę Maiyna zwana, bo też to 
szpetne nazwisko. Teal. 54. b, 21. Za Zygmunta III. Wni- 
szech Wojewoda , wydawszy swą rórke za Dymitra , gdy 
ją na tron Moskiewski wyprawował, w obecności króla, 
rzekł do niej : Maryno ! pokłoń się królowi Jmści. Mon. 
66, 459, ob. Marysia. — g. tiansl. On az ucho boli Twar- 
dym smykiem na hucznej Marynie rzępoli. Dmoch. Szt. R. 
25, na basetli, einc ?lrt SaPgcigc. 

MARYN AŁ, u, tn., n. p. Za żydem chodzi, modląc się na 
płaszcz , abo marynały pieniędzy. Falib. P. i b. 

MARYNARSKI, a, ie, od marynarzów lub marynarstwa, Carn. 
niornarske , Sccipcfeii = , ©d)i(|^ > , ©(^liffcr = . Po marynar- 
sku -- po majtkowsku , ftbijtmdnnifi. MARYNARSTWO , a. 
n. , żeglowanie, żegluga, okręty, iai (Sccmcfeii. MARY- 
NARZ , a , wi, , żeglarz morski , bcr ©(^iffźmnnii ; (Croat. 
inorn<ir, brodar; Busn. marnar , niornar, brodar; Yind. 
marinar, murner; Carn. mornar, zhovnrir). Ta rzoxz, iż 
się marynarzom nie podobała , umyślili go zostawić na 
jednej wyspie. Wyi- Jgn. 25. Przewoźnik albo marynarz, 
i ludziom dobrze czyni i sobie; sobie, iż mu płaca, cnym, 
iż je przewiózł po potrzebach swych na druga slrone. 
Hej. Zn: 9i b. 

MARYNATA, y, s , z Wiosk., robi się do ryb z octu win- 
nego, oliwy, rozmarynu, soli, pieprzu. Wiel. Kuch. 405, 
ber Ucbcrflup, loomit bic jifdjc ntarinirt a'crbcn; cf. kaszanat. 
MARYNATKA, i, z., majtki, ubiór marynarski, Sc^iff^flei' 
bunfl. Miałem na sobie bagazyową marynalke, jakom był 
w niej wysiadł z galery. Warg. Radź. 559. MARYNO- 
WAĆ, ał, uje (■;. nicdok. , marintrcn. Marynować można, 
oczesawszy ryby, nasolisz, usmażysz, potrząsnąwszy mąka, 
ułożysz w naczyniu , i marynatą zaprawisz. Wiel. Kiirh. 
405.' MARYNOWANIE, ia, n., subst. terb., t>ai Mariiiircii, 
jest to ryb w maśle a pospolicie w oliwie przysmażonych, 
w occie przechowanie. Kluk. Zw. 5, 283. 

MARYSIA, WARYNKA, MARENKA, i, z., demin. nom. Ma- 
ryana, Maryna, OTarione; Sorab. 2. Marka, Marijka; Ross. 
Mama. Wole żebv mi we wsi służvfa Marysia. Teat. 43. 
c. 40. ' ■ 

MARZANA, MARZ4N.NA. y, s. , (cf. Boh. Mafena = Magdale- 
na ; Carn. Marzą Agenoria, bogini pilności ; Carn. Marna • 
bogini deszczuj. Chwaliły narody Słowiańskie Cererę, 
nazywając ją Marzaną. Krom. 55, bie 6crc^ bet 61at>. 5Ja« 
tioncn; (Bo'i. Zewena; Carn. Sejvina, ob. Ziewanna). Sar- 
matowie Cererę boginią ziemną , wynależycielką zboża 
wszelkiego, zwali Marzaną; tej też w Gnieźnie z wielkim 
kosztem zbudowany kościół, gdzie jej na chwałę dziesię- 
ciny wszelkiego zboża po żniwach ofiarowali , prosząc na 
drugi rok o żyzne urodzaje. Stryjk. 136. Chrystusowi 
ustąpił Grom, Ladon , Marzanna, Pogwizd, Ziewanna. 
Stryjk. Gon. K. 3. W Wielkiej Polszczę i w Szląsku, sió- 
dmego dnia marca, topią Marzanę, ubrawszy jako nie- 



MARZEC - MARZYC. 



SI 



wiastę. Biel. Św. 166. Marzaną, takby rzekł, że to był 
bóg Mars. Biel. Kr. 34. — §. 2. Bot. Marzaną, marzanka, 
Boh. marena; Carn. sumah; Rag. brocchje ; Rost. napi- 
oua; • reta, rubia iinctorum Linn., JarberrotlK, ®rapB, 
Rrapp, najduje się u nas dzika, która sadzeniem sie do- 
skonali ; korzenie ususzone i uszrolowane pakują "się w 
fasy farbierzom do przedania. Kluk. Roił. 2, 237. et 3 
351., hrup. 5, 154. Czerwony korzeń farbuje czerwono, 
dlatego zowią go też marzaną. Urted. 26. Marzaną far- 
bierska, asperula tincloria Linn., rotbcr SSalbmcifter, ipilbe 
gdrterrofbe, tvilbcr Jlrapp, Sńrbcrifalbmeifter. Marzanka polna 
arvensis, wonna odorata. Jundz. 155, 25?alb:nei|ler. Marza- 
ną > przytulią, Gailium, Jafcfraiit. Syr. 1411. 

M.ARZEG, rca , m., §. 1. trzeci miesiąc w roku, Martius. 
Haur. Sk. 478, bcr Wlomt Wiary., Boh. et Slov. raarec, 
bfezcn , \y nemź bfezowa woda tece , (cf. brzoza, brzezi- 
na) ; Carn. sushez, osujak, obahtnek; Yind. bresen , su- 
fhez, óbahtnik, fufhnik, osujak, ebelilnik, tretnik; Croat. 
szussecz , grcgurschak ; Dal. oshujak ; Rag. oxujak ; Slav. 
o.KUJak; Bosn. marac, osgjujak; Sorab. i. mercz, merczke 
raeszacztwo ; Sorab. 2. pofiraski ; Ross. Mapri Micnm. 
Po niestatecznym marcu , świat się cieszy majem. Pot. 
Pocz. 59. Nie odmicniajże się, jako marzec na wiosnę, 
gdzie jednego dnia będzie i deszcz , i jasno , i krupy. 
Hej. Zw. 24 6, (cf marcowa pogoda). Suchy marzec, 
mokry maj , będzie żytko jako gaj. Rys. Ad. 64. Suchy 
marzec, mokry kwiecień, eliłodny maj, będzie żyto jako 
gaj. Kluk. Roił. 5, 98, bcr Wdrj trotfcii, bcr Wiat) nop, fuHt 
bem Saucr £cl;cim unb gap; Siov. Suchi marec, mokri 
may, bu Je hum ,o gako liag. — g. 2. Mc:m. Marzec • 
marcowe piwo, Wiaąhier. Przednie piwo Krakowskie mar- 
cem abo dwuraźnym nazwane. Śleszk. Ped. 406. Pod- 
piwszy sobie Niemiec i Talarzyn marcem , Na pojedynek 
konny wyzwali się harcem. Pot. Jow. 31. Bywał tu kie- 
dyś marzec dobry u Pani Krzaczkow(?j na Floryańskiej 
ulicy. Alb. )i! Woj. 17. 

MARZĘ , MARZENIE , ob. Marzyć. 

MARZNĄC, Mar-znąć, marznął et marzł, marznie, med. je- 
dnali. , zmarznąć dok. , (Boh. jiirznauti , zmrznauti , zmrzl, 
zrarznu, zmrzly, mrzawam; Sorab. 1. marfnusch ; Slov. 
mrznauli; Carn. smersnem, sraersneti, sniersujem, smer- 
soyati ; Yind. smersniti , smersouat , sinersuvati , smersii- 
jem, marslu, merslu , studenu, smersniti; Croat. mraz- 
nera; Rag. mraznuti, smarznuti; Bosn. rarriznuti, leditise. 
smerznuti, smarznuti , smrriznutise ; Ross. MepaHj-Tb, H3- 
MepaHyTŁ; Eccl. sipasHit, Mapsneib, cf mróz, mrozić); 
mrozem być ścinanym , frieren , gcfrierert. Woda ciepła 
rychlej zmarznie, niźli zimna. Uned. 450. W ciszy tyl- 
ko woda marznie. Węg. Mann. 58. Dlaczego woda ma- 
rznie? Os. Fil. 244. Bez rękawiczek ręce ci marzną. 
Ld. MARZNIE impers., ei fricrt; Sorab. 1.' marino; Ross. 
Mopo3HTb. Marznie na dworze = mróz jest. Cn. Th. Ma- 
rznie na północy. Bardz. Trag. 544. 

MARZYĆ, ył, y, ez. niedok., *<nić, mary przez sen widzieć, 
roić, trdumcn, eincit iraum Ijaben, iraumgcfiĄte fc^en; Croat. 
szenyati, szenySm, ob. Sen; Ross. et Eccl. rpesHTb, rpt- 
»y. Nie dbajcie na sny wasze, które marzycie. 1 Leop. 



84 



M A R Z Y Ć - M A Ś Ć. 



MAŚCIĆ - MASEŁKO. 



Jer. 29, 8. (które się wam śnią. 5 Leop.). Snom wiary 
Nie dawam; słucham jednak, coś marzyf za mary. Pait. 
fid. -14, (cf. mara, mor, marny, cf. Boh. mariti marno- 
vraó, rozmafily gnuśny; Carn. marnati = bajać; \'ind. mar- 
nuvati, marnujem loquor\ Croat. mi5ram, marim euro; 
Bosa. maritise, hajatise curare; Rag. marati deńderare). 
— g. Marzyć, vnniluqtu, marnie gadać, pleść, fĄroa^en, 
nl&ern reben; (cf. Ro^.s. MopoiHTb, oh. Moryozyćj. Kara 
dla proroków, którzy marzą nieprawdę , którzy powiadali 
to, co się im marzy/o, a zwodzili lud mój matactwem 
swoim i dziwy swemi. 1 Leop. Jer. 25, 52. MARZYC 
się recipr., śnić się, ciiicm tróumen; Sorab. 2. sze zowasch; 
Rots. et Eccl. McmaTbca, Ile^TaIoca, rpesHTbcn, npHrpe- 
SHTbca. O tym się marzy, co czyniem na jawie. Kiiinż. 
Foet. 2, 69. Co we dnie kto w głowie warzy, O tym 
mu się w nocy marzy. Cn. Ad. 575, (cf. co kto miłuje, 
to i we śnie czuje ; czego bardzo pragniemy, o tym i 
śpiąc myślemy;. Te wszystkie rzeczy Przejdą jak sen, 
co w głowie marzy sie człowieczćj. Dmoch. Sąd. 55. — 
g. Transl. Niech Walery We Pannie przestanie się ma- 
rzyć, Na co się śpieszyć? może bogatszy się zdarzyć. 
Nieme. P. I'. 9i. On sam nie wie , co mu się w gło- 
wie marzy. Tent. 55. c, 61, (roi). MARZENIE, ia , «., 
subsi. veri. , m.ira , sen , widziadło , urojenie , 'tai traiim' 
flffi(^t. Hi Jrdiimcn, bcv Jraum, pr. et impr., Ihs?. co- 
Hie , 01108114^1)10. Długom został bez władzy jak kamień 
nieczuły, Marzenia sie okropne tylko w oczach snuły. 
Teal. Ai. d, 19. 

MARZYMIĘTKA, i, ;'. , miętka Grecka, graueiimunjc. Comp. 
Med. 23, SDiariciimuiisc , oh. P. Maryi miętka, ob. Miętka. 

MARZYCA , y, i., rodzaj traw, sehoein/s. Kluk. Dykc. 5, 59, 
Slioplgraśl. Marzyca czarniawa . nigrknns, pospolita mari- 
scus, brudna fuscns, biała albus. Jundz. 104. 

"MAS, 'MOS, MUS. u, m., z Niem. Hi SJ/oP, m OTaf ooU 
son cinem (Sftińiife, niby to garniec trunku jakiego n. p. 
Mieli nasi synowie w on czas złote czasy, Gdy moje wino 
pili po pieniądzu masy. Bid. S. M. B. 5, [oh. Maca). Ko- 
rjec i *mos równej i jednakiej miary będą, aby brał dzie- 
siąta część korca mos , a dziesiątą część korca brała w 
się miarka. 1 Ltop. Ezech. 45, i\. (effi i bath. 5 Leop.). 
"Winien mu jest sto musów oleju. Rej. Post. K k 1., ib. 
3. Niech będą sprawiedliwe 'muschy albo kwarty. 1 Le- 
op. Levit. i 9. 

MASA, MASSA, y, z, z Łac., bryła jakiej materyi, bic OTaffe, 
ber Slumpcn eincr TOaterie; Boh. hmotnost; Boss. Kpyxi. 
I jam z tej massy zlepiony, zkąd pierwsi rodzice stwo- 
rzeni. Dar. Lol. 4, 5. Mniemano , źe z razu niedźwiadki 
młode niekształtną są mięsa massa , i że kształt ich i 
członki lizaniem matki uformowane bywają. Zab. 12, 182. 
Ciało, więzienie duszy, massa zgniłości , ceber plugastwa. 
Ihalmod. 101. — Math. Massa ciała, bryła rozmnożona 
przez gęstość. Sniad. Jeog. 25. {Hebr. iCB?a maschach pat- 
pavit , cf. macać). 

MAŚĆ, MAZĆ , ści , z., (Boh. mast adeps; Sorab. 2. mahs, 
maz, źabwa , żalba ; Sorab. i. mas mazidło, sadło; maść 
ialba ; Vind. et Carn. mast, fału, toustina - sadło, tłu- 
stość, mazidło; maść Yind. et Carn. shavba, shalba, po- 



mas , mas, masilu ; Croat. mdszt , mazt, masalu; Hag. 
mśst, pomśst, (mśst pinguedo); tiosn. pomśst , mźst (2. 
pinguedo , 3. farba ; Slav. mdz = klej) ; Ross. iiasb unguen- 
tum ; Eccl. MACTb balsam ; ( Ross. HaCTb kolor , farba , o 
koniach i kartach); cf. Germ. ik 3Saft, obs. mast, ap. 
Nolker. masta > tłusty; ob. Mazać); g. 1. t)te 6nlf)C; mięk- 
kie lekarstwo zewnętrzne , gęstość miodu przaśnego ma- 
jące. Krup. 5, 506.. Perz. Cyr. 2. 525. Maść królewska, 
uiHjuent. basilicum. Prrz. Cyr 2, 329., Sienn. 544. Sza- 
ra maść, unguent. Mercurinle. Perz. Cyr. 2, 527. Maść 
Pruska, diaijudon. Sirnn. 343. Z tego ziółka sok pręd- 
ko wycisnąwszy, I sarnę tylko treść z niego odjawszy, 
Zmieszał z nasieniem owym koszyczkowym , Potym z 
cytwarem z.iczyniwszy zdrowym, Tak maść uczynił, /'ast. 
Fid. 517. Słojek maści spiki nardowej. 3 Leop. Marc. 
14, 5, (olejku). Kot od miści pachnącej szaleje. Zab. 
11, 354. — g. 2. Maść = farba, barwa; dziś o sierści 
końskiej, i o maści kart, bic gnrbc, ffioulciir , jcfit bloP 
poti bpr garbe ber Cfcrbe, iiiib oon ben Spiclfarten; Uosn. 
niiist, kolur, boja; Reg. mńst; 6lnv. diaka; Hoss. uiepcTb, 
mepcTKa , Macib. Z maści nie można poznać cnoty lub 
przywary konia; w każdej maźci bywają dobre i złe. Kluk. 
Zw. 1, 163. — Karty jednej maści, Ross. niiryci. Mon. 
76, 728. — obsol. O kolorach sukna, <f>on ben garben bet 
2uĄer. Płaszcz otworzy, którym była otoczona, Prześwie- 
tny maścią szafirową. Birk. Dom. 98. Szaty rozmaitej 
niaźei. Warg. Wal. 313. Aksamit różnej maści. Gost. Gor. 
77., Vol. Leg. 3, 570. Przyodziana kapa szafirowej maźci. 
Zygr. Pap. 145. MAŚCIĆ, ił, i, ,z. niednk., (Boh. ma- 
sliti; Yind. masilati, shaubati, masati, pomasati , omasati, 
namasati ; Carn. mastim, shavbani : Sorab. 1. źawbuyu, 
namaźu; Croat. masztem maztiti, zamaschujem; Rag. maa- 
stili, zamastili, (Bug. mastiti rolorare ; Bosn. mastim co- 
loro, iingn); Eccl. uacTHTii, łiamy, MacTio, yiiacTHTH, yua- 
maTb; {Boss. yMacjHTb, yMaciimaib stnalcem lub olejem 
smarować); cf. tierm. nińftcn, bie 3Kaft); §. al maścią n.nma- 
zywać, mit Salbe fcfimieren, fnibcn. Myją ciało, w pachnące 
maszczą je oleje. Dmoih. II. 2, 176. Zmaścić cięin nie mógł, 
ni iść za twym ciałem. Zab. 13, 59."). On to da pogrzeb, 
on przy hojnej stypie, I wnniać zmaści, i kwieciem osypie. 
Zab. 13, 506. — §. b) Tłuścić, tłustym uczynić, krasić, fett 
mat^en. iNawóz gnnjny i gęslyna jare pole lepszy, bo na lato 
zaraz maści rolą. łJuiir. Sk. 51. Maścić potrawę = okrasić po- 
trawę. Cn. Th. — §. fig. Każdemu z nich maszczono dłonie 
sowitemi brzęki. Chrośc. Fars. 242, bie i^ńiibe ft^inier-en. Ee- 
bus w złotoognistym wozie siedząc, brunalnemi Zorzami 
nieba maści światło. Koiak. Wiek. A 4. MAŚCICIEL, a, 
m, który maści, maścią smaruje, berSalber; Croat. ma- 
szlitel. W rodź., żeńsk. maścicicika. •MAŚCIODZIEJ, ieja, 
m., Yind. masilodelavez, ber 6nlbeninn4er, co maści robi. 
\y rodi. żeń.tk. 'maściodziejka, Ytnd. masdodelauka. *MA- 
SCIGĘBA, y, m , Slov. mastiliuba, qui ungit ora. MAŚCI- 
STY, a, e, pełen maści, coQ Salben , Croat. m^szten; 
Yind. masilast, shauboun; {Eccl. uacTiiTi pachnący, won- 
ny), ob. Mastny, masny. — §. Maścisty, jednćj maści z 
innemi , n. p. Cztery konie maściste, glei(bfarbi(j. 
MASEŁKO, a , n. , demin. nom. masło, Sutter. Pójdę, kró- 



M A S I A - M Y Ś L N Y. 



MASŁO - MASŁO K. 



53 



wki wydoję, masełka narobię Teat. 52, 8; Rost. iia- 

CJHUO. 

•MASIA, MASSIA, ob. Mażą. 

MASKA, MAt^KOWAĆ, ob. Mas/.ka. 

MAŚLANKA, i, ż., bic 23uttfrnitI4; Boh. podmaslj; Sorab. 1. 
felk ; Carn. pinenu mleku ; Hoss. cUBOpoTKa , HSÓoiiHa, 
DarraHbc ; (fioss. MaciHiiiia meloe prosiaiabaeus). Kiedy 
się w maślnicy od ^'mietjnki mas/n już oddzieli i skupi, 
zostaje się mleczna maślanka, której na domowe potrzeby 
zażyją. Kluk. Zw. \, 225. .M.AŚLANY, a, e, od masła. 
Suttcr < , roii Siittcr. Przez post niewoliio mięsne lub 
maślane potrawy jadać. Boh. Kom. \, 153. — fig. Jakże 
też u dyabła trzymasz? czy maślane masz ręce? Teat. 
20, 18. Nie spodziewaj się, abym był tak maślanym, 
jak mój pan. ib. 29, 82, zniewieściały, bezkostny. '.M.\- 
SLAMCA, y, i, maślnice plur., Eccl. et Eccl. !uacieHiiua, 
ceAMHiia cbipiian , tydzień przed wielkim postem, w któ- 
rym z masłem wolno jeść , podług cerkwi Greek. , bie 
SutteriDot^c oor bet flrofcn gaftcn. Ruś przez tydzień ma- 
śianicą nazwany, mięsa nie jedzą. Pim. Kom. 321, ob. 
raaślna niedziela. — *j!. Maślnice, zapusty, kulig, karna- 
wał. Tr.. 8aftiia(5t6liifti>arfcit. MAŚLARKA. i, ź., która 
masło robi, przedaje, (Boh. maselnice), bie 93iittcrfrau , bas 
SiittcriPCiD. Wszelkiemi siłami starał się ogłosić, że leż 
i on autor; ledwie już nie i maślarkora o swojem dsiele 
powiadał. Mon. 75, G". MASLAFiZ, a, m., Boh. masel- 
njk, który masło robi lub przedaje. Wiod., inufilalum esl. 
Cn. Th. 592, ber Suttcrmaitti, Siittciliorfc ; Hoss. nasiait- 
mHKi; (ef. Mac.ieHiiK'B przedawacz oleju lub rnasła). — g. 
Tiansl. Maślany człeczek, bezkosl, niewieściurb, ciastoeb, 
etn SSleidiling. Jakiż to wykwinlniś; krzywi się na nas 
maślaiz. Ossol. Sir. 8. — §. Maślarz, maślaż, maślacz, 
wino słodkie gęslawe z dojzrzałych doskonale jagód, ma- 
stkie wino , którym zaprawiają się cienkie , 2Bciiiilii?brud), 
(O C fi C r r.) 2luśbru(^. MASŁEK , " łka , m. , n. p. Chcąc 
(prawi Amor; nas Pan ojciec porobić masłkaroi , Kazał 
nam kuć ufnale, poddymać miechami. Zimor. Siei 222.? 
MASLESKA, i, z., zi^le, złotogłów, lilia żółta, złote główki, 
martagum. Syr. 107, (Soibmiiricl, cinc 31rt oon Ciiicii. Carn. 
slatovist; (cf. Boss. uucjennH'^, ko^jhki. liubka włóknista). 
MASLIC CS. niedoli., masłem krasić,, mit Suttcr anmat^en, 
(cf. maścić); {Yind. maflili, pomallili, sabieliti [ob. Zabie- 
lić), obielili , zerkali ; Boss. MaciBTb posmarować olejem 
lub masłem). MAŚLlĆ sie recipr. , gadając pieścić się, 
jak małe dzieci. Tr. , im ©prcdjeii , ipie bic fletncu fiinbcr, 
tićitfc^clii, tanbfin. MAŚLNICA, y, s., Maślniczka , i, i, 
zdrobn., Boh. masnice, mfiscluice; Croat. maszlcnka; Carn. 
pinov; (Carn. niaslenek, masovnek « garniec od szmalcul, 
bas Suttcrfa^. Wlewa się śmietana w maślnice, w na- 
czynie względem swojej wysokości ważkie; a w nim sie 
tak długo kłóci, aż się masło oddzieli i skupi. Kluk. Zw. 
1, 225. — g. .Maślnice, ob Maślanica. — g. Maślniczka, 
puszka od masła , jaszczyk , Boss. Mac.ifliiai] MaiUKa , mb- 
cjflnHna. .MASLNY, a, e, maślany, od masła, Siitter =, 
butterartig ; Boh. maselny, (oi. Masny, mastny); Yind. ma- 
donn, rnarien, masten ; (Carn. maslen ■ szmalcowany, szmal- 
cem zaprawny) ; Croat. maszlen ; Boss. HaciCHuH (2 ole- 



isty). Mleko oślicy subtelniejsze jest i niemaślne, przeto 
dobre przeciw kaszlowi. Sienn. 275. Rusacy w niedzielę 
mięsopustną jadają przez cały tydzień z masłem , i same 
onę niedzielę tygodniową maślną nazywają. Cwagn. 504, 
ob. Maślanica. 

MA8Ł0 , a, n., (Boh. roaslo; Slov. masló; Yind. frovu 
maflu, puter, fmedenz; Cnrn. piilr; Croat. puter, maszlo; 
Sorab. \. butra; Sorab. 2. buttra; Dal. massio; Bug. mi- 
sio ; Boss. KopoBbe nacio : bif Siittcr Vi primar'a lite- 
rali dialecto aliisąue gmliusdam Slauon. dialectis adhicdum 
significal oleum; butijri vero siguifłcatns secundańui esł; 
quod deriiata haiid obscure innuuut. Durich. 1, 368, fcf. 
mazać); Yind. et Carn. mailu: Croat. maszlo; S'av. masło 
= szmalec ; cf. Germ. S(^mnl5 ; Boss. uacjo olej , masło , 
Boss. et Eccl. UACMiHi, M.ic.\Kqj oliwne drzewo, MAC.MiYbHi 
oliwny, micahyhk ogrojec; Bosn. maslna; Rag. m^slina« 
oliwa; Bosn. masliniscte oleliim; (cf. Ross. MCCa olej; 3Iec- 
cia Messyasz, pomazaniec). Masło jesl tłusta część mle- 
ka , oddzielona od wodnistej przez zakis'nienie. Kluk. Zw. 
1, 34. Zwyczajem jest, 'oleje zsiadające się na umiar- 
kowanym pow letrzu , jeżeli z roślin zbierane są , masłami 
bulyrn nazywać; łojami zaś, seba, albo tłuszczami, adipes, 
gdy się otrzymują ze zwierząt. Kruml. Chym. 152. Masło 
robić, (Yind. mesti, medcm; cf. mieść, mialać, śmietana; 
cf. mieszać; Carn. medem, pinem, pineti; Boss. na.Matb, 
(cf. pacbać). Owcze masło {Yind. ouzhjiu maflu, ouzhji 
puter, fmetenik). Usloiny masła roztopionego (Yind. Iro- 
pinej. Osła masła Boh. homole masła. Od masła for- 
mowanego z migdały, niech płacą po groszy dwadzieścia, 
bo dobre po staremu masło. Lek. C i b. Namaż go ty 
masłem , przecie on śmierdzi dziegciem. Cn. Ad. 658, 
(cf wilk chowany, żyd chrzczony; czego się za młodu 
skorupa napije, lym traci). Choćbyś mazał i masłem Ju- 
daszowską głowę , Przecie łże po staremu. Klon \Yor. 
28. — Opływały drogi moje masłem. Budn. Job. 29, 6. 
Ma się jak pączek w maśle. Rys. Ad. 59. Dziecię ma 
się u ojca , by paczek w maśle , nie nie ucierpi , nic 
nie uzna, jedno zawsze by w uwinieniu leży. Clicz. Wych. 
E 4. Iż wszystkiego pomiernie z rozmysłem używa, Jui 
jak pączek w maśle w dobrej sławie pływa. Rej \Yiz. 19, 
(cf. ma się jak piszczek na stypie) Jeśli taki trzyma sta- 
rostwo od ciebie i zamki , Dać drugiemu połowę , ująć 
masła z grzanki. Pot. Arg. 328 , ( ująć mu obrokuj. 
Proteo mutabilior , płochy, niestateczny, by wiatr, kuro- 
płoch , pędziwiatr , tak stateczny , jak masło na słońcu. 
Macz. Na końcu każdego objadu bywa miękka , jak ma- 
sło. Teat. 8. c, 46. — g. Transl. Masło spiglasowe , bu- 
tyrum Antimonii. Krumi. Chym. 408. — g. Bolan. Wronie 
masło , ob. Wroni. 
MASŁOK, u, m., fin bcraufdjenber unb luutbcnb maicnbct 
£aft, ben bic lurfcii aiiś iierf4icbciicn aórnetn unb ^*ilan« 
5C11 prcffcii, 9)fafd)Ia(Ł ; 7'urc. maeslaek, puhis e foitts can- 
nabis masoulae , pilula inebrians. (Croat. maszlak , ehe- 
merika ; Yind. maflak , zhemerika > ciemierzyca). Popi i 
ich Janczarowie z kwiatu konopnego czynią sobie ma- 
słoki rozmaite , jedne dla wesołego serca , drugie dla 
smutku i płaczu, inne dla miłości i Wenusa, inne dla 



5i 



M A S Ł O K - M A S T k 1. 



M A S N O S Ć - M A S Z K A. 



śmiałości i serdeczności do boju. Syi: 823. Popy Tu- 
reckie, gdy się do boju gotują, biorą masfoku na raz. 
jako bobowe ziarno ; zaczym sie do takowego męstwa 
pobudzają z śmia/ością i cierpliwością , że nic nie uwa- 
zywszy sobie niebezpieczności i śmierci, prawie bez ro- 
zumu do okrucieństwa idą. Tak ten mas/ok z rozumne- 
go czyni szalonego, z cichego i pokornego okrutnika. 
Syr. 138. Biik. Exorb. H. 3. Z olejku, z soku, z ko- 
rzenia i z żywicy serdecznego korzenia , bywa konfekcik 
czyniony od Turków, który oni raaslachcm , my mas/o- 
kiem zowicm. Syr. 156. Zicie mas/ach piją, a potym 
wpadają w oszalenie , sami sobie zadawaja rany, przez 
piersi, poprzek, takież przez ramiona. Paszk Dz. 99. 
Warg. liad:-. 27. Pisze Radziwif w peregrynacyi , iż 
widziaj murzyna, który jadł masłok; jest to proszek zie- 
lony, na kształt Reubarbarum, a jedząc go, koło głowy 
obiema rękoma sobie szermował, mrucząc coś pod nos 
sam sobie. Powiadali tam ci obywatele, ze ten czło- 
wiek jest chory, otóż mu to. lekarstwo na to, żeby boki 
nie czuł, i tak przez one furyą i manią zbywszy rozu- 
mu, wszystkiego zapomina. Gwayn. 683, (cf. opiumj. — 
Transl. Masłoku sobie w czub nalał. Pot Arg. 518, t. j. 
oszalał. Cl- ifł rafcuK M.4SŁ0K, a, w.. MASŁOCZNTK. 
a, w. §. a) który z masłolui szaleje, ciii pon iWaffiladi 
25utŁcnbcr. Wysiadłszy z okrętu zabiegł nam drogę nie- 
jaki szaleniec , jakich tam zowią masłocznikami. Warg. 
Radź. 26. Masłokowie Tureccy. Cn. Th. — g. b) Ogól- 
nie : szaleniec, Croat. maszlachki ; Hung. maszlagos em- 
ber, cin SRafcnber, 3scrutftfr. Masłoczniki chrześciańskie , 
których pło:iiiemi obietnicami czart upaja , któremi spi- 
jają się tak bardzo. Birk. Exorb. U. 3. Pijany, masło- 
cznik," szaleniec. Pot. Arg. 260. MASŁOCZNY, a, e, sza- 
lony, DcrruJt, lUdbiiftiitiig. .Masłoczna senlencva. Biel. 

•MASŁOŚWIASZCZENIK, w Greek, cerkwi, ostatnie po- 
mazanie. Sak. Sob. B 1. .MASKOWATY, a, e, tiabellcn= 
fńrlńg. .Masłowaty koń. 7V. 

MASLUK, a, m., holelus Luleus Linn., gatunek hubki , ro- 
śnie obficie w sierpniu, okrywając prawie ziemie w la- 
sach sosnowyih. Kluh. Dykc. 1, 75. Grzyb maśhik. Jundi. 
563, eiiic 31rt (Srbfdjmńmmc ; Ross. Mac.ieHHHKB, ociihobhhk^. 

MASOWY, MASSOWY. od masy, ob. Ma.^ywowy. 

MAS.NY, a, e, namaszczony, gofaltt, mit 6albe gcf&micrt. 
Kobiety takiej nieodpedzisz od niasnej skóry, jak soba- 
kę. Zab. 12, 100 I-yck.— §. Masny, ob. Masiny. M.\- 
STKI, a, ie, MAST.NY , a, e, (Boh' mastny, niastliwy; 
Slov. mastni , tućni ; Bosn. maslan ; Croat. maszlen , ma- 
szten ; Carn. mastne, fmaslen = szmalcowany i ; Yind. ma- 
sten, (maflen, mafloun ■ smalcem zaprawny; masilast , 
shauboun= maścisty, pełen maści; Eccl. MlICTHti pachną- 
cy, wonny); tłusty, fett. W krokosie mięsiwość jest 
biała, mastna i słodka. Syr. 1526. Jadający "wiele i ma- 
sno , powinien też ciężko pracowad. Per:, Leh.Zii. Ko- 
sztywał ma korzeń poczerniały a wnąlrz biały a mastny. 
Sienn. 4-86. Stare orzechy mastniejsze sa , a ku jedze- 
niu gorsze. Sienn. 212.. Śpip. 121. Cytrowe jabłko ma 
skórę raastną. Spicz. 121. Żółta mastka glinka. Ton. 5. 
Ziemia maslka, jak mydło. ib. 64. Ziemia masna , ko- 



lom szarego. Os. Żel. 55. MASNOŚĆ, MASTKOŚĆ, ści, 
s'., tłustość, Me Sctt^cit, Pcttic|feit; [Boh. mastnost, ma- 
stnota; Yind. mashaj. Ziemia masności czyli tłustości 
nie mająca. Os. Żel. 32, (ob. Łysak). Glej ma w sobie 
wiele masikości. Torz. 63. 

MASSYTv, u, m., n. p. Gładko choó małe kieliszki wysuszam, 
by tylko massyk był stary. Mon. 68, 427, wino, essencya. 
[swane lak od góry winnej, inons Massicus, w kampanii 1]. 

MASTAB , u, BI., miara, pomiar, z A/em. fcer iWa^tiab. 
Kopersztychy do mastabów rysowane. Ton. 51. 'Mu- 
sztap. ,471/0 Msc. '.Musztabel u malarzy, kijek do pod- 
pierania ręki , gdy się maluje. Magier. Mscr. 

.MASTY'K.\TOriYUM indecl., lekarstwo, które w uściech trzy- 
mając , głowę od flegmy czyścimy. Cn. Th., lekarstwo 
zdolne do wzbudzenia wypróżnienia przez kanały gru- 
czołków ślinnych. Dykr. Med. 4, 205, cin Saiimitel, ein 
SrscncBmittc! im SKuiibc 311 baltcn uiiP ]u foucn. .MASTYKO- 
WAC, ał , uje, a. nieduk., zębami gryźć, żuchać, faucit. 
Mastykując abo żuchając korzonki zajęczego maczku , 
tlegmy z głowy wyciąga. Lrzed. 27 et 539. Zadnich zę- 
bów powinność jest mastykować, t.j. drobić. Sak. Probl. 71. 
MASTYKOWE drzevvo, ob. Lenlyszek. Sienn. Wyki., bet 
iKaflirbnum ; Sorab. 1. mastikszowe dfewo; Croat. mastik ; 
Dal. mritvina, trislya; Vind. mirtvik . mirtvikovu drevu ; 
Bosn. mastik . mrritvina , triscglja ; Rag. xvatka ; Ross. 
MacTHKa. Mastykowa żywica, abo MASTYKS, u, m., ber 
SJIajłir, żywica żółtawa, przeźroczysta , sucha , w krupkach 
łomna , która sio zapala na węglach. Wypływa z drze- 
wa należącego do rodzaju terpentyny, rosnącego na wy- 
spach .^ri-hipcbigu. Dykc. Med. 4, 20. 

M.4SYW0VVY, MASOWY, a, e, lity, maifiu, ooit flcbicgncm a»e> 
talie. Tr. Z masywowemi pętlicami suknia. Mon. 72, 432. 

MASZCZĘ, oh. Maścić. 

*M.\SZEI\. , szku, m , Sala w szczerozłote obita szpalery i 
usadzona drogim maszkiem Pot. Syl. 474 cf. adamaszek 

MASZEROW.\Ć, M.ARSZEROWAĆ, ał, uje, cz. niedok., 
w marszu ciągnąć, marfĄicrcit ; Yind. marfhirati , hoditti; 
Ross. HapuiHpoBaTb , htth. 

M.\SZ1\A, M.ASKA, i, z., twarz przyprawna , zasłaniająca 
postać człowieka dla niepoznania. kras. Zb. 2, 132, bie 
TOaSfc; Boh. śkrabośka ; Carn. shęma, mashkara , (ob. 
Maszkara); V'ń!;/. fhema ; Croat. I;irva , maskara , preo- 
braza , nalichje , krinka ; Dal. krabanossnicza , krinka , 
raaskara ; Raq priobraza , nalijcje, krabanossiza ; Bosn. 
masckara , maskara, krabanosica, krabanosnica ; Ross. et 
Eccl. MacKa , xapa , .\apŁKa , xapnaa , .iHRHHa , MiHHKa 
(cf. lice), posa npHTBopHan ; (Arab. raascara > gra, igra. 
Walach, et Alban. maskura = figlarz, błazen). P. Marcus a 
S. .\nlonio dedueit maska a Carniolico mashem maszczę, 
naze, ląuia personati primitus non erant larvati, sed 
variis coloribus facies pingebant, quod etiamnum plebs m 
pagis facere solet. » X. Labbe prowadzi etymologią ma- 
ski od miisca , co właśi'iwie znaczyło czarownicę w pra- 
wach u Longobardów. Lib. 1, tyl. 40. W Delfinacie , w 
Pedemoncie tym nazwiskiem dotąd czarownice zowią , a 
źe się tedy ukrywać zwykły, nazwaliśmy twarze fałszywe 
maskami. Teat. 24 , 29. A. Czart. (cf. ^affy.a apud 



MASZKARA. 



MASZKARADA - MASZT. 



55 



Hesych. Saumaise Solin. 925., Mcnage Elym. 487., 
Wacht. (Uois., 3>ciitf*. TOcrfur 1795, 4, ©I. 349, 21 big. 
t. V. SDJnsfe). Przyniesiono ze sklepu m.iski bardzo gu- 
stowne. Teat. 2-i. c, 60. Eschil po Tespisie w przy- 
stojny strój przybrał csoby. On wymyślił na twarze ma- 
ski dla ozdoby. Dmoch. Szt. H. i5. Rzymianie przyzna- 
ją sobie wynalazek maski. A'. Pam. 2, 222. Pod czas 
karnawału Weneckiego wszyscy od rana do nocy w ma- 
szkacb ukryci chodzą. Zah. 15, 212. Suty clicąc ślub 
wyprawić, sam się ubrał w rnaskę, i kuligiem wyjeżdża 
chcąc sąsiedztwo skupić. Teal. 43. e, 165. Z kuligiem 
wpadli, postrojeni w maski. ib. 57. — g. Melon. Maska 
- osoba w masce , cine maisfirte ^'erfon , ciiic SWa^fr. Re- 
duta gdy była dla posła dawana , wszystkiej przytomnej 
szlachcie i maskom , trzeba było dawać podarunki. Pam. 
83, 2, 53. Kto też ta piękna maska, co teraz przyszła? 
Ld. — g. fig. Larwa, OTi^^fc , 8nnic. Dla piękniej ma- 
szki twarzy swojćj , dostała męża bogatego. Teal. 50, 56. 
ob. Facyata. §. Traml. Pokrywka , zasłona , płaszczyk , 
barwa , SOfaefc , !iDctfmaiit«l , Sdjeiti. Spada maszka , a 
zdrajca, co pod nią przebywa, Tym jeszcze wszetnczniej- 
szy, im dłużej był tajny. hras. Sal. 20. Zedrę maszkę 
wdzięczną, a pokażę oczom ślepych inamatorów, co jest, 
za czym się lak usilnie ubiegają. Bals. Niedi. 1, 173. 
Szczęśliwa potomności , zrzucisz z nauk maszki , Nie bę- 
dą twoją szkołą głupstwa mądre fraszki. Zab. 4, 254, 
Yind. odriiemali , resobrasiti = demaskować. — §. Person. 
O maszko zdrajczyno! Uah. ^siedz-. 1, 175, o obłudnico, 
Ticemiernico ! .V)nid)lmim. MASZKARA , y, i., MASZKAR- 
KA, i, 2., zdrbn. §. 1) Maszkary abo maskary są odmia- 
ny zwyczajnego stroju dla tym większej osobliwości 
umyślnie czynione. Nazwane z Włoskiego mascaro; Włosi 
zaś wzięli z Arabskiego maskara , znaczącego żart , kro- 
tofilę. hras. Zb. 2, 152, bie 3^ctflcibiing bcś ganjeii S?i)t= 
pcrź , cf. llal. barb. maskara = żart. — §. 2) Maska propr. 
et fig. , bte iWn jfe. Larwy abo maszkary na twarze Aes- 
chylus wynalazł. Dambr. 614. Sprośna rzecz, kiedy do- 
bra pani czegoś tak wiele na twarz nakładzie , iż się 
zda , jakoby była w maszkarze. Gont. Dw. 54. bwiat 
jedną jest tragedya, na któią kto we wspaniałym poka- 
że się niajeslacie, wnet odprawiwszy scenę, złoży ma- 
szkarę, i lic tego z kiórego się począł, powróci prochu. 
Dardz. Trag. piuef. Trudno maszkarę długo nosić. Pilch. 
Sen. 7. Maszkara, postawa, a dalćj nic; w maszka- 
rze chodzi; z wierzchu coś (lieknego , wewnątrz pluga- 
stwo. C/l. Ad. 481. Jednał sobie miłość w gminie po- 
spolitym Maszkara, i postępkiem swym pokrytym. Tward. 
Wf. 10. Na oko kto co czyni, powierzchownie, na po- 
zór, maszkary stroi. Cn. Tli. 445. Co rok to inną ma- 
szkarę na gębę włoży, udaje się raz za Kalwina, drugi 
raz za Lutra. Uirk. Z>jg. 12. Swoje rzecz w maskarze 
cudzej sprawuje. Cm. Ad. 779, (o kim inszym mówi, a 
o sobie myśli). Złoto, srebro, klejnniy, na czas tylko 
zdobić mogą maszkarkę. Mon. 68, 1015. Odważył sie 
wewnętrzne skiytości przezierać, I ozdobne maszkarki z 
ludzi złych pozdzierać. Hor. Sal. 155. Niech zdejmą 
ludzie maszkarę , pod którą się tają. Mon. 65, 150 Oblec 



kogo w maszkarę. Cn. Ad. 708. oblec go w kapturek, 
szydzić z niego, na błazna go wystrychnąć, cincn sor bcr 
38cit 5um 3Jamn mai^cii. — §. Brzydka twarz, larwa, 
n. p. Meduzyna maszkara mioce sprośne węże ze łba 
rozczochranego. Tward. \Vi. 112. Jaki mi specyał; ro- 
zumie , że do tej jego przebrzydłej maszkary wzdychać 
nie przestanę. Teat. 29, 81. — g. Person. Osoba brzydka, 
zła, koczkodan , ropucha, einc IfdpiItAc , bófc ^'crfoii, cine 
©Ąlaraffc. Pani służbite łajała , zowiąc ją maszkarą. 
Dwór. C 5. Idź sroga zła maszkaro! Dardz. Trug. 80. 
MASZKARADA , MASKARADA , y, i, Ross. nachapać, 
maskowa biesiada, ciiiC 2)ia»fatQbc. Wszędzie podstęp, 
nieszczerość , ostrożność i zdrada , Nie dziw . ludzie to 
samo są. co maszkarada. ZrM Z. S. 25. MASZKARA- 
DNY, a, e, Ross. MacKapajiiŁiH, SKcif^fainbcii = . MASZKAR- 
NICA, y. ż, kobieta uniaskowaiia , propr. et fig., ant 
mosfinc SBcibopcrfuii. Ona się maszkamica ciesząc z sw^j 
roboty , Mówi : toć nni się pewnie obrzydzą zaloty. Ra- 
nial. G b. MASZKARMK. a, m.. umaskowany, propr. et 
impr., eiii 3Ha»[irtcr, eiii Scrmummtcr. Co za pożytek onych 
maszkarników , którzy biegają po ulicach i po przeczni- 
cach? Modn. Ojxz. 141. Komedyanci abo maszkarnicy, 
gdy się ubiorą w jedwabne szaty, zdadzą się jakoby wiel- 
cy ludzie. Peir. lik. 9. DłuJej sie szerzyć nie dali te- 
mu maszkarnikowi , (Dymitrowi fałszywemu). Tward. Wł. 
26. Dirk. Dom. 53. Kosz. Cyc. B. MASZKARNY, a, e, 
MASZKARSKI, a, ic, od ni.i.ski, umaskowany, od maszka- 
ry, SWaSfcil-, mnofirt. Zbytnie te stroje, nieróżne są od 
maszkarnych ubiorów. Pelr. Ek. 8. Miły boże , jako 
wiele na świecie żon jest błaznic, jako wiele maszkar- 
nych! ib. 75. Maszkarskie ubiory najwięcej się poły- 
skują. Smoir. Lam. 65. Maszkarne pisma. Zygr. Pap. 91. 
MASZKOWAĆ, MASKO\V.\Ć, ał, uje, ad. niedok.. uma- 
skować, dok., maską zasłaniać, ICroat. barb. maskaritise 
jocari) , Crout. nalicluijtm, (cf. heei; Rosn. priobraziti^ 
pókritli obraz niaskarom , krabanositi , pokrabanositi ; Aa^. 
priobrazivali ; Ross. MacKiipOBaTt , inasiireii, propr. et fig. 
ściany takie wewnątrz maskować trzeba lamperyą. Siailk. 
Rud. 464. Riizkoszników szczęście jest umaskowane. 
Pilch. Sen. list. 2, 310. MASKOWAĆ się recipr., ftĄ 
maf-fircn. Do tak wielkiej doskonałości przyszła dziś ma- 
skowania sic sztuka , iż sie już nie trzeba pod innym 
ukrywać strojeni. Teat. 49. d, 50. Udawanie i masko- 
wanie się. Teut. 22, 42. Dobre trzeba mieć oko na le- 
go maskowanego gaszka. Teat. 22. b, 29. Maskowany, 
inasfirt; Croat. maskaraszt, preobraznik ; Rag. priobra- 
xenik; Carn. shemast; Yind. obfheman , fhemast, samu- 
mran , preblczhen ; Rosn. maskaran, krahanos. BLASZKO- 
WY. MASKOWY, a. e, od maski , WaiUn ' . Ross. jh- 
iiiHHuii. Książe dawał bal maszkowy. Teal. 48. 6 , 59. 
Maszkowy argument Chrysippa : Gdybym ci ojca w ma- 
szce pokazał, niebożę, I spytał, czy znasz tego, cobyś 
odpowiedział? Min. Ryt. 1, 515. 
MASZT, u, m, Sorab. 1. niażt; Boh. steżcn ; Carn. Jam- 
bora, amboia, garzbin ; Yind. jadrou peiij , amhora, 
Jambora, jadrenu drcvu , drevu h' veflu, jarbolu; Croat. 
jadrenu drevu , jarbolu, Jambor, arbor; Dal. jedarna jal- 



^6 



MASZTALERZ - MATA. 



MATAG - MATACZYNA. 



va ; i?osn. jarbuo, arbuo od Hrieva, Jambor, katarka ; Ross. 
Ma'iTa, a4pino, uieoa, meoa, (ef. żngiel); Ecel. ManiTŁ, 
moTAo, morja, meraa; ^cr Tłaii, Waftbamn. (Don., Angl. 
Svec. mast; Gall. mas, mast ; Hisp. mastil; Finl. masta); 
— drzewo wysokie, proste, znacznej grubości, którego 
zażywają w pośrzodku okrętu albo statku wodnego dla 
zawieszenia na nim źaglów. Ład. //. A'. 104. (cf. spiry). 
Maszt jest obie drzewo wysokie , które na okrętach w po- 
śrzodku stawiają , linami na wszystkie strony rozpiętemi 
ujęte; reja w przek pod sam wierzch masztów wciągają 
z rozpostartym żaglem. Olw. Ow. 452. Maszty bywają 
sosnowe, świerkowe. Kluk. Rośl. 2, 161. Już reje przy- 
praw ują, już maszty dźwigają majtkowie. Bardz. Luk. 34. 
Nawę na morzu spierające wiatry skołatały, maszt i ża- 
giel utracon. Tward. Wi. 94. 

MASZTALERZ. »»., starszy stajenny, (z Wiosk. cf. Geim. 
S^orftall), ber SRcitfiiedit, ©taDfiiftŁt; (6^/). marśtaljf ; Cam. 
rnashtalir; Yiiid. konjar; fioss. CTpeMHHHUH, ef. strzemię). 
Nie poruczą konia, jedno umiejętnemu i pilnemu ma- 
sztalerzów']. Sk. A'fls., 420. Już masztalerze konie posio- 
dJali. Ausip. o6. Żupnik powinien do czterech koni 
chować jednego masztalerza. Herb. Siat. 103. Z strzel- 
czvków i masztalerzów na fowczych i koniuszych awan- 
sowali. Teal. 19. /', 6. MASZTALERSKI, a, ie. od ma- 
sztalerzów, Stallfncc^fi' - , SieitfncAt^ • . Na sobie powin- 
ność maszlalerską mają, Za wojskiem ku potrzebie za- 
wsze konie wodza. Paszk. Di. 105. Ja nie znam sie na 
niasztalerskiej robocie. Teat. 35. c, 25. MASZTARŃIA , 
MASZTALNIA, MASZTELNIA, i, j., stajnia na konie, ber 
!p,\rbeftan, \dlcińaU. Żłoby masztami. Zub. 9, 267. Gdy- 
by koń krwią mokrzył, nie ruszaj go kilka dni z ma- 
sztelni. Si/r. 915. Bononczyś w izbie, a kondel do psiar- 
ni. Szpilka w pullynku, a widły w masztami. Mon. 71, 
5i5. Tak sie nam piękna ta masztalnia widzi, w któ- 
rej się Jezus "urodził. \V. Post. W. 2, 255. 

MASZTOWNIK , a , m., rodzaj wieloryba . physeier liirsio , 
długi na łokci 50, podobny do małooka, znajduje sie w 
morzu półnncnvm. Zool. 597. cf. olbrot, eitte 3irt SLSad^ 
frf^. MASZTOWY, a, e, od masztu, !Kaft<; Boss. Ma4- 
TOBblii. Masztowy drąg po[irzeczny, aniennn. Cn. Th., 
Slov. żeżło. reja, bie Scgciftaiigc , brc ^a\}. Ma.^ztowy od- 
ziemek, cal;i- mdi. ib. ber gup f'^^ 3)JafH'rtiiml Masztowy 
wierzch abo dziura , rarchesium. Cn. Th. bocianie gnia- 
zdo, Yind. verfhelu, bcr iWajłfprb. Masztowy powróz, 
drąg poprzeczny trzymający. Cn. Th. rejowa lina , iai 
SRabfeil. Masztowe drzewo , na maszt Boss. MaHTOBHiiK'E. 

MASZTYKOWY, ci. Maslykowy. 

MASZ^^'0\VY, a, e, n. p. U srnuklerzów guzik bywa roz- 
maity. Angielski, maszynowy. Holenderski. .'Hagirr. Mskr. 
ciite ?Irt śnopfe, bcs? ben *ltpfameiitii-cni. 

MATA, y, ;'., |łlecienio ozworogranne z słomy, zielska, 
trzciny, bie 2,Vntłe, Slrolimatte' [Lat. med. m'atla; Angl, 
Holi. matt; Siec. matla ; Anglos. matta); Sorub. 1. fwo- 
manć pżikrew ; Croat. szlammcza , sztura , rogoznicza ; 
Yind. pleteniza , storea : Bosn. asurra , sturra , rogosgja ; 
Boss. poroKH, poro3HHa, uuHOBKa, uuHOBOwKa.' Mata 
ma być wszerz jako słoma dwa kroć . a wzdłuż na czte- 



ry łokcie. Zaw. G. Jeśli przymrozki panują, matami 
grzędy okrywać należy. Przędz. 65. 

MATAG, ał, a, trans, et inlraus. niedok., {Boh. masti, matl, 
matu ; Slov. mast , matoł confundere), cf. raatlać. Matać 
szaty, pończochy, ftcppctt, Gall. piąuer, ®. $oln. 2BortCTb. 
449. cf. cyrować. — §. Matać, kręcić, wykręcać, kła- 
mać, brc^cn, perbrebeii, liigcn. Plecie, bredzi, mata 
oszust bezsumienny. Klon. Wor. 47. Słowo boże matać 
nie może , a zmysły nasze niepewne są. W. Post. W. 2, 
35. Kupują Faryżowie fałsz, prosząc stróżów, aby ma- 
tali , jakoby Jezusa ukraść mieli uczniowie. Sk. Kaz. 186. 
Odpędzeni od Paryża, udali się do Aurelii, matając , iż 
od króla na pomoc miastu posłani są; lecz kłamstwo 
swoje i zdradę odkrywając , wnet na mieszczanie ude- 
rzyli. Sk. Żyw. 2, 449. Kiedyś się raz na jedne rzecz 
zgodziła, więcej jej nie trzeba matać wykrętami. Teal. 3. 
b, 78. fcf. motać;. — g. Matać kim n. p. Nie należy 
na dobreiro człowieka matać kim , t. i. onnlać kosio, 
mendacio fallere. Macz., eincit licriiden. Jeśli Chrystusa 
naśladować nie chcesz, czemu bogiem matasz? W. Post. 
W. 269. M.\TACKl, a, ie, wykrętny, kłamliwy, liigcn' 
l^aft, nerbreW. Tych kroków wśrzód matackich sposobów 
nie kładę. Tenl. 43. b, 79. Aż nazbyt jirzesławne imię 
JJ. PP. Matackich de stemmatc kłamca. Mon. 71, 295. 
MATACTWO, a, n., marhlarstwo, wykręt.irstwo , kłam- 
stwo, szalbierstwo, wykręt, Srcljcrcę , Scrbrclmiig , ^ugc. 
Prorocy powiadali to, co im sie marzyło, a zwodzili lud 
mój matactwem swoim i dziwy swemi. 1 Leop. Jer. 23, 
32. Pismo ś. za kłam , za fałsz , za matactwo miano. 
Żarn. Post. 5, 623. Matka plotek, albo matactwa, jest 
próżnowanie. Biał. Post. 276. Słów aż nadto , a same 
matactwa i łgarstwa. Kras. Sal. 13. Bóg jest bogiem 
prawdy, a matactwem się brzydzi. Sk. Kaz. 22. Do kró- 
la w matactwie donieśli , jakoby biskup z cesarzem se- 
kretne korrespondencye miewał. Sk. Zyw. 1, 215. Bez- 
czelności podłej do tylu matactw nie chciej tu przyda- 
wać. Tcaf. 48. b, 30. M.ATACZ, a, m, krętarz, ma- 
chlarz , kłamca, wykręlarz, łgarz, szalbierz, cf. *mate- 
mataez , cin 5ycrbvfl'cr , cin Jiigncr. Szatan kłamcą i ma- 
taczem i kąkolnikiem jest. Żarn. Post. 245 b. Był to 
wicJki malacz , nie jednego wyzuł z fortuny. Mon. 67,11. 
Pochlebco, matacze i inni źli ludzie, którzy niecnotą uróść 
chcą. Gorn. Dw. 394. Matacz ewanielicki. Dwór. J 4. 
t. j. heretyk. — - Najszkaradniejsi matacze i plugawcy oni, 
którzy sie gnostykami nazwali. Sk. Dz. 102. Birk. Dom. 
21. 'MATACZKA, i, z., machlarka, wykrętarka, bie ^tf 
brel;criitn. Źle mataczki i szalbierki niektóre czynią, za 
lekarki się udając. Syr. 1079. MATACZYĆ, ył", y, act. 
niedok., kręcić, motać, pcrbrebeit , iiernnrreii. Nawy ich 
jako jelenie osaczy. Gdy pstra siecią powietrze nad nie- 
mi mataczy. Bardz. Luk 65. " MATACZYNA , y, i., MA- 
TACZYNKA , '\ , i. , zdrhn., rzeczy zamotane , neriuirrte^ 
3flig, SBiiTiDitrr. Malaczyną jakąś z ludźmi mówić. Eraz. 
Ob. G i i i. Ktoi zdrowego oka dziecinnej tej mataczynki 
nie widzi' \Yeryf. pr. Dziecina ta podzierzgła w te mię 
mataczyny. Tward. Pasq. 105, kręte obroty, Srebcrcfleil , 
bre^enbe Semegiingcn. Przez świat cały mam stroić z szczę- 



MATANINA - MATECZNIK. 



MATEDORSTWO - MATERAC. 



57 



ściem mataczyny! Bardz. Luk. 131. Znaków ujrzysz tak 
wiele złych klfsk, gdzie Tygrys strojąc mataczyny Trupy 
znosi i rzuca na brzeg. Bardi. Luk. iiO. Dalsze boju czy- 
ny Zaćmiła niepogoda przez swe mataczyny. Bardz. Luk. 
54. Wsparte wiosły zadrżały karyny A rufy z częstych 
razów stroją mataczyny. Bardz. Luk. 47. MATANINA, y, 
i., zamotanie , tr-cae. Cn. Th. mierzwa , uerroorrne^ 3f"S - 
SBtrrroarr, SSerroidliiiifl. fig. bałamuctwo, wykręt, Iirc^ereij, 
śBcriPtruiig ; BoA. zmatnost, zmatek, matenice; Vi>irf. smo- 
ta, opazhina, smotenje ; Carn. komatya; Ross. nyTaHb, 
nyraHHua; cf. plątanina, 'pętanina; cf. Boh. motanina ti- 
lubalio , {ob. Motad). Prawdy nie było , ale było wiele 
mataniny i pochlebstwa. Birk. Sk. Bib. Wielu ludzi 
ta malanina omamiła , źe zapomniawszy uczciwego, wszys- 
tkie myśli swoje w zbieraniu pieniędzy utopili. Siar. Ref. 
93. Gdy każdy co swojego przyda , za czasem śmieszna 
matanina rośnie. Kiok. Turk. 169, (łatanina). MATA- 
NINKA, i , 2. , fraszka, cinc Jliciiiiflfdt , eiit 3?t(^t^. Dziś 
przedają duszę swoje leda za czaczko , leda za matanin- 
kę. hlon. Wor. ded. 

Pochodź, domalad , natnalac , omalad, odmatad , poma- 
tać , przematad , rozmalad , wmalad , wymatad , zamatad, 
zmalad ; matnia , moie tci i : gmatwa , gmatwad. 
MATCZY, MATCZYN , MATECZNY , a , e , macierzyński , 
Wlnttn--, mutterlicfi ; Boh. matcin , matećnj ; Slov. matkin , 
materinski ; Sorab. 2. mutterźini , multerowi ; Sorab. i. 
inacźernti, macżerski ; Carn. materne; Vind. matern , 
maternski; Croat. materin; Rag. miłtterin, majcin, maite- 
rinski; Slav. matterinski ; Bosn. majcin, matterin; Ross. 
HSTepHiii , HaTepHHCKiif. Niech się malcze na synów nie 
zlewają winy. Bardz. Trag. 85. Występki mateczne czę- 
stokroć , jakoby dziedzicznym spadkiem na dzieci idą. 
Birk. Zyg. 54. Nigdy matczej wiary nie złamałabym sy- 
nu. Bardz. Trag. 209. Ledwie przypuszczał mateczne 
prośby, nakoniec zwyciężon , Matko , rzecze , moja , co 
mam wżdy z tym światem czynić? Birk. Dom. 28. Sy- 
nowi Mieczysława z Dąbrówki dano imię z ojca matczy- 
nego Bolesław. Bid. 34. W którym przypadku córki 
do wiana matczynego przychodzić maja. Stal. Lit. 4. Mat- 
czyn i bratni. Pot.^Syl. 43. MATECZNIK, a, m. , dla 
utrzymania matki rojących się pszczół, robi się z lipiny, 
nakształt zamkniętej baryłeczki, z tak gęstemi szpara- 
mi , aby ani matka wyleźć , ani pszczoły wleźć mogły. 
Z tego nie prędzej wypuszcza się, aż znać będzie, że 
się pszczoły w ulu utrzymać mają. Kluk. Ztv. 4, 228. et 
2, 162, Ross. MaToqHHKŁ, tai %ii)ni)aui, Ttuttn^aui im 
Stenefturfe. Dawszy pszczołom cudzą matkę po utraceniu 
własnej, jeżeli nie będzie w matecznika tak osadzona, 
aby jej szkodzić nie mogły , prędko ja zagryzą. Kluk. Ztu. 
4, 185. — Świnię, gdy mniszą, z boku roztwór nożem 
uczyniwszy, dobywają z niej matecznika , aby się dla le- 
pszej karmi niepłodną stała. Rydel. cf. jajecznik, ber 6?' 
frflotf, SnjWftf- — § Botan. Matecznik abo pszczelnik, 
ziele, w którym się pszczoły bardzo kochają, melissa. 
Urz^d. 206. iKcItfft. {Boh. mateenik matricaria ■■ Maruna 
c«. V.). Jest też i pszczelnik leśny, który Fuchsius pło- 
szczycznikiem , a według nas , matecznikiem zowie. Syr. 

Jhwni\ l.iniegt wyd. 1. Ton III. 



691. ipoiitgtiume , 3)futterfraut. Ziele króliki , książki, głó- 
wka ś. Jana, też matecznikiem i stokrocią wielka zwane, 
bellis. Syr. 782, aKa^Iicbeii. — §. Matecznik, Boh. raa- 
tećnjk, matećnjćek pieszczoch, ŚJutterfo^iK^ciT. 

MATEDORSTWO , a , n., (z Hiszp.) pierwszeństwo , prze- 
waga pewnych kart nad drugiemi we grze , n. p. Słu- 
sznie niżnik czerwienny, a kinal z nazwiska. Uczczony ma- 
tedorstwem. Kras. Sat. 103. iKataborfi^aft , SKatabortitcl. 
MATADOR, a, m., we grze , karla przeważająca, eiit 3)la= 
tabor. Idź społem i z kłótnikiem , gdzie trzy 'matadory 
Niezawodne do garści galą luisdory. Mon. 76, 727. MA- 
TADORA , y, i., osoba poważna , eine ongefciienc , c^rirut= 
btflc fcrfon. A'. Kam. 

"MATEMATACZ, a, m. , szydząc: matacki matematyk, jak 
n. p. astrolog, kuglarz matematyczny, eiit maHicmatificr 
©atifler, ein 9ijtn'Iog etc. Zabobonnicy i mistrzowie ich 
matematacze. Syr. 176. Matemalacze tym chcą podpie- 
rać błędu swego , że każdy człowiek ma konstellacyą 
swoje. W. Post. Mn. 59. Na korzeniu dzięglowym ma- 
tematacze każą wyrzezać raka , i to przykładać na wrzo- 
dy jadowite. Sj^r. 97. MATEMATYCKI, a, ie, MATE- 
MATYCZNY , a , e , inat^emattftS. Figury matematyckie. 
Petr. Pol. 2, 358. lnstrumenta matematyckie. Star. Dw. 
5. Boh. raathematycky. MATEMATYK, a, m, w mate- 
matyce biegły, osobliwie w astronomii , ber SRatĘiematiat^. 
Lepszy chłopek przy swojej prostocie który żyje przy 
cnocie, A niźli matematyk biegły, który siebie Zapomnia- 
wszy, pogląda na gwiazdy po niebie. Kulig. 154. Z Rzy- 
mu wygnani gwiazdarze abo matematycy. Sk. Dz. 39. 
MATEM.\TYKA, i, i., bie 3Rot{fematic , Ross. MaTemaTiiKa, 
nauka mająca za cel, własności rzeczy ile rozciągłych i 
sposobnych do mierzenia i rachunku. Aros. Zb. 2, 132. 
Yind. matematika , snanost semlomere, razhunstvu, sves- 
darie etc. 

MATEŃKA, i, i., bland. dem. nom. matka, Hebe SKutter. 
Coż się z tobą dzieje, moja najukochańsza maleńko, ty 
płaczesz, ojciec płacze! Zab. 14, 349. Prawo do raju 
utraciliśmy przez niepowściągliwość w smaku maleńki 
naszej. Mon. 70, 814. Ewy. 

'MATEOLOG , a, m. , 'malematacz . n. p. Ciemny raateolog 
Ruski. Sak. Kai. C i b. Błędy mateologów schisma- 
tyckich. Sak. Persp. E i b. O miły babi mateologu ! 
Pim. Kam. 63. cf teolog. 

MATERAC, a, m., {Lat. mfrf. mataralium , mataricium, raa- 
tracium , almatracium ; Ital. materazzo , raatarazze ; Angl. 
mattress; Gall. maleras. matelas); piernat spodni, bie 
iWatraJe ; Croat. matriicz; Yind. madroza, perniza, zho- 
ba ; Cnrn. arovnik , arovniza; Bosn. matarai; , duscek , 
matarcicch ; Bosn. vajkusna postegija : Slav. proshivena 
perinja ; Ross. tio^hki, TiołflHeKi. Dla chorych najle- 
psze są materace włosami końskiemi pomiernie miękko 
wysłane. Arup. 5, 336. Sierć z ogonów bydlęcych go- 
tuje się , i nią się wytykają do sypiania wygodne mate- 
race. Kluk. Zw. i, 239. Widziałżeś ten materac, na któ- 
rym sypiam? Boh. Kom. 4, 199. Położył się na swoim 
materacu zwykłym, to jest na worze. Birk. Dom. 57. 
Sypiał na słomie , abo jakim wełnianym materacu ubo- 

8 



68 



MATERACYK - MATERYA. 



MATERYAŁ - MATKA. 



gim. Sk. Zyw. i, 219. Ciężar mego materaca. Hvl. Ow. 
ii5. MATERACYK, a, m., dem., cine flcine TOatcra^f. 
Cyrulicki materacyk, jaki na rany przykładają, eiii fleiiie^ 
Jtuffen ber Sffiunbńrjtc nuf bic SBuiibc ju legen. Przykłada- 
ją się rzeczy przygotowane, włożone w materacyki, to 
jest woreczki , wielkość przyzwoitą mające. Krup. 5, 
297. Materacyki robią się z pachniącyh ziół kwiatów i 
nasion. Perz. Cyr. 2, 332. Ranę plastrem nakrytą , ma- 
teracykiem z ziół zrobionym , w ciepłym winie rozmacza- 
nym z wierzchu przyłożysz. Perz. Cyr. i, 80, 

MATERKLASY, ow, plur. , Boh. haraburdy, stare graty, ru- 
pieci, zbiór różnych rzeczy starych, połamanych, ©frufle, 
(Seriimpel, ©ruinpcitrerf. W ubierze bardzo skąpa; nie lu- 
bi mniej potrzebnych materklasów. Teal. 7, 48. Z wielą 
zaśsYJadczeń podróżnych I materklasów nabożnych , Po- 
wracał pielgrzym do domu. Kniaź. Foez.. 5, 122. Ku- 
piwszy materklasów i wiatru i dymu. Powracał jeden łaj- 
dak na osiełku z Rzymu. Zab. 15, 274. Treb. — §. Vo- 
cant sk aUqul et figuras malhemnłicas et literas siłn igiio- 
las. Cn. Th. unbcfaiintc ober imfeiinborc Si^riftjugf, ^picrO' 
flli^p^en, mat^ematifrfie ^iflurf"- 

MATERYA, yi, i, z Łac. 1. to co stanowi ciało i bryłą 
go robi, bic SDktcric, bte fiirperlidjc SKateric, Boh. hraoinost, 
od hmatania = macania; Sorab. 1. raateriya ; Carii. mate- 
rija; Vind. materia, riezh , perpn)va, napraya, spraunust, 
perpravek , perpravina ; Rois. iiaTepifi ; EccI. B£(|iecTRO. 
Jeszcze nam nikt nie powiedział, co jest materya , bo do 
dziś dnia nie znamy wszystkich jej własności Slas. Buff. 
16.. Człowiek we .śrzcdnim niejakim miejscu miedzy my- 
ślą i materya paslanowiony. Birk. Kaz. Ob. A 4. — 2. 
Materya znaczy rzecz , z której się powinna robie rzecz 
druga: cegła, wapno, drzewo, materya na dom; sukno, 
płótno, bławat, materya na odzienie; przygotowanie my- 
śli i dowodów jest materya pokazania tej prawdy i tego 
zdania. Jez. Wyr. To z czego co robią , jako w budo- 
waniu drwa , kamienie. Cn. Th. materyały, Saiimatcrialifii, 
3BatCttaIien. Widząc Dawid, iż nie jest wola bożą, żeby ko- 
ściół sam budował, synowi gotował wszystkę materya, kru- 
szce wszelakie , drzewa cedrowe i inne potrzeby. Sk. Zyw. 
2, 161. Salomon zbudował kościół z tej materyi i skar- 
bu, który był ociec jego zostawił, ib. 176. Materya na 
budowanie , jakie są drzewo , cegła , wapno etc. Marz. 
Materya , wątek , wszelaka rzecz , z której może co być. 
Mącz. Pszczoła we dnie materya tylko znosi, a w nocy 
robi. Kąck. Pas. 20. Jlalować się Aleksander nikomu nie 
dał, jedno Apelesowi , a lać z materyi, tylko Lizypowi. 
Warg. Wal. 282. t. j. z kruszcu, »pn SJictall. Oliwa ma- 
terya, to jest, ognia; im więcej oliwy, (ym ognia wię- 
cej i dłużej. Birk. Sk. B 2. — o. Transl. Przedmiot pisa- 
nia , mówienia, materya lislu , ksiąg, kazania, rzecz o 
której kto pisze, mówi. Me 33(nteric, ber ©egenftatib ber 
^iflianbllllig, ber Stoff. Taka materya przed sic biorę, któ- 
rej podobno sam tytuł niejednego od czytania odrazi. Zab. 
12, 257. Przypadek ten był materya wielu dyskursów 
I sztJptów. Aras. Pod. 2, 25. W materyach status, je- 
dnomyślność jest potrzebna ; a pod większość głosów 
pociągane być nie mogą. Skrzet. Pr. Pol' i, 70. Nauka, 



która uczy rzeczy, któremi choroba ma być uleczona, zo- 
wie się materya medyka. Krup. S, 14. O ! to gruba ma- 
terya! Teat. 21, 113. a) gruby postępek, gruby kawałek. 
— b) powód , podnieta , pobudka. Cn. Th. SJeranlaffiing. 
Masz teraz materya do zwady. Tr. — 4. Materya jedwa- 
bna, bawełniana, wełniana, ^(nq, ocibcni;eug, SiiiiniH'oIlcn> 
5Cug etc. (Vind. materia, roba, robovina, riezh; Stav. svitta, 
podstavaj. Materye dla przykrycia nagości naszej, i za- 
słonienia siebie od ostrości wiatrów. Atadz 75. Tak kra- 
wiec kraje , Jak mu materyi staje. Teat. 20, 99. Riibota 
wyborna leda materya zaleci. Cn. Ad. 995. — 5. .Mate- 
rya rany, wrzodu = otok, ropa, ber @ttcr, bic Materie. Ab- 
scessus, zebranie się materyi alias wrzód. Comp. Med. 8. 
Materya czyli jad ospę czyniący, musi mieć podobieństwo 
z jadem france sprawtjącym. Krup. 5, 444. MATERYAŁ, 
u, m., MATERYAŁY, ów, plur., materya 2 ■■ z czego co 
robią, SSatcrialieii. Hoss. MaTepia.iu, CTpoH.ihHue npunacu. 
Materyał taki kształt wydaje , do jakiego go młot w ku- 
źni przymusi. Zab. 8, 260. Proś go tu , może mi dodać 
cokolwiek niateryału do mojej koraedyi. Teat. 34. b, B. 
MATERYALISTA , y, m. , w hucie śklanej materyalista, 
przysadczyk, który materya na śkło przysądza, tyle zna- 
czy w hucie, ile przysięgły gumienny, czyli karbownik w 
folwarku. Torz. Szk. 120-1. ber 2)iatertaltennu^gcber iit tent 
OldSIjutte. — §. Korzennik, kupiec handlujący korzeniami, 
suchemi ro.ślinami etc, Yind. materlist, sazhimbar, etit 
3)ittterialift, fKiiterial^dnblcr , aJJatcrtalfrdmer. Spro.sno się 
mylili pierwsi aptekarze, lakże m:ileryalistowie , którzy 
.nasienie stoziarnu za amomura przedawali. Syr. 732. — 
g. Materyalista, utrzymujący materya wieczną, z którdj 
dopiero bóg porządek świata ułożył; albo też utrzymujący, 
iż dusza nie jest duchowna , iż materya jest wieczna i 
jest bogiem , albo iż bóg jest duszą powszechną ożywia- 
jącą materya. Aras. Zb. 2, 133. etn p!)i!of. śWatcrialift, ber 
eś b\oi mit ber 'Diaterie bdM. Materyaliści Ecr.l. seme- 
CTBeHUłiKH; ci'. BcmecTBOBaiH, óoroTBopiiTb ubóstwić ma- 
terya. M.ATERYALiMK , a , m., co materye lub materyjki 
robi , tkacz , ber 3c"ginnd)er. Ern. 1 468. W rodź. żeńsh. 
materyalniezka. ib. MATERYALNY, a , e , — ie tidv. , z 
maceryi złożony, ciało mający, Ross. MaTepiH.ibHhiH , iiiatc* 
riell, FiJrperlldj. Duszy żadna rzecz materyalna nie może 
się dotknąć. Biał. Post. 230. — Transl. Zmysłowy, nie- 
duszny, cielesny, fiirpcrlid), fiiinlic^. Proszę rni ani wspo- 
minać o posagu; mądry człek nie dba o te matiTyalne 
bagatele. Boh. Kom. 4, 171. To są rzeczy materyalne, 
podłe, niegodne naszej uwagi; rozum grunt, i nauka. 
ib. 4, 123. "MATERYJSKl, a, ie . malermlus, co j.łkoby 
z materyi jest. Mącz., Sorab. \. materiyski. M.\TERVJKA, 
i, z'., materya jedwabna, pófjedwabna, bawełniana, cien- 
ka , ciit fciiier Sfiig- 

MATEUSZ, a, m., imię męzkie. Katt^dii^; Slov. Matuś; Ross. 
iłlaTBtS, (cf. .Maoicjj. Mateusz ś. apostoł i cwanielista, 
pierwej celnikiem był. Zat Tesl. 357. Aras. Zb. 2, 133. 

MĄTEW, twi, i.. (Elym. mącić); drewno do kłócenia pły- 
nów, ciii Cuirl. Tr. koziołek; Sorab. 1. mutei ; Ross. 
jiyTOBKa , myioBomta , KO.iOTOBKa. 

MATKA, i, i., {Boli. matka, mater, matę, mati ; Slov. raa(. 



MATKA. 



MATKOBÓJCA-MATLAĆ. 



matka, nialer, mama, mamka , mamiuka ; Carn. mSle, G. 
malere , (Carn. mada, majda ■ matki siostra; Bremens. 
SRóbber; Cam. majka obesa muher); Yind. mati , maika, 
mama ; Croal. m.Mi , G. matere , mayka , rodicza ; Slav. 
matli , mati, G. m.itere; Bosn. matti, majkn; Rag. mńjka, 
maMi , G. mattere ; Hiing. annya; (Hung. malka < gnmrat, 
fryjerz); Sorab. i. macż , malT, macźer, mahscli , matka, 
maczeria ; Sorab. 2. masch, mahsch, G. malischere, mut- 
ter, routtcrka , raamma ; Hoss. Maib, MaiepH , (MatKa sa- 
mica; pszczelna matka; macica, żywot; MarepiuiiHa s/owo 
zelźywe) ; Eccl. [math, accus. 2] MiTcph ; Pers. mader; 
Ital. mądre; f,al. maler; Graer. firjTr^c ; Dnn., Svec. moder; 
Angl. mothcr; Helg. TOiibCT; Gall. moro; flebr. i^H om ma- 
ler; Arab. Yi^m maler fiiit, cf. mama); §. 1. co płód czyli 
dziecię na świat urodziła, bic ??fHtter, l'eo 2)?enfc^en uh? 
Suteren. To zwiorzę , które do pewnego czasu płód nosi, 
a potym go na świat wydaje, jost jego matka; u zwie- 
rząt zowie się samicą. ZooL 13. Był ten dzień, gdyśmy 
w matkach bywali, i sami Nadzieją tylko ludzie wprzód, 
a zarodami. Ohr. Ow. 614. Snadniej dziesięciu synów 
jedna matka , niż malke dziesięć synów żywi. Pot. Arg. 
410. Mamka za matkę nie stoi; co matka to matka. 
Cn. Ad. 478. Nie toż macocha, co matka. ib. 667. Ccf. 
matka daje, macocha pyta, czy chcesz?!. (Croat. V bila 
mayka, y mila mayka; Hng. I bdla majka, i milla majkn 
> matka choć obije, kochana). Nic nie umie, chyba za 
panią matką pacierz mówić. M»n. 7i, 107. (na paskach 
jeszcze chodzi; trzeba go prowadzić). Jaka matka, taka 
córka; cf. jabłko niedaleko jabłoni pada; (Yiitd. kar ma- 
zhka rodi, radu mishi lovi ; Crua/. sio mociika rodi , vsze 
misse lovi ; cf. kotka). W matkę się wdawać, Yind. fo 
pomaterini ; Boh. pomaterili so. Wiele ze złych matek 
córek świątobliwych. Austp. 29. Ojca i matki tylko za 
grosz nie dostanie. Jag. Gr. B 5. Pewna była Marya po- 
ciechy swojej po trzech dniach; jednak matką jost, ma- 
tką sie być znać musi spoinie z synem na krzyżu wisi. 
Sk. Kiiz. 176. (cf. krew' nie woda). — Matka z ojcem = 
rodzice. Jednej matki, rodzeni Eccl. ejHHOHaTepHUii, 
BKynoMarcpHUii. Druga matka ErcI. BTopopojHTeabHnua, 
BMiiCTO MarepH. Stara matka < babka, Slav. st^ra mama. 
Matka żony > teścia; matka mężowa = świekra. Sekl. Marc. 
1. Po rynku biegał, jak go matka urodziła. Ealih. Dis. 
N. i. t. j. naguteńki , tnuttcmnifciib. — Od matki komu 
aadawa<*, bękartem go nazywać. Uiidz. 48. eincm Uticbelidie 
©eburt »orrii(fcn. Hoss. ópaiiuTb kopo no Marcpiiu; (Marep- 
HOe CiOBO grube zelżywe słowo). Ty synu takiej niewia- 
sty, która się sama ku chłopu miała , zaż nie wiem , że 
ty miłujesz syna Isai ku swej lekkości , i ku zelżywości 
nieuczciwej matki twojej? 1 Leop. 1 Beg. 20, 51. Gdy 
szlachcic szlachcicowi matkę wspomni, co przepada. Tam. 
Vtt. 124. Przysiągł nam, pod złej matki synem. Pot. 
Jow. 152. t. j. pod skurwysynem, fp roa^t cr fin ebrlidie^ 
SRuttcrfhib ifł. Niech lakićj matki synem mię nazwie, kto 
dolad ujrzy, że to czynię. Pol. Jov'. 167. Zawoławszy 
go rzecze : synu takiej matki , Wróć coś ukradł , bo cie 
dam na katowskie męki. Pot. Jow. 105. On sie sprawia 
i stawia oczywiste świadki. Że złego słowa nie rzekł, ani 



wspomniał matki. Pot. Jow. 142. Matka czeladna < gospo- 
dyni; (cf. ojciec czeladny = gospodarz), bie ^au^muttcr, Saaui' 
frau. Bostropnc maiki czeladne i gospodynie najlepiej 
temu zaradzą. Syr. 141. Matka boża ■■ bogarodzica, bił 
iTfutter ©Ottei Tak piękny, jakoby go matka boża uro- 
dziła , os humerosrjue Deo similii. Maci. Matko Boża ! ! ! > 
ah dla boga, %(\\ii 3)!aria! — .Matka chrzesna, bie fatCif, 
ob. Chrzesny. Figur. Iransl. .Matką pierwszą, a powszecimą 
wszystkich rzeczy, jest ziemia. Peir. EL 4. Ziemia matka 
wszystkiego , Z niej wynika wszytek Dla kraju porządnego 
i wzrost i pożytek. Zab. 15, 505. Moskiewska ziemia jest 
matka wielu rzek przednich, lioter. 138. Cnota jest ma- 
tką rostropnośei. Teat. 18. r, 86. Próżne były znoje, 
trudy, poty, kiedy fortuna matką być nie chciała. Mon. 
65, 06. Czy im przyrodzenie matką, nam macochą, Że 
ich samych tak bardzo, nas tak mało koclia ? Zab. 8, 
551. Koss. Matką ojczyzna. Teat. 1, 6. Statutu Lite- 
wskiego matką jest statut Herburla. Gaz. Nar. 1, 211. 
(żrzódłera). — '^. Trans!. Poloni maiko diciinl annosioribus , 
pani honestioribiis. Ch. Th. (alici) iOiiittcrtben. Haj Matko ! 
a dajcież też lu wódki. Teat. 30, 10. — g. 5. Oeeon. 
Matka pszczół, maciora, królowa, Carv. mazheza ; Yind. 
niatiza; Boss. MatKa, Pic Siciiciitniittcr , bic Sónigintt , bet 
9Bei|'er. (lospodarz ma obaczyć, aby w ulach wiele kró- 
lów abo matek nie było. Cresc. 398. Matka jest właśnie 
fundamentem zgromadzenia pszczół, daleko dłuższa od 
pszczół roboczych , ale smaglejsza od trądu. Nie dare- 
mnie ją matka zowią , bo jej wszystkie pszczoły bytność 
swoje winny. Klvh. Zw. 4, 170. et 177. — §. 4. Anatom 
Błonki li.ózg ot;i:zajace , zowiemy matkami, że mózg od 
różnych przyjiadków obraniaja; n. p Gruba błona mózgu > 
twarda matka, dura maler; cienka błonka, pia wiafer^ po- 
bożna matka. Krup. 5, 108. — '^. Matka > macica, żywot 
macierzyński, bie iSilriHutter , (.ftcbarmiittcr. Paniom, któ- 
rym matku bywa skażona i zaziębiona , gdy sie w niej 
wiatry zamykają, że się odyma, a bywa wielki żywot, le- 
karstwo takie .... Urze.d. 8. — 5. Botan. Matki Bożej wło- 
ski , capilhis Yeneris, {jxc;u(niaax , u nas roślina ta rośnie 
na starych murach, albo w murowanych studniach. Kluk. 
Rosi. 2, 257. — Bylicę, 'Bccfu?, niektórzy zowią matką 
zielna, a to dla jej wielkiej mocv. Cresc. 271. MATKO- 
BÓJCA, M.\TK0MORDEBCA. y,'m.. Sorab. 1. macźere 
zamorduwar; Yind. malerni vmorez; Ross. et Eccl. Mare- 
poyóiBna ; ber OTuttermórbcr. Ojcobójce i malkobójce. Birk. 
Kai. Ob. E 3 //. Mnlkomorderca. W. i Timoth. i. 9. Bibl. 
Gd. M\TK0B( UCZYNI, i, i,, która zabiła swoje matkę, 
bic OTuttcnni^rbf riiiii ; Sorab. 1 . maożera zamorduwarka. MA- 
TK0BÓJSTW'0, a, n., zabójstwo rontki, ber aRiittcnnorb, 
Sorah. 1. macźere zamorduwanslwo; Ross. MaiepojóiiłcTBO. 
Pochodź, cf. mać; macica, macicoroany, macieowy, ma- 
ciczny, macierz, macierzanka, macierzadiiszka , macieriait- 
kowy, macierzyński, macierzysty, macierzyńsiwo, macierzy- 
zna , maciniec , macinnik, maciora, maciorka, macocha, 
macochować, macoszyński ; — matczyny, mateczny, maleńka, 
matiichna, matula, matusia, matusinka, matusineczka, ma- 
luchniczka ; cf. mama, mamula , mamunia. 
.MATLAĆ Ci. niedek., gmatwać, matać, pomieszać, iufamnttn 



60 



MATNIA-MATRONA. 



MATROS - MATY AS Z. 



bruifcn, untci ftnonbcr roerfcn, Dcrinif^icn, oeririmn. W ku- 
pę rzeczy różnych nie matlając , przystąpmy do tego ar- 
tykułu. Hrbst. Odp. P b. Tak mówiącej matlafy się sło- 
wa, confusa fuere. Zebr. Ow. 47. Matląc palcy po czele, 
co ujrzał, namacał. ib. 391, {digitis ad frontem saepe re~ 
lalit, macając). 

MATNIA, i, ź. , (Elyin. rnatać) ; Rots. MaiHa; Carn. me- 
tavneza (cf. mieść, miotać), potshvu; Sorab. i. rebaczka 
wata; Bosn. halov; ber <oaS am 8if(^£rnE|e. Matnia jest 
sam wór niewodu , w tyle z skrzydłami jego się łączący, 
w którym się ryby zbierają , i który bywa na trzy sążnie 
długi. Kluk. Zw. o, 242. — Fig. et transl. Sieć, sidło, 
łapka, dołek, -SeC, gatle, ©^linge. Gdy odkładacie nie- 
dbale , tym czasem Filip ze wszech stron w matnią was 
zagarnia. A^o^. Fil. 19. Jak błotni linowie Kozacy na ma- 
tnią przyszli. Bial. Odm. 45. Co czynić , wpadłszy już 
do matni! Bardz. Trag. 514. Strzeż się matni zdradli- 
wych , w które płochych mieści Zbyt czuły nad podstępy 
zawzdy, kunszt niewieści. Kras. Sat. 67. Z jednej Lu- 
terskiej matni tak wiele różnych sekt wyszło. Sk. Zyw. 
2, 78. Miał pogotowiu sposób , aby wszystkim dogodzić, 
a samo tylko duchowieństwo w raatni osadzić. Nar. Hst. 
7, 55. Pociągać do niewolnictwa matni. Teat. 46, 65. 
Wszystko złe bez porządku; jak w matni sie zgubie. Dmoch. 
Szt. H. 65. " 

MATOŁKA , i , fl. , partus , deformis et stupidus homtincio. 
Cn. Th., fin fleineś unb babce ctnfdltigeś unb bd^li^cś TOenfA- 
^en , człowiek mały, szpetny, głupowaty. Whd. — §. Pos- 
sunt etiam sic dici caeodaemones familiares, sewcrum ha- 
bitu conspicuo , domestica munia diligentissime obeuntes, 
quales in Lilhuania , Russia, Samogitia aliguot, in Siecią 
vero et Lappia quam plurimos, nostro etiam saeculo repe- 
riri a fide dignis (?) audivi; guos Delrius ex Joannę Meletio 
Teutonica lingua Coltri vocari ait , de guibus vide Olaum 
Magnum. Cn. Th.; dyabeł wcielony, posługi sprawujący, 
czemu wierzyło przedtym pospólstwo. Wiod. , Dudz. 44. 
(cf. inkluz); cin ^au^geift, (©pirifiir, Sptnncfij), ber fo gut 
irar, ftt^ ju ollerlcij >)ausbtenfteii braui^cn ju lajfen. Lamia, 
nocna jędza, matołka, nocne straszydło, duch albo cza- 
rownica. Macz. Spectrum, matołka , fałszywe wyobrażenie 
na oczy łażące , obłuda, ib. (cf. marchołt). 

MATONOG , u ,' m. , MATONAK, a et u, m., chwaścisko w 
zbożu, (Etym. od matania nóg), eiit gcmiffe* Uiifraut im ®c= 
trcibc. We lnie się znajduje matonak, łoboda i inne chwa- 
ściska. Haur.Sk. 54. To matonog, to osty pszenne żni- 
wa głuszą. Że w trudnym do plewienia chwaście ginąć 
muszą. Otw. Ow. 203. Natura matonaka do szaleją po- 
dobna , głowę zawraca. Haur. Sk. 37. — fig. Krótko cię 
wyplatam z tego matonogu. Pot. Arg. 581, (z tej wikla- 
niny, mataniny). 

MATRAC, ob. Materac. 

MATRONA, y, *'., z Łac. dama przez stan i wiek poważna, 
eine SDJatrone. Yind. matrona, pofhtena shena; Hag. ple- 
raieniza, vladikka; Eccl. noca4Hima , 6iaropo4Hafl Hiena. 
Matrony Rzymskie pierwszego marca obchodziły uroczy- 
stość Matronales zwaną , na pamiątkę przebłaganych Sa- 
, Jjinów przez niewiasty. Kras. Zb. 2, 134. Marcya Kato- 



nowa , tu leży matrona , Za żonę Hortensemu dana , czy 
wypchniona. Bardz. Luk. 26. ob. Matedora. 

'MATROS, ob. Majtek, żeglarz, marynarz, flis. 

MATRYKUŁA, y, i., uroczysty zapis osób jakie zgromadze- 
nie składających , bic 3Jiatrtfcl , Croat. malicza. 

MATUCHNA, y, i., MATULA, MATULKA, MATULEŃKA, 
MATUSIA, MATUSIEŃKA, MATUSIENECZKA, MATUNIA, 
MATYŃKA , MATEŃKA , i , :'., demin. blanda nom. matka, 
(cf. mamunia); Sorab. 1. maczicźka; Yind. mamiza, babiza; 
fiag. majciza, raamma; Boss. MaryiuKa ; Ercl. iiaTO<]Ka; 
befteś aSiitterdien, ^crjcn^ STOutteri^en, liebftc Ttuiter. Patrz 
jak się chwyta rączkami różanej Szyje matuchny swej nie- 
pokalanej. Groch. W. 541. Matuchna jego, dziewica Ma- 
rya. Wróbl. 202. et 26. Ach matulo! jakże ja wdzięczna 
wam będę. Teat. 54. b, 34. Dobry wieczór matulo. ib. 
30, 81. Troskliwa matulka synaczkowi zawsze łzy otarła. 
Pilch. Sen. 225. Jak pucek się kwili , gdy z rąk tatusia 
Padło , co dla zabawki dała mu matusia. Toi. Saut. 44. 
Jakbym teraz doznawał, czuję, że matula Na łono mię 
swe wziąwszy do piersi przytula. Zab. 8, 257. Nar. An- 
tosiu jeśliś przewinił, Trzeba, żebyś matuli zadosyć uczy- 
nił. Nor. Dz. 5, 19. Moja najukocliańsza matuleńko. Teat. 
50. 4, 55. Moja matuleńka dobrze powiedziała, że... ib. 
7. 6, 30. Same panie matusieńki synaczków do złego 
wprawują. Falib. G. o. — Z Mazowiecka: "Matuchnicho 
miła Boża! Bies. ,4. 1. t. j. matko boża! — Matuściny, 
a , e , od matusi , 5D(utterĄen§ = . Ross. iiaTyuiKHH-B. Słó- 
wek matuścinych bardzo naśladujesz. Zebr. Ow. 25. 

MATUS , ia , m. , miano kota , ob. Maciek , 3Jame einer SaCe. 
Stary matuś spojrzał na myszkę. Nar. Dz. 5, 213. Zab. 
5, 235. Łap za myszkę matuś w nielitościwe spony. ib. 
5. 236. 

MATWANINA. Teat. 28. 6, 84. ob. Gmatwanina, matanina. 
MATWAC , ob. Gmatwać, matać. 

MATYASZ, a. m , MATYASZEK, szka, m., demin., Maciej, 
Maciek , nom. propr. SKflttfiiflŚ. Oklej i z płocią to dla 
Matyasza , Lepszej potrawy godna gęba nasza. Jabi. Ez. 
5. Dobra Matyaszowi płotka. Cn. Ad. 162. A Matyaszowi 
płotka, ib. 5. in partitione piscium communi opera capto- 
rum . parochus tcholarchae ophidion et sibt anguiUam, as- 
signabat. (cf dobra kozie brzoza; dobra psu mucha; szko- 
da psu białego chleba; dobra w chomąto słoma, w ka- 
ftan bawełna; dobry tobie chleb; dobry tobie cienkusz; 
do wody z gębą; nic twojej to gęby kąsek; takiemu ta- 
kie; jakie odzienie, takie raczenie; jak cię widzą, tak 
cię piszą; komu się mięsa nie dostanie, ten na polćwce 
niech przestanie; a mnie przecie piskorz; lepszy rydi 
niż nic; co bóg da, do kobiałki; jednemu się skrupi, 
drugiemu się zmiele; jednemu szydła golą, drugiemu 
brzytwy nie chcą etc). Brudny 'Matysie ! Pim. Kam. 62, 
Matyasz, chłop, kruczek, Wołoszyn, zdr.ijca , nie był 
godzien córki Kazimierza. Biel. 416. Gwagn. 260. Wy- 
prawił się Matyaszek , chcąc spróbować wojny. Mat. i 
Pod. A 1. (cf. Albertusyj. Matyaszki abo kruczki. A7on. 
Wor. 12, czerwone złote bardzo rzadkie, z wybitym kru- 
kiem, od Węgierskiego Matyasza bite, SobeilbufatCH beź 
Siinigż SKattljioź son Ungom. 



MAUKA-MĄZ. 



M A Z. 



6i 



'MAUKA, z Cłe»ia < mąka. Sehl. 67. 'MAWA > my dwa ma- 
my, Dnalis, ob. Mieć. Groch. W. 335. 1'apr. Kol. D Z b. 

MAUR, MAURYTANIN, a, m., z Maurytanii rodowity, ciii 
SWaurc, (cf. murzyn). MAURYTANIA, ii, i, kraj Afrykań- 
ski, 5Kauntanicn. MAURYTANKA, i, i., rodowita z Mau- 
rytanii , eine SOJaurinu. W Trypoli Kologlossowie , czyli z 
Turczyna i Maurytanki zrodzeni. N. Pam. i 2, 293. MAU- 
RYTAŃSKl, od Maurytanii. 

MAWIAĆ, ał, a, act. niedok. , freqn. verbi mówić, Boh. 
raluwiwati ; flag. goYoriikati ; oft fagcii , jii fagcii pflcgcn. 
Mawiali starzy Polacy, gdzie wiele ceremonij , tam szcze- 
rości ma/o. Mon. 66, 457. Ludzie im są mędrsi , tym 
mnićj mawiają. Gil. Post. 99 b. 

MAWROT ziele , ob. Szczodrzeniec. 

MAXYM1L1ANISTA , ob. Maksymilianista. 

}\ĄZ, cza, m, , (Boh. et Slov. muz; Sorab. i. muz; Sorab. 
2. muhź; Garn. et Yind. mosh , {Yind. moshtvu , zhlovek 
! człowiek, chłop); Croal. mus; (2. mus, selyan < chłop); 
Dal. mux, mush; Rag. muux, vi)jan, vójno, drugli; Slav. 
csovik; Ross. vyyv.%\ (cf. Ecd. MyjKHKi chłop); cf. Lat. 
mas; Germ. SDJcnf(^; cf. Arab. miizzekklir masculus); ber 
SRann. a) mężczyzna, człowiek, w poważnej mowie, etticr 
mdnnlic^cii ®cf(|Ie(^t^, cin JOiiiiiii. Nie płacze mąż, chyba 
ten, co od męstwa stroni. Dardz. Trag. 524. Tego, kto 
wielkiego serca , a mężny, mężem zowicmy. Kosz. Lor. 
462 b. Kleofas nazywa Chrystusa mężem od męztwa. 
Dambr. 225. Matka , od żalu , że tam nie skończyła. 
Męztwo w tym, wszystkich mężów przewyższyła. Odym. 
bw. 2 G g.; Gam. et Yind. móshak vir constans. — Mąż 
zacny , Eccl. My)Ke4o6jCTBeiiHHK'b , Grace. dvdQaYa&^Tris ; 
«iy*e4o6jecTBO , Graec. dvSQayn&ia\ My)Ke4o6jcTB3'io, 
Graec. avdQaya&iu). Mężowie wielce mężni, Eccl. bcih- 
Koyiiie , Greec. ^iyai.ctvSQol. — {oppos. Yind. figamosh = 
tchórz). Z męża w kobietę prrewierzgniony Eccl. npe- 
SMyMteiKeui. — Wiem , żeć zaraz odliczy pieniądze , bo 
mąż z niego poczciwy wielce i rzetelny. Teat. 42. d, B. 
Yind. Bodi tebi besieda mosh ; cin SBert, ein SKann. Gwał- 
tem na siebie nacierają , Mąż o męża , konie się z końmi 
rozpierają. Tward. \Ył. 139. Piątym pułkiem władał sam 
Henryk . a tam stanął główny mąż (ftos) Polskich i Ślą- 
skich ludzi. Krom. 245, t. j. sam wybór , sama treść, ber 
Scrn ; Eccl. My/KCHSópaKie , Graec. dfdQoXoyta. Błogosła- 
wiony mąż , który nie chodzi w radzie niepobożnyeh. Dibl. 
Gd. Pt. i, i. Przebrał Jozue trzydzieści mężów bardzo 
mocnych, ib. Jos. 8, 3.^ — §. Mąż, ni.-iłżonek ; oppos. żo- 
na , małżonka , bcr 6()entaiin , ber Wianu ; Slov. muź, man- 
żel ; Sorab. i. woźenene muź; Yirid. sakonski mosh, sa- 
konik, drushe; Groat. mus; Slav. mi'ix; Bnsn. musg, voj- 
no ; Ross. coiKHTeib ; Eccl. cojkhthhki. Mąż z żoną skła- 
dają małżeństwo. Sax. Porz.^ i 32. Przecież to mąż gło- 
wą w domu ! Teat. 53, 8. Żony podległość mężowi Eccl. 
li04»iy)KecTB0. Mąż jest najwyższa familii głowa. Zub. 16, 
12. Mąż jest domu każdego podporą i szczytem, Pan- 
na bez lego tęskni, i jej byt nie bytem. Gaiu. Sie!. 384. 
Jejmość Panna czego inszego potrzebuje , nie rabarbarum, 
senesu; mąż! Teat. 18. b, 15. Męża zbyt pragnąć, Ross. 



MyjKeKCHCTOBCTBOBaib , mamon fcon, (ob. Chłopodur;. — 
W mówienia sposobie: ,,za mąż iść" przez wyrzutnią 
przypadek czwarty ma tak jak pierwszy. Kpcz. Gr. 2, p. 
125. fiiicii Tlaim nelimen, bctratticn (Wo«! opit ben SBeifcemj ; 
oppos. żenić się; cf. obsol. brać męża, brać za męża, ob. 
Brać; Slov. wdiwam se, manźela sobe bćru; Bug. vdaltise; 
Yind. vdati fe , ydajati fe, omoshili fe , obmoshitife, mo- 
sha vset; Croat. szkupsze vdajem, szkup idem za musa; 
Ross. nocarHyTL sa Koro , nocararb, (cf. posag;. Sorab. 
1. wudahwam szo. Ludwisia za mąż idzie. Teat. 1. d, 6. 
Zofio, tyżeś to za mąż poszła! Zab. 14, 349. Panna, 
która jeszcze za mąż nie szła.... Szczerb. Sax. 259. (Córa 
Kiejstutowa w mafżeństHO szła za Janusza. Biel. Sw. 225 
b. Widział uchybione swe nadzieje przez za mąż pójście 
królowy. Niem. Król. 2,43. burc^ bie ^timl) berStLMiiginn, 
Yind. imoshenje, vdaja, ydajanje; Garn. moshenje, mo- 
shitva; Eccl. aaMyjKecTBO , iiocafaniik. Małgorzata z przy- 
muszenia rodziców za 'męża króla Szockiego .Malkolina 
poszła. St Źijw. 373, in hac phrasi hodie omitlitur za 
męża : z przymusz. rodź. za króla Szockiego poszła. — 
Omisso lerbo iść : Przymusili ją za mąż przeciw jej ży- 
czeniu. Teat. 43. c, 117, fie pangen fie ju Łeiratben. Eu- 
doxia Cesarzowa musiała "przez dzięki za mąż za Dioge- 
ncsa. Biel. Św. 77 b. Długo wdową będąc, ku starości 
za mąż chciała. Ezop. 25. Wdowy za mąż gotowe. Rys. 
Ad. 63., (cf. z jednym w dół, z drugim w dom). Zmó- 
wić dziewkę za mąż , pactionem nuptialem facere. Alącz, 
ein grauenjimmer rerlrben. Za mąż wydawać = o córkach, 
toż co o synach, żenić ich, eine %oó;Ux t)er|icirat^cn, Yind. 
hzhi vdati, ydajati, omoshiti, (cf panna na wydaniu, do- 
mężna; Sorab. 1. wudacźna, pomużka żonska; Yind. ydi- 
jatliva, mosheiva ; Sorab. 2. wudahla nupta). Gdy przyj- 
dzie czas, abo dziewkę za maż wydawać, abo syna oże- 
nić Petr. Ek. 16. Jedli, pili, żenili się i za mąż wy- 
dawali. Leop. Matth. 24, 38. Bibl. Gd.; (ożeniali się, i za 
mąż dawali. Sekl. Math. 24). W ośmiu dniach wydać za 
mąż dwie córki , na to chyba bankier który wystarczył. 
Teat. 7. 6, 41. Uczynił fundacyą, podług której corocznie 
trzy panienki ubogie kosztem jego za mąż wydawane i 
wyposażone będą. Gaz. Nar. 1, 287. — Obsol. et ritios. 
Małgorzata , gdy jej za mąż chciał książę Polskie , król 
Czeski i król Sycylijski , słowa na to rzec nie dała. iSA". 
Żyw. 113. et 185. — Kocha słyszę na męża Walerego. 
Teat. 42. c, 17, t. j. myśli za niego pójść, albo że się 
z nią ożeni. — Już trzeci rok za mężem • mężatką jest, 
zamężną , fie ift fcf)pn brc« ^i^^re Derticirattiet. Gdyby która 
matka miała córkę za mężem, któraby umarła — Szczerb. 
Sax. 140. mcini fie eine iierlieirattjcte Toijter Łnttc. 

Pochodź, meiala, meiutka, meiny, ine.zki, mejnie, mę- 
stwo, mężczyzna, fneżczyński , meiność , mejobójca, meio- 
bujski , m^iobójstwo , mejowa , męiyca , mejyka , mężowy; 
bezmęina, zamężna, zamcicie, zamezniala. 
MAŻ, i, i, kołomaź, tłuste wozowe, (Boh. mazadlo mazidło, 
maz plama; Yind. mast; Croat. salov < kołomaź, mazidło, 
sadło; miiz litura); [Ujm 4|, 3!i?agenf4miere. [Miętką abo 
rzadką smołę mazią zowicmy. Sienn. 224, ob. Smoła. — 
4J. Kto się tyka mazi , palec smołą skazi. Min. Ryt. 4^ 



m 



MAZA - MAZAĆ. 



M A Z A C Z - MAZIARZ. 



190, kto się smoły dotyka, pomaze się nią. Bibl. Gd. 
Syr. 13, 1. {ob. Mazać). 

*MAŻA, y, i., MAZlA , MASIA, MASSIA , i, ż. , gatunek 
wozów," cilie 91rt SBagen. W mażacli lubianych wozili Ko- 
zacy poicie do Lwowa. Zimor. Siei. 251. Podrwif, co 
osła z koniem sprząga do fadownej mazy. Pot. Pocz. 3G3. 
Poslanników Szwcdzitich zdradliwych, ku pamiętndj światu 
ich sromocie, na mażaoh wywieźć precz wolowych każe 
z miasta. Tward. \IV. 189. Chmielnicki do szturmów moc 
•wielką Sposobił mas wolowycli z chróstami, w które na- 
przagł chłopów. Tward. Wi. D. 74. Skarżyła się na mró- 
wki , które jej spać nie dały, i na maże , które ją na 
pirodze wśrzód łasa przestraszyły. Kniai. Poei. i, 1S9. 
Lepiej swego doglądać, a spokojnego żywota używać, niż 
tak jak gonna 'maśsia za dworem biegać. Hej. Zw. 158 
q. Prov. Olóż tobie byśku mazią. Ryi;. Ad. 52. Cn. Ad. 
801. (masz, czegoś żądał; dźwigaj ciężar, któregoś pra- 
gnąc) ■ 

'MAZA, oh. Zmaza. 

MAZAĆ, ał, maże, a</. nicdok.; Boh. mazati , zmazali; Sorab. 
2. mafasch, ja mazu, mażom , mafu , mafom, fmafasch; 
Sorab. 1. malacź, mazu, inaźom , mazain; Yind. masati, 
masal, masliein , pomasali, shalbati , shauhali, oshaubati; 
Carn. masati, mashcm; Croat. maz.ili, inasem, (cf. lichi- 
ti = mazać, pochlebiać); Bosn. mazati; Itag. mazati, (ma- 
zati adiilari) ; Hoss. iwasaib , DimKy, TasHyit , cjiasarb. 
cuawy, cMasbiBaib; Eucl. e.ieonojiaaaTŁ , styponoMasoBaib ; 
cf. Hebr. nra raascliacli ; Si/r. r,Z'i meschach u>ixit;^ cf. 
Itol. macohiare; Germ. fcŁmiceii. fd^muceit ; Grnec. tra"! 
cf. Lat. smcgma). Edm. Caslelli Li-x Heptarjl. ad rad. 
Hebr. n'J?J observav!t , coui-enire cum Slavonico masati, 
Dalm. et Boh. mazati. Sed non tant^im dialecto Bob., ve- 
rum etiam Slavica f.iterali, Dahniiica et Rmsica reteris- 
que MasaTH ungerc siijnifical. Durich. \, 508; §. 1. fctimicrcu , 
JbefĄmteren, falficii. Krzyżmo ś. , którym ochrzczonego 
mażą, godność wielką ehrześeianina znaczy. Hrbst. Lek. 
F b. (pomazują , cf. pomazaniec) Maże nas Duch ś. na 
kapłaństwo, i królewicarai niebieskiomi czyni. ib. Cb. 
Plastry, lekarstwa, mazania, syropy.... Helr. Et. 17, Carn. 
Hiasanje; Croat. maz , mazanye; H;tng. mazolas ; Ho^s. 
CMasna. Nie bij, a nie głaszcz, nie maź anie liż. Zeg/. 
Ad. 155, (cf. obraziwszy leczyć; uderzywszy pogłaskać; 
cf. nie chwal mnie, a nie gań mnie). — jj. Kalać, plu- 
gawić, pr. et fig. ficfubcitt, bef^micrcit. Chłop idąc drogą 
woła: wara! drewno wlecze Bardzo sprośnie zmazane, 
błoto z niego ciecze. Papr. Pr. C o b. Wbieżawszy do 
miejsca kalnego, umazał się. Papr. Kot. T i. Zły to 
ptak , co swe gniazdo maże. Hipp. 53. Nie maże się 
słońce od błota , które suszy. Sk. Kat. 300. Słoneczny 
promień od gnoju się nie maże. Sk. Di. 374. Mazią się 
maże, kto się mazi tyka. Kckow. 132. Jeżeliby mąż 
vfolny z cudzą żoną sprawę miał, tedy cudze łoże nie- 
rządem cudzołożnym maże się. Kitcz. Kat. 3, 146. So- 
rab. i. wonekmancźźu conscelero. Nic jadowitszego nie- 
masz, coby nad nieuczciwe ludzkie bardziej lżyło, i sro- 
mociło i mazało. Weryf. pr. 2. (hańbiło). 1 namby też 
przystało nie mazać nikogo, Gdyż o ludzie bez winy 



chorych, osobne sierot, 
dowatym. Gwagn. 450. 
zanck »io//(s , delicatiis) \ 



dziś na śvviecie drogo. Papr. Koi. E. (lżyć, 'bezeczcić). 
Mazać się , o dzieciach , ob. Płakać. — ^. Mazać , pasku- 
dnie pisać, [Boh. mazati); fcblcd)t fdjrdbfii, fc^mieren. — 
§. 2. Mazać, zmazać, wymazać = przekreślać, niszczyć pi- 
sane, Bosn. smersiti, niiSli)|'c6cii , aiiśftrci^eii , niegroil^eii. 
Gdy lepiej roztrząśnie swoje pisma, maże te myśli, z 
których był kontent gdy pisał. Zab. 4, 171. Żydek jar- 
markowy, tu się pisze, tu się maże. Teat. 24. b, 21. 
(tu zaciąga dług, żeby tam płacił; łata się). 'MAZACZ , 
a, n., Boh. mazać; Sorab. 2. mafar; Yind. masavez , 
masez, omasaycz, masilar, masilavez; Croat. mazitei ; 
Ross. Masa-ibiUHKi ; EccI. Ma3aTe.ib; który maże, pomazu- 
je, kr Sclnnimr, Scfcfimicm- , Salbcr, Śc|'trcid)cr , 3lnftrei= 
d|cr. 'MAZANIEC, ńca, hi., zarażony, nieczysty, eilt iit= 
ficirfef uiirciner 2}?eiifu). W .\uszpurgu osobne sa domy 
osobne mazańeom , osobne tre- 
MAZANEK, nka, m., {Boh. rna- 
bezkost , niewieściucii, ctu iiJcitfc- 
linij, 3ÓV"tliiii3- Syrop z sadzcu bywa dla rozkoszniejszych 
i pieszczonych mazanków czyniony. Syr. 281, cf. Boh. 
mazat se pieścić się. MAZANINA, y, i., cokolwiek jest 
mazanego , namazanego , pokajanego , zmazanego , prze- 
kreślonego; Vi«(i masouje; (Bo/i. mazanina = lepenice, le- 
pianka; mazanice illitiis, labor scrdidits; Boh. mazanec 
libum; Sorab. 1. mazanka panis unctus pinguediue , buty- 
ro : Ho.':s. Masanna gluią oblepiony dom; Pruski mur; 
nb. Lepianka), ©cfcbmierf , Sdmiif « rci) , fdjmtcrigci 3c"8- 
MAŻC, ob. Maść. MAZEPA . y, m., Jan Mazepa sławny 
hetinant Kozacki . przywiązał się przeciw Piotrowi W. do 
króli Szwedzkiego Ka"rola" XII. ~ Kras. Zb. 2, 141, Ctil bc^ 
riibmtn- ,>elbbcrt Jer .Hofaftn. — §. TransL Mazepo prze- 
klęty, właśnieś się umył do Anielki. Teat. 22. b, 100, i. 
q. mazgaj , fiimierijcr k(ń. Powierzono kosz dwom wiel- 
kim mazepom, którzy rozumiejąc, że był z brudną bie- 
lizną, wrzucdi go w wodę. Teat. 11. b, ("i9. Gadajże 
mazepo, masz-li gadać. ii. 16. c, 71. MAZGA , i, i., 
brzydkie plugawe babsko, cin fliirftisjc^, ffclbattca SBeib. 
Tr. .MAZGAĆ, ał, a, es. niedok , paskudzić , plugawić, 
fufchi , bffubciit , barhoiiiller. Tr. Mazgać , klecić , fiibclil. 
Ern. 1135. MAZG.4J0\VATY, a, c, — oadu,rb., pluga- 
wy, rozlazły, tiilpig, )'i1;micrig. Derbisz niazgajowaty. Teat. 
li, 108. M.\Z(;.\L, a, m.. M.\ZGAJ, aja , m., (cf. Hag 
etc. mazgar mulio , mazak = muł) = paskudnik . nieulizany, 
eilt fi^mlengcr Serl, cin Jólpel. Mazgal, klecha, cin Su= 
bicr. Ern. 1135, //oA. sliwou, trdlenec, halomna, pauza, 
bliwou; Cum. zmók. shesloviiast; Yind. siazh , siauz , 
tarban , inlalilu, hedovez, zepez , riban . kluk; Ross. 
neHTiox'6 , Tio-ie.iit Dla takiego mazgaja jak ty, żadnej 
Pan bóg nie stwjjrzył kobiety na świecie. Teat. 22. b, 
52. Milcz głupi n>azgaju. ib. 52. d, 118. Prędzejże hul- 
taje, coż za mazgaje! ib. 52. d, 65. (idyrałeś VVc Pan, 
że mazcai, źe sie nie stara podobać ludziom. Teal. 29, 
88. Jurga niby mazgaja udaje, ale poznałem ptaszka, 
jest to z głupia frant. ib. 50. c, 12. Ma-ż on służące- 
go? C". 1 jak jeszcze żywego chłopca, nie mazgaja ! Teat. 
46. b, 64. MAZIARNIA, i^ i, gdzie maź robią. X. Kam., 
Me Si^mierficbcre?. M.\Z1ARZ, a, m. , robiący lub prze- 



M A z 1 D Ł o - MAZUR. 



M A Z U H K A - M D L I Ć. 



e& 



dający maź, bcr Sc^micrficbcr , 6c^mierbćiiiblev. -MAZIDŁO, 
a, «., mnść do nainazywiinia, bic Snltc 511111 (st^mtcicn ; 
(€ain. inast, masilu ; Hornb. 1. mas; Yind. masavina , 
namas, obmas, rnasllo, masilu, pomas , sliaulia, slialba ; 
Croal. masalu). Chustę mazidłcm potrzyj po ranu i w wie- 
czór, i przykładaj. Sieiiii. filo. F^ozmaite mazidfo wy- 
myślacie na ozdolię cjal waszych. W. I^osl. W. 512. 
Łaziebników , golaczów i barwicrzów wydworne owe zie- 
lone , czerwone , żółto mazidła , któiemi ludzie w dłuż 
zaciągają. Syr. 27S. .Mazidłem smarować Hoss. yMac.TH- 
BflTb, ^MaciiiTi,. (MAZLNPrr, MACLNET, a, m., rak mor- 
ski pająkowi podobny. Wlod. ex Ciutpu Th. 909, bie 
ftraWe , *®aniclc , ber JaictciifrcM). .MAZISTY, a, e, Dok. 
n.azawy; rozmazisty, do mazania snadny, fd^Iliicrig, Uińjt 
jll f(^mitreil. Używają olejów mazislych , najbardziej oli- 
wnego zamiast karmi ogniowej. Knnnf. Chym. 29. Wy- 
tłaczanie oleju mazistego z jąder świeżyidi , olei ungui- 
nosi. KrumŁ Chym. 135. Oleje niewonnc za pomocą 
prasy otrzymane , nazywają mazistemi. Krumł. Cliym. 152. 
MAŹ.MCA, y, z., puszka na kołomaź , bic ©c^mtcnndfłc , 
3;(;ecrbiid)fe , bnsS ®d)inierfiiP; Soi^ub. 2. mafniza; Dok. ko- 
}omaznice ; Hoss. jaryui, .laryHiiHKi , .larjHKa , .laryuina, 
{Ross. MaaH.ibiiHua puszka na maści). Mażnice na smołę 
przy pojazdach, bywają sosnowe, hluk. liośl. 2, 1G2. 
Znalazł maźnicę, zgubił szkatułę na drodze. Po!. Pocz. 
650, (większa strata niż zyskj. iMAŻNiK , a, m., rz<'>ka 
w Kijowskim, która wjiada do Olszanki. Dykr. Cleoyr. 2, 
139, ein glug im łliiounfd^cn. 

Pochodź, kotomai; iKtmamć , oinaz-nc, ohmazać , poma- 
zać, pomazanie, pomazaniec , pomazanka , podmazać , prze- 
mazać, rozmazać, rozmaz-isly , irmazac , wymazać, zama- 
zać, zmaza, zmazać; maść, maścić, namaścić, omaścić, 
omasta, pomaścić, premaścić , rozmaścić , zumaścić; ma- 
sio , maseiko, maślanka, maślany, maśliry, maśny, maślar- 
ka , maślarz, maślnica, maśiić sie. 
MAZOWIECKI, a, ie, od Mazowsza, ?1(ii)uiifdj , aWafooifd;. 
Kraina Mazowiecka coś ma w sobie niewdzięcznego i 
grubego , lak iż z mowy i z po.slepków ieh zwykliśmy 
się na.śmiewać. I'cli: Et. 297. Gawronieta żartem Ma- 
zowieckie kury zowla. Pot. Jow. lOC. 'iMazoweckie księ- 
stwo, f/erb. Śtat. 27' etc. 'MAZOWSZAMN' , a, m., Ma- 
zur , z Mazowsza rodem , ciii SDiafooici' , tWafiii". Z Mazo- 
wszany wojnę stoczył Kazimierz. Papr. Ftyc, J. hchan. 
Dz. lt»9. Smiecież to twierdzić o cnych Mazowszanacli ! 
Dirk. Exorb. 7. .MAZOWSZE, a, n.. MAZURY, ur, plur., 
Masovia, SDJafnil, fflafiiroii ; wielka i znaczna prowincya 
f olska , z tytułem księstwa; 7. dusMia miała udzielnych 
książąt. Dykc. Ueoyr. 2, 159. .Miislausz abo Mazosz, któ- 
ry był u .Mieczyiiława podskarbim , dzierżawy na pogra- 
niczu Pruskim pod moc swoje podbiwszy, Mazowszom 
od imienia swego nazwał. Krom. 8G. Cioagn. 205. Dru- 
dzy od Massagetów Mazowsze nazywają, hieez. Zdań. 8. 
Z Lilsvy do "Mazowsz po mierniki siano. Grzepak., Do 
'Mazowsz. Yol. Leg. 2, 654 , zamiast do .Mazowsza albo 
do Mazur. M.\ZUK, a, m , (J. 1) 'Mazowszanin, eill 3Uv 
fur. Mogło być, że Słowianie podbiwszy nad Wisłą 
Massagetów , imię ich dawne zostawili , które się potym 



przez pomieszanie języków w Mazowitów czyli Mazurów 
przemieniło, ^ar. Ust. 2, 525. iMazurami i Radomianów 
i Podlasianów zwykliśmy częstokroć nazywać dla blizko- 
ści ; jeśli się urażają, tedy im powiadamy: nie Mazury- 
ście; ale gdy poirzeba wam ognia, idziecie po niego do 
Mazurów. Sarn. .inn. 8-12. Prou Rozśmiał się , by Ma- 
zur na ziemie, liys. Ad. 59, Cci', pełen nadziei roln:k się 
śmieje). — Mazurek, demin. Falib. Din. L. 2. — §. 
2) .Mazur, mazurek, taiiicc, cill lailj. Tańcujmyż .Mazu- 
ra. Tcal. 21. r, 71. Skakać mazurka przy mullaiikach. 
Mon. 71, 201. — §. 3) Mazur = trunek, może piwo Ma- 
zowieckie ; n. p. Ja to kiedy .Mazura pije kusz po ku- 
szu , Przybywa choć po trosze we łbie animuszu. Pot. 
Jow. 2, 78. — ^. 4) Mazurek, wróbel leśny, mniejszy 
od domowego, na głowie kafowy, wkoło .•-zyi ma czar- 
ną obrączkę , pod oczami biały, na grzbiecie jaśniejszy 
od' domowego. Ład. H. A', lói, ciii SBalbfpcrliiig , gclb' 
fpcrliiig. Ty mię odziej na ów czas piórami mazurka. 
Będę sobie świegotał skacząc po gałązkach , .ledno być 
w kraju Turków, co wróblem w Powązkach. .V. Pam. 
24, 374. — fi. iij Placek z migdałów, cill SiaiibcIfiiiciT. 
MAZURK.\ , i , i., z .Mazowsza rodzona , bic 3?icfiiviiii!. 



MC, MD, ME. 

MCHOWATY, a , e , Hoss. .MO.\OBaTUH , na kształt mchu^ 
doń podobny; n. p. Bluszcz drzewny kwiat ina mcho- 
waty. Syr. 887, iiioo^artig. .MCHOWY, a, e, od mchu, 
{ob. .Mech), Boh. mechowaty; Ha(>. mabast; Tio6S. moxo- 
Bbiii ; 3R00(S = , iH'11 2S0P6. .Mchowa pościnłka. lirhuw. Fr. 
17. Czym do pancerza się przynęci, Kiedy mu mcho- 
wy ciężki kożuszek łabędzi ? Kchow. 59, cC. rnszysly. 

MDŁAWY, a, e, nieco mdły, słaby, ctiun^ fAmad;. Widzisz- 
ie tę równinę, miejsce spustoszenia, Gdzie się smutny 
mdławego błysk iskrzy płomienia? ;V. Pam. 12, 367. 
MDŁAWOŚC, ści, 2'., .słabość, bic ©dinniĄlidifcit , ii(^ipd« 
d)c; Crcat. mIabavocha. JIDLEG , ał, eje , neuir. niedok., 
cf. mgleć, {Doli. mdleli, zemdleli; Yind. smcdleti , me- 
dleti , mlahou bili, oinlabati, omahniti , omagali , ome- 
dleti; (Croat. mleduem > chudnąć); Slav. obaailiti) = sła- 
bieć, fdjiuai^ nicrbcn, frnfth'^ iDcrbcii, propr. et fig. Mdle- 
ję, mdło mi, omdlewam. Cn. Th., id) lucrbc i'iiiimn(ttig. 
We Panna mdlejesz , kiedy kurczę rzną. Teat. 19. c, 153. 
Pragnie i prawie mdleje dusza moja do nich. Sk. Zytc. 
100. Zimny po ezfoiikach mdlejący pot płynie. Hal. Ow. 
234. Ach! panna nam mdleje. Teat. 42. r, 19. Hiszpań- 
ska siła już dziś mdleje prawie, /'aszk. Dz. 57. .MDLIĆ, 
ił, i, cz. niediik., cf. mglić; Boh. mdlili, zemdlili, zem- 
dliwati, zcmdlowati ; S!ov. mdliii, mdljwim ; Bosn. mlo- 
havili; Yind. smedluvati, vunsmcdleti, vunsmcdluvati ; 
(Hoss. MOj.iHTb, niitrężyć, MC.icja mitręga); mdłym czy- 
nić, osłabiać, \d)mti}tn, )d;madi iiind;cii , aMniittcii , cntfraf» 
ten. Gdy to mówiła, miekczyła serce jego, 1 mdliła 
męzkie serce jego. Sk. Zyw. 125. Nieprzyjaciel naszych 
pracą prawie ustawiczną mdlił. Warg. Cez. 128. (!dy 
kto posty zachowuje, zaraz muwia mu: czemu ciało 



64 



MDŁO - M D Ł Y. 



ME - MECH. 



twoje tak mdlisz? Biai. Post. 245. Dzieci po polach sy- 
piały, aby tak we mdlonych a co dopiero rosłych le- 
ciech, ku pracy się przyzwyczajały. Glicz. Wyeh. E 5, 
(w słabych , wąlJych , pieszczonych latach). MDŁO adv. , 
(Boh. mdło), słabo, fc^iuad) , bulfloś, oŁnma(^tuj. Natura 
nas tak bardzo mdło rodzi , Ze nas snadnie ku złemu 
swawola przywodzi. Rej. Wiz. 101. Człowiek stworzo- 
ny mdlej nad wszystkie inne zwierzęta. Petr. Pol. 2, 254. 
Dawniej przejrzane troski mdlej nacierają. Oss. Sen. 53. 
Mdło mi, mdleję, omdlewam. Cn. Th., idj rocrbc Dpnma(^= 
ttg. MDŁOŚĆ, 'ici, i., (Boh. mdloba; Slov. mdłoba ; 
Vinrf. oniaganje, omedlaviza, omedleuza, omedlenje, ofla- 
betje , nemuzh ; ( Vind. medluest , madlost macles ; Croat. 
mlednoszt) ; Croal. mlaliavoszt , gingavocha, tesina; Rag. 
nilohayos; Bom. mlohaustvo ; Slav. obamljśnie); zabra- 
knienie siły, słabość, bezsilność, bie ©^mfic^C , O^nma^t, 
SraftIofiGffif- Mdłość rozumu i zabawy poważniejsze (nie- 
wiastom) odjęte, wszystkie myśli i starania (ich) obróciły 
do strojów. Warg. Wa/. 313. Litery trzymać się, a znaki 
za rzeczy brać , niewolniczej mdłości jest , miserabilis 
animne. Zygr. Gon. 203. Mdłość = omdlewanie , bie O^n- 
niacfctiafctt , bic iDtnmac^t, in btc man fadt; Ross. o6mo- 
poKB , óesnajiaTHOCTŁ , óesnaMarcTBO. Mdłość jest nagłe 
sił ustanie , ze krwi , w cyrkulaeyi przeszkodę mającej ; 
z ustaniem pulsów. 6'omp. Med. 165. Przeciw mdłości, 
która bywa z zawróceniem głowy, lekarstwo. Cresc. 499. 
Skoro to usłyszał, mdłości go porwały. 7>a/. 36. 6, 110, 
nudy, Uebclfcit, Seńngftiginii]. Jezus uzdrawiał wszelaką 
chorobę i wszelka niemoc. Sekl. Malth. 4, not. o mdłość 
abo niedużność • MDLUCHNY, a, e, bardzo mdły, fe^r 
fdjiuaii); Boh. mdljćky. Mdluchne siły. Ciiach. 94. MDŁY, 
*MEDŁ, mdła, mdłe, of. mgły, {Boh. mdły; Slov. mdły; 
krehky ; ( Carn. medl , madal ; Yind. medel , medou , 
Croai. mleden= chudy ; floss. Me4.ieiiHUa mitrężny); Croat. 
m!ahav , gingav, nemocheii; Dal. mlil)av; Bosn. mlohav; 
SlaiK mlav, mlaliav ; Rag. mloh;iv ; cf. S'ix. Inf. móbc, 
irtóe; Anglos. methig; cf. Uerm. mfibc) ■ słaby, bezsilny, 
fraftlPŚ!, fcffroad), oljiimdcbtifl , pr. et fig. Białogłowy są 
pospolicie od mężczyzn mdlejsze. W. Post. Mn. 570. Na- 
tura ludzka mdła jest i zraniona. Petr. Pol. 61. Mdłe 
róży szypułki. Zab. 13, 326. Żabi. Szpiegowieście wy, 
abyście obejrzeli mdlejsze miejsca w ziemi , przyszliście 
tu. Leop. Uenes. 42 , 9. ( nieobronność ziemi. 1 Leop. ). 
W młodości mdłą radę w sobie mamy. Budn. Cyr. 61. 
Wywiedźcie mię z bitwy, bociem bardzo medł. Badz. o 
Eidr. 1, 30. Wywieź mię ztad, bo medłem. Budn. 1 
Reg. 22, 33. (bom zranion. Bibl. Gd.) Z wielkiego pra- 
gnienia był medł. Papr. Byc. 95. Patrząc przed stra- 
chem był każdy medł. Rej. Wiz. 83. Jeszczein prawie 
nie ozdrowiał, medłem jeszcze, nondum sum confirmata 
valetudine. Mac:.. Kęs sobie odpoczynął, aby k sobie 
przyszedł. Bo wżdy z onych przestrachów był jeszcze 
jakoś medł. Rej. Wiz. 109., Leop. Jud. 16, 13. Sędy 
■wytrzeć popiołem, zwłaszcza byłoliby mdłe wino. Cresc. 
343. Patrz, na cnocie bvś nie był medł. Rej. Zw. 
256 b. 

Pochodź, nademdlec , nademdlewad , nademdlaiy , nade- 



mdlony ; omdled, omdlewać; zemdleć, zemdlewać; cf. mgleć, 
mglić , mgły, mgła, mgnąć; cf. mknąć. 

ME, ob. Be, beczenie owiec, baź SWccfcrn ber S^afe aui- 
3ubn'i(!c!i. 

ME , contr, loco moje , a Pronsm. Mój , moja , moje qu. v. 

MEBL, 'MEMBL, a, m., MEBLE plur. z Franc. meuble , e 
Lat. mobile, a mouendo , DKeublen, STOobilien; porządki do- 
mowe, sprzęty, (Yind. premiklive rezhi , prenofhliva ro- 
ba, preloshliustYU , ob. Ruchomości}. Chcę mówić o 
zbytecznym i wymyślnym sprzęcie abo ochędostwie do- 
mów, to jest, jako dziś modnie mówimy, o meblach. 
Mon. 66, 622. Zbytek w kosztowności meblów tak wiel- 
ki, że też meble gubią czasem dom cały. Zab. 16, 280. 
Papierowe obicia nierównie piękniejsze, bo adamaszko- 
we smutny mebl robią. Zab. 13, 210. Widziałam salę 
piększoną ładnie, meble, malowania i inne ozdoby. Teat. 
43. b, 6. U starćj baby, co już po zwierciedle , Złość 
smutek, zazdrość, zostały za meble. Zab. 13, 333. Druib. 
Memblów kosztownych wybory. Zab. 9, 138. Skrzet. 159. 
MEBLIK , a, m., zdrbn., n. p. Najmniejszy meblik dwana- 
ście razy jest opłacony. N. Pam. 2i , 1. MEBLOWAĆ, 
ał, uje, cz. niedok., omeblowae , umeblować, wymeblo- 
wać dok., meblami zdobić, w meble opatrywać, meiiMircrt , 
auŚmcuMireit. Pałacyk kształtnie meblowany. Teat. 34. c, 26. 

MECENAS, a, w., §. 1) patron doświadczony poważny, pod 
sobą młodych praktykantów mający, citi nngefe^ener, er' 
fa^iriier 9lb»pcat, iinter bcm bie *practicanten nrbeitcn. Pa- 
lestrze w trybunale nie więcej jak trzydziestu mecena- 
sów pozwalamy ; z których każdy za swoich dependen- 
tów odpowiada. Yol. Leg. 7, 770., Skrzet. Pr. Pol. 2, 
387. Wystarał się o jednego z najlepszych Warsza- 
wskich mecenasów do swojej sprawy. Teat. 9, 23. et 7. 
b, 53. — ^. 2) Mecenat, a, m, który się opiekuje nau- 
kami i uczonemi , od Mecenasa Augustowego ministra 
tak zwany, ciit 58cf(^ii5er ber Sffiijfenf^aften uiib ©elebrten, 
cin 3Saccna^. 

MECH, mchu, //(, (Boh. mech, chmerek ; Slov. mech; So- 
rrt6. 2. moch , móch; Sorab. 1. moch, móch ; Carn. mah ; 
Ytnd. mah, meh ; Croat. mah, mehen, meblen ; Hung. moh ; 
Dal. maah; Rag. maah, mah; Bosn. mosak, musak, missak. 
(Bosn. mah, perjice od ptice ; prriva brada) ; Ross. vioxi>, 
Kxa, MoiiiOKi, MomemiKt, (MOXHa kosm wełny, pierze na 
nogach niektórych ptaków); O b b. SWte^, OTiffĄ ; Angls. 
meos; Angt. mos; Gall .mousse ; Duh. moos; Svec. mos- 
sa; Isl. mosa Arab. mosc; Lal. med. mussa) ; musctis 
Linn.: g. 1. bfl^ OToo^; Ccf. Hebr. "^n much lenuem esse, 
attenuarij. Mchy są pospolicie bardzo drobne roślinki, 
mające łodyżkę gęsto listeczkami okrytą; rosną na grun- 
tach najnieurodzajniejszych , na drzewach , kamieniach 
etc. Bot. 1 70. Mech na drzewie , Saummoo^ , włókno 
abo włochaciny na drzewach , jako na starych dębach , 
drzewach sosnowych, jodłowych, świerkowych, brzozo- 
wych, cedrowych, topolowych, modrzejowych etc. Syr. 
844. Ten, który rośnie na twardej ziemi, zebrany i 
wysuszony, przydaje się do wyściełania dylów w ścianach 
i do utykania szpar, ©rbmool Ład. B. N. 104. Mech 
wodny, SaffermooJ, fflofferltnfen , w długich włóknach 



MECH. 



MECHANIKA 



ECZENNICZKA. 



65 



w wodzie rosnący, jest potrzebny do budowy wednej 
m/ynów i statków, gdyi miejsca poulykane przerasU i 
coraz bardziej spaja. ib. , Kluk. liośL 2, 188. et 238, ef. 
rzęsa wodna. Mech porosły na murach. Karp. 3, 122. 
Mech skalny kamienny , który na skałach i kamieniach 
roście. Urzed. 61. ŚteinmiU'^, (ob. Liszajec). Prov. Ka- 
mień często poruszany, mchem nie obrośnie. Cn. Ad. 
330. 1 kamienie mocne mchem porastają. Prot. Kont. 
C. 2. Chwalę ja wsi lubej dary, Strugi i mchem kosmate 
kamienie i gaje. Zab. 9, 313. liyck. — Pierś z pod- 
gardłkiem wołowi od mchu się lipkiego zieleni. Bardz. 
Trag. 169. — Mech z trupiej główki, e craneo kumano, 
najduje się na czaszkach człowieczych, zwłaszcza które 
przez długi czas w miejscu wilgotnym leża. Syr. 845. 
Mech psi, musc. caninus , ^unb^mociS, $unb?fledite , wy- 
chwalają go w ukąszeniu od psa wściekłego. Krup. 5 , 
155. Mech koralowy, morski, gniazdo koralowe, gli- 
snik , t koralami w morzu roście. Urzed. 60. Syr. 1417. 
5?oraIIenmPOl Mech morski = porost morski , iKcermopS, 
roście po skałach morskich , a najwięcej po skorupach 
ryb i małżów morskich ziemią objętych. Syr. 14-18. — 
§. 2. Mech transi. papie , mech , perz , pierze , wełna na 
ziołach, jako na oście, mnichu etc. Cn. Th., tai ©pUije 
flcmiffcr 'J.łjlaitjcn , troHigc ©taubfdben, (cf. kocanki). Hałun 
jeden plumosuni zowią , źe jest jako pierze abo mech. 
Urzed. 402. Niektórych krzewów nasiona , mające na so- 
bie mech lub rostki , bywają daleko od wiatru zaniesio- 
ne. Brzost. Duch. 20. — §. o. Na zwierzętach włosiki , 
niby wełna delikatna , fciiic troDtgc ipaare , iiicicfccś §aar 
fluf ben Jbifren. Stwórca niektóre zwierzęta mchem odział, 
niektóre w skórę kosmatą oblókł. Gorn. Wi. U. Wieś 
■według przyrodzenia piękny strój i szaty Z jagnięcego 
mchu daje bez szkatuł utraty. Uaw. Stel. 358. .Niemasz 
lepszej zwierzyny, jako nasza gąska. Dobre pierze, do- 
bry mech, nie gań mi i miąska. Rys. Ad. 49, (puch). — 
Per eicellent. Mech na jagodach, pubes, lanugo , mło- 
dociana bródka , pierwsze włosiki na twarzy, na jago- 
dach , bic erften Śartbaare, ein SKilidart; Boh. chlaupky, 
peyr ; Dal. zaali maah ; Hung. moli ; Croat. mah , pavu- 
licza na bradischu ; Vind. podlafhi , pavolize na bradifhi, 
pervi bradni meh ; Garn. diaka heshka ; Rag. parvi mah ; 
Botn. móh , prriva brada ; Ross. nyuiOK-b , npoctjHua ; 
Eccl. HimCHie. Kwap , mech , puch. Yolck. 458. Ledwie 
kwiaty dopiero pierwszemi I mchem mu były porosły 
jagody. P. Kchan. Jer. 245. Mech brody pacholęcej. 
Kar. Hst. 4, 102. Gdy mu pierwszy mech z rumianej 
jagody Bez pracy 'spądza wyostrzona brzytwa .... Pot. 
Syl. 44. Dopiero mu subtelny mech na twarz wstępo- 
wał. Otw. Ow. 543. Lato mu dwudzieste wyciska mech 
na twarzy. Gaw. Siei. 368. Slov. (Jaki mech, taki flek; 
guatit tponsa, tałis sponsus. Mechem udereni; aliquantum 
rasus. — g. 4. Podatek rybny za Piastów nazywał się 
"mech, który dawali arendarze wodni w rybach. Nar. Hst. 
2, 259, cf. miech. 

Pochodź, mchowy, mchowaly, msiysty, omszeć. Carn. 
mahoYJe muscosetum; (Ross. huichhki chldw zimowy , 
stajnia ciepła). 

SInmiH Linitl» wyi. t. Tam III. 



MECHANIKA , i , i., część matematyki , nauka , o ruchu i 
równowadze. Jak. Mat. 3, 227; bie TOed/anic. MECHANI- 
CZNY, a, e, mechanicznie adv. , met^anifi. MECHANIK , 
a, m., mechaniką się bawiący, ber SWei^anicul Pierwej 
ludzie byli mechanikami , niżeli pomyśleli o mechanice. 
Znosk. Condill. i. 

'MĘCHERZ, a, m., (Boh. mecheyr , mechyf; Slov. meehar; 
Yind. mehir , mehur , mihier , mehier ; Carn. mehiir, me- 
hiur; Croat. mehiir , mehurchecz; Bosn. mihir, mjehir; 
Rag. mjehir, mjehirih; cf. machariyna, miech); uryno- 
wy pęcherz, bie Utinblafe. Przez zamianę głoski za gło- 
skę mówią męcherz zamiast pęcherz. Kpcz. Gr. 1, p. 83. (?) 
Dekokt na rozpędzenie klejowatych 'wilgości w męcherzu, 
które częstokroć mocz zatrzymywają. Śleszk. Ped. 195. 
Męcherza bolenie jak leczyć. Sienn. Rej. Pszeniczne kru- 
py często używane czynią kamień w męcherzu i w ner- 
kach. Cresc. 138. W nerkach i w męcherzu odymania , 
z wody bywają, ib. 13. Picie wody z winnego drzewa 
kapiącej, w męcherzu kamień łamie. Cresc. 291. MĘ- 
CHERZYK, a, m., demin., n. p. Kłokoczyna miasto owocu 
rodzi w niejakich męcherzykach ziarnka słodkie niewiel- 
kie. Cresc. 470. Żółć w jeden mecherzyk zebrana. Sak. 
Probl. 206. Jad w "męcherzynkach." ii. 80. MĘCHERZO- 
WY, a, e, od męcherza, Uriiiblaten • , Slafen =,. Lekar- 
stwo na kruszenie kamienia męcherzowego. Sleszk. Ped 
193. Na męcherzowe zatkanie. Sienn. Rej. Męcherzo- 
we owrzedzenie. ib. 

MĘCINY, in , plur., zamącone płyny, męty, tru&e» SSaffct ic. 
Sepia wypuszczając czernidło, kryje sie w męcinach. 
Klon. ^y'or. 2. " 

*MECZADŁO,a, n., narzędzie męczenia, ba^S iDIarterinftru- 
ment, lub co mękę cierpi, przedmiot męczenia, bcr ©e- 
gcnjłanb ber iKarter', baś iDiaiteropfer. Sam wojarz, które- 
go złe jest sprawą, lego zostaje męczadłem. Slas. Sum. 
1, 35. MĘCZARNIA, 'i, i., miejsce męki, katowania, 
męka , stan męczący, bcr Tłartnon , bic SOIarterfammer , 
bie" aśiutcr, marterooUer Siiftin^; (B"*- mucima; Slov. 
mućjrne; Vind. martranje , pefuvanje; Carn. pęsirna; 
Croat. nierczvarnicza, rauchanye; Sorab. 1. cżweluwano . 
Ross. ;iOKyKa , ob. Dokuka). Dwa szturmy do serca ś. 
Agnieszki założono , jeden od lubieżności , drugi od mę- 
czarni. Bals. Niedz. 1, 45. MĘCZARSKI, a, ie, MĘ- 
CZENNY, a, e, od męczenia, Yind. martrouni, mar- 
trarski , trinogni; Croat. muchyan , tesek; Ross. MjTiB- 
TCJbHhiii , MytmieJbChiii , lOMHTeibHhiH ; iKartcr • . Mę- 
czarskie narzędzia. Pilch. Sen. Ust. 1, 102. Rudolf gar- 
dło dał u pogan, 'męczennie. Chodk. Kost. 43, na mę- 
kach, ani ber Jplter, męczeńską śmiercią, buri ben War- 
teriPb. Wielce 'męczennic z wielka męką Eccl. hhofo- 
iicnuTHi. MECZE," o6. Męczyć. (ME"CZE"C1K, ob. Meczet). 
MĘCZENNICA", y, i., Boh. mućjrna , §. 1) katownia, 
miejsce, na którym meczą, n. p. złoczyńcę, carnifiana. 
Mąci., bie aRaiterftube. " Ufał w bogu, już w katowni i 
■w męczennicy samej podziemnej będąc , do której zło- 
czyńcę tylko przedtym na gardło osądzone spuszczano. 
Dirk. Gi. K. 43. Wywiedzion łotr z męczennicy. Pieśń. 
58. — g. 2) Męczen'nica=MĘCZENNlCZKA, i, i-, Boh. 



66 



MECZENNICKI-MECZET. 



MECZECIK-MEDARD. 



jnucedlnice; Eag. mucceniza; Rost. uytennw, Eccl. 
CTpacTOTOiepnHHa , HcnoBt4HHua ; białogłowa , która mę- 
czeństwem zginę Ja , bic 3)?drterinn. Czjliż ta męczennica 
Chrystusowa, od świata i od czarta, i od ciała kuszona nie 
była? Bals. Niedz. 1, 48. Zakonnica męczenniczka Eccl. 
npen04o5HOMyieHHua , CBameHHOMyieHHua. — g. 3) bo- 
tan. Męczennica, passiflora, btc ^laffiottśblume , ma wyra- 
żać na sobie niektóre znaki męki Chrystusowej. Kluk. 
Dykc. 2. 170. •MĘCZENNICKI . MĘCZEŃSKI, a, ie, 
MĘCZENNICZY, a, e, Bo/i. mućedlnicky; Rost. MyycHH- 
lecKitt , MjieHHHOoi , CTpa4aJbHecKifi ; Eccl. cipaciorep- 
niecKiii; od męczenników czyh męczeństwa, SDJait^ICt = . 
Staranie koło ciał męczenniczych. Smotr. Lam, 167. Mę- 
czennicza korona. W. Post. W. 2, 309. Korona męczeń- 
ska. Sk. Zyw. 1, 272. Męczennicki ufiec sześciu tysięcy 
sze^ć set, i sześćdziesiąt od ręki niewiernych poległ. i6. 
Męczennickie księgi > martyrologium. Sk. Dz. 423. Dzieje 
męczenniekie. Smotr. Lam. 173. Pieśń na cześć mę- 
czenniczą Ross. MyieHM^eHi. MĘCZENNIK, a, m. , Boh. 
raućedlnik ; Sloi. mućedehiik; Sorab. i. niartrar, fwedk, 
(cf. świadek); Carn. marternek; Yind. raarternik ; Croat. 
muohenik; Bosn. muccenik; Slav. mucsenik; Rag. muc- 
cennik; Ross. MyqeHHKi, cipa^ajem; Eccl. CTpucTOTpi- 
nbi|h, HcnoB-KAkiiiiKi. , (cf. spowiednik); ber Kdrt^rer, kto 
za wiarę Chrystusową śmierć w prześladowaniu od po- 
gan otrzymał. Kras. Zb. 2, 144. Męczennicy, którzy dla 
świadectwa wyznania wiary a nauki o P. Chrystusie , 
śmierć podejmowali. Mqcz. Pierwszy męczennik Ross. 
nepB0CTpa4a.ieui. Męczennik zakonnik Eccl. npeno4o6- 
H0M3'qeHHi!Ki ; męczennik kapłan , biskup Eccl. cbai|16h- 
HOM&YeHHiiKi; Ross. CBameHH0CTpa4a4eu'B. — g. Transl. 
Jakokolwiek niewinnie cierpiący, ber unfiiulbig letbet, cin 
SKdrt^rcr. Zasłużonym , alem nieszczęśliwy; jest to być 
męczennikiem bez palmy. Mon. 65 , 96. MĘCZENIEC , 
ńca , m., idem. poet. n. p. Zemsty cudzej a własnej me- 
czeńców ślepoty. Zab. '3, 99. Nar. MĘCZEŃSTWO, 'a, 
«., Boh. mućedlnictwj ; Rag. muccenstvo; Yind. marter- 
nil'htvu ; Ross. MyweHHyeciBO , CTpa4ajŁwecTB0 ; Eccl. »y- 
leHHiiecTBO , CTpaTOTepn>iecTBO ; §. a) cierpienie męki i 
śmierci męczeńskiej, Slidrtertljum , 5Wdrti?rertob, aWaterletben , 
fPJarlertob. Męczeństwo nietylko ono jest, które przez 
krwi rozlanie bywa , ale iw onych , którzy dla wyzna- 
nia wiary cierpią prześladowania, urągania; drugie mę- 
czeństwo pismo pokazuje w onych , którzy dobrowolnie 
dawali swe ciała na męki i śmierć dla wiary. Biał. Post. 
109. Umierać od prześladownika, męczeństwo jest ja- 
wne; ale potwarze wytrwać, męczeństwo jest na sercu 
tajemne. Sk. Żyw. 1, 28. — §. b) active Męczenie, ia§ 
SKartcrn, (bie SKarter. Cesarz Feliksa był na 'męczeństwo 
chrześcian postawił. Sk. Zyw. 1, 23. 
MECZET, u, m., meczyt, Tureckie słowo, bożnica. Paszk. 
Bz. 32; cinCliirfiftfie iKof^ee. Kras. Zb. 2, 144, ob. Me- 
szkita; Croat. raechit; Carn. mezhyt; Yind. Turska zirkou, 
moshea, mezhit; Rag. mecit ; Ross. MeqeTB, Miisniib. 
Konstantynopolowi dodają ozdoby meczety, czyli kościoły 
Tureckie. Parn. 84, 770. Tatarowie w Litwie osiedli, 
M'olne mają stawiania i utrzymywania meczetów. Skriet. 



Pr. Pol. 2, 72. Młody Derwisz zaczął się kręcić, i w 
krótkim czasie tak daleko postąpił, iż mu pozwolono krę- 
cić się w meczecie. Ale raz z wywichnioną nogą wy- 
niesiono go z meczetu. Krat. List. 137. MECZECIK, a, 
m., demin., Kras. Sat. 80. MECZETNY, a, e, od me- 
czetu , Wo(i)etn ■■ ; Rost. aeweiHufi. 

MĘCZYĆ, ył, y, cz. niedok., mordować, trapić phyt. et mor., 
Wrtern, plogen, platfen, mait unb miibe maifen; Boh. mu- 
ćiti, zmućiti , lomcowati, hrdliti; S/ot/, mućiti , mućjm; 
Sorab. 1. mucźu, cźweluyu, cźwielowacź; Croat. muzhiti, 
muchiti , muchim, trapiti; Bosn. mucciti, kiniti; Rag. 
mucciti, karscitti, (Rag. raucciv patsibilis, muccivos pas- 
sibilitas, cierpiętliwość) ; Carn. pesati , pęsara (cf. pytać, 
pytki), taram; Yind. pefuvati, martrati, mujat, nadlugati, 
hudusadeti, nadleshuvati, restegniti, (cf. rozciągnąć se. 
na torturach) ; Ross. MyqHTb , Myiy, CMyHHTŁ , H3Biy4HTŁ, 
KpioqRTŁ, tomhte; cf. Uerm. matt; Inf. Sax. mat; cf. Graec. 
l^ó&oi). Rychlej się ty, męcząc mię, zmęczysz; niżeli 
ja męczony na złą twoje radę przystanę. Sk. Zyw. 1,254. 
Pragnienie swoje w bagnach raczej męczyli , niżeli gasili. 
Warg. Wal. 254, (drażnili). Długom się nad nią męczyła, 
niż do siebie przyszła. Teat. 26. d, 22. Bosn. rauccitise, 
sgjurilise; Ecc/. MyiKieJbcrBOBaTHca, ?'ŁXOCTp.iA-'»TH. — Mno- 
go męczony, trapiony Ross. iiHorocTpa4a.ibHUH, e. g. loBS. 
— per excell. Męczyć na wyciśnienie prawdy, mękami 
wyciskać co od kogo, na pytki kogo brać, ciągnąć zło- 
czyńcę , cinen foltern. Męczenie złoczyńców zawsze jest 
rzeczą niebezpieczną. Sax. Porz. 134. Dano go na męki; 
a on siedmkroć męczony, do żadnej się rzeczy nie przy- 
znał ; niewolnika jego ośmkroć męczono. Warg. Wal. 
267. Nie trzeba go męczyć, sam się zaraz wyda. Cn. 
Ad. 669. MĘCZYCIEL , a , m. , meczący drugiego , bcr 
eincn martcrt, ber Cimler, ^'eiiiiger; Bosn. muccilegl; Rag. 
miiccitegl; Yind. niartrar, martravez; Carn. pęsovt, pe- 
sovz, tarovt; Ross. MyMHieJb, TOMHieJb, lepsaieib, iia- 
Tasaiejb, njOTopaaTepaaieJib ; Eccl. ÓHpMiH. W rodź. ieńsk. 
męczycielka. Rag. muccilegliza, Ross. MyMHiejbHima. 'Mę- 
czycielski Ross. nyąHTeaeBŁ; 'męczycielstwo, tyrania, okru- 
cieństwo Ross. My<jHTeibCTBO ; verb. Eccl. MyyHTeJbCTBO- 
Baib tyranizować. 

Pochodź, pod słowem : męka. 

MEDAL, u, m., MEDALIK, a, m. , zdrobn., (ob. Metal), po- 
mnik bity, pieniądz pamiętny, Ctiic OTebaitle; Bosn. meda- 
glja, medaglica; Croat. medalya, sulenczia; Rag. peccja- 
tniza, kovniza; Ross. iie4a.ib. Ma gabinet medalów. Weg. 
Marm. 3, 25. 

MĘDEL, MANDEL, dla et dela , m., Boh. et Sorab. mandel; 
Carn. mandel ; Ross. naiHamaib; z Niem. bie SKanbcl, fiinfjc^lt 
©tiitf. Mandel ma w sobie sztuk piętnaście. Solsk. Geom. 
3, 136. Mędel. Cn. Th. MendeL 'Chmiel. 1, 167, ob. 
Bunt. Już były kopy w polu , już mendele stały. Kmit. 
Spit. A 3 6, t. j. zboże w kopach, w mędelach. MEN- 
DELEK, łka, m., zdrobn., n. p. Len powiązany w snopki, 
w niewielkie mendelki układa się. Przędz. 9. 

'MEDELANU sztuka. Instr. cel. Lit, ob. Medzelan. 

[MEDARD , a , m. , imię chrzestne ; uroczystość przypada 8 
czerwca. 4] 



MEDARDEK- MĘDRKOSTWO. 



MĘDRKOWAĆ- MĘDRZEC. 



67 



MEDARDEK, dka, m., imię dziecięcia. Teat. 19. 

MEDERA, ob. Madera. 'MEDŁ, ob. Md/y. 

MĘDLNY, a, e, w medle bogaty, manbclrct(^. Żyd medlne- 
mu chłopkowi , zamiast jednej lub drugiej porcyi wódki, 
dziesięć przypisze. Mon. 73, 587. MĘDLOWAĆ et. me- 
dok., w mędle uk/adać, tn TlanMn legen; Sorab. 2. man- 
dlowasch. 

MĘDOWESZKA, ob. Mendoweszka. 

MĘDREK, drka, m. , MEDROSZEK, szka, m. , MEDRELA. 
MEDRELKA, MADRELKA, i , m. . MEDROSZKA', i, m., 
•MĘDROHEL, a/m., •MĘDROHELEK". Ika, m., idrobn., 
fa/szywie mądry, za bardzo mądrego się mający, (Boh. 
mudrak , mudraćek, mudroeh , raudrlant; Sorab. 1. mu- 
druwacźk, mudracżk, wschohowedomciżik; Yind. modru- 
vauz). Mędrek , mędroszka , argutulus. Cn. Th. , pófme- 
drek, niby to mądry; cf. po Łacinie mądry, a po Polsku 
głupi , ber fi(^ rccife biinft , cin Slugling. Insza mądry, in- 
sza mędrek. Fredr. Ad. 18. Mędrek przecie coś widzi, 
lubo nic w rzeczach nie widzi. ii. o. Lepszy prostak 
powolny, niż mędrek swowolny. Cn. Ad. 452. Tyś bar- 
dzo prostak , choć się mędrohelem jakimś czynisz. Pim. 
Kam. 205. Obawiają się, aby ich kto z medrohelków 
herezyi nie nabawiJ. ib. 354. By nie postylle , nie po- 
kwapiłbyś się krasomówco na kazalnicę , i gęby medrelo 
rozdziewić nie umiałbyś. Smotr. Ex. 7., Smotr. Lam. 5. 
et 25. Bardzo ci mędroszkowie z brzegów wylewają , A 
nas prostą chudzinę szpetnie w zysku zdają. Hej. Zw. 
239 b. Młode mędrki podobne są owocom, przez kunszt 
■wcześnie wydanym; dojrzewają prędzej; nigdy jednak tej 
jędrności mieć nie mogą, jaka jest w tych, co o wła- 
ściwej porze dochodzą. Kras. List. 75. Gdzie są mądrzy, 
tam muszą być i mędrkowie. Teat. 34. b, 11. Wolałbym 
urazić sto mądrych, niź jednego mędrka; bo tamci ro- 
zumem, a ci płochością rządzą się. Teat. 34. b, a 2. Wo- 
lałbym być nieuczonym, a rozumnym, niz mędrkiem nie- 
rostropnym. Boh. Kom. 4, 164. Nierostropny mędrek jest 
głupszy nad prostaka. Boh. Kom. 4, 163. Moi mili mędr- 
kowie , tożeście mądrzy na złe roboty. Birk. Ex. H 2 b., 
Birk. Dom. 165. Wejże tego medrelki , jako dworzań- 
skiego zakrawa! Alb. z Woj. 17. Mędrelka ten chciał z 
gwiazd przyszłość przepowiadać. Pot. Arg. 240. Skoro do- 
padli księgi, choć za czas niewielki, Wyrównali, ba prze- 
szli nadęte medrelki. Pot. Pocz. 682. — *g. Bez przytyku, 
demin. blande: One ze wschodu medrelki, którzy za no- 
wa cwiazda nowonarodzonego króla szukali. Pot. Pocz. 
37. '^•MĘDROCHA, MĘDROCHNA, M.\DROCHA, y, i, 
M.\DROSZKA, i, i., zdrobn., fałszywie mądra , która udaje 
mądrą, Carn. modrijanka, modriza, bte flug Kon luiD; bic 
bie OeleJiTtC modit. Nasza mądrochna siła głupstw czyni. 
Falib. Dis. A 3. Wnet mądrocha medrszemu głupstwo 
przypisuje. Łączw. Zw. 17. Trzymam, że tamtych filozof 
nie jednał, ale medrochna. Fchb. Dis. J. 5. Medrochna. 
Fot. Jow. 2, 58. MĘDRKOSTWO, a, n.. (cf. Boh. mudr- 
ctwj philosophia), fałszywa mądrość, Boh. mudractwj, mudr- 
lantstwj ; Yind. premodrust , presbrifnost ; Rots. cyeny- 
4pie; Eccl. Tmeiiy4pie; ©pp^ifłcrec, folft^ie S!Btiź|)»t. Tym 



do medrkostwa zapędom należało zabieżeć. Mon. 66 806 
MĘDRKOWAĆ, MĘDROWAĆ, ał, uje. intrant. contm', 
mędrka udawać, po mędrkowsku rozumować, flugeln, Pft: 
nunfteln, pbilofopjiafleni ; Boh. mudrowati; Cam. modrim 
se , modruvati; Yind. modruvati , modruvanje, premodru- 
vati; Croat. mudrovati, mudrujem; Bosn. mudrovati; Rag. 
mudrovatti ; (Sorab. 1. raudruyu , na pżekor fetźu oblo- 
quor); Ross. nyjpHTfc, noiiy4pHTfc, noMyjpoBaib, Myjpyio, 
cyeny jpcTBOBaib , j-MBOTait, iiyjpoBajiie, MyjpcTBOsaHie, 
MHoroMyjpie ; Eccl. sJOMyjpcTByio , sjOMy^pie , cyeyMie, 
nycToe iiy4poBaHie, yiucHie, yHCTBOBaHie. Już to tru- 
dno mędrować. Rej. Post. x. 1. Ale tu trudno mędrko- 
wać. Rej. Zw. 10. Nie wiem, by nam co pomogło to 
medrowanie. Rej. Post. M m 4. Co komu przeznaczono, 
trudno ma ujść tego, by też nie wiem, jako figlował abo 
mędrkował. Ezop. 60, (cf. ruszyć konceptem). Stov. Mnoho 
mudri, nedobre mudruge. Tylkobyś nie mędrkował, bo 
to nie są drwiny. Żabi. Zbb. 86. Żadnego w swym dwo- 
rze zachować nie chciał, któryby nad obyczaj raędrował. 
Baz. Hsł. 30. Miło jest mieć sługę rosiropnego, ale nie 
sługę mędrkującego. Teat. 24. c, 18. Mieszka kto nie 
dobrze naśpiżuje , mędrować nie może. Papr. Ryc. 720, 
indigenti difficile philosophari. Każdy filozof swoim me- 
druje sposobem. Zo6. 4, 14. Ossol. — Nie mędruj w spra- 
wach twoich. Radź. Syr. 10, 27., Budn. ib., (nie wynoś 
się z mądrości w wykonywaniu spraw twoich. Bibl. Gd.). 
Czytałem ja poety, mawiał z filozofy. Lecz jedni medro- 
wali, a drudzy bajah. Rej. )Yiz. 81 b. MĘDRKOWSKI, 
a , ie , od mędrka , z mądra głupi , gelebrtbuinm , flug km 
trcDcnb, nnmogcr.f flug; Boh. mudroky; Ross. uyjpeaufl. 
Prawnik z mędrkowska miną, z nadętemi tony. Zdaje sie 
w sprawie stawać , sjdy mówi do żonv. Treb. S. M. 1 9. 
MEDROSTKA, ob. Madrostka. (MEDROWESZKA , WE- 
DROWESZKA, ob. Mendeweszka). "MĘDRSZY . Mądrzej- 
szy, comp. adj. mądry. MĘDRZEC , drca , m. , cf. miło- 
medrzec, Boh. mudrec; Carn. modrijan; Yind. modruvauz, 
umovez , paraetuvauz, resumovez ; Hag. mudaraz; Sorab. 
1. mudrak, mudrowcz, mudracżk; Ross. My4peu3, }'Mhmki; 
Eccl. nyjpocTHHKi ; mądry człowiek, ber 2Beiie. Słyszałem 
o sławnych Dziwiących wieki swoje , siedmiu mędrcach 
dawnych. Żabi. Firc. 45. Spytany Pytagoras, jakoby się 
dał zwać, nie chciał mędrcem; bo już ten tytuł ubieżeli 
byli oni siedm mędrcowie; ale się filozofem, to jest, mi- 
łośnikiem mądrości nazwał. YYarg. Wal. 272. Z śmie- 
chem różni urągają, i ósnivm go mędrcem nazywają. Bach. 
Epikt. 27., Ho'r. Śat. 210. — *§. Święto mędrców. Módl. 
Gd. 15, (trzy króle). MĘDRZEC, M.\DRZEĆ," ał, eje, ne- 
utr. niedok., zmędrzeć dok., Boh. mudreti ; Eccl. uyjftto, 
Myjpioca, ynpeMj'4paTHca ; mądrym się stawać, mądrości 
nabierać, gcfiijeut ipcrben, tretfc irerbcn. Coraz bardziej świat 
mędrzeje. Haur. Sk. 64. Teraz świat schytrzał bardziej, 
niż zniędrzał. Star. Zad. C. Cokolwiek przeciw prawdzie 
mądrzeje, to będzie heretyctwem. Zygr. Gon. 71. Próżno 
mędrzejesz po szkodzie. Pot. Zac. 13. (cf po śmierci le- 
karstwo ; po objedzie łyżka). W'net ten drobiazg głupków 
zmędrzeje , jako chlusną jednego z nich. Birk. Zyg. 15. 
Czynić , że kto mądrzeje , robić kogo mądrym Rost. et 

9* 



68 



MEDRZYK-MĘKA. 



MEKLENBURG - MELANKOLIK. 



Ecd. yMyjpHTŁ, y>!y4paTt, >ry4p», JK)6oMy4pHTK, nay- 

MHTŁ liy4pOCTH. 

MĘDRZYK Tr., ob. MaMrzyk. 

MEDYACYA, yi, Ł, wdawania się, instancya, orędownictwo, 
pośrzednictwo , Rag. sriedustaanje , hodotajstvo , bie 5ct' 
mtttelung. 

'MEDYCKI, a, ie, MEDYCZNY, a, e, lekarski, mebicimf*, 
Rost. atKapcTBeHHŁiH. Żadne już nie chcia/y pomódz me- 
dyckie remedya. Haur. Sk. 508. MEDYCYNA, y, i, a) 
lekarstwo, bie SIrjencę, 5Wcbtcin. — b) Lekarska nauka, 
lekarnictwo, bie Slrjciiei^funbe , SWebicin; Croat. vrachtvo- 
znanztYO. MEDYK, a, m. , lekarz, doktor, ber Ttlbkui, 
ber Slrjt. Łukasz medyk, abo lekarz Antyocheński. Sk. 
Żyw. 2, 273. Trzeba, zęby medyk cokolwiek był szar- 
letanem i umiał wróżyć. Zab. 5, 88. 

MEDYK, oh. Mendyk. 

MEDYKA, i, i., trawa od kraju Medyjskiego tak zwana, my 
ją kororożcem polnym zowiem, medica, gramen Burgun- 
dicum, 23urgmibtfc^ @ra«. Syr. 1242, ©d^nerfenflee, <Bii}tlUu. 

MEDYKAMENT, ob. Lekarstwo. MEDYKASTER , stra, m., 
udający doktora czyli lekarza, (cf. doktor pończoszka), eill 
Slfteratjt. Między medykastrami pierwsze miejsce mają 
baby. Comp. Med. 139. 

WEDYOLAN, u, m , Milan, SWo^lmib; (Boh. Medyolan, Me- 
dulan ; Bosn. et Croat. Milan; ^lav. Milśn) ; dawne mia- 
sto Włoskie, stolica księstwa tegoż imienia. Dykc. Geogr. 
2, 157. MEDYOLAŃSki, a, ie, TOa^Uinbifi^ , bpii Ko?- 
lonb; (Boh. Medulandsky; Croat. Milanszki; Bosn. Milanezki). 
Księstwo Medyolańskie. Wyrw. Geogr. 241. MEDYOLAŃ- 
CZYK, a, ni., z Medyolanu rodem, ein SKn^Innbcr; (Boh. 
Medulanćan; Bosn. Milanez ; Croat. Miianecz; Slav. Milśnac). 
Papieże Aleksander II, Urban 111, Celestyn IV, Pius IV, i 
Grzegorz XIV byli Medyolańczykami. Dykc. Geogr. 2, 157. 

'MĘDZEŁAN, n. p. Od Mędzełanu różnej ma^ci, od sztuki 
po gr. 4. Vol. Leg. 358, ob. Medelan. 

MEJ; n. p. Herb kupił, a nie czynił nic godnego, Lecz 
mu też mówią: o towarzyszu hej! W twoim herbie mej! 
Stryjk. Gon. E 2. 

MEJSTER, ob. Majster. 

MĘKA, i, i., Boh. et Slov. muka; Slav. muka ; Bosn. muk- 
ka , kina, mucnóst, muceenje; Rag. mukka, mijcnos, 
muccenstvo; Croat. muka, moka , muchanye; Dal. kina, 
miika; Hung. munka>trud, praca, cf. Germ. OTiibe; Yind. 
muka , raartra , marterstyu , hudasadetje , nadluga , muja ; 
Garn. martr , martra ; Sorab, 2. martra, pina , (cf. miiha, 
miija trud; Germ. SKii^c); Sorab. 1. cźwiela, cźweluwano; 
Ross. ittyna ; męczenie, mordowanie, trapienie, phys. et 
mor., bie fm, bie DJartcr. Wielka męka tu na ziemi. 
iSA'. Dz. 499. Męka Pańska; historya o męce Pańskiej' 
passya , bie 'foffion , iai Seibcn (J^riftt ; Yind. Kristisovu 
terplenje, pasion; Ross. CTpa4aHie, crpacTt; Eccl. cipajb- 
Ei( , CTpfiAi\>iHie. Boża męka , ob. Boży. — Niedziela biała 
abo męki Pańskiej. Groch. W. 65, bcr ©oniitag 3i'f'illtf- 
— Męki złoczyńców, pytki , ciągnienie złoczyńców, bie 
Sdłer; Yind. pefa, restesai , sbarkuvanje na pefi ; Rag. 
muccilo; Ross. nuiKa, posucKŁ. Mękami dochodzić Ross. 
nuraTb, {ob. Pytać). Na mękach świecami, albo rozpalo- 



nemi blachami i szynami żelaznemi palą. Syr. 87. Męka 
ku wybadaniu prawdy, zawsze jest rzecz niebezpieczna. 
Sax. Porz. 134. Na mękę go dawali, chcąc się na nim 
czegoś dowiedzieć; jedni powiadają, ie z mąk umarł, 
drudzy ie go zabito. Nar. Chodk. i, 251. YYarg. Wal. 
267. Po męce swój występek godzi się powiedzieć. Kmil. 
Tr. C. — Proverbialiter : Co widział, słyszał, robił, plól/ 
jakby na mękach. Zab. 12, 91. Nagi. Pleciesz jak na 
mękach. Teat. 8. b, 93., Zab. 16, 151. Czarownice bre- 
dziły na torturach, ztąd przysłowie pospolite: bredzą jak 
na mękach. Boh. Dyab. 2, 310., Slov. gako na mukach 
płete. 

Pochodź, męczadio , męczarnia , męczennica , męczenni- 
czka, męczennieki, męczeński, męczennik, męczeństwo, mę- 
czyć, domęczyć, namęczyć, przemęczyć , rozmęczyć , umę- 
czyć, wymęczyć, zamęczyć, zmęczyć; cf. nękać; cf. nukać. 

MEKLENBURG, a, m., xięstwo i miasto w Niemczech. Dykc. 
Geogr. 2, 141. Lubow. A7ecz. Zdań. 27, SDJcflciiburg. 

'MELABIJA, [ii, J., = biesiada ; cf. Graec. fielonoiia; Lat. me- 
lopoeia, śpiewanie biesiadnicze 7]; n. p. Poskromcie radze 
młodzi swoje melabije, [Toliite de lautis juvenes convivia 
mensis. Sorb. epigr. 119. — 7]. Któż wie, jeśliże z wa- 
szych śmierć kuflów nie pije ? Kchow. Fr. 38. 

MELAMP , a, m., z Łac, miano psów myśliwskich, ein 3?a« 
me ber Sngb^unbe. Banial. A 2 b. 

MELANKOLIA , ii , i. , z Greek. , krew' abo iółć spalona, 
czarna. Cn. Th., bb^ei , fc^trarseś ©ebliit; Boh. ćemokre- 
wnost, kalokrewnost; Yind. zherna kri ; Eccl. lepHOwei- 
wie. Wyłup lymowy wywodzi melankolią, to jest czarne 
wilgoci. Urzęd. 131. Znaki melankolii głównej naprzód 
są szaleństwo abo głupstwo bez gorączki ; przy tym bo- 
jaźń i smutek. Comp. Med. 91. — Melankolią, choroba 
ze krwi czarnej pochodząca. Cn. Th., smutnodur, Sc^roer^ 
mut^, STOelatidłOlie ; Rag. zlovoglnos, zlovoglja , dresegije; 
Slav. turóvnost; Bosn. złota, tuga , zlavoglja , sgjalost; 
Yind. tegota , teshkoferzhnost, teshoumnost, brilkomifle- 
nost, teshaunost, famofvojomilost ; Ross. rpycTb, 3a4yM- 
MiiBOCTb. Melankolii , tak smutnej jako wesołcij, przyczy- 
na, jest zgęstwienie krwi, i zamulanie humorów w mózgu. 
Boh. Dyab. 2, 79. Kanianka melankolii, którą Łacinnicy 
hipochondryaką zowią, jest pomocna. Syr. 504. Bądź wesół, 
melancholia szkodzi zdrowiu. Boh. Kom. 4, 375. MELAN- 
CHOLICZEĆ, MELANKOLICZEC nijak, niedok.. zmelankoli- 
czeć dok., melankolikiem się stawać, melaiid)0lif(^ irerbetł. 
Oszpecony tą chorobą, jął melankoliczeć. Ocik. hzym. 12. 
Melankoliczejąc na. lata przeszłe wspomina, ib. 297, ob. 
Melanchoiizować. MELANKOLICZNY, a, e, Melankolicznie 
adv. , mcioiiciłolifd) ; Boh. kalokrewny; Yind. zhernokerven, 
klopoYufhen, tegolen, sakernel, teshkoferzhen, britkomi- 
flen, tefnoumen; Carn. tutast; Slav. turóvan, sumoran; 
Bosn. zlotan , zlovogljan ; Ross. 3a4yMqHBUH , rpycTHuii, 
rpycT.iHBUH, sayHUBHuii, aayHUBeui; Eccl MepHoace.iiHufi. 
Burak melancholicznym i z melancholii zbłaźnionym jest 
ratunkiem, Syr. 129Ó. MELANKOLIK, a, m., ein ^ńm- 
diolicnś. Niewesoły, ponury, melankolik. Cn. Ad. 691, 
(cf. kwaśny, zasępił się; wesoły jak świnia w deszcz). 
Melankolik rodzi się lisowato , koleryk czarno. Rej. Zw. 



MELANKOLIZOWAĆ - MELODYJNY. M E L O N - M E N T A L. 69 

6 4. Melankolik lamentuje, wszystko mu nie w czas, MELON, "MALON , a, m. , Ital. mellone, iit TOelonf; Boh. 
wszystko się mu krzywdą widzi. ib. 3 b. Melankolicy melaun, turek; Sorab. i. melona; Yind. malśvn , dinia; 
bywają smutni, milczący.... Felr. Pot. 2, 302. Melan- Carn. angurka, dina; Hung. dijnuije; Croat. dinya (cf. dy- 
kolicy mają postanowienie ciafa zimne i suche. Pttr. Et. nia), gerchka, (cf. ogórekj ; Dal. melun, mlun, pepun; 
139. Melankolików nazywamy (ych, którzy ustawicznie, botn. melun, raliin , limun, pepun, pipun, digna, lube- 
albo najwięcej o jednej rzeczy myślą, tak ze o innych nica, gjjubenica; Hag. pipun, pipunich, digna ; Slav. dinja, 
rzeczach nie wiele dbają. Krup. 5, 608. lei sam jest lubenica , lyubenicza; Ross. Aum. Bardzo wielorakiego 
melankolik , nie gań drugim baśni. Pot. Jow. 2, 84. — gatunku, są iólle, zielone, ma/e, wielkie. Najprzedniejsze, 
W rodi. ieńsk. Melancholiczka. MELANKOLIZOWAĆ, a/, Kandelupy zwane, po wierzchu są chropawe, niemile na 
uje, inlrans. niedok., melankoiicznym być. Rag. zlovogh- wejrzenie, ale w smaku bardzo delikatne. Ład. fł. N. 105., 
tise, meland|0lifireii , traurig fcon. Począ/ melankolizować Kluk. Roił. 1, 223. 'Malony jab/czyste albo dynie okrą- 
i smucić sif. Haur. Sk. 400. Psyche tym czasem me- gJe, malonom pod/ugowatym i kuklastyra podobne są. Syr. 
lancholizuje, 1 pędzi swe dni utopiona w myśli. Uorsil. 1186, 2JJclcncnpftbcn. 'Malony wodne, auguriae, Sa'igmf> 
24., Teat. 3, 5. lonen. Stenn. Wyki. Melon siatkowy, ob. Arbuz, Me UJecmelO' 

MELCHMUS, u, tn., z Niem. iKiI(^mii«, robi się z mleka ne. MELONOWY, "MALONOWY, a, e, od melonów, Ros$. 
s/odkiego i t. d. Wiel. Kuch. 415. AHIhhbjh. Titlemn--, n. p. Melonowy konfekt. Sienn. 531. 

MEŁCIE, ia, n., subst. verbi mleć; baż SKablcn in ber TOi&Ie. MEŁTY, a, e, part. perf. ferbi mleć < mielony, flcmalilen. 
•MELĘ = mielę, ot. Mleć. Dudz. lH. 

MELDOWAĆ kogo , z Niem. melben , anmelben , ob. Opowie- MEMBEL , ob. Mebel. 

dzieć, oznajmić, n. p. Eh co tam meldować, u mnie nie MEMBRANA, y, z'., i Łac, skóra wyprawna do pisania, par- 
trzeba tego. Teat. 50, 60; Yind. meudat, pouedat, na- gamin, etne §iout, baraiif jii fc^reitcii, ^'craament. — Jurid. 
glafiti; Ross. oćociaiŁ. Meldowanie Ross. oócuJKa. Mel- ChciaJbym , zęby pisarz membran nie dawał; ale ogbda- 
dować się Hoss. 40JO*HT'ŁCfl , 40K.ia4ŁiBaTbca. wszy pozew, zęby go pieczetowaJ, jeśli słuszny; a jeśli 

'MELIHBASZ, Trolz ma s/owo Meszelbas , Musułbas, rot^er niesłuszny, zęby go nie pieczętował. Gorn. Wl. Q \ b. 
glatter 6altun jum Unterfiittern. Towary Tureckie, kobierce, Membrany, albo zapisy ręczne, mają być do akt podane, 
mehhbasze . . . . Yol. Leg. 4, 82. Yol. Leg. 3, 578. Słowo przy świadku, jest jakoby cy- 

MELILOT , ob. Koniczyna, nostrzyk. rografem i membraną. Haur. Ek. 173. 

MELISSA, y, ź. , Carn. melisa; Ross. iiciHCca , nanowHBH MEMORYAŁ , u, m. , MEMORYALIK, a , m. , demtn., Croat. 
TpaBB, nyejŁHHKl ; melissa ojpcinalis Linn., SOiclijfe ; prze- memoriał, napomenek: Dal. uspomena; a) książki pa- 
dniejszy rośliny tej gatunek jest ten, który raz posiany miętne. Cn. Th., ein 5?Ptirlm(i), ®eiifbm^. — b) Prośba na 
pomnaża się potym przez podzielenie korzeni. Kluk. Roił. piśmie podana, supplika, eiii 3}?enipnal, eine Supplif. Prze- 

1, 271. Najpożyteczniejsza jest melissa cytrynowa, któ- czytam W'c Panu memoryalik ode mnie ułożony, i upra- 
rej liście rostarte wydają zapach cytryny. Ład. H. N. 105. szam, abyś go chciał podać dworowi. Boh. Kom. 2, 512. 
Melissa Turecka, Draeocephalum Moldaticum, Jurfiicfee We- MEN, u , m. , rzeka w Niemczech, ber glufi iKaon. Wyrw. 
Ijffe; £;atunek smoczej głowy. Kluk. Dykc. i, 195. \ob. Ma- Geoyr. 21. 

tecznik. 4]. MELISSOWY," a, e, od melissy, iKeliffen ■, MENDAK . byk . buhaj. 

Carn. melisen. MENDEL , ob. Medel. 

'MEŁKA, i, i, ob. Myłka, omyłka. MENDEWESZKA ! MĘDOWESZKA , DEMNOWESZKA , i, i, 

MELNICA , y, i., ryba morska po Kaszubsku nazwana, jest Wedroweszka , wesz od zwyczajnej ludzkiej płaściejsza, 

z rodzaju łososiów, ale zmorzą nigdy nic wychodzi; nie mnożąca się za skórą, osobliwie koło części wstydliwych, 

jest tak dobra jak łosoś. Ład. H. N. 105, eine 31rt Zaiji. pod pachami, czasem i w brwiach. Ład. H. A'. 184., Dykc. 

MELODYA, yi, s. , z (Jreckoiac , bie TOelobie; figuralna mu- Med. 4, 281, bie 3>ljlii'« ; ^o''- muńka ; Carn. kershelu; 

zyka, t. j. z kilku różnych głosów abo tonów, niższych, Yind. kirlhella , turka ; Croat. ficzayzlin; Ross. njomuiia. 

wyższych, śrzednich abo z instrumentów rozmaitych złoże- Wszy te po ciele w skórze bywające, sprośnie Polacy 

na. Cn. Th., ułożenie i razem zebranie wielu tonów, dźwięk zowią ; ja je zowie skórnemi. Sienn. 502, [cf. mady. 7]. 

zgodny w śpiewaniu lub graniu sprawujących. Kras. Żb. "MENDYK, '.MEDYK, a, m., z Łac, żebrak, ein Scitler." Ła- 

2, 147., Yind. skiipfsglafnost; Ross. Hanici; [Ecel. c.\»J'Ł- żarz medyk leżał przed wrotami bogacza wrzodów pełny. 
KOMjCHic, cf. harmonia). MELODYJNY, MELODYCZNY, Bals. Św.' ^, 428., Susz. Piein. Z, 'O 5. Przedtym żoł- 
a, e. Melodyjnie adv., figurą idący, harmonirus. Cn. Th., nierz jak potrzeba, teraz mendyk ubogi. Bal. Sen. 65. 
melpbi|'(^; Eccl. cnA^iKorAAChNi. Na lutni melodyjne gra- 'MENESTRA , y, i., rosół Włoski. Wiel. Kuch. 406, eine 
nie. Lib. Hor. 59. Niechaj Orfeusz zabrzmi w strony 5tflliaiiild)e 23rń6c. Tu Włoskie meneslry, także ligatelle. 
swoje , By melodyjne były wiersze moje. Austp. 9. Choć- Banial. H. 5. 

byś pożyczał u Orfeusza' melodycznej treny. Jabt. Ez. 147. MENICA . MENNICA, MENNICZNY, oh. Minca, (mynica). 

Arf i organów głosy najmelodyjniejsze. Frzyb. Mtll. 566. MENOMSTA, ob. Manista. 

Nie innych jedno melodyjnie wypieszczonych słodko brzmią- MENTAL, u, m., MANTAIJK, a, m, z Franc. medaille, me- 
cych głosów słuchali, l^ikh. Sen. 367. Bogu wdzięcznie dal , poświęcony przy paciorkach , eine gcn^eilłte iUJebaillf. 
krzyk kapeli melodyjnie przygrawa. Kchow. Roz. 15. Jesteś jeden z czarodziei, Którzy pewne mentale nosząc 



70 



MENUET -MERYDYAN. 



MESEŁ - MĘSKOŚĆ. 



i inkluiy Z pomocą dyabelstw dokazują. Zabł. Amf. 89, 
ob. Metal , metallum. 

MENUET, MEN WET, u, m. . z franc. , pewny taniec, eint 
SDlcnuet. MENWEGIK, a, m., demin., n. p. Z/ozyJem nie- 
dawno pewny menwecik, rausze ci go grać. Boh. Kom. 
2. 257. 

MEOTYS, ob. Widowe jezioro. 

MERCHA, 'MYRCHA, y, i., (cf. marcha), Sorab. 1. morchei 
wszetecznica; Yind. podrepenza, kusla, zifa, podnudiga, 
zafuta ; einc lieberlidte aBci^źperfon ; (cf. Boh. et Slov. mrcha, 
mrśina; Carn. merha , mershina, raerlatina; Yind. merha, 
merhatina, merfhina, raerlatina, merletina, orlova vranska 
pafha • ścierw, cadaver ; Croat. merha , merczina cadaver 
foetidum , caro morticina , merlia pecus , merezvarira ex- 
carnifico ; cf. Boh. zmrhat prolrudere , viciare , słuprare, 
mrśeti marchą się stawać ; Slov. mrchać , raarnotratny). 
Już się powietrze, ziemia, tobą zaśraierdziaJa , Od twego 
wszeteczeństwa , mercho niewstydliwa , A nad wszystkie 
niewiasty, na świecie złośliwa ! Papr. Kol. F i b. Cho- 
wał sobie w swojej wsi 'myrche , z której miał bęsia. 
Zygr. Pap. 554. U nas te merchy najwyżej sadzają , A 
tę co nie ma złota, do kąta wepchają. Papr. Koi. C. 2. 
Merchy jawne. Zygr. Pap. 9. Merchą albo cudzołożnicą 
niewstydliwa ją nazywali, ib. 47. Z Carogrodu wszyscy 
nieczystością kupczący, i sprośne merchy, wygnane były. 
Sk. Dz. 418. Pożarł z merchami majętność swoje. Sekl. 
Luc. 15. (z wszetecznicami. Bibl. Gd.). Ukażę ci osądze- 
nie merchy wielkiej. Budn. Apoc. 17, 1, not. „abo wsze- 
tecznicy." 

MERGIEL, ol. Margiel. 

'MERKIN, n. p. Korzenie, szafrany, merkiny płacą cła 

Yol. Leg. 4, 81. 

MERKURYAŁ ziele, ob. Szczyr. MERKURYUSZ, a, m., MER- 
KURY, ego, m., t>n ©OttSKcrcur, {ob. Laskownik); g. a) 
bożyszcze pogańskie, posłaniec bogów i bogiń, protektor 
kupców, krasomówców i złodziejów etc. Kras. Zb. 2, 151, 
(Boh. et Slov. Zeloń, Dobropan; Carn. Selan, Selón, Shi- 
lón). 'Miroczynny Merkury, pacifer. Zebr. Ow. 556. — 
§. b) Planeta najbliższy słońca, znaczy się ^. ib., Chmiel. 
i, 175, bet I.Uonet iKercuriuJi. — §. c) Chem. Merkuryusz, 
gen. u, m., żywe srebro, rtęć, iai Quei|llber. Dykc. Med. 
4, 245. Z merkuryuszu, merkuryalny, n. p. Merkuryalne 
pigułki. Maść Merkuryalna. Dykc. Med. 4, 267. MER- 
KURYUSZOWY, a , e , od Merkuryusza , 5Kercur« ■ . Jako 
ten , który kładzie kamień na gromadę Merkuryoszową, 
tak kto wyrządza poczciwość niemądremu. Leop. Prov. 
26, 8, Wujek, ib., not. ..kamienie położone na znak drogi 
zwano Merkuryuszem." (SJabciiftcirt fiilt^.). 

'MERSKAC, ał, a, ci. niedok.. rózgami bić, smagać, chło- 
stać, mit Suttjen ft^Iagcn; Boh. et Slov. mrskati, mrśtiti, 
mrsknauti, mrskawati; (subst. mrskać ■ flagellans, mrsk 
cięcie rózgą); Sorab. 2. marskasch ; Vind. tepsti, sefhvi- 
zati, fhverkati , fhibati , oklotiti. Kazał nieposłusznego 
roerskać aż do śmierci. Gorn. Dw. 110. 

MERYDYAN, u, m. , ber SWeribian, cyrkuł południowy, do 
którego słońce przyszedłszy, wszystkim krajom pod nim 
leżącym południe czyni. Wyrw. Ceogr. 49. dyrekcya 



cienia skaiówki prostopadłej do poziemnej płasiciyiny w 
tej chwili, kiedy słońce najwyżej. Łftk. Mitr. 2, 162. 
[południk. 7]. 

'MESEŁ, sła, m., i Niem., bct 3BciPel, dłoto, n. p. Buk- 
szpany strugane Dłotem , kształt biorą ostrym mesłem 
wytaczane. Otw. Wirg. 415. 

MĘSKI, MĘZKI, a, ie, {Etym. mąż); {Boh. muźsky ; Slov. 
rauzski ; Sorab. 1. muzki , mużacze; Yind. moshki , mo- 
shoun, moshat; Carn. móshke; Croat. muski viril\t , ru- 
sticus ; Bosn. muscki ; Slav. musko ; Rag. muscki ; Ross. 
Hy»(CKiH, MysiecKiii; Eccl. MsaskCKi, sko ify»(b; Ital. ma- 
schjo ; Lat. maseulus); mężczyźnie należyty, 'mężczyń- 
ski, ntannlidf, SKdiinct«, oon iKannJpcrfonen. Niemęska 
rzecz stroić się. Cn. Ad. 618, forma viros neglecta de- 
cet. — Wszędzie płacz męski , wszędzie krzyk niewieści, 
Wszystkich przejął strach blizkiej śmierci srogi. P. Kchan. 
Jer. 50, ob. Płeć męska, rodzaj męski, "naród męski, 
n. p. Przykazał król, aby każde dziecię, które się uro- 
dzi w męski 'naród, zabili. Biai. Post. 28. — Gramm. 
Wyrazy żeńskie , męzkie , nijakie , masculina , feminina , 
neutra , n. p. król , królowa , królestwo. Kpcz. Gr. 
3, p. 3. Bywa i w niemęskim ciele męski rozsądek. 
Fred. Ad. 12. — '§. Męski, mężowy, małżonkowy , 
©^emonnS', SKanne? = oppos. żeniny; n. p. Sól Alkali 
męską niepotężność do małżonki przez czary uczynio- 
ną 'odpądza. Syr. 457. Pokrzywa w winie uwarzona 
pobudza i umacnia uczynek męski ku zenie. Sienn. 184, 
cf. sprawa małżeńska. — §. Męski • mężny, Boh. zmu- 
źily; Boss. 6Mro4yniHUH; tapfer, roatfer, mdmili(^. Mę- 
skie serce. Tr. — Transl. Jagody miernie cierpkie czy- 
nią wino męskie, mocne i trwałe. Cresc. 355. 'MĘ- 
SKIE, MĘSKO, MĘZKO, adverb., mężnie, jak mężowi 
przystoi, po męzku, mdnniiliiJi, tapfer; Boh. muźsky; Slav. 
rebreno , junacski ; Ross. MyjKecTeeHHO ; Eccl. ttyrKeCTBen- 
ui, My«ecKoe. Pokrzepiajcie się, a raęzko sobie po- 
czynajcie. Leop. 1 Macch. 2, 64. (mężnie. Bibl. Gd.). 
( Boh. zmuźiti se , zsrdnatjm serce wziąć). Posilaj a 
zmacniaj się, a czyń męsko, nie bój się, ani się lękaj. 
1 Leop. 1 Far. 22, 15. Męskie czynili, zadając razy 
ciężkie. P. Kchan. Orl. 1,7. W żadnej rzeczy sobie 
niestatecznie a niemęskie niepoczynali. Kosi. Lor. 126. 
Każdego z nich napominała głosem ojcowskim męsko. 1 
Leop. 2 Maech. 7, 21. Niechaj nas znajdzie on złośnik, 
a my męsko sprzeciwiamy się temu. Birk. Dom. 145. 
Męsko uśmierz kłopoty, siłą zwyciężone. Bardz. Trag, 
405. Wdzięczne piosnki na lutni niemęsko wygrywał. 
ib. 197. (pieszczenie). Zginał Wezyr niemęsko powro- 
zem uduszony. Psalmod. 74.' Po MĘSKU," Po MĘZKU 
adverb., jako mężczyzna , roie eiite SWonnźperfon , ali Ttann. 
Przebrany po męzku. Teat. 29, 41. et 14. c, 24. Kę- 
dziory jak hyacynt gronisto do koła Wisiały mu po me- 
zku z przedzielnego czoła. Priyb. Milt. 112. MĘSKOŚĆ, 
ści, i., męstwo, mężność, bte OTdnnltc^fcit, łapfcrfeit. Ży- 
czę takiej męskości i serca naszemu narodowi. Falib. B. 
2. Sorab. 1. muskofcź; Slov. muźnost, zmużilost; Yind. 
moshkust, moshounost; Ross. MyjKeciBO, B03My>Kai0CTB, 
4o6iecTfc. 



MESOWKA-MESZEK. 



MESZELBAS - MET. 



71 



MESÓWKA , i, i., gorza/ka pierwszy raz przepędzona. By- 
del. , nut einmol ttjł obflejogn" Sronntroein , ZutUx. cf. 
szumówka. 

MESPIL, MESPUŁ, MESPLIK, ob. Niesplik. 

MĘSTWO, MĘZTWO, a, n., {Boh. muźnost męinoić. (mu- 
źstwo lud, mężowie collect. iKannfc^aft ; Croat. musUó 
rusticłtas)'; Slov. muźnost, zmużifost; Rois. HjiKecTBO, 
B03iiy}Ka.iOCTb ; Yind. moshust , moshkust , moshounost , 
braclinstvu; Bag. cjovjectvo; Bosn. clouisctiuo); §. a) 
wiek męski, juz nie dziecinny, nie młodzieńczy, bai 
mdnnlidic Sllter, bic iKannborfeit. Od U roku do 18 
człowiek z mlodzieństwa k męstwu wyrasta ; a piąty ten 
wiek życia, męstwo , trwa do czterdziestego roku ; potym 
idzie starość. Koiak. Wiek., Eccl. B03»iy*HiH , bł co- 
BepiueHHUU BuspacTŁ npHBecTH Koro. Wzrost ciała lu- 
dzkiego, więtszy jest w męstwie, niżli w dzieciństwie. 
Sk. Kai. 66. Zobaczemy, jak się naród ten począZ i 
urodziJ, wzmacniał i wzrastał, a do doskonałego jakoby 
męstwa przyszedł. Faliss. FI. praef. (cf. 'mężność). — §. b) 
Quemadmodum Latinis fortiiudo a virit virius dicta ; ita 
noslris od mężów męstwo = meżnoić, bie lapferfcit, !Kdnn« 
lii^Wt, mdnnli(^« 9But{i; Slov. zmużiłost, udatnost; Boh. 
zmuźilost, udatnost, udatenstwj , statećnost; Yind. mu- 
ezh , junastuo; Bosn. varlóst, jakost, hrabrost, mocch, 
snaga; Bag. jakost; Bots. 4o6jecTŁ, 6jaro4}'uiie , xpa- 
ópocTB. Męstwo [zachowuje w niebezpiecznościach sta- 
łość i przystojność. Modn. Baz. 28. Męstwo ma czynić 
odwagę do podjęcia się rzeczy trudnych ; śmiałość do 
potkania się z nieprzyjacielem. Siar. Woj. Alb. Mę- 
stwo należy na wycierpieniu i znoszeniu przykrości cie- 
lesnych. Star. Byc. 36. Nie dość na męstwie, trzeba 
byś go dobrze użył. Teat. 45. d, 36. Wczas walecznie 
poczyna, męstwo nie czeka na lata. Morszt. 126. Wszak 
w sercu człowieka Z dobrej krwi zrodzonego męstwo lat 
nie czeka. Otiń. Cyd. Męztwa dobywać przystoi , Gdy 
przeciwność w oczach stoi. Cn. Ad. 482. — §. *c) Mę- 
ztwo • cnota , ad modum ethicae virtuti$ Latinorum , Zu- 
genb. Możność, chocia za bogactwy, chocia za zacno- 
ścią rodzaju chodzi, tedy odłożywszy męstwo, a coż jest 
jedno miecz w ręku szalonego ? Każda Rzplta doznała 
bardzo wiele złego od ludzi możnych , ale męstwem nie 
ozdobionych. A czegóż tedy nie dostawa , jedno tego , 
żeby ci, którzy chcą, aby je nad insze przekładano, do- 
wcipem , cnota i zacnemi tego sprawami poprawowali. 
Modrz. Baz. 167. 

MESSYASZ, a, m.. Boss. Meccia, SPJcffiaś, zbawiciel świa- 
ta, obiecany patryarchom. Aras. Zb. 2, 153. Słowo 
Greckie Chrystus po Żydowsku Messyasz się wykłada ; 
po naszemu pomazaniec. Hrbst. Nauk. C 5 6, {ob. Maść, 
maścić, mazać). Prov. Wyglądać czego, jak żydzi Mes- 
syasza , t. j. z utęsknieniem, jak kania deszczu. 

MĘSZCZYZNA, ob. Mężczyzna. 

MESZKA, i, i., pchła ziemna, ber (Srbjlo^) , mordella Linn., 
chrząszczyk bardzo maleńki, którego liszki w rozsadach 
kapuścianych wielkie szkody czynią. A7uA;. Zw. 4, 46. et 
377. Ład. H. N. 103. 

MESZEK, sika, m. , (cf. mech) , ^Riccto Linn., rodzaj ro- 



śliny, do skrytopłciowych należący. Kluk. Dykc. 3, 19, 
jest kryształowy, najmniejszy, siwy, pływający. Jundz. 542. 

•MESZELBAS. Tr., ob. Musułbas, Melihbasz.' 

MESZKITA , y, i., meczet , bożnica Turecka , fine 3??ofĄce. 
Ten obraz, który chowają tak skrycie, Z niepobożnego 
gwałtem weź kościoła, I własną ręką postaw w twćj 
meszkicie. P. Kchan. Jer. 28. Ach jakom nieprawości 
wszelakiej hołdował, Właśniem światu i dyabłu meszki- 
tę zbudował Z ciała mego. Kulig. 19. 

MESZNE ego, n, dochody za msze. Dudz. 44. (Boh. me- 
śny missalis , meśneho (obyli) dati dziesięcinę dawać; 
cf. Croat. malomeshnyak : wrzesień; velikomeshnyak> sier- 
pień). — §. Dziesięcina w ziarnie dawana, nie snopowa. 
Skrzet. Pr. Pol. 2, 32, ber Sórnerjebente. Meszne, mszo- 
y/e czyli missale , ztąd wzięło początek , że przy ukła- 
dzie z plebanem o dziesięcinę , pleban brał obowiązek 
odprawiania mszy. Czack. Pr. 1, 318. A'. Fam. 12, 3i8. 
Po dziesięć groszy mają płacić , bądź gdzie są snopowe 
dziesięciny, abo meszne, spy. Vol. Leg. 2, 662. Na Ru- 
si meszne zastępuje w wielu miejscach dziesięcinę; a 
jest raeszna pewna kwota pieniężna , którą wsie składa- 
ją na msze , za należące z krescencyj swych dziesięciny. 
Osłr. Pr. Cyw. 1, 301. 

WESZTY, plur., pantofle Tureckie, cf kapcie; Croat. mesz- 
tya • trzewik skórzany. 

MESZYSTY, ob. Mszysty. 

MET! §.1) słowo graczów w szachy, którym sie wyraża 
zamknienie i opasanie cudzej strony. Whd. Pers. mat; 
Gall. mat; Boss. mbti; matt! im ©(^at^fpiele. Uczyniwszy 
na szachownicy kilka 'szcia bardzo misternego , dał mu 
met. Gorn. Dw. 159, ex madjU ibn matt. — /tg"^ Albo szach 
albo met. Cn. Ad. 2, (t. j. jak kostka padnie; lub strata lub 
zysk). Daje szach fortuna i met rozumowi. Pot. Syl. 304. 
Za łaską bożą przeciwnicy tak wzięli met, iż zostali w po- 
hańbieniu. Baz. Nsl. 287, klęskę, porażkę; cf. Boh. giź 
gest po nas weta, (cf wet!), już koniec, już po nas, 
przepadliśmy. — transl. Met = ciasny kąt, trudność, 
cieśń, Ross MaiŁ, bie Giigc, Sebrangnip, SJotb, SĄiipicrig' 
fcit. Met komu dać < przyprzeć do ciasnego kala, ob- 
skakiwać kogo, trudność mu zadawać, eincn in bie 6nge 
treibcn, iin tintrcibcn; (cf kozi rożek). Mógł im szach i 
met dać, i ukazać nie jednemu wrota do rozumu. Birk. 
Zam.oj. 27. W tył, w boki, w czoło rozpuścił zagony, 
I tusząc złamać ostatnim nas mętem Uderzył i orda. 
Jabl Buk. P. — g. 2) Met, ob. Meta. 

MĘT, u, m. , kał, gąszcz płynów nieczystych, iai J)i(fe, 
iriibc, noi) niift auiSacftanbner ©ctrdnfc ($efcn); ba3 Iriibc 
im unrcinen SBajfcr, (ber Scbcnfac); (cf. drożdże, fusy, 
ustoiny) ; propr. et impr. Boh. okalek, rmut ; Bag. mutex ; 
Bosn. mutesg, smetgna, buna ; Boss. et Eccl. u£Tb, (wMyia, 
cjiyia, MATCTi. odmęt, bunt, rokosz; cf Cer. 3ScutC» 
rC9 ; MareJKJHBUH warchogłowy). Wodę mętną od samej 
lierai, postawisz na chłodnym miejscu, aż męty osiędą. 
Kluk. Kop. i, 121 , (ob. Męciny). Gdy wino przestaje 
burzyć się , tedy glina w nie wpuszczona , czyści je ^ 
ciągnąc z sobą na dół wszystek męt i drożdże. Cresc. 
349, (cf. ustoiny). Czarnego Stygu męty. Hor. 1, 266. 



12 



META- METAL. 



METALIK - MĘTNY. 



fig, Zrzód/o czyste nauki Chrystusowej bez mętu. 

BaU. Niedi. 1. 242. Ci którzy z mętów i cieniów sta- 
rego zakonu do światłości prawdy niebieskiej wychodzili, 
metami jeszcze oczy zamulone i zaćmione mając, rychło 
sie światła domacać nie mogli. Żarn. Pott. 5, 160. 

Pochodź, mętny, odmęt, lamej , tusciny; mącić, maci- 
ciel; majew; namącić , ojnącić , pomącic , r o imacie , za- 
mącić, zmącić; smecić , smętny, smutny, smętek, smutek, 
smucić, zaimucać ; chachmel , zachachmęcić; baiamut, ba- 
łamucić; (Ross. óajaMyTjiTb zamęcie). 

META, y, i., MET, u. m., z iac.,'kres, cel, iai ^iń , bie 
bcftimmic ®idn3C; [Croat. meta, czil , (raetalacz= strzelec); 
Rag. svarha , (cf. zwierzchi; Yind. namienik , namerik, 
nakonz, tarzlia ; Ross.wiTd, (jitiKa, MiioyKa znak, zna- 
mię), HHUiCHb, nptMtJŁ, npejMtTb; cf. przedmiot, prze- 
dział ; cf. Rois. MtTKiii dobrze tratiający, 'mierny ; MtiHTb 
godzić, celować, mierzyć; cf. mieść, miatać; nOMtiHTb 
ugodzić, trafić;. Niemasz drogi bez terminu i mety. 
Ptlch. Sen. list. 2, 267. Kto idzie prostą drogą, ma 
swe stanowisko ostateczne ; bfąkacz nie zna terminu ani 
metv. ib. i, 125. Nie stawiając kroków, dojść do me- 
ty pragną. Mon. 65, 161. Idą na umor w zawody, ai 
sie o met sam pożądany oprą. Dirk. Kr. Kaw. 25. Ce- 
sarze z domu Karolingów zakładali metę swoich naja- 
zdów ai do Odry. Nar. Hst. 3, 207. Ta to jest meta 
mvśli moich godna. Hul. Ow. 185. 

METADOR, ob. Matedor. 

METAFIZYKA, i, ż., ?ie iKctapbofif , nauka przyczyn rzeczy 
zmysłom niepodlegajacych. Kras. Zb. 2, 154. Gdybyśmy 
mieli wiadomą w całej obszerności metafizykę naszych 
myśli, rozum nasz ogarniałby rzeczy ogólniej. Uniad. Alg. 
1, 66, ^metafizyczne rodaenie się ich). — Transl. Ciemne, 
nie do pojęcia zdanie , eticaś , tai ić)wn ju bejreifen ifł. 
To , co mówicie , ciemna jest metafizyka ; Której żołnier- 
ski mój rozum nie przenika. Zahł. Amf. 98. METAFI- 
ZYCZNY, a, e, — ie adierb., mctarbsilf*. METAFIZYK, 
a, m.. ber aSetarbijncue. METAFIZYKOWAC cz. mtrans., 
metafizycznie rozbierać , metarbsucircii , pbiloiopbircn. Krzy- 
czeli uczeni , i nietafizykować żwawirj zaczęli. Mon. 69, 
29. — METAFORA, y, i., eine -Ketapbcr, figura retory- 
ki, przez którą słowo traci swoje właściwe znaczenie, 
przenośnie inne na się biorąc. Kras. Zh. 2, 154, ob. 
Przenośnia; Slov. pretwaritelka. METAFORYCZNY, prze- 
nośny. METAFORYCZNIE, przenośnie. 

metal", METALL, u. m., Graec. ^iicólo* ; Hebr. S-j^j 
metil, me(o//u(n ; g. 1 a) kruszec, ba» SKctall; rzecz kopal- 
na nad inne cięższa, w ogniu topniejąca, ochędożona 
blask czyniąca , po stopieniu zwierzch wypukły czyniąca , 
młotem bita rozciągająca się. Kluk. Kop. 2, 134., Os. 
Rud. 6. Metallem zowią każdy kruszec, topić, kuć i cią- 
gnąć dający się. Jak. .\Tt. 3. 301, Bok. ko w; Slov. kow, 
ruda, mctf, (cf. miedźj; Sorab. 1. metali; Yind. ruda, 
rudstwu, bron, bronz, raedenina ; Carn. brom, bron; 
Croat. med ; Bosn. mjed; Rag. gv6zdje, (cf. gwoźdź; 
Ross. MeTaji'B , py*ia. Metalla kruszczynami zwać mo- 
zem , bo z kruszczu pochodzą. Sienn. Wyki. — b) Po- 
dług pospolitego wyrażenia nazywa się też metalem, mie- 



szanina złożona z miedzi, mosiądzu i cyny, z której 
działa leją. Jak. Art. 3, 501, śpiź, ©lorfenfpcile , ©lotfcn- 
erj , ®ie$erj. — §. 2) Metalum z Łacińska , obrazek ma- 
ły mosiężny, srebrny, rogowy, kościany etc. , okrągły , 
czworograniasty, abo krzyżyk u paciorków, (cf mental , 
cf. medalj ; tabella metallica sacram imaginem utringue 
impressam habens. Cn. Th. 397 , ein Sc^auftui mit bem 
SilDniffe mti $ci!igen ju bfoben Scitcn. METALIK , a, m., 
dem — METALLURG , a , m., umiejętny koło metalów i 
ich dobywania , ber IffietaHurg ; Ross. jpy^ociOBi ; Eccl. 
py404tiaTe Jb , py4HU.\i 4tJŁ Maciepi. METALLURGIA, 
ii, i., nauka o inetallach , o rudach, o górnictwie, bit 
TOetaHurgie ; Ross. pyjociOBie; Eccl. py404tjaHie. Me- 
tallurgią się bawię , Graec. fitrrtu.otoyta) ; Eccl. py404t- 
jaio , py40Konaio. METALLURGICZNY, Ross. py40cio- 
BHuH. METALLOSIARCZAN żelaza , metallo-sulphas-fern , 
siarczan żelaza , mający w sobie nadto solnej zasady. 
Śntad. Chem 2, 49. 'METALLOWY, METALNY. a, e. 
5KctaII « ; Sorab. 1. metalski ; Vin(/. raedenen ; Carn. bron- 
zhen; Ross. MeTajiOBUti, MeTa.UHHecKiii , py4HUH. 

'METKI, a. ie , [= rzutki; Etyn. miotać ; to znaczenie ma 
rusk. raetkij. 2], n. p. Mizguś metki. Hor. 2, 271, może 
miękki ; cf Ross. HtrKiS dobrze celujący, zręczny. 

'METLARSTWO , a , n., mącenie , odmęt , niepokój , iai 
iriiben , linrubemacben , ieiipirren , bie Seririrrung. Nierzą- 
dnie żyją, nic nie robią, ale chytrze nietlarstwo stroją. 
Gil. Post. 191 b. METLIĆ, MĘTLIĆ, MĘTLOWAĆ ex. 
niedok., pomętlować dok., mącić, mieszać, niepokoju na- 
bawiać, rriiben, pcrnnrrcn. Żle, kiedy Pan ludziom do- 
pusz'^za obyczaje swe psować, mellować, i prawie jako- 
by cudzołożyć. Weresi. Reg. 105. Między zawiedzione- 
mi ludźmi pometlował, powichrzył, ze niemasz początku 
ani końca. Gd. Post. 18. Mętli mi się to słowo. Tr. 
840, jest mi na języku, btcfeś 2Bprt lauft mir auf ber 
Sungc bcrum, icb |)a'be ti mi ber 3"naf- Miętle się. Tr. 
861. Mietlc mi się, wikle mi się, wije mi się, gdy 
nie mogę przypomnieć. Dudz. 45. 

MĘTEL, lla, m, z Mem. ber iKantel, płaszcz; {Sorab. 2. 
manlel , mantlik ; Sorab. i. mantyl; Ccoa/. menten , men- 
tenecz ; Hung. mente; Bosn. modraccja , modrina, koret ; 
Ross. MBHTia, MaHTiBaa; ob. Mantolet). MĘTLIK, a, m, 
zdrbn., mantylka , ein 'Uldiiieltben ; mętlik, rodzaj sukni, 
płaszcza lub podwłosnika białogłowskiego. Wiod. Zosta- 
wiła królewna mętlik w gęstwinie, mordując się z ro- 
zbójnikiem. Pot. Syl. 327. Szafarka w Tureckim letni- 
ku, Tabin na mętliku. Bies. C. 4. Mętlik kanonicki z 
futerek. Tr., baś i)omberrnmdnteldien. Nieszczęsna miłość 
szaty wymyśliła nowe. Paniom mętle, mężczyznom de- 
lie dębowe. Pot. Jow. 162. {ob. Delia, ob. Dębowy). 

MĘTNICA , y, i. , macicielka , która spokojność mąci. Tr., 
bie griebeni^ftórerinii. MĘTNIK, a, m., mąciciel. Tr., bet 
grieben^ftiJter. MĘTNOŚĆ, ści, i., nieklarowność, iai 
JriibefeBn, bie Unrcinbcit; Yind. motnost , motnina, kal- 
nost, kounost ; Ross. MyTHOCTb. MĘTNY, a, e, .MĘTNIE 
et MĘTNO aduerb., nieklarowny, kalny, triibe, bii, nidit 
flar; Boh. kalny; Sorab. 1. mutne, zamutźene; Croat. 
muten; Yind. moten, kalen , kauen , koun ; Rag. miitan, 



M Ę T o w Y - M E T I', Y K A- 



METRYCZNY - M K Ż E N. 



uiDutni, mutexan ; Bosn. mulan , izrauclijen, sniuclijon ; 

Ross. MyTHUB , MJTCIII , MflTC)K.lllBUri , (MflTeWHUH huillO- 

wniczy). Mętnym być Eccl. cinHariica , siyTHUMii 6bHb, 
IHHOK) 3aMapaTC«. Mętne piwo luczy, lecz nie zdrowe 
jest. Kluk. Rośl. 3, 271. Wina młode, mętne, aby się 
rychlt''j ustały, co robić.... Sleszk. Ped. 370. Morze 
czarne ma kolor sw6j od mętnych wód , któro tam przy- 
pędza północny wiatr. Boler. 19. W mętnej wodzie nikt 
się me przejrzy. Fol. I'ocz. 80. Jaki szczep, taki owoc; 
przezroczyste żrzódło Mętnych z siebie poników nigdy 
nie wywiodło. Zab. -10, 320. Kniai. W mętnej wodzie 
prędzt?j się piskorze łowią. Jan. Lig. F. 5 b. (cf. w od- 
męcie łowić). — fig. JuJ. mi się napełniona Bachem 
Świeżym po sercu myśl tłucze przestrachem W mętnt-j 
rados'ci. Hor. i, 307. Nar., (w radości zmieszanćj. ib. 
503. Min.). MĘTOWY, a, e, od mętów, <Bą--, $cfcn = . Tr. 
METOD , u , m., METODA , y, i, z Greek., sposób dawania 
lub robienia czego porządnie , hic 2)fett'0t»f ; Rag. pul , 
red, nAcin ; Ross 910x041, cnocoó-B. METODYCZNY, a, e. 

— ie adferb., podług pewnego metodu , mctbi)bifd) ; Rag. 
redni , spiilni. METODYUSZ, a, m, imię własne, Boh. 
Slrachota. METONYMIA, ii, 2., figura retoryczna, S!ov. 
dow'tipilka, cf. dowcip. 

MĘTOPERZ, ob. Nietoperz. 

METR, a, m. , z Franc, dający lekcye czego, eiil ?Oiaitre. 
ber tn ettra^ llnterricŁt giebt. Pani jako metr w tych rze- 
czach będzie mi lekcye dawać , a ja jak żaczek , ut re 
mi fa sol la za nia powtarzać bede. Teat. 52. d, 10-1. 
METRESSA, y, i," METRESKA,"i' z., zdrbn., nałożnica, 
cf. fryjerka , gamratka, kawalerka, pani duszka, bie 3}!ai= 
treffc, iai Scb^tUCtb. Juno nie raz się żali na metressy 
i basztardy Jowiszowe. Bardz. Trag. 2. O jako biało- 
głowy srogi zal podżega , Gdy sie w jednym melressa 
z ioną domu rbiega! ib. 447. Jak wielkie stado za nim 
mctress się uwija. ib. 232. Gaszek dyament oddał swej 
metressie Na długich miłości zadatek. Zab. 13, 230. Nar. 

— § Melressa, suka legawa z galiinku wyżłów. Ryd. 
3?ame Der "JiprflebDutibinnen. 

METROPOLIA, ii, i, katedra arcybiskupia. Kras. Zb. 2. 
157, Ross. MiiTponojiH; Eccl. Maicporpaj-B ; bie Metropolia 
łanfirie, ersluftbojliie Sircbe. METROI>OL!TA, y m.. ar- 
cybiskup mający zwierzchność nad biskupami. Kras. Zb. 
2, 157, ber OTctropplit. Ross. MUTpono.iiiTi. METROPO- 
LITAŃSKI. METROPOUTSKI, a. ic. arcybiskupi, eritń^ 
fóóflitf) ; Ross. MHTpono.iHTOBB , .MiiTpono.iHMiH , Miiipono- 
JHTCKiil. Palliusz Metropolilański. /,(/ Lwowski władyk 
metropolilskiego tytułu używa. Gwagn. 300. 

METRYKA, i, 2'., (cf Lat. malrictila), g. 1: pospolicie nazy- 
svają się metrykami księgi kościelne, gdzie chrzty, po- 
grzeby etc. zapisywane są. Kras. Zb. 2, 157, ójfentlióf 
Scflifłcrtnii^er , 'i^rotofoUc , Siricnbuier , iauftmdłcr, 8eid)culi= 
jłeii. Papież przez kanonizacyą świętego tego w metrykę 
i. wyznawców włożył. Birk. Dom. 5'J. — §. Zaświadcze- 
nie chrzestne, ber Jaufóein. Co to do niej należy, w 
cudzą metrykę zazierać? Teat. 10, 69. — §. 2) Me- 
tryka, archiw, ba^ ?lr(^io; Bob. listowna, listownice, tag- 
nice; Vind. ariiiv , pifmualifhe; Rag. pismoshranna , 
Stni/nik Liniej* wyi. i. Toni III. 



pisiiiosliraniscte. Metryka Koronna , archiwum korony 
Polskiej, jest także osobne W. X. L. Kras. Zb. 2, 137. 
METRYCZNY, a, e, od metryk, archiwowv. Tr. Jlriia = . 
METRYKANT, a, w., ber Jki^irnuiiiś , bcrfiDer Hi 3lr4iił 
gcfe|t ift; Boh. listownjk. Melrykantów nazwisko jest pó- 
źniejsze, wzięte od urzędowego obowiązku, strzeżenia 
metryk czyli archiwów Rzpltej; ale urząd ich był dawniej- 
szy, i nazywali się pisarzami kanclerza. Skrzel. Pr. Pol. 
2, 347. — (Seraja był pisarzem. Budn. 2 Sam. 8, 18, 
(not. t kronikarzem, "metrykarzem, a właściwie, pamię- 
tnikiem królewskimi). 

•.MĘŻATA, y, i, MĘŻ.\TKA , i, 2., Boh. rauiatka ; Garn. 
moshakena lirago , cf. mężyca ; Rag. muxattiza, muxatta, 
doredcna; Bosn. udana, ^gena ; Sorab. 1. newesta , (ef 
niewiasta) ; Eccl. unTKMi , UmXiTHi).i , KOfl 33 MystCM-B ; 
zamężna białogłowa, bic einen Tłann bat, ciiie oeri)cirat6e= 
te ^Cciblperfon. Tak panny, jak rnężate, i wdowy, biało- 
głowy zowiemy. Biaf. Posl. 202. Niemężatka \'ind. nc- 
vdana , neomoshena. — Melon. '.Mężyca, żona, SKamiiitn, 
Jraii. To jest kość z kości moich, rzekł Adam, zwana 
mężatką będzie, bo z męża wzięta jest. Sk. Żyw. 133. 
Nazową ją meżatą, ho z męża wzięta ta. Budn. Gens. 
2,25, oft.MężysJa," raężyna, OTdnnimi. "8 u t li 'MĘŻCZYŃ- 
SKI, a, ie , mężczyźnie należyty, przyzwoity, służący, od 
mężczyzny, męski, mdimlid), 93ianóperfoiicn iufommeiib, Mm 
ner=. W ubiorze trzeba być ochędożnyra; wszakoż aby 
nie było białogłowy ochędostwo , ale mężezyńskie. Gorn. 
Dw. 114. Zygmunt August ostatni potomek z meżczyń- 
skiego plemienia domu Jagiełłowego. Gwagn. 133. Biel. 
392. 'Męszczyzniego rodzMu. Biel. Hsl. 30. Mężczyńiki, 
abo niewieści. Radź. Deul. 4, IG. W tym nie białe' gło- 
wy krzywe, ale przeklęte żądze mężezyńskie. Gorn. Dw. 
4 i 2. Brzydziła się ogółem wszystkim mężczyńskim na- 
rodem. Otw. Oiv. 291. Wsrelakie jajca a najwięcej wró- 
ble , pobudzają ineżczyński uczynek, ['rzęd. 452. Ani 
cudzołoztwa, ani porubstwa, ani mężczyńskiej psoty chro- 
nić sie nie umieją. Zygr. Pap 333. (pederaslyi). .MĘŻ- 
CZYZNA , MĘSZCZYZNA, y, m. . męzkićj płci' człowiek, 
mąż, bie OTanti^perfoi: ; Slou. chlap! (cf chłop); Viitd. 
moslilvu; Rag. muscko ; Croat. muska giava , (cf biało- 
głowa); Ross. Mj-uiHHa. Niechaj będzie obrzezań każdy 
mężczyzna. 3 Leop. Genes. 17, 10. (każdy pogłowia mę- 
skiego. 1 Leop.). Boniwel . najpiękniejszy wieku swego 
męszczyzna. Niem. Król. 4, 84. — 'Generis feminini; n. 
p. Trzykroć przez rok będzie się ukazowała każda mę- 
szczyzna twoja przed Bogiem. Biał. Post. 173. Leop. 
Exod. 23,17. (każdy mężczyzna twój. 616/. Gd., wszelki 
mężczyzna twój. Leop. E.t. 34, 23). Święto białe głowy 
obchodziły, przy którym tylko jedyna męszczyzna bywa- 
ła. Olw. Oir. 247. — g. collect. Mężczyzna ■ płeć mę- 
ska , mężczyzny, iWaiiiiopcrfoiieti , Wdiiner. Sto miasteczek 
spalili, mężczyznę siekli, tylko niewiasty i dziatki w nie- 
wolą pędzili. Stn/jk. 271. Żaden z mężczyzny sprawy 
ich bronić nie śmiał. Warg. Wal. 266. 

MEZELAN, u, m., niaterya wełniana i lniana, SKefelailj, 
Gall. mezeline , fin tPoUner unb leiiiener 3f"^- ^'■• 

MĘŻEN , żna , m,, n. p. Sara król trzymał na smyczy mę- 

10 



74 



M E Z K I - M E Z N Y. 



MEZOBŁAGA - MEZOLUBNIK. 



ina i sokoh. Banial. A i b, miano charta, 3Jam« eiiie? 
Sinblmnbcl. 
MĘZKl, MĘZKO, MĘZKOŚĆ, po MĘZKU 06. Męski. MĘ- 
ŻNIE, adverh. adj. inęzny, Boh. muźne; Eccl. xpa6pcKii, 
xpaópo , cMtJo; mantiBaft, tapfer. Mężnie się stawić, 
mężną twarz pokazać. Cn. Th., Eccl. M.nii:i>CTBOK>iTii. Ser- 
ce się w królewiczu mężnie radowafo , Gdy mu się z 
przyjacielem powitać dostało. Banial. J. A. MP^ŻNIEć, 
\zl , ieje , nijak, nie dok , rozrastać się , masculescere. Mocz. 
mnnnli^ mcrbcii , ninmilHU lucrben; \'ind. braditifc, (cf. bro- 
da); Eccl. My/Karoca; Ross. .MyjKart, B03.Mj'a5aTŁ. Dzie- 
ciach w siedra lat zęby roni, w drugich zarasta, potym 
mężnieje. Psalmnd. 77. W trzecim miesiącu pawięta 
wypuścić na pole, żeby rosfy i mężniały. Haur. Sk. i 32. 
Trzy czasy w życiu ludzkiem , czas wzrostu , mężnienia i 
ubywania. .Mon. 69, 65-i, Ross. B03»iya«aHie. — ucliv. Mę- 
żnie. Clicdk. Kost. 43, Eccl. My* a 10 , (Jroec. didnóa, in 
uiriiem aetatem perduco. — "MĘŻNOCZYNNY , a , c , — 
ie adverb., mężnym sposobem czynny, mmnili^tljatiij. Du- 
sza mężnoczynnie rosiropna. Zab. 16, 147. Nagi MĘ- 
ZNOSC , śei, ź. , Boh. muźnost; Vind. moshovitnost; 
Ross. B03M3'/Ka.iocTb ; *a) raęzki wiek, bie 3)!anii6nrfcit, 
baŚ momilicbe 3l(tcr. Peryod ten do Augusta ; tu już po- 
ra raężnosci państwa Rzymskiego, a sama już jakoby do- 
statecznie duża dostaZość państwa. Faliss. FI. praef. (cf. 
męstwo). — b) Mezka dzielność i odwaga , męstwo , 
OTnmilit^fctt, Japfcrfeit , SP/aimIjcit; Yind. ferzhnost, juna- 
kost, ferzhlivosl; Croat. jakoszt; Bosu. hrabrenóst, ja- 
kost; Ross. xpaópocTb, 4o6.iecTb. Mężność bez śmiało- 
ści nie jest, sama jest śmiałość, która mężność spra- 
wuje. Ezop. 12. Panie Spartańskie dla mężności serca, 
jakiej pochwały godne! Falib. Q. 3. Mężność, która 
wszystkie smutki i przeciwności cierpiemy. Wróbl. 201. 
Mądrość, sprawiedliwość, mężność, mierność, dobra to 
są samego nmysJy. Oorn. Sen. Sama mu szyję ku ścię- 
ciu nastawiła; na co on jako wryty, stanął, dziwując się 
takiej mężności, jakiej w wielu mężach nie doznał. Sk. 
Zijw. 1, 145. O lwie, i jego mężności. Haur. Sk. 517. 
Stał upienionv, srodze zajuszony, Trudno psa tego męż- 
ności wysławić. Past. Fid. 197." "MĘŻNOSTRZAŁE Per- 
sy. Otw. Wirj. 466, pharelrati. MEŹ.NY , a e , męski , 
co do wieku, dorosły, uiaiitibrtr ; {Vind. moshoun, bradi- 
ten, moshki, moshat, (mosliakenja = domężna panna); 
Carn. raosh3l; Ross. B03MyH<a.iUH ; Bok. mużsky , state- 
ćny, udalny; Slov. zmużiły, srdnaty; Carn. moshakast, 
shtajf, jak, móshak ; Yind. mosliku, moshoviten, moshko- 
viten , mozhan, junaken, junazhen , tersatli , lerzhen, 
ferzhliu , (cf. junacki, serdeczny); Bosn. snasgjan (cf. 
snażny), jaki, hrabren, junacki, vitescki , yrrilli , varli , 
vrrio; Croat. pk; Slav. jaki, serdcsan; Ross. jiyżKecTBeH- 
HbiH , BOiiHCTBeBHuB , 4o6jecTBenHŁifl , 4o6/iiri, xpaópuii , 
B3ÓpaHHuB, B03ópaHHUH, 6.iar04yuiHhift ; imimi^aft, tapicf, 
mannlic^, (cf. dzielny). Mężny, wielkiego serca; nie ustąpi 
placu; nie zepsuje serca. Cn. Ad. 485. .Mężny woli na 
placu , niż na łóżku umrzeć, ib. 484. Mężny z tyłu nie 
bije. ib. 484. Mężny poczciwą śmierć przedsiewziąwszy, 
wszelakim złym przygodom , prędkim i nagłym , które 



śmierć przynoszą, nielękliwyra się stawi. Petr. Et. 173. 
Mężnemu serce pomaga. Cn. Ad. 259 , cf. gdzie ser- 
ce , tam szczęście , audaces fortuna juvat. Mężnym for- 
tunę nieba obiecują. P. Kchan. Jer. 28. .Mężnym był, 
nie tak dalece w ciele , jako w duszy , nie w barkach 
abo ramionach. Birk. Kaw. Malt. Rob. Jeżeli ma mę- 
stwo , nie rad widzi mężniojszych za siebie. Mon. 65, 
228. Mężnym umysłem znoszą karanie. Hul. Oiv. 151. 
Mężnym jestem Eccl. 4oC.icTByK), iiy*e4o6JCTByio , 
Graec. ur3(iay(c&to]. W męztwo lub w mężnych ob- 
fituję , Eccl. 6.iar040ÓJibCTByio , Graec. iiaydcioo. — g. 
loco tiluli: Byli przy tym Wielmożni i Mężni mężowie 
Krystyn z Ostrowa Kasztelan Krakowski, Sędziwój z Ostro- 
roga Poznański Wojew^oda etc. Herb. Siat. 300. — §. Transl. 
Będzieli wino z wierzchu mężne a mocne, tedy wszystko ta- 
kie jest ; ale jeśli miękkie z wierzchu , tedy i w śrzodku. 
Cresc. 547. Jagoda winna, która jest subtelniejsza wo- 
dniejsza , smaku też meżniejszego , zimniejsza ma na- 
turę. Cresc. 553. MĘŻÓBŁAGA, i, i., MOŻOBŁAGINI , 
i, 2'., U Rzymian jeśli między małżeństwem stały sie po- 
swarki, tedy szli do kościoła bogini mężobłagi, viriplaca, 
lak nazwanej od ubłagania mężów. Petr. Ek. 63. Warg. 
Wal. 36, btc JDfaiinerfii^nerinu. Mężobłagini. Mon. 75, 390. 
MĘZOBOJt].\ , y, m. , zabójca , morderca , ber iobtfc^lfiger, 
3D?iirber; Croat. lyudomorecz, ludomorecz; Surab. 1. cźwó- 
yeka zamorduwar; Ross. 'leiOB-feKoyóifiua, 4yiuery6eui, 4y- 
uieryóiiuicŁ. Ktoby kogo czymkolwiek uderzył, ażby umarł, 
inężobójcą jest. Radź. Num. 35, 18. .Mężobójcy nań przyszli 
zabić go. J'ctr. Pol. 141. Wyprawił wojska, potracił 'mę- 
żoboce one. Rej. Post. R r 6. Wywiódł na puszczę 4000 
mężów "mężobójee. 1 Leop. Act. 21, 38. (zbójców. Ribl. 
Gd.). Mężobójcą być Eccl. et Ross. iiejOBiKoyóiHCTByio, 
4yiiier3'6cTByio , yóiiBaio. .Mężobójcą sam nad sobą. Cn. 
Tli., ber SclbftiliPrbCl'. Nikt się zabijać, ani sobie mężobójcą 
i do śmierci swej przyczyną być nie ma. Sk. Zyw. 1, 92. 
— g. proprie Mężobójcą fcin., która zabiła męża, bie iWailllŹ' 
irtórbertllll. Orestes matkę zabił, sroga mężobójcę. A7o;i. 
Wor. 63., Ross. MyjKeyóiHua. 'MĘZOBÓJNY, a, e, bojący 
się męża, mamicrf(^cii, nuiiinśfc^eu, Yind. moshobojefh. MĘ- 
ZOBÓJSKI , a , ie , morderski , zabójski , mi'rbfvif(^, morb< 
liaft. Meżobójskie, po meżobójsku adu., iitorberifier 5Beife. 
MĘŻOBOJSTWO, a, »., zabój, ber ffiorb, iobtiślng ; So- 
rab. i. cźwoyeka zamorduwano; Carn. ludomorslyu; Ytnd. 
vboi , vmor, ymorjenje, vmorstvu , ludomorstvu ; Croat. 
Iudomorztvo, ludomorsztvo ; Ross. uyaieyóiScTBO , 4yuie- 
ryócTBO. Mężobójstwo , gdy kto kogo umyślnie zabije, 
gdy kto kogo zabije z gniewu , gdy kto kogo z przygody 
zabije. S:,czerb. Sa.r. 243. Nie każdy mężobójstwa winien, 
kto kogo zabije, ib. 158. Mężobójstwo popełniać. Cn. Th. 
•■MĘŻ0'GHWYTA Kreuza. Petr. Hor. 2, O b. „t. j. chciwa 
ineża, a sobie go łapiącego ze szkoda Medei", bic mann« 
lłaf*ciibc greufe. 'MĘŻODUB , ob. Cliłopodur. ".MĘŻO- 
KSZTAŁTY, a, e, w kształcie męża, Eccl. łiy)Ken0406eHX, 
Graec. elydoooHdtj.;. 'MEZOLUBNIK, a, Eccl. iiAaie.łiOKeiiTk, 
Graec. drSnfnamiji; , lubiący męża lub mężów, niamiltebetlb, 
matuterlicbenb. W rodź. ieńsk. Eccl. u^nie.MOciiii.t , JKena 
HCKpeflHO .iioóamaa CBoero Mywa ; i!ya<epamiTejbHHaa, 



M K z o M A D H Y - MGŁA. 



M G L E Ć - M G 1. 1 S T Y. 



73 



Graec. dydninńfrri^iia. 'AIKŻOMĄDRY, a, o, Ecd. MyJKCMy- 
4peHHMii , rnęiotn równy mądrością, n. p. m/odziaii, wy- 
x<C3'MHuii , HMtr)mifi iiasyMi My/KecKift. (MEZOP* ITAMIA, 
ob. Aliędzyrzocze). MĘŻUWY, ;i , e, od męża, SPiaiin^ >, 
STOdnner:; Slov. manżelow; Garn. moshov; 1'iHrf. moshouj; 
Hag. miixevgli; /loss. MyjKCBi, MyjKiiBiił. Pod mocą mę- 
żową _ bedriesz, a on będzie lobie panem, \ I. top. Genes. 
3. Żona bez mężowego przyzwolenia nikomu nic dać nie 
może. Szczerb. Sax. 445. et 144. Paprockiego dziesię- 
cioro przykazania mężowego. — '.Mężowa fuhst., ob. '.Mę- 
zata, "mężyca. — 'iMężużen Ecd. myjkO/Kchi, Hcrmafrodyt, 
adj. MyweaccHCHifl. (MEZOZEUGMA , ligura retoryczna, 
Slov. prostrcdowazalka). MEZTWO , oh. Męstwo. MEŻU- 
l.EK, Ika, f/l., MEŻULEŃKÓ, MĘŻUMO, i,' m., MEŻULO, 
a, m., iMĘŹYGZEK". czka, m., MĘŻYK, a, m., demin. g. a) 
blanda nomin. mąż, .ŚSericiii^inaiindicii , licber 3.1?aiin; Hoss. 
My/KCHOKi. Jak sic masz mężulkti? Teal. h\. b, 51. KJó- 
ci/em się z mężulkicni ^Yc Pani. Nieme. P. IK 85. Wy- 
śmienily z ciebie hyJby nięiulek Teat. 52, 55. .Mój mę- 
żulcńku ! ib. lO. i, 89. Mężidku luby, moja ty pieszczo- 
to! Mężulek wszystkiemu temu wierzy. Zab. 14, 240. 
Szym. Meżulu! Teal. 43. c, 27. Mcżuniu miły, siadajmy 
do slofii. ib. 51, 65. Otóż to jest ten przeznaczony mę- 
iunio. fi. 21. i, IG. Oj kocbany mężuiiio. ih. 52. (/, 15. 
Moje serce, mój męzyczku. Teal. 50. c, 42, ZyczyJliyni 
jak przyjaciel, by Wa.^ć Dobrodziejka swego kochała mę- 
żyka. Teal. 45. e, 83. — b) aliier Mężyk, ciii flciiifś SOiaiiii= 
Ącn. Nanus, karze/, mały, krótki mężyk by pieniek. Mącz., 
Stav. miishko; Slov. muz;ilko; Sorab. i. miiżik; Sorab. 2. 
mubżik; Yind. moshci, mosiiiz; (Hoss. Mya<ii>ieKX. MyiKH- 
MCHWiO ■- chłopek , My"(KiiKT. nieokizesaniec). '.MEŻYĆ , ył, 
y, CI. niedok., za mąż wydawai*, Vi/i(/. omoshili, ciii jVrnil> 
ciijimitior yerbfirntlicii , iIt tiiicti 9.\'nnii flclicii. Chcieli księ- 
żniczkę mężyć z królew icem. l'ol. Syl. 500. — 'ji. Prawd.i, 
że lam inaksza moda księży. Kędy się każdy żeni, każdy 
kapłan męży. l'ol. Zar. 50. mężem czyli małżonkiem jest. 
"MĘZYC.A, y, ;'.. męska kobieta, cf. bohatvrzvca, et. ma- 
trona ; ciii nmimbnftcj, maiiiilid) bciifciibC'3 Amiiciijimmcr, fint 
^clbinii. Wanda , waleczna mężyca. Hmil. Spił. G. Gmin 
Ludowice Przyznać musi , że Polska lak wielkićj meżycc 
od początku me miała , i że mieć nic będzie. Leszcz. 
Class. 27. "MĘŻYNA, 'MĘŻYSTA , y, z.," bie OTńmiimi. 
(Cutb.). Rzekł Adam: toć kos'ć z kości mojćj ; ta (Ewa) 
będzie nazwana mężysta , iż z meza wzięła jest. Lcop. 
Geites. 2. 25. (mężyna. Wujek. ib. mężatka. Dibl. Gd.). 
MEZYSKO , a, «!., 7in ohydę: brzydki mąż, cill Dilplidjcr 
!Diann; Sorab. 1. mużisk; Sorab. 2. mubżisko. Ów me- 
zysko , z owa matrymonialną powagą, kroku nie odstę- 
pował. Teat. 19. c, 54. 

M G. 

MGŁ.\, y, 2.. MGIEŁKA, i, i, deimn., Pol. Arg. 009; {Boh. 
mha, mlha; Morav. el Slov. mlila; Yind. megla, megliza; 
Carn. mćgla; Sorab. 2. mla, kurawa; Sorab. 1. nilia, linia, 
malia ; Croat. megla; Bosn. magbla ; Siar. el Dul. magla; 
liag. miiglila, magblina, oblacina; lu-d. ukTM; Hoss. tv- 
Haiii ; et'. Graec. <>nix>.r, ; et'. Cbald. r^^^s cbscurari) ; ber 



3?e6fl. Kiedy wapory blizko nad ziemią tak sie skupią, 
iż się sianą nieprzeźroczyste, tedy jest ingła. Kfuk. Hoil. 
3, 92. Hub. Wsi. 101. .Mgła kiedy idzie w górę, plute 
przynosi. Upal. Sal. 47. .Mgła, u' Ihsów Wamka" ' yu. t'. 

— Transl. W urynie krytycznt'j pokazuje się z początku 
mgła w śrzodku jej pływająca, hnip. 5, 407. (obłoczek). 

— g. fig. allegor. Wiele w Turezech ludzi, co ni mgła 
za słońcem z samej szczególnie łaski Cesarskiej podno- 
szą się na najwyższy stopień, a nim noc nastąpi, zno- 
wu opadają na ziemię. K/ok. Ttirk. 95. — g. .Mgła, za- 
słona, zakrycie, przeszkoda do widzenia, chmura, n. p. 
Przyjdę do ciebie we mgle obłoku. 1 Leop. Exod. 19. Cno- 
ta, chociaż zakryta na czas mgłą zazdrości, jednak blask 
swój kiedykolwiek wydać musi. Mon. 05, 65. Czemużem 
ciebie nie widziała , światłem najświętszej wiary twojej ? 
bo mgła własnej miłości zaćmiła oko rozumu mego. Wys. 
Kai. 424. Już oczy Izraelowe mgłą były zaszły. 5 Leop. 
Genes. 48, 10. (już Izrael na oczy nic dożrzał. 1 Leop., 
cl', bielmo). O mgło wieczysta, mętne ciemnoty, Darmo 
u was mój rozum szuka, Chętnie się do mej cofam pro- 
stoty. Próżność jest i nauka. Zab. 15, 252. Nar. Nie wi- 
dzą tylko przez mgłę zdań uprzedzonych. Zab. 8, 175. 

— .Mgłę komu w oczy puszczać = tuman w oczy puszczać, 
oczy zamydl.K', ciiiciii iSniib iii bic Jliiijcii flreucii , ibm ci- 
licii Hrtiioii ?im|'t inn-madifii. .Mistrz Inllantski Jagiełłę ła- 
gndiiemi słowy ubłagawszy, śrzodkiem wojska Polskiego, 
któremu był podobno mgłę w oczy puścił, wjacbał wolno 
do Malborku. Slryjk. 502. 'Wstydajże się, mgłę w oczy 
puszczając, w ohydę podawać. Pim. Kam. 19. 'MGLEC, 
ał, cje, nenir. ui.dok., m^lawym sii' stawać, llcIi|i(Łt !'.'fr: 
ben. Wzrok ji^j szukając próżnej już pomocy, Mglał, i 
okropnćj podawał się nocy. Kniaź. Poez. 1, 229. — "g. 
.Mdleć, słabnąć Croal. mlab;ivem langiieo. Gdy strzała 
zraniony mglał a truchlał, upaniiętał sie. Glicz. Wycb. 
F 5. Marnie próżnować, tylko spać a z lenistwa nigleć. 
Kosz. Lor. 07. .MGŁA WY, a, e, (bok. mlhawy neltilosiis); 
§. a) mglisty, iicklig. Podnoszą się pary w mgławe po- 
wietrze, frzyb. Ab. 10. — g. b) Łacno sie mgnący, czvli 
mknący, Icictt klfCillid'. Sen przerwany rozkosznie wa- 
chlarzem jutrzenki , Gdy szemrzą mgławe strugi i liście. 
Przyb. Mlii. 141. — >!. Transl. .Mdły, niemocny, fdimai, 
pbiniKidjtiiJ. Nic gniew żariki zasili rękę, chociaż mgła- 
wą. ILul. Ow. 44. .MGIJC się recipr. contin., MGLI sie 
impers., mgła wstaje, mglisto jest. Cn. Th., Doh. ge mlha- 
wo ; Croat. meglisze ; Hoss. lyMaHiiTtca ; ti ift lifl'f!ig. 
'MGMC, ił, i, rz. niedok., nigławym czynić, mgła oble- 
kać, [Siar. inaghti; Croal. rneglim ; Bosn. inagblitti; Rag. 
niaglilitti, omaghiitti, namaghiiitij ; iifbcliij UidĄcil. Por 
pomaga przeciw boleści zębów, ale wzrok oczu mgli. 
Cresc. 215. — §. Mglić = mdlić, idimai^cii , rbinmiditig ma- 
d)Cii. ber firaft licrautcii. (Gdy nieprzyjaciele) oślep uciekali, 
(Izraelici; w jednym bufie bieżąc za nimi , mglili wszylkie, 
których należć mogli. W. Jud'u. 15,4. MGLISTY, a, e, 
MCd.lSTO adv., pełen nv^(y, propr. el fig., iicklit) ; Hag. ma- 
ghliv, magblast ; Tnm. meglęn ; Mnd. nieglen , meglasl, 
meglenast, meglechc : Croat. meg]yiv, mesjlen; Bosn. na- 
maghgljen; S/ar. maglovit; Hoss. MrjHCTUii, Mr.i.iHUii, ry- 

10* 



76 



M G L I S T O Ś Ć - M 1 Ą C. 



M 1 A D L I G - MIAŁKO. 



MaHHuB; Sorcib. 1. łimeyite. Biahwe plamy na niebie, 
tzestokroć tak mafe, ii tylko przez przezierniki być mo- 
gą widziane, gwiazdami mglislemi . stellas nebulosas , zo- 
wią. Hub. Mech. 532. MGLISTOŚĆ, ści , £., mnogość 
m^h, tic 3Jel'CliGfcit; Croat. meglenoszt, nameglenyc; Rag. 
meghlnost. 

MGŁY, a , e , mgnąey się , sJaby, Icitbt bciucglit^, fdjiuad;, 
ntdjt feft. Twarde pieśni splawna słysząc WisJa, W zdu- 
mieniu mgfych wirów zawisfa. Zab. iii, 19. Przyi. — g. 
MgJy = md?y, (cf. 'omglewanie. Oczk. Przym. 5), (Croot. mla- 
hiv; Dal. mlohav). PJot bywa namglejszy, gdy między 
dwa koly żerdzi ktadą etc. Cresc. 144. Gzego nie mógł 
mgły g?os , nie mogło wołanie , Dokładały gęste łzy, i 
ręku łamanie. P. Kchan. Orl. 1, 2G6. Na co stawiasz 
mgłą ręką zwierciadło przed oczy! Hul. Ow. 89. Im dłu- 
z^j człowiek zamilczą grzechy swe, tym mglejszo bywają 
cnoty jego. Wrńbl. 70. Zemglone są cnoty moje. ib. 
MGNAC, at. le, iiitrans. niedok., (cf. mignąć, mknąć; cf. 
miyć; cl' Germ. fdjmicgeii; hi. raykia; Dan. rayg) ; (Yiiul. 
megniti, namegniti , ozhi odmegniti , samegniti; Bosii. 
magbnuti occima (cf. machnąć), mighnuti occima ; Sorab. 
1. mikam, z wocźzima kiwam; Lat. nictoj; z łatwością 
łagodnie poruszać, mit Scit^tiofcit faiift l'cmcfle:i.__ Rychlej, 
niżby kto mgnął okiem, stało się to. Piesn. Kat. 17. .Mgnie- 
nie, łalwiuchny ruch, cine GdiJ Ii''4'te 23en)C(juiii) , Icte^tc 
SRubruiig. Narody jako mgnienie języczka u wagi przed 
bogiem poczytane są. Leop. Jes. 40, la, (jako proszek 
na szalach. liibl. Gd.). — Mgnienie oka , mgnienie okiem, 
miganie, Boh. mżenj, okamźenj, mżiknuti; S!ov. okamźe- 
ni; Vind. smeshik, sameshik, Irenik, (okomegnik, oko- 
megnenje : mignienie , skinienie okiem, 31iii)Ci!roiiif); Guni. 
hip, hipz: Groat. mcgnenye, smanye, hip; Bosii. trenutje 
od okka, hip, cjas od vrjemena; Slav. okotrenutjc; Ross. 
MPHOBeHie, ((!(//. HrHOBeHHbnl momentalny, jirHOBeHHo mo- 
mentalnie); 33eiuct)uiig ^cr Sliujcmuimpcrii , 'Bimperii, i!liiijcii= 
nńnf. W zachwyceniu po dwie godziny bywała, iiiepo- 
ruszoną zostając, tak że nie było w niej widać ani je- 
dnego oka mgnienia , ale_ tylko otwarte oczy w krucyfkie 
zatopione trzymała. Sk. Żyw. 556. — ji. Mgnienie, oka- 
mgnienie, 'ocemgnienie, moment, najkrótsza chwilka, czas 
króciuchny, Ser "Sliigciiblicf , eiil 3Ju ! We mgnieniu giną 
lubości , we mgnieniu gasną radości. Lib. Sen. 6., Ho-is. 
BI Maxj-. 

Pochodź, smayły, smagać, smagliczka; śmigać, śmigo- 
ivnica; migać, mignąć, migotać, migotliwy, migi: .<miech. 
uśmiechnąć, śmiać sie, śmieszny; smuga; miyć; cf. mknąć. 

M I. 

MI Ualte. Pion. Ja , co obacz. 

MIĄĆ, miął, mnie, mnę es. niedok., zmiąć dok., Boh. mnau- 
ti ; Croat. menem; Ross. jiaib , MHy, /Karb, acay, nmiii, 
yBSTb , yMHHaib . KOBepKaib , KOMKaib ; gnieść , ścierać, 
pocierać, briiifcii, rcibcii, nnnbcn. Liście mydelnicy, gdy 
je w rękach mnie , puszcza z siebie jako mydliny. Syr. 
621. Pszenicę namoczoną na krochmal, gdy zmięknie, 
między rękoma ją mną. Syr. 937. Stopiwszy ten łój. 



wylejesz na miednicę , mniesz w czystej wodzie. Sienru 
364. Gokolwiek około siebie nalazl, zmiął to i zwinął. 
Biel. iw. 257 b. Pościel zmięta. Hul. Ow. 60. Nie za- 
wiążesz ust wołowi , który mnie , albo wyciera zboże w 
gumnie. 1 Leop. Deul. 23. 

Pochodź, wymiąć, wyminąć, wymię. 

MIADLIĆ, ob. Międlić. MI.\DL1CA , o6.\MiędIica. 

MIAŁGZEĆ, MIAĆZEG, MIAKNAG, MIĄKAĆ, MIAŁKAĆ. Tr., 
ob. Miauczeć. 'MIAŁK, MIAŁCZEME, MIAŁI^AME. Tr., ob. 
Miauczenie. 

'MIALGZA , y, z'., mielą, mielizna, _ miałkość, miałkie miej- 
sce, (Boh. meićina), eiilC Uiltiefe. Żebyś się rafy miał strzedz 
abo prądu, Wskok ty na mialczą do nizkiego lądu. hlon. 
FI. E 3. .MIALGZEJ, comp. adoerb. miałko. 
MIAŁKI, a. ie. "MIAŁY, 'MIĘŁY, {comp. Mielejszy, miel- 
szy); g. 1. drobno zmełty, (Elym. miele, mleci; flcin obci 
fciii ijcma^lcii, fictit (jcftopcii; Sorab. 2. maiki, mawki mały; 
Ross. Mt.lliiri drobny, mały, płytki ; wkn> kreda ; Eccl. 
.M-t.TKifi , iieKpynHbiil, iis.ntaeHi. Miałki popiół, miałki 
pieprz tłuczony. Gn. Th. , in pollinem łusits , in puluerem 
contrilus. Chleb pszeniczny z najbielszej i najmielszej mą- 
ki. Syr. 956. — g. Miałki , drobne mający ziarneczka, 
flcinfiiriiicj, ijaii; feiii; Ross. pascbiniiofl, pascbiniiisuri. .Miał- 
kie piaski. Teat. 50, 50. Piasek bardzo miałki i prawie 
ziarna niedotycznego , którego wielkości dojrzeć nie mo- 
żna. Sienn. 600. Piasek miałki, arena glarea, ma naj- 
drobniejsze ledwie widziane ziarnka. Kluk. Kop. 1, 235, 
fcDr fciner £rtnb, rtliiiifanb. Piasku trzeba dobierać, jak 
najraielejszego, żeby się lepiej topił. Torz. S:k. 222. Naj- 
mielsze stają się proszki , gdy się trą między kamieńmi 
porfirowemi. Krum{. Ghym. 70. — §. 2. Transl. Rzeka 
miałka = niegteboka , lak że piaski widać, płytka, ciii \ńij' 
ter jluB; Bou. midky ienuis , non profandas; Yind. plitel, 
iieglobok. gasliu; Ross. et Eccl. MtjKOBOjHbitt , Mt.iKOBa- 
TuH, MtjKiii, HerjyóoKiH. W miałkiej rzece, zawsze ryba 
drobna. Pot. Jow. 77. Łodżby ta mogła, dla swojej lek- 
kości, Iść po najmielszej wodzie, bez trudności. P. Kchan. 
Jer. 579. U flisów blak, miejsce gdzie woda miałka. 
Magier. Mskr., ob. .Mielą, mielizna, cf. hak. — §. fiy. .Miał- 
ka myśl etc, niegleboka, ciii fciiitei', fabci" ®cbanfc. Węg. 
Marm. 1, 103. Miałki rozum, prosty człowiek, albus 
mente, alba praecordia hahet; ab aqua non profunda, qiiae 
albescit, ).i:vy.u,- rfi)tm,- ś^ii. Pindar., Cn. Th. 250, ciii feid;' 
ter S?0pf. Kto jest mózgu miałkiego, poważnych się wsty- 
dzi rzeczy podjąć. Lib. Hor. 13. Henryk, pan miałkiego 
rozumu, n.i cudzym zdaniu najczęściej polegający. Nar. 
Hit. 5, S7. Nie ja, człek miałkiego rozsądku będący, 
ale ludzie, którzy głębsze rzeczy bacznym rozsądkiem upa- 
trować umieją, wszyscy mu to przyznają. Falib. Dis. P. 
2. MIAŁKt^ adv., Mielej , mialczej compar. , Eccl. MiiKO, 
jpoÓHo; §. 1. drobiiiuchno, w drobniuchne ziarnka, fleitt' 
fijrnig, fsitt. Ziemie, które jaki kolor mają, jak najmielej 
się rozcierają. Kluk. Kop. 1, 529. Miałko co tłukę, kru- 
szę, in pollinem tundo. Gn. Th. — §. 2. Miałko, niegłę- 
boko, iiidtt lief, )Cid)t; Boh. raelko. W bród przez Ro- 
dan , gdzie było najmielej , usiłowali przebyć. Warg. Gez. 
7. Na wilgotnej ziemi rośliny mają być mialczej sadzo- 



MIAŁKO MYŚLNOŚĆ - MIANO. 



MIAN U W A M E - M I A N OWICIE. 



ne. Cre$c. 6G4. Xa siew lnu 5 albo 4 razy nowinę, co- 
raz pfytciżj albo inialczej zorać. Przędz. 24. — Transl. 
Miałko rzeczy brać. Frzestr. 255, l. j. nies^łeboko. Ml.ił..- 
KO.MYŚL.NOŚĆ, ści, z, Petr. Kt. 109, §. aj brak głębokich 
myśli, Seiditigfcit im Tenfcn , i^a^il3feit. MIA-ŁKOŚC," ści, i, 
miałkość maki, pieprzu utłuczonego, piasku, ^jc '3cinfÓr= 
niflfcil; Rotf. MtJKOcib, .M-fejKOia, M^JKOBaiocTb. — §. b) 
Miałkość rzeki: niegfębokość, mielizna, mielą, et', odmiał, 
bie Uiiticfc, Seidnigfett; Vind. pliu-ost, pliilusl, gaslivost; 
Roii. MtjKOBOjie, OTMCTb; Ecd. MtjKOia. — Jź. Transl. 
Miałkość, ^ie iseidjtDeit , 5nf6f'f- -Miałkość dowcipu ro- 
slropnośó nagradza .Yar. Dz. 1, 32. Zaszłe mgłą dowcipu 
źrzenice, wyjaśnia bóg, aby człowiek choć w miałkości, 
poznać mógł rzeczy skrytych tajemnice. Wad. Dan. o4-. 

'M1.4ŁY. Snolr. El. 57 ■■ miany, ob. .Mieć. 

MIAN.^, y, i., bok. mena; Carn. męjna ; Croat. mena; Dat. 
izmina, promina; Ross. iitua; iRag. et Bosn. rajena^nów); 
odmiana , bic Scrdnberiiiij. Fortuny sztychy sprawiły we 
mnie mianę. JM. Tel. 154. — g. Zamiana, ber iaufś, 
bet "Bec^icl. Widzę, ze w sprośnym dźwigasz pałacu kaj- 
dany. Gdzie Gyrce więźniom bydląt postać daje w miany. 
Zab. 13, 85. Za złodziejów nie chcąc uchodzić sąsiedzi. 
Wziąwszy srebra, bielonej podsunęli miedzi; Były to niby 
miany. Zab. 8, 93. Treb. 

Pochodź, mienić, mieniąc, mienieni/, mieniono , mienio- 
hrusz, mienny, domieniad, namieniać, odmienić, odmienny, 
odmienność , odmiana, odmieniacz , pomienić , przemienić, 
przemiana, na przemiany, wymienić, wymiana, zamienić, 
zamiana, zmienić, zmiana, zmiennik. 

MIANIE = .Mienie , Mieć , quue vide. 

MIANO, a, «., focabulum priscum. imię. Cn. Th., Boh. gmc- 
no, grae; Slov. meno: Sorab. 2. mjeno, meno, mći Ross. 
lOtH, obs. lesa. lesa: Pcv 3?amcn. Henryk, tego miana 
ósmy, król Angielski. B'iz. Hst. 42. .Miano jej dano na 
chrzcie Hilarya. Burl. B. o. Za co się tak przezwałeś ? 
^■. Tak mię zawsze zwano. Jako? Sozya, twoje ma być 
własne miano? Żabi. Amf. 22. Dawne miano przytaję. 
Późniejszym zaś czasem Zwali go szydercy sotmasem. Zab. 
8, 94. Treb. Karol Wielki i wiatrom i miesiącom wy- 
myślił nowe miana. Bndn. Bibl. pr. Wnijdźcie w kościół, 
nieście dzięki l'anu, Dajcie winna ihw-ałę jego mianu. 
/ Kchan. Ps. 147. Nic weźmiesz miana boga twego na 
próżno. Bii'l'!. Exod. 20, 7. — Not. nomen canis mclius 
exprimilur voce: rniano , quam imię; n. p. (jończym dają 
miana od rzek: Wisła, Dunaj, Raba, Skawa. Ryd. Jeden 
myśliwy swoim chartom i charcicom to nadał miana: Mu- 
rzyn uwił wieniec, panna warkocz spletła. Chmiel. 1, 
385. — §■. Miano ■■ imienie , dobro. ba» ®ilt, Saiibflut. 
Utratnicy stracili marnie miano i m:)jetność swoje. Petr. 
Ek. 92. — (II. MIANO gerund. praeter. verbi mieć < miał 
ktoś, mail bat iiclia&t). MIANOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., 
(Boh. gemenowati, gmenugi; Siov. inenowaf, graenugi ; 
\tnd. jimenuvati, jemnovat, jimluvati, pojimenuvati , po- 
jimluvati; Carn. imenujem , imónuvati; Croat. imenuvati, 
imcnujem ; Bos.n. immenovati ; Rag. immenovati , imenu- 
jem ; Sorab. 1. menuyu , womenuyu, menicż, pomenicź; 
Sorab. 2. namenisch , (cf. namicnić, mienić); Ross. ime- 



HOBaib, HMCHyio, HaHMCHOBaTb, HapcKaTb, HapHuaib; Ecci. 
HMaHyio); imię nadawać komu, eincn bfncnncn , tiiicm fi= 
nen ,?Jamcn gfbcil. Postrzygli ono dziecię, i mianowali 
Sernowit. Biel. 50. Nie każdy tym jest, czym się mianuje 
i głosi. .Mon. 60, 192. — Grammat. Przypadek mianują- 
cy, mianownik, SominaUvus, Slov. mengićni , inenowalli- 
wi , rnenowatliwec; Carn. imenuvauz; Rarj. jmmenovnik, 
{ob. -Mianownik) ; Croat. imenovnik ; Ross. HMCHflTeibUbid 
naje/Ki; Ecd. HMHHiiTeJbHuił. Do mianowania, mający 
być mianowanym Slov. menowauliwi , nominandus. — g. 
Po imieniu nazywać, wymienić, ciiien ncnnen, bcum -Ha-- 
mcii ncnnen. Po nazwisku go We Pan mianuj, albo zgoła 
po rzemieśle. Tcat. 30. c, 67. Nie mianował go, ale 
dosyć wyraźnie , lub pod pokrywką wytknął. Kiok. Turk 
225. — §. -Mianować -- głosić , wspominać, powiadać, nen= 
nen, crn.>dbncn. Jam, pry, Klorynda; jeśli kiedy moje Imię, 
o królu, słyszałeś mianować. P. Kchan. Jer. 40. Kto ko- 
go o dług pozwie , powinien powiedzieć przyczynę , i 
mianować imię długu. Chełm. Pr. 150. Wszelka nieczy- 
stota , łakomstwo, niechaj się nie 'mianuje w nas. Eraz. 
Jez. L I 2. (niech się nie znajduje). — g. Kto dobro- 
wolnie dług odniósł, sam się mianował. Fdch. Sen. list. 
2, 318. odezwał się, lub też upominał, cf. Genu. mob« 
nen. — g. .Mianować kogo czym , mianować na urząd ko- 
go ' nominować, ogłaszać, jcmanbcn ju ttmai, ju cincm 
SlmtC, crncnncii; V/nf/. jiiiienuvati , veliti , []ravili , rezhi; 
Hoss. HapajuTL , u;ipa/KaTb ; Ecd. iisocTaBiiTU. Król We 
Pana mianował chorążym. Teat. 8, 118. MIANO W.\NIE, 
ia, n., sitbst. uerh. , nazYwanie, et', mienie, Boh. "ineno- 
wanj; Sorab. i. menuwacżnolcż : Vind. jiinenuvanje , ji- 
mluYaiije : Croat. imenuvanye : EclI. uuaiiOBaHie . atieHO- 
saHie ; Ross. Hapei;aHie , Hapeyeuie . aapsAi : baj 3?enncu, 
bic SenenuHnij, ■'lamengcbiing. Zacharyasz skarany był nie- 
motą, aż do urodzenia i mianowania syna swego. Zai. 
Test. 367. — .Mianowiny, n. p. Piast zabił wieprza, i beczkę 
miodu nasycił na mianowanie syna swego , według po- 
gańskiego obyczaju. Bie!. 30. Przyszli lio niego dwaj 
mężowie nieznajomi; prosił ich na mianowiny. Postrzygli 
mu ono dziecię, i mianowali Semowit. ib., Biel. Sw. 164 
b. Zjechali się na mianowiny dziecięcia goście. Papr. Ryc., 
cf. postrzyżyny, ba-j DJamen^fcfr , an n?el*em bem Sinbt ber 
DJamc gegcben ffiirCC — 'f,. .Mianowanie kogo na urząd <no- 
minacya , bie Gniennunti \\i einem JImte. .MIANOWANY, a, 
e, part. perf. nazwany, imieniem nadany,_ wspominany,, 
wymieniony, genannt, bcnannt, crn.'dbnt. Żywot ś. KaU- 
rzyny od nieinianowancgo, ale wiernego składacza wypi- 
sany. Sk. Zyw. 184. od bezimiennego. — Arithm. Liczba, 
która wymawia się bez naznaczenia gatunku jedności, zo- 
wie sie liczba niemianowana, numerus abstracius, ungenann' 
te inii', kiedy się zaś i rodzaj jedności razem wymawia, 
jako to mówiąc cztery funty, sto kul , w ten czas nazywa 
sie liczba mianowana , numerus concretus , gcnannlc iab\. 
Jak. Mat. 1, 3. — g. Mianowany na urząd ■ nominat , ju 
einem 3lmte ernannt; Ross. napajKUB. .M1.\N0WICIE adv., 
Boh. gmcnowite, zegmena; Sorab. 1. raynuiźe; Slav. ime- 
nom; Vind. sjimenam, jimenitnu, po jimeni, per jimeni ; 
Ross. HMeHHO , BMCHHTo, noHnaHHO; po imieniu, beo 3ia= 



78 



M 1 A N O W I N Y - MIARA. 



MIAR A. 



nazywa owce swe 
— §. Szczególnie, 
Nic miano- 



meii, mit SJnmcit, iiameiitlid). Pasterz 
mianowicie. W. Joan. 103., Sekt. it. — §. 
osobliwie, iiifoitbcr^eit , ItefDiibm^ , immciitlid). 
wicie dotknąć nie śmieli , tylko w obec i w pospolitości. 
Sk. Dz. 782. O każdej rzeczy, albo ogóJem , albo mia- 
nowicie pisać można. Hipp. 58. MIANOWINY, ob. Mia- 
nowanie. MIANOWISKO, a, n., miano, imię, denomina- 
cya, ber 9Jamc, bie Sciieiimiiig. Doznawamy, iż się mia- 
nowisko twoje stosuje z sprawami twojemi. Bioti: Boi. 
58. Niemasz żadnego, któryby na jej szczęśliwe miano- 
wisko nic drżał. ib. pr. MIANOWITY. a, e, wyraźny, 
wyrazisty, iinmciitliĄ), niiSbriicflict ; Slov. menolliwi, menec- 
ski; Mnd. jimenliu , rczbliu; Carii. imenske. Inaczej na 
żadnego pana nie pozwolimy, jedno z takową pewną a 
mianowitą umową , iż nam prawa wszystkie poprzysiądz 
ma. StaL Lit. 65. Nie obawiaj się panu uprzykrzyć się 
uprzejma, mianowilą a ustawiczną modlitwą swoją. W. Post. 
W. 76. Mianowily, znamienity, znakomity, nmil^oft, nil= 
fclłlllid;; Sorab. i. menuwaczne; Croal. immenit, imenu- 
van; Doi. prozvan ; Yind. jimeniten, jimenovilen, jimeni- 
tliu; Cani. imćnitu ; Hoss. iiineiiiiTwii ; Eccl. HMaHHTUM. 
MIANOWITOŚĆ, oh. Znamicnitość, Yiiid. jimenitnost , ji- 
menovitnost; Hoss. iiMeHHTOCTb. MIANOWNICZY, ego, subst. 
m., MIANOWNIK, a, m., ozuajmioiel imienia, nomenclator. 
Mącz, ber 9!«tiicmicimcv, brv Mc %mm bor Sncbcii uiib ^^cr= 
fOlini nciint. Mianowniczy u Rzymian, slii^a, który każdego 
z mieszczan umiał mianować; tJumaoz imion ludzkicli. Cn. 
Th. l'orządkiem alfabetu s[iisywali mianowniczowie {no- 
menclałores) imiona panów dostojniejszycli. I'ilvh. Sen. list. 
2, 136. — §. aliter Imionotwórca , nazywacz. Cn. Th., 
który imiona nadaje, impositor nominiim, ber 5?amciigcfier; 
Ecd. iiJifiiioni)Te.iiL , iiJiaHono.iOH<(iTe;ib ; (ling. immonik; 
Croat. imenik; Boh. gmenowatcl; Eccl. HMHiio^iołKCHio no- 
menclaliira, cathalogus). — g. Arith. Mi;ino\\nik, riiian'ią- 
cy w frakcyi , pisze się ])od linijka. Sohk dom. 3, 78., 
Sorab. 1. menuwar; Yind. jimenuvnuz, jimeni^unik; Carn. 
jmenurauz; Croat. jmcnovnik ; Ross. HHeiiHTCJib ; bcr 3!eil= 
rci' cillC^ 23viicl)ś, część dolna, wyrażająca, na wiele czę- 
ści jedność jest podzielona. Łejik. 2, 18. Mianownikiem 
zwany, że ułamkowi daje nazwisko. Jak. Mat. 1, 61. — 
g. Mianowniczy, mianow^nik, co mianuje urzedniki. Cn. 
Th., ber Criicimcr 511 3(cmtcni. — ^.. Grammnt. Mianujący, 
casus Nomiiiuticiis. Mac:..; iS7ov. menowatliwec ; Carn. ]\ne- 
nuvauz; t\a(j. jinmenovnik; Croat. inu'novnik; Hoss. iimc- 
HHTCJbHbiB naAOKt; Eccl. nMHiiiiTCMbHbiR. MIANY, part. 
perf. verbi mieć. 
MIARA, y, z., {Uoh. mjra, mijra ; Slov. mjra; Sorab. 2. me- 
ra, (meriza maca); Sorab. 1. mora, mira; Yitid. mera, res- 
mir, merik, (domernost, demrritje = prawidło) ; Carn. mira, 
bokal , firkel ; Croat. mera , mertuk , vagan ; Dal. mira ; 
Hiing. mero, mertek (<waga); ^7(U'. mirra, (miiov, = maca); 
Bosn. mirra, mjerra , omirs (2 ponitus, o. aeijuilibrium); 
Hag. mjerra; Hoss. wtpa ; Eccl. uiipa, Mt.()ii.AO = miara, 
waga; cf. Grace. /laTpa sors, intoco dmdo; cl'. Lat. meti- 
ri; Graec. i>hQov; cf. Germ. bit 3)iarf 31 big.); bn^ 3Kap. 
Chcąc mierzyć , trzeba mieć jaką znajomą wielkość , aby 
z nią porównywać nieznajomą, i la się właściwie nasywa 



miarą. Lesk. i, bic jum 3)Jcffen bicnciibf ®róge, ber 2)JaP< 
ftnb, iai 3)?aP, cf. cal, palec, dłoń, piędź, stopa, krok, 
sążeń etc. — §. Narzędzia i naczynia od mierzenia, SDJa= 
Pe, 3nftrumente , ©efći^e, mit beiicn man migt. Kieliszki 
szynkarskie, byleby były do miary zrobione; bo szynka- 
rzowi więcej zależy na mierze, niż na czystości śkła. Torz. 
125. Miary do mierzenia zboża, jeżeli bednarskie, bywają 
dębowe, sosnowe, bukowe; jeżeli z jednego kloca dłu- 
bane, topolowe, wierzbowe, osowe, olszowe. Kluk. Rośl. 
2, 101; cf. kłoda, korzec, ćwierć, acbtel, maca; beczka, 
garniec, kwarta; łokieć, arszyn; pręt etc. Wielą dawne- 
rni konslylucyami nakazywana była jednostajna w kraju 
miara i waga. hrus. Zb. 2, 159. Miara główna, \>&i %(&■■ 
mnp , ob. Główny. Miara szewska , ob. Kompas. Miara 
krawiecka , Croal. mertuk ; n. p. Krawiec dobywa miary. 
Teat. 11, 88. Nie mógł zrobić sukni bez miary. ib. 11, 
88. Nastały suknie tak podkasafe , iż się zdało , jakoby 
w wodzie miarę brano. Dwór. H 2. Jeden chodzi w 
mierze , drugi suknią dzierżę. Cn. Ad. 509, t. j. mnie 
obiecano , drugiemu dano. — §. Eig. Nauka religii miarą 
powinna być i prawidłem spraw naszych. K(ok. Turk. 155, 
3.\'nPfta(i iinb Diid/tfdjmir. Nierozsądek tego projektu dał 
miarę o głowie podającego go. Ust. lionst. 2, 5. Wnętrzne 
dary, nie mogą mieć z zwierzchnicmi wagi ani miary. Ko- 
iak. Cat. C 3, (scil. spólaej , t. j. niemasz żadnego mię- 
dzy niemi porównania;. Sternika się o w'szystkie gwia- 
zdy dobadywa , Zkad zna ziemię, gdzie z nieba miarę 
morze miewa. Bardz. l.,t/k. io-i. podług których się gwiazd 
dalekość morska mierzy i miarkuje. — ^. Per. E.tcell. Mia- 
ra skarbowa polna ma łokci 14 '/r Osłr. Pr. Cyw. 2, 
297, eiii Łeftimmtcś gclbmnP noii 14 '/j 6lleii. Cztery 
szoppy czynią jedne mi.;u'ę nasze; 24 miar zowią się 
ohmą. Kruml Chym. 64, cin l'eftimmte8 SPciiimnC i'on oier 
Sdjoppcit. — §. Miara pro modo et (juantitate capacitatis , 
lunyitiidinis , lemporis: jednej to miary statki, łokcie, 
mile. Cn. 7//., jednej wielkości, iniii einerlco fOiap, DPti 
cinrrleii Ci^róPc Umfaiici, Siinge !C. Wszystkich opon była 
jedna miara. 3 Leop. Exod. 06, 9. (wszystkie były 'je- 
dnylkie. 1 [jcop.). Garce i kwarty mnja być po wszys- 
tkim państwie jednej miary. Stat. Lit. 100. — §. .Miara 
> mierzenie , n. p. Lepsza miara niżli wiara. Hys. Ad. 
33, k'[>iej mierzyć niż wierzyć, bn'3 ?OiC|Tni , bie 2l?fffntig 
S^crmcffuiig. — §. Miara, rzecz pomierzona jaką miarą, 
lit cum dicimtis; daj miarę od maki, słodu etc. Cn. Th., 
eiii 2}in^ w\l, eiii i"OJaP; 5." 58. a)ieM, ?Jialj u. f. u'. — g. 
Miara < pomierne , co się daje od mierzenia abo mełcia 
młynarzowi, bic SWegmcJe, $Ofiillcrmf|e ; ( 60/i. mymelek ; 
Bosn. ujam , koji uzimglje mlinar vodenicjar). Odpust 
bez (diary, a młyn bez miary, nic lubią czekać. Mon. 76, 
281. Klucznik młynarza ma mieć na pieczy, aby pań- 
ska mi.ira dochodziła do dworu S[iełna. //aur. Eh. 39. — 
§. Moraln. iSIiara, naznaczony kres, b(ii 9)}a^, bie \'i> 
ftimiiltc ©rdiijc. Jest miara w każdej rzeczy, są pewne 
granice. Jez. Ek. G. \ , est modus in rebus. Bóg złe na 
czas przepuszcza , miarę im daje , jako i póki szkodzić 
mogą. SA. Dz. 20. Jednako grzeszy , gdy kto z miary 
wykracza , jako i ten , kto miary nie dochodzi ; równy 



MIAR A. 



MIARA. 



79 



występek jest, gdzie co zbywa, jako gdzie niedostawa. 
Kosz. Lor. 114. Wszystkie cnoty mają miarę swoje; 
tak ten grzeszy, kto przejdzie miarę w wielkości , jako i 
ten , który miary nie dopędzi. Goni. Sen. 84.] Na mierze 
każda cnota , a miarą jest pewny kres. Pilch. Sen. list. 
2, 91. Miara we wszem ma być zachowana. Ryt. Ad. 
39. Taka jest natura wszystkich rzeczy na świecie , że 
im co jest w mierze swej najpiękniejsze i najpożyte- 
czniejsze , tym gdy wyjdzie ze swej miary, jest najspro- 
sniejsze i najszkodliwsze. Gont. Wi. C i. Nigdybym przed- 
tym nie dal wiary. Do tej nieszczęścia , że mogę przyjść 
miary. Zab. 13, 297. (do tego stopnia). Nigdy miary w 
napojach nie przebrał. Zab. 2, 168. er ])iit nic libcr ^ie 
©dinur cjeŁniieii. Dobra groza, gdy ma miarę, co jeśli 
wychodzi z swćj miary, lopićj jest^, gdy się ku łaskawo- 
ści przeważa. Filch. Sen. 581. Żadnej miary na poha- 
mowanie swawoleństwa nie szukamy. Siar. Ref. 6. (t. j. 
żadnego hamulca , żadnego śrzodka). W sifach nie do- 
brały miary pogaństwu, w starciu zaraz przemożone. 
Białob. Odm. 34. t. j. nie zrównały im , fic bielicii i&iieit 
iai iWaa^ iiit^t, luartii ibncii iiidtt gtmnd;Kii. Jagoda win- 
na, w swej mierze i w słodkości dostała, krew' dobrą 
mnoży. Cresc. 332. t. j. w należytym czasie, bte gc^órige 
3ctt. — §. Niemiara, zbyteczna mnogość, zbytcczność, 
zbytek, llcdennflp, 511 gropc 2>^^, UcberflufS; Hoss. tmo- 
pniieio , THopHqHO; Ecd. npescuTt, npen3.iiiumo , 6e3- 
Mtpuo, npeóesHtpHO. Za doktorów się ludzi udaje nie- 
miara, Ksiądz, mnich, prostak, żyd, kuglarz, balwierz, 
baba stara. Min. Ryl. 4, 183. Co niemiara, nieskoń- 
czenie wiele; uiijńbltg uicl. Do mnie się zewsząd co nie- 
miara zleci, Sarmaci, Niemcy, Cymbrowic , Geci. Hor. 
1, 312. Kniai. Samych kościołów na sto i czterdzieści 
spalił, a wsi co niemiara. Biel. 180. Postaw jedno nad 
żołnierzami zbyt srogiego pułkownika, a będziesz miał 
co niemiara zbiegów. P(7c/i. Sen. 08. Siar. Hyc. 29. Po- 
zjeżdżało się lego , co niemiara. Teat. 28, 92. — §. 
Miary zachowywanie , mierność , wstrzemięźliwość , Mi 
aSag^altcn, baś STOag, bic Wagiijfcit. Według' Polskiej mo- 
wy po przeczkę , t. j. we wszystkich rzeczach miarę cho- 
wać , a z brzegów , tak w radości , jako w smętku nie 
wylewać. Kosz-. Lor. 13. .Miara swych uczy nie tracić 
dóbr gula , Zbytkiem szalonym, ani w kręgle kula. Stryjk. 
Gon. B 2. W dostatku truilno miarę zachować. Rys. 
.■\d. 71. Trudna w dostatku, w szczęściu miara. Cn. Ad. 
460. (cf. ma chleb rogi ; dostatek rozpycha ; szczęście 
podnosi ; honory przemienia humory). Dał ci bóg dary, 
używajże miary. Rys. Ad. 9. 6altc Wa% Trzeźwość a 
miara, najsyierniejsze stróże zdrowia. / Kclian. Di. 197. 
.Miara we wszystkim potrzebna. Cn. .\d. 487. cf. piędzią 
się mierzyć; śrzodka się trzymać. — W życiu miarę za- 
chowaj według twego stanu , Mierność jest wielki do- 
chód i chłopu i panu. Bach. Epiki. 42, {parsimonia ma- 
gnum vectigal; niech się gęba zgadza z mieszkiem). Dziwuję 
się w Maciejowskim tym wielkim darom bożym, uczci- 
wości , miary, wstydu. Gorn. Dw. 3. — §. Miara , w mia- 
rę , [Yind. po maru , memu) = według miary, pomiernie, 
stosownie do miary, mit SKiiC, mdjiij, oppos. bez miary. 



bezmiernie, niemasz miary, n. p. Dobrze iść miarą, co 
nie ma miary w sobie, ale gwałtownie idzie, to'lrwać 
me może. Gorn. Wi. C i. Trzymaj miarę w wydatkach, 
miarą kotek mówi. Opal. Sal. 31. .Miarą kocie 1 idzie o 
cię. Jabi. Ez. 19. Min. Ryl. 3, 360. Źeg). Ad. l'39. Nie- 
ma kola w domu, coby nań wołał w miarę I Rys Ad. 
46. Kota masz w herbie , który przypowieścią stara .Ma- 
lowany w kominie, miarą woła, miara! Pot. Poci.' 524. 
falluzya do miauczenia kotów ; cf. kot). — Wszystko do- 
brze w miarę. Budn. Apopkt. 130. Najlepiej wszystko 
w miarę. ib. 89. aM mit SPJag. Wiejską syt strawa", ni 
pragnie, ni łaknie. Wszystko mu w miarę na niczyni 
nie braknie. Zab. 9, lo. U nas w miarę liic ; albo na- 
zbyt, albo nie dostaje. Pot. Pocz. 702. Ber miary le- 
karstwo, stanie za truciznę. Fred. Ad. 73. Czego chcesz 
od nas Panie za twe hojne dary. Czego za dobrodziej- 
stwa, którym niemasz miary! J. Kchan. Dz. 270. t. j. 
nieograniczone, niezmierzone, nieskończone są, oint 
Tla^, uncrmiigli(^. — g. Kara powinna być w miarę wy- 
stępku , t. j. w stosunku. Te słowa mają być w miarę 
rozumiane. Glicz. Wych. A", 2. (stosownie do związku 
rzcczyl. — §. W miarę , w cel , iiig ^itl , celnie , tra- 
fnie, (cf. mierna rękaj; (Ross. utrKiii; cf. Ital. mira; 
Gall. mirę = cel;, n. p. Już się wprawił ten łuk w miarę 
strzelać ; strzała z niego jedzie w pewny cel ; a same 
zaś wypuszczone strzały w miarę ida. Bardz. Trag. 516. 
Boże daj , aby król przez e.\ekucyą królestwo swe dźwi- 
gnął, i w miarę pierwsza wstawił. Orzech. Qu. 8. w kló- 
bę , w ryzę , w porządek , in bie alte Orbniiiiij. — g. Pod 
miarą « pod przepisaną miarą , iia^ł emcm iWijefi^nebncn 
SKaŚ, iiacC bcm fflage. W mieście już pod miarą dawa- 
no ludowi wodę na każdy dzień. 1 Leop. Jud. 7, 11. 
Lekarz najpierwćj to przepisuje lekarstwo , żeby chojy 
pod pewną rniarą zażywał pokarmu i napoju. Pilch. Sen. 
123. Wino śrzednie najlepsze jest, zwłaszcza zdrowe- 
mu pod miara zażywane. Cresc. 369. Zażywaj dóbr do- 
czesnych pod miarą, pod likiem; Nie bądź żądz wyu- 
zdanych podłym niewolnikiem. Nar. Dz. 2 , 203. Ta 
cnota i ta była Katona nauka. Żyć pod miara wedle 
sianu swego. Bardz. Luk. 26. — Oppos. Nad miarę, Rots.. 
wpesMtpHO, rojtMO, iibcr bic 3)?apcn. Godzienera wpra- 
wdzie za grzech odnieść karę, Gniew jednak mściwy ^lo- 
tknął mię nad miarę. Zab. 13, 297. Harab. — §. W mie- 
rze = w naznaczonym kresie, w równowadze, nie waha- 
jąc się, jednostajnie, im @!ci(^gcnni^tc , in cinerlca ?age, 
o^nc fi(^ 511 ucrdnbcrn, i>\i\\t ;u roanfcn. Proszę Wac Pana, 
stój w mierze , nie rusz.ij się Cprzy fechtowaniu). TeaL 
26. c, 118. Ze strachu tak drżę, że stać nic mogę w 
mierze. Teat. 45. b , 33. Mym ustom ust nie umykała 
Swoich prześlicznych , i w mierze trzymała. Past. Fid. 
75. Księżyc nigdy w mierze Nie stoi, raz szczupleje, 
drugi cerę bierze. Pot. Jow. 213. Stoi cena w mierze. 
Cn. Th. 1069. (nie idzie w górę, nie upada). Języ- 
czek wagi w mierze stoi. Tr. ( w śrzodku). Nie znać 
było , czy rzeka szła , czy w swej mierze stała. P. Kchan. 
Orl. 408. (bez ruchu). — §. Melon. Miara . strona, wzgląd, 
część, 3iii(frt(f>t , Mafiflflbf. Z każdej miary doskonały. 



80 



MIARKA - MIARKOWAĆ. 



MIARKOWAĆ. 



Ol. Th. in jctier ^Mfiift. ObiocowaJ do Cesarza ze wszech 
miar pilno napisać. Warg. ftadz. 5. Chcesz wiedzieć 
nie tylko jakim sposobem, ale i z których miar drogę 
tf wziaJem przed sobą. Warg. ftadz. i. Niemasz nicze- 
go, cobyś z każdej miary Miaf bez przywary. Hor. 1, 
283. (nikt bez ale). Przemień ich smutek w radość, 
nagrodź z inszej miary, Daj im za ich, doczesne insze 
wieczne dary. 6Vo(7(.'VV. 599. — g. Żadną miarą < ża- 
dnym sposobem, mtf fciiie 91rt mib 2Betfe; Boh. nikterak; 
\i'nd. nikoli, kratku nik?r ; Uosn. nikako ; Croat. nikak; 
Hoss. HHhaKi ; Eccl. otinaai, , hhk^ko. Córka moja ża- 
dną miarą nie chce iść za niego. Boh. Kom. 4, 84. Od- 
bieram drżącej ręki wyrazy, że żadną miarą nie może. 
Hul. Ow. i 05. — ' g. W jego miarę, idem est , quod nie 
przymierzając. Cn. Th. 1215. ob. Przymierzyć. MIARKA, 
MIARECZKA, i, i, Bo/i. mjrka; Carn. mireza ; Yind.me- 
riza; Eag. mjerriza; Croat. vaganecz; {Sorab. \. mjrica 
ćwierć korca); Ross. M-fepKa , jitpouKa; dem. nom. miara, 
Hi^a^m. ciit Mnei iOiap. Zbytek ciału naszemu ku 
rozpustności wędzidła rozpuszcza ; dosyćci jest bujny ten 
osie} nasz, a gdy mu nad miarkę dosypiesz, będzie buj- 
niejszy. Źanh' Posl. 15. (nad potrzebei. Jaką miarką mie- 
rzysz , takąć odmierzą. Cn. Ad. 286, Sorab. 2. S kakeju 
m?ru tii merisch , C takcju buzo tebć faszej merone ; 
wet za wei ; co drugim wyrządzał , lo samego potkało. 
Ruś Sandomirski wszystek kraj splondrowali ; zebrali się 
na nie Sandomierzanie , chcąc im też to tąże miarką od- 
dać. Biel. 172. (odwelować^ Ja się daną mi od boga 
miareczką konlentuję. Srr.olr. Ex. 7. ( darem jogo ). — 
Z miarką" do wszystkiego. Mon. 76, 198. (z umiarkowa- 
niem, wstrzemięźliwie.). Miarkę przebrałem mych wy- 
stępków. Kulig. 34. (przeładowałem). Trafi się przebrać 
rniarkę w winie. K/ok. Turh. 199. Dopełniły sif juz na- 
sze naiarki , Przyszedł czas, że nas pobrano za karki. 
Chrośc. Job. 200.' — §. Miarki prochowe, ^Jiuhicrmńpcfcen , 
pudełka wałkowej postaci , zrobione z białej abo z mie- 
dzianej blachy. Jak. Arl. 5, 501. — g. Miarka, ósma 
część korca, \n aite J^«il eineś ©dicffclś , baJ SiiiienmaS. 
Korzec Krakowski ma miarek ośm , a miarka kwart siedm. 
Tr. Dziesiątą cześć korca brała w się miarka. 1 Leop. 
Ezech. 43, H. Miarka, 16ta część korca, -jzyli garcy 2, 
która młynarze biorą od zmielenia korra zboża. X. Kam. 
Miarkami przedawać, magmeil'? »crfaufei! ■■ na miarki. '(MIAR- 
KOTAĆ, 00. Markotać). MIARKOWAĆ, ał, uje, od. 
niedok., umiarkować dok., (Sorab. 2. markowascli ; Sorab. 
i. merkuyu animadierlo ; Yind. merkat spectare , ausctil- 
tare, curare, eiplorare : merkat, sainerkat inlelligere; 
Garn. raerkati, mirkam ałiendere , mandare memoriae; 
Croat. merkam ottendo , obseriw); miarą określać, wy- 
mierzać, nacb bem 2Ra&c bcftimmeii ; (cf. Germ.. mcrfctt. 
Slblj.) Każda taka część ałunu namoczy się w wodzie, 
miarkując do każdego łota , sześć łotów wody. Kluk. Kop. 
i , 187. Nie chciejcie zepsutym waszym zdaniem apo- 
stolskiego miarkować obyczaju. Bals. Niedz. i , 216. 
WMc Pan Dobrodziej miarkujesz czas po swojej niecier- 
pliwości. Teat. 22, 15. t. j. mierzysz go według niej, 
sądzisz o jego długości według niej , fte ttiffffti bit ^tit 



lia* bcm S0fa6fta&C tbrer Ungcbulb. Dorastanie przedtym 
nietylko z liczby lat , ale też z ciała w mężczyznach 
miarkowano. Szczerb. Sax. 198. Rzecz jest barzo spro- 
śna, z siły miarkować sprawiedliwość, ib. 72. Nie było 
ani rzeki, ani góry, którąby granicę swą miarkowali, co 
onych krwawym i długim bojem waśniło. Pilch. Sali. 
249. miarę jej określali, naznaczali, cel flati ba feincii glu? 
feinen 23crg, nn* bcm ftc ttre ©ranjcn l'cftimmt (gcmcrft) 
tctttcn. Za Bolesława jeszcze nie wymyślne prawa mieli , 
przctoż w długie nie wdawali się sądy, lecz jako sama 
słuszność ukazowała, tak trudności swoje miarkowali. 
Krom. 78. (rozsądzali). Modulor, s'piewam , nócę, miar- 
kuję n. p. miarkować, umiarkować, podać głosy. Mącz. 

— g. Miarkować do czego = przymierzać , przystosować , 
etn'a^ na* cincr anbern ©a^c abmcfcn. Kapłani sami mo- 
gli tekst żydowski, i słowa, różne rozumienia mające, 
do prawdziwego rozumienia z daru ducha ś. miarkować. 
Sk. Dz. 116. — § Miarkować = określać, liamować, ogra- 
niczać , l>cfd)vanfcii , knimcn , tnóCigcn. {Soral. 1 . pome- 
ram ; Boh. mjrnjm; Garn. masśti; Yind. masali, rcdno- 
sineriti, sdershuvati). O po tysiąc kroć błogosławiony, 
Kto tak swe żądze i chciwość miarkuje. Past. Fid. 26. 
Miarkuj gniew tak prędki , wynikający z fałszywego ro- 
zumienia. Teat. 23, 93. Miarkuj pani żale swoje. Teat. 
45. ó, 75. Umiałem afTekt, mimo swe kochania powo- 
dy miarkować. Teat. 40, 55. — Miarkować: powodować, 
rządzić, kierować, Icitcii , fubrcil, rogicrcit. Puszczają się 
losy na łono, ale Pan Bóg je miarkuje. Sk.Zyw. 1, 122. 
Życzę sobie tego, byś mię mądremi twemi radami w tćj 
sprawie miarkował. Ząb. 14, 218, Miarkować szczęście, 
to dzieło mądrego. Zab. ■15, 264. — §. Miarkować co czym 
= jedno drugim hamować, łagodzić, tłumić, ctmnel blirc^ 
ciiK aiibre śadic maBiijci!, im gcbórigcit SWagc crlmltcii, H-- 
mit bcmmeii. Miarkuj frasunki śmiechem. Hor. 1 , 285. 

— g. Miarkować co z czym ' mierzyć co z czym, mie- 
rząc porównywać z czym , stosować , pomierzać , ctma^ 
mit cincr @n"*c abmeifen, bamit »crgleidicn, barnatfi mcffcn. 
Aleksander swojo z nieprzyjacielską potęgę miarkując , 
najemnych ludzi zaciągnął. Krom. 769, suas hostilesgue 
rires meliens. — Aliler: Według miary mieszać z tvm, 
łączyć z tym , mit cinanbcr nad) bcm fiape rcrmifcbcn. Ża- 
den się na niego o karanie nie gniewał, tak umiał ła- 
skawość z karnością miarkować i pogodzić. Sk. Zyw. 2, 
50. — g. Miarkować co z czego < dochodzić z czego mia- 
ry jego, sposobu czyli istności lub kształtu jego, cinc 
Sadle an^ cincr nnbcrn olnicbmcn. Ludzie to co słyszą, 
sami z siebie miarkują; coby sami uczynić mogli, temu 
wierzą; co nad siły być rozumieją, za zmyślone mają. 
Sk. Zyw. 1 , 20. — g. Miarkować = dociekać ," dochodzić, 
postrzegać, pomiarkować, zmiarkować, dok., dociec, 
dojść, postrzedz , mcrfcn, ndncbmcn, crratbcu. \'ind. mer- 
kati, yanzbati , svanzhati ; Ross. Menaib , 3aMt<jaTb , 3a- 
MtTHTb. {\'ind. samerkliu; Sorab. 2. merkowne"; Sorah. 1. 
merkomne znaczy). Coż WV Pan miarkujesz po mojej 
słabości? Teat. 32. b, 38. Kto zmiarkuje, jak wiele 
chór ma głosów? dają się głosy wszystkich słyszeć ogól- 
nie , lecz w szczególności żaden. Pilch. Sen. list. 2, 378. 



MIARKOWANIE - MIARZ. 



M I A S K Ó - MIASTO. 



81 



Zgadłeś? ktoi ci to b tym powiada/? Ęt-. Miarkuję ja to. 
Teat. 9. b, 87. Po worku We Pana miarkowai'' można, 
czy serce jego tli się, czy stygnie. Teal. \, 19. MIAU- 
KOWAME, ia , n., subsl. vei'h., iiiiaią docliodzenie , do- 
ciekanie, biiS ©rmcilcii, 6rforfcf)Cii. Kazimierz kancli'rza 
do Torimia wyprawił, dla miarkowania i ustanowienia 
sprawy Pruskiej. Krom. 037, ad disceptandum et Irnnsi- 
gcndurn. Miarkowanie okiem. Tr., okomiar, bai 3lll{lCll= 
innp. Miarkowanie, hamowanie, w mierze trzymanie, 
brtś 9}!dftiflCii, SDHIbcni. Panowanie jest ozdobna niewola, 
która miarkowania mocy potrzebuje. Sk. Dz. 581. MIAR- 
KOWAĆ sio renijir., niiarą rządzić sobą, fid) im WajSc 

1)aUm, fici; [cIDft sum ge^óriflcii Wla^t au^nlten, fid) mdpiflcn. 
Kto się nie miarkuje przystojnos'cią , szlachcicem się 
zwać nie może. Star. Hef. 33. Nigdy się nie zmarszczy/, 
tak się miarkując , iż żadnej po nim popędliwości znać 
nie byfo. Sk. Zyw. 2, 79. Drogi to teraz czas , trzeba 
się ująć, Irzelia się miarkować. Mon. 73, G8ł. Miarko- 
wać się szkatufą, dochodami. Tr. — §. Miarkować się 
po ludziach (do ludzi), jakiego są życia i umysłu, Tr. 
(1. j. miarę podług tego dla siebie brać, stosować się). 
Miarkować się z kim = na ostrożności się z nim mieć. Tr. 
beljiitfam mit jciimiibcii iicrfnlircii. — g. Pierwsza miarkuje 
się do trzeciej liczby, jako druga do czwartej = ma się. 
Tr. &ie cv|'te ^ah[ mUUt fid; iur h-ittcn. — *§. Jeśli bój do- 
mowy, jak 'się 'miarkujemy, zaczynasz i niesnaski, pła- 
kać tylko przyjdzie. Bardt. Luk. 42. fjak miarkujemy , 
dociekamy). MIARKOWANY, a, e, part. perf., do miary 
przystosowany, nai) bcm SDJajS kftimmt. Najlepsza miar- 
kowana z wielu rządów Rzpita. l'etr. Pol. lOo. MIAR- 
KOWNIK, a, m., modulator, śpiewak, miarkownik gło- 
sów, Marz. ber ttnm proportimurlitf) o.Dmifit, j. 33. ber 5.mi« 
fiillftlcr, lonmcffcr. Croat. merkavecz ohserualor. .MIAR- 
KOWNY, a, e, miarkowany, w miarę się dziejący, pnipiH'* 
tiiMiirt, flC^pria (ilujemeiTcii, :\liarkowna hojność krzewi 
cnoty znaczne, Zub. 14, 105. Nar. 'MIARNOŚĆ, 'MIAR- 
NY, ob. Mierność, Mierny. MIAROWY, a, e, od miary, 
według miary, nad) bcm ^h^i. Hoss. jitpiutiiuS, M-fepH- 
T(MŁiiŁiii. Dźwięk miarowy dwóch wierszów słodko w 
ucho wpada. Dmoch. S:t. ft. A. — 1. MIARZ in voi:e 
Jakmiarz t]u. v. 

F'ochodz. miarkować; pomiarhowac, pomiarkowanie ; 
umiarkować , umiarkowanie; wymiarkować ; zmiarkować; 
mierny, mierność, bezmiernie, niemierny , niezmierny, 
niezmiernie; mierniczy, miernicki , miernictwo, ziemio - 
miernictwo, krajomierniclwo , miernik; dłiiimiernik; do- 
miar, domieriiy ; mierzyć, domierzyć, namierzyć, obmie- 
rzyć, odmierzyć; jakmiarz, nadmiarz; nadmiarek; pomie- 
rzyć , pomiar, pomierny ; póhniarek; przemierzyć , prze- 
m.iar , przemierny; przymierzyć , przymiarek, przytniemy; 
mir, mimy, 'mirzyć , 'zmirzyć, przymierze, sprzymierzyć 
sie, sprzymierzeniec; rozmierzyć, rozmiar, rozmierny; 
zmierzać, zmierzyć; śmierzyć , uśmierzać, uśmierzyć, 
nieuśmierzony ; umierzyć; wmierzyć; wymierzyć, wymiar, 
wymierny; zamierzać, zamierzyć, zamiar, zamierzenie, 
nad zamiar. 
2. MIARZ, u, m., Imperaloria, rodzaj rośliny; korzeń wcho- 

Sltwnih Liniito wyi. t. Tom III. 



dzi do lekarstw. Kluk. Dykc. 2, 57. mistrzownik, flitifer' 
rouricl, ?3?eiftcriiiuricl. 

MIASKO, MIĄSECZKO, MIASEŃKO , a, n.. Bok. masysko, 
masyćko; Slov. masko; Ross. mhcuo; dem. nom. mięso. 
jartc^ ^leifcft, (glci|'d)d;en). Niemasz lepszej zwierzyny, jako 
nasza gąska , Dobre pierze , dobry mech , nie gań mi i 
miąska. Bys. Ad. 49. caruncula. Karmi go co najlepszym 
kąskiem. Chlebem, masłem, i jajcy, pod czas też i nuą- 
skiem. Papr. Koi. T A b. — §, Transl. Mięso rad jada- 
jący, ctii 5Ift|'d)effcr , (Boh. masogidek), ber gcrii Jleifc^ 
ipt. Który się w mięsie kocha, miąsko niektórzy mó- 
wią, carnarius. Macz. 

MIASTECZKO, 'MIASTKO, a, n., (Boh. mestecLo , mcstyś; 
Slov. mestećko ; Sorab. 2. meslko; Sorab. 1. mestaźko ; 
Hung. mezoyńros ; yind. mestize, vara('hez; Croat. va- 
rissecz, gradich ; Slav. varoshcsich ; Ross. rop040KŁ, no- 
ca43; Eccl. rft.i.^hijh ; (Ross. sitcTeiKO małe miejsce, pla- 
cyk, miasteczko; Boh. mislećko luculus); rfem. »om.- mia- 
sto, eiii Stnbtdicii, ciiie fleiiic 2tabt. Wieś kościelna, czyli 
jak u nas nazywają miasteczko. .\'iadz. 17. lOIarftjlcrfeil, 
^*favvbiH'f. Miasteczko to było, nie zwano go jeszcze mia- 
stem. Warg. Wal. 5, Miasteczka i wsi aż do Halicza , Ta- 
tarzyn wyplóndrował, ib. 82. Dziś Ateny bezkształtnym 
w swej postawie targowym miasteczkiem, Zab. 16, 152. 
Dwie miasteczce, (dual.-- dwa miasteczka). Biel.odi. Tam 
i sam po drodze do miastek wstępują. Diaiob. Odm. 

1. MIASTO,- 'MIAST, na to MIAST, w MIASTO, za MIASTO, 
Boh. mjsto, na mjsto; Carn. namęst; Yind. na mesli, na 
mestu , sa la ; Croat. meszto , mezto , na mezto ; Rag. 
rajescte , na mjcsto , z;); Bosn. nijesto; Stav. mi>to; 
Ross. et Eccl. B.MtcTO ; aduerb., zamiast , na miejsce cze- 
go, za, niiftatt, ftatt. Chrystus umarł za nas, umarł 
miasto nas, i na miejscu nas. Salin. 4, 258. ii. 220. 
Nagroda vTybranycli bożych jest nagrodą pewną , miasto 
co światowe są wątpliwe, Lach. Kaz. 1, 52. Miasto wło- 
sa utrefionego łysina, i miasto pasa powróz, a miasto 
kształcika miękkiego siermięga. Birk. Kant. C 4. Czło- 
wiek człowiekowi jest czasem miasto boga, Czasem też 
miasto wilka abo złeiro wroorn. Klon. Wor. 81. (c(. czło- 
wiek człowiekowi zdrowie ; człowiek człowiekowi zguba). 
Miast wdzięczności , stałem się niewdzięcznikiem. Kulig. 
97. Nieraz lud kraelski niewdzięczny łask Pana, Miast 
boga, czcił ukłonem w bałwanach szatana, ib. 96. Za mej 
ukaranie winy. Miast chleba, przyszło mi jeść z wieprzami 
słodziny. Kulig. 11. Jeżeli będzie miał sługę, co w kullu 
języka nie moczy, tedy na to miast będzie miał ręce ma- 
gnesem natarte. Mon. 76, 770, Kłokoczyna w miasto owo- 
cu, rodzi w męcherzykach ziarnka słodkie niewielkie, Cresc. 
470, Niema smaku w potrawach, a w dzieciach pociechy. 
Strach i ból od nich czuje, za miasto uciechy, Jabi. Tel. 
31. — cf. natychmiast, odtvchmiast , dotychmiasl. 

2. MIASTO, a, «., Boh. et Slov. raesto; Sorab. 1. mesto , 
miesto; Sorab. 2. mesto; Yind. mestu, yarafh, obsidanu 
gradifhtvu; Carn. męjstu ; Dal. niissti), grad, (cf. gródj ; 
Croat. varas, varash; Hung. viiros , (cC, warować); Dosn. 
grad, (misto, mjesto locus); Slav. varosh, grad; Rag. 
grad , (mjesto • miesce , położenie) ; Ross. ropoa^Ł ; Eccl. 

U 



82 



MlASTOBUP. ZYCIEL - MIAU. 



MIAUCZEĆ - M I A Z S Z E C. 



rpijT.; (cf. Graec. fitatói refertus); Me Stabt. Miasto 
jest mnóstwo domów, ulicami porządnie sadzone. Modrz. 
Baz. 8. Miasto bywa stanowione z wielu ulic, z wielu 
pierzai. Pelr. Ek. 49. Wszelkie miasto ztad się stawa , 
że w nim ludu jest zebranie w pewną gromadę, ku spól- 
nemu życiu pod jednym prawem, (jil. Post. 218. Lu- 
dotłumne miasta. Zab. 6, 2-tl. Miasto gJówne, miasto 
stoJeczne, ob. Główny, stołeczny, stolica. — Miasta ludź- 
mi stoją, nie murami, lub domami. Cn. Ad. 487. (cf. 
wielka stodoła, a zboża pusto; wielka klatka a ptaków 
mało). Ręka rękę myje, miasto miastem żyje. Modrz. 
Baz. 58. (cf. noga wspiera nogę). — Książętom Mazo- 
wieckim dwie 'mieście {dual. ■- dwa miasta) wydarli. B\t\. 



569. 



8. Miasto ofpos. wieś ; n. p. Na wsi każdy wy- 



baczy, że czasem brakuje czego, bo to nie miasto, żeby 
wszystkiego dostać, leai. 24. h, 23. — §. Miasto 0]<pos. 
stancya , dom , n. p. Jeżeli też pod czas mojej nieby- 
tności siostra moja często na miasto nie wychodziła? 
Teal. 13, 40. oti fic niĄt oft (in bie ©tnbt) nii^Jacijaiige!! 
ijł. Muszę wyjść do miasta. TeaL 28, 120. Jejmość 
wyjechała do miasta. \b. 14, 70. Upewnij go, że nie- 
jesteśmy w domu , że w mieście kolacyą jeść będziemy, 
i że sie późno wrócimy. \h. 12. h, 114. Pójdę na mo- 
mencik do miasta i zaraz wrócę. Teal. 7, 51. A'^. Na 
mieście i w mieście , duat locutiones , rem eandem sonant, 
sed priorem usurpat h, qui in domo aUqiia cmtatis est , 
ul poszedł na miasto, na mieście gdzieś pije, byłem na 
mieście, co tam na mieście słychać, Lat. foris est, foris 
bibit etc. — Posteriorem uiurpat , qui exlra cmtatem est, 
id : byłem w mieście , co w mieście słychać : ful in ci- 
titale. At vero po mieście chodzić, szukać, est civilatis 
plateas vel domos obire ąuaerendo etc. Cn. Th. 1216. — 
Miasto , oppos. przedmieście n. p. Patron mój mieszka na 
Krzywym-kole w mieście samym. Mon. 70, 61. — § Mia- 
sto, cwitas, społeczeństwo miejskie , bie Stiibtluirgcr , Citi- 
UHilmer ber Stabt. Całe miasto wyszło naprzeciw niemu. 
Ld. — Pctrycy tłumaczy ciiitas miasto ; ciińs mieszcza- 
nin, koronny syn.- ulż co u nas Pizpltą Koronną zo- 
wiemy, to u starych miasta były, jak Sparta, Ateny, Kre- 
ta. Przeto gdy co o mieście powiemy, to się może ro- 
zumieć o Rzpllej , Staat, jak u nas Korona, więc mie- 
szczanin toż co koronny syn». Petr. ['ul. 194. et 200. 
Prawo miasta = miejskie , bai Surcjcrrcdjt. Rzymianie da- 
wali garnącym się do siebie prawo wolności, które zwa- 
li prawem miasta ; zaczym cudzoziemcy swobód wszela- 
kich używali, jakoby się w samym Rzymie urodzili; u 
nas to się zowie indigenat. hiok. Turk. 100. 'jMlASTO- 
BURZYCIEL , a, m. , burzący miasta, bev Stabtejcrftorer ; 
Eccl. rpiuopasopiiTC.iL. 'M1AST0RZ.\DCA, y, m., rzą- 
dzący miastem, gubernator, Ross. rpa40na<ia.ibHHi;'b, rpa- 
40npaBiiTe.ib; gubernatorstwo, miastorządztwo rpajOHa- 
•lajbCTBO , rpa4unpaBHTe.ibCTB0. 
Pochodź, pod słowem miejsce. 

MIĄSZSZY, oh. Miąższy. 

MIa'u MIAU! krzyk" koci, Mm, ber Sd;rei) ber SaCeti. Stach 



na dworze , udając 
Teat. 14. d, 12. - 



kota 



wrzeszczy: miau miau miau 



Ztad alluzva do słowa miara : n. 



Przypowieścią starą Kot malowań w kominie miara wo- 
ła, miara. Pot. Por.. S24. Opal. Sat. 51. Lek. C. Jabl 
Ez. 19. Min. Ryt. 3, 360. Żeyl. Ad. 139. Niema kota 
w domu, cobv nań wołał: w miara! Rys. Ad. 46. ob. 
Miara. MIAUCZEĆ , MIAŁCZEĆ, al, y, ad. niedok., MIAU- 
KNĄĆ, ął, ie , jednolL, krzyk koci miau wydawać, mtail* 
eii; { Carn. mavkati , mavkani : Yind. mav'kam; Croał. 
maukati, muczam , mlemlyam; Hung. miogok; Rag. mi- 
skati, maukati; Ross. juaymm , Maynaib ; Lat. maumare; 
hal. miagolare). !\Iiauczących kotów przeraźliwa wrzawa, 
Szczurów odważnych pisk słychać ochoczy. Kras. Mysz. 
26. Kolka lam miauczała głosem cienkim. Jak. Baj. 74. 
Niemasz tam kota wcale, bo to ja miauczałem. Teat. 14. 
d, 13. Jak kot zamiauknie swym głosikiem drogim. To 
myszy jak piorunem "postrzelone srogim Lecą w gruiy. 
Zab. 9, 279. Miauknęła tylko żałościwie pstrusia : Ah 
najmilszego straciłam fllusia. Kniaź. Poez. 2, 123. 

MIAZDRA, y, z'., Boh. mazdra , mazdrićka ; Croat. mezdra = 
hłonka , tai $aiił(ficn. Dzieci aby w nosie palcami nie 
dłubały, rozjątrzywszy bowiem miazdrę , wdać się ogień 
może. Mon. 70, 69. Ross. Jies^pa , iiajupa zewnętrzna 
strona skóry u garbarzów , ob. Miezdrzyć. — MIAZGA, i, 
i.. Pod korą roślinną jest miazga, składająca się z wielu 
warstcw siatek, pełnych pęcherzyczków. Boi. 14. bcr 
£|)!i!it iii etncilt Saunie, {Boh. miza succns arboris , raizka 
dem.; Slov. mjza; Carn. mesga ; Vind. mesdrou, snoterna 
mehka skorja teh drevefs lob. Miazdra), niusga aryilla; 
(muszg, muesik ; Croat. mozg, mozag v drevu medulla, 
cf. mózg) ; Croat. mezga ; Bosn. mozak ; Sorab. 2. rae- 
fga ; Sorah. 1 . maszola suceus , cf. mięso ; Ross. jiaara, 
M3ra , cep4ueBiiHa : {Eccl. mcto , BjaaiHOCTb , pasTBopetiie 
wilgoć); cf. Hebr. niJ^ mazah expressit; Sorub. 1. meczu, 
niccźim ; Graec. fńCo^). Miazga jest miedzy skórą i miedzy 
drzewem. Sienn. 163. Druga skóra na drzew iecii spodnia, 
bywa zielona , czasem też biała ; a tę zowią miazgą. Cresc. 
54. — §. Medlc. Miazga , cinjlus , jest płyn biały, bez za^ 
pachu, bez smaku, mający stężałość mleka. Dykr. Med. \, 
282. C^>^IUB, ?]?ilri)[aft- — §• Miazga, gąszcz lepisty, cin 
bicTcr ficbrioer Srcs.). Wnet jego sadło , ciało , jego mia- 
zga cała , Od gnuśności z pijaństwem złączonej zropiała. 
Zab. 8, 93. Treb. — Cicho obwiesiu, bo cię na miazgę 
stłukę. Teat. 8, 85. Zbił mię na miazgę Kozak. Znnor. 
240. Kartacze ich w miazgę zsiekły. Przestr. 40. Jeżeli 
się ważą zbliżyć do nas , maczuga ich nasza na miazgę 
zdruzgoce. Staś. Num. i, 111. Rny. razkostiti. MIAZGOWA- 
NIE , chylificatio , naturalne owo działanie w człowieku, 
za pośrzeJnictwem którego pokarmy odmieniają sie w mia- 
zgę. Uykc. Med. 4,, 286. ob. Trawienie. MI.AZGOWATY, 
a , " e , Tr. , MIAŻDŻYSTY, a . e , na kształt miazgi , 
gęstoiepisty, luie eiii bicfcr flebriiier 93rc\?. (Sorab. 1. ma- 
szotne ; Slov. mjzawy soczysty). Szczepienie nie ma być je- 
dno w pnjak miąższy, a który ma skórę miaższą a miażdżystą, 
jako jest figa, gruszka , jabłoń. Cresc. 124._ 

w Ml.ĄŻ, w mIąSZ, ob. Mięsz. MI.\ŻSZEĆ, MIĘZSZEĆ, MIĄ- 
SZEG, MIĘSZEĆ , ał, eje neutr. niedok., miąższym się 
stawać, grubieć, bi(f trcrbeii, bitfcr ivcrbcii, an Diit ju* 
nebmcil. (Croat. odebelyujem). Cratsesco, na szerzą rostę, 



M 1 A z S z o - MICHAŁ. 



M 1 C H E A S Z - MIEĆ. 



83 



mią/.szeję. Mac:,. Zgrubiało a zmięszsza/o serce ludu tego. 
1 Leop. Malh. 15, 15. Drzewo z wilgotności i obfitości 
soków mięższeje. Cresc. 50. \ox rohoratitr , głos mie- 
szeje , mężnieje. Macz. Spistesco , i»eścieje , mieszeje. ib. 
MIAŻSZO', MIASZSŻO adierb. , "rubo," -rubo. Cu. Th. birf, 
grot). MIĄŻSZOŚĆ, MIĄSZSZOŚĆ, in, i, "rubośd, gru- 
bość, Mięż, mięsz, qu. v.; Cn. Th. bie Jiicfc. Miąższość, 
gęstość, bk Jiirfc ciner gluffi^feit. Różność wina z wo- 
dności albo miąższości, bowiem wino albo będzie subtelne 
a wodne, albo gęste i miąższe. Cresc. 369. — Summa 
cześei raateryalnjcli , z których skfadii się ciało, nazywa 
się" miąższością, masse, ber fórpcrlidic 5"li(llt, bic forpcrlidjf 
SKaffe, bit Sidjtigfcit, Sictc ; ale my używając tego słowa, 
oznaczać będziemy przez nie liczbę wyrażającą , z wielu 
części materyalnych jest złożone ciało jakowe. Jak. Mat. 
3, 233. Ponieważ ciężary ciał jakichkolwiek zawsze są 
w stosunku miąższości , idzie ztąd , żo z dwóch ciał je- 
dnakową objętość mających , jedno cięższe od drugiego, 
to leż większą ma miąższość. Hub. Mech. 72. Bryła i miąż- 
szość ciał nie z miejsca sie poznaje, które zastępują, ale 
raczćj z wagi i ciężaru. Rog. 'Doi. 1 , 194. .MIĄŻSZY, MlĄSZ- 
SZY, a, e, *ruby, gruby. Cn. Th. bitf. (Zaginął Posithin, 
który musiał być miąski ; Elijm. mięso). Około zamku 
były cztery mury, każdy mur na trzy sążnie miąższy. Gwnijn. 
122. Przywiązali go do miaższej i zwicrcianej tarcicy. 
Baz. Hst. 10. Gwoźdź miąższy na palec. W. Post. \V. 
299. — Mieższy, miężczejszy comparat. ■■ grubszy, n. p. 
Najmniejszy palec mój mięższy jest , niźli grzbiet ojca 
mego. W. 3 Reg. 12, 10. (rnięższy niż biodra ojca mego. 
Bibł. Gd. ib.). Arcydzięgiel jest korzenia więtszego mięż- 
czejszego nad inne dzięgle. Syr. 98. Co z miąższego 
tylko kamień obcinać. P. Kchan. Orl. 1, 56. — ^. Po- 
wietrze wilgotne i miąższe. Boter. 210. gęste, bicfc ?lift. 
— g. Trantl. Rył król Jagiełło głosu miąższego , mowy 
prędkiej. . . . Biel. 505. Rozkosze pól niebieskich zmyślił 
Mahomet, na przychęcenie ludzi prostych i miąższego 
dowcipu. Siok. Turk. 167. — §. Stopa miąższa, ;;es cu- 
bicim. Rog. Doś. 1, ia. ein giilncfiijś ; cf. bryła. — "g. Insi 
opiwszy się, wczas sobie 'miąsszym końcem czynią: on zaś 
pijąc, nic po sobie nie zostawił, ani sobie wracaniem, ani 
"miąsszym końcem [t. j. zadem. 7| pomógł. Kosz. Lor. 118.? 
Pochodź, miej, miesz, w miej, w zmiejz , miesić; cf. 
mięso. 
MICHAŁ, a, m., MICHAŁEK, łka, m., demin., MICHAŚ, ia, 
m., demin., SlatK Mihoilo; Ross. MHNnil.io; EccI. Miixaiiji; 
SDfid,UlcI. .Michał archanioł, jeden z pierwszych duchijw 
niebieskich. Kras. Zb. 2, 160. (cf. Croal. miholschack = 
wrzesień ; cf. sz. Mihala kony ; Hung. szent Mdialy lova = 
mary). Do ś. Bartłomieja masz wszystko z pola sprzątnąć, 
i począć siać, i masz zasiać do ś. Michała, llaur. Ek. 
4i. Święty Michał, kopy spychał. Wol. , (żniwo skoń- 
czone). — 2. burl. Michałek - łyk jakiego trunku , cf. glu 
glu, bul, bul; fin ©c61u(f eiiico Śctranf^, cin ^Pfiiff (C «< 
jłnr.). Inepte nliqui diciini , małe michałki czynić, pro 
łykuty, nie bardzo łykać pijąc, po kąsku, wolno pić bez 
łykania. Cn. Th. 768. Nie pił od urodzenia Włoch jeden 
gorzałki , Widząc , kiedy jej zażył dwa spore michałki. 



Dla boga Mości i*anie będziesz Waszmość chorzał Pot. 

Jow. 228. Na chudej szyi jego wszystkie kawałki 1 wszys- 
tkie przez krtań możesz policzyć michałki, /'ot. Jow. 200. 

MICHEASZ, a, »«., prorok starego zakonu, prorokował z» 
króla Joalana. Zal. Test. 520. 'bcr ^łrppbet Wiiia. 

MICHNIK, a, m., demin. nom. Mikołaj, Mikołajek, Miś, 5?i(fel, 
fleincr ?iifplau»; n. p. Mój drogi Michniku. Opal. Sal. i^S. 
Mały Michniku. / Kchan. Fr. 75. 

'MIDERA , n. p. Jego sukcessor, jego pokolenie, W mide- 
re pójdzie. Kchow. 2.55. może mizerva , mizeractwo. 

MIĘ", ob. Ja. 

MIEĆ, miał, mieli, miej, ma, mam, med. niedok. , miewać 
czeslL, Boh. met, mjt, mjti, 'gnijli, mul, meg, mam; Sloi. 
mat; Sorab, 2. mesch, mol, mam, F. fmeju ; Sorab. 1. 
miecz, miel, mam; Yind. met, imeti , imam, ("cf. imać); 
Carn. jmęti , imęl , imam , jimeiti ; Bosn. et Croat. imali ; 
Rag. imatti; Slav. imali, imao, imała, imało, ima, imash, 
imam; fcf kada ia uzimani = jak będę miał, cf. wezmę, 
wziąć, cf. jąć); Ross. Hsitit, HMt.i^, HMtio; Eccl. iiMtTH 
iiMt.KŁ, lUiajii. — ji. 1 a) Posiadać, w majątku dzierżeć, 
bnbeii , bcjiCcii. Pieniądze miał, ale zdrowia nie miał. Sk. 
Di. 874. Kto chce co mieć , musi cierpieć. Źegl. Ad. 
45. (cf. bez prace, nie będą kołacze; leżąc wilk nie tyje; 
kto chce ryby jeść, musi się zmoczyć; Boga wzywaj, a 
reki przykładaj; łów sobie kotku; leniwemu pieczone go- 
łębie do ust nie wlecą). Łakomy mówi: lepiej co mieć, 
niż wiele umieć. Cn. Ad. 437. (cf. lepszy funt szczęścia, 
niż cętnar rozumu). Ma-Ii co? wszyscy pytamy; a jak 
dobry? mało dbamy. Cn. Ad. 472. Mam swego do no- 
wego : Mam z gebe chleba. Cn. .'.ii. 479. Masz dc^ina, 
a u sąsiad prosisz; ma, a u drugich prosi. Cn. Ad. 480. 
Ma, a nie zażyje; mając nie zażyć, głupstwo. Cn. Ad. 
459. — lulrans. absotule: Ma w kalecie, w rzemieniu: 
ma kota , {ob. Kot). Kto nie ma , nie straci. Fredr. Ad. 
24. Z niemianej rzeczy nie ucierpię straty. Zab. 11, 7. 
Koss. Lżej nie mieć , nift miawszy, niż postradawszy. 
Cn. Ad. 457. (cf. ciężej postradać, niż nie dostać). Mia- 
wszy nie mieć, ciężko, ii. 487. Najgorsze słowo: miałem, 
teraz nie mam. Pot. Jow. 25. Miał , a teraz nie ma nic. . 
Teal. 29. c, 69. Ma zkąd, więc może czynić bogaty ofia- 
ry. Nul. Ow. 71. Ociec jego, iż ma na co inszego, a 
to na piwo, abo ubiory, przeczby też nie miał mieć na- 
uczycielowi? GUcz. Wych. M, 6 4. (cf. stać go). Rozdał 
miedzy nich pieniądze , ażeby się mieli za co ochłodzić. 
Gaz. Nar. 1, 264. — Mieć na sobie, na głowie, na szyi 
i t. d. , ubranym być w co, bakii , nufkbfrt , onbabeii, 
Yind. gorimeti, na febi imeti. — §. ogólniej. Mam co < 
nie jestem bez tego, należy to do mnie jakokolwiek, id) 
finbc etiiias, mir fonimt d ju, d kfiiibct fic^ ben mir. Mógł- 
bym go zgubić, ale mam sumnienie. Mon. 66, 191. .My 
miejmy w uściech to, co w sercu mamy. Teat. 54. c. D. 
Nadzieje swoje w bogu będę miał, niechaj nadzieję swoje 
w tobie pokładają. Git. Kat. 53. Wielką z niego dogo- 
dę 'bedziewa miała. P. Kchan. Orl. 25. (dual. • my dwa 
będziemv mieli). Tu leży Archedice, co chluby nie znała, 
Choć ojca, syna, męża, brata królów miała. Zab. 15, 173. 
t. j. króla miała za ojca, króla syna, króla męża etc. fi« ^atte 

U' 



84 



M 1 E C. 



M I E G. 



cinen Sóiiłg 311111 5?ater, ciiicii SJónig jiim ©ol/tie, eiiicii .^ińiiij jiiut 
©eniilM !C. Radaby druga co dzień dziesięć mężów mia^a. 
Pasih Dz. 127. Tak u siebie płonnie rozumiaJam, Ze 
ten dzień najpiękniejszy w żyeiu moim mia/am. Teat. 45, 
54. (liczytam). Juliusz Cezar, Kalulla, jednego z pomię- 
dzy najwierniejszych miaJ przyjaciela. Mon. 68, 215. — 
Ala, nie ma: piórko, koipak, szablę etc., a droga ma- 
nierka '? a przedajna ? etc. ituerorum petulanthim voces, 
giiibus insectari solent eos, qui ultra suam conditionetn ve- 
sliti sunt. Cu. Ad. 479. Oitrożnie, krzyczy woźny, bo z 
sobą mara autentyk. Teat. 45. c, 42. Godnie takowy urząd 
na sobie mieć mogą. Budn. Apoplit. 155. (piastować go, 
bvć nim przyodzianemii. Jeden z lycli urzędników, rniaf 
moc nad piwnicznemi. 5 Leop. Gen. 40, 5. (wladnaJ nad 
szynka.-^zami. 1 Leop.). Rzecz ta nic w sobie rozumu nie 
miaJa. Sk. Dz. 187. Wojenne zabawy więcej maja roz- 
lania krwi, niżeli sfawy. Min. Rijt. 2, 12. Chrześciański 
żywot w wielkich Pańskich slanacli, osobhwe ma podzi- 
wienie, i większe ludu zbudowanie. Sk. Zyw. 1, 29. Bfąd, 
klóry się na wojnie dzieje, nie ma poprawy. Warg. Wal. 
252. (nie jest do poprawienia). Oczy odwraca, i co wprzód 
koohaJa , W oczach i myśli radaby nie miaJa. I\isl. Fid. 
22. Zaczekaj , mamy z sobą do mówienia. Teat. 29, 28, 
nur paku mit cinnll'^re timai 511 friTc^icn — .Mam z Wac 
Panem co mówić, proszę nie odchodzić. Teat. 17, 25. 
et 17. c, 57. Aic ty nie miej z tym człowiekiem. 1 Le- 
op. Math. 27, 19. (t. j. do czynienia, nie wdawaj .się). — 
— b) Mieć co do kogo : «) W stosunku z nim być, 
iin Serbaltiiiljc ftepcii. Co te przykłady maja do nas ? co 
za stosowność miedzy tamtemi krajami a naszym? Gaz. 
Nar. 2, 211. Nie ma nic prawda do krwi, cnota do 
rnusu. Pot. Zac. 59. (w żadnym nie są stosunku). Bądźby 
był żonaty, bądź stanu duchownego , Byle z dowcipem 
pięknym , nie ma nie do tego. Star. Yot. C 5. mniejsza 
o to ; to nic nie znaczy. /?) W pretensyach być do kogo, 
n. p. Muszę się z nim sam na sam rozmówić, co on 
ma do mnie. Boh. Kom. 1, 32. Chciałbym wiedzieć, co 
We Pan masz do ranie, ze wszędzie honor mój szarpiesz. 
ib. 1, 47. — Mieć co do siebie; wyknąć , nałóg mieć, 
an ft(^ paBcil, in ber Gkiupbiibcit (mDcii. Maniacy maja to 
do siebie, że żadną miarą niechcą zażyć lekarstwa. Comp. 
iled. 00. Dyar.- Gr. 348. — simililer Ma chleb rogi; ma 
nędza nogi, (ob. Róg, noga). — Mieć co czynić, mieć o 
czym myśleć, ob. Co. Mieć co nad kogo, ob. Nad. .Mieć 
naprzód, ob. Naprzód. — ^ Mieć co po sobie, ob. Po. Mam 
z cię siły, mam go z kaszel , ob. Kaszel. Mam zeń ro- 
zumu, ob. Z. — Mieć, dostawszy sobie, uchwyciwszy, n. p. 
Miawszy w reku opuścił. Cn. Ad. 488. Mam cie , jużeś 
w saku. Już ci go mam, wilk w sieci. Cu. Ad Ali. — 
c) Mieć dostawszy od kogo , osiągnąwszy od kogo < 
dostać, osiągnąć, I'efomiiiCti , babm , friC(3Cii. Bądź zdrów 
Hołotkiewiczu , masz na garniec miodu. Tręb. S. M 80. 
(cf. nać). Będziesz miał tedy ten worek , tylko uczyń 
mi to, co wiesz. Teat. 33. b, 9. To masz! ob. alluzyą 
pod imieniem Tomasz et Jadam. Czego mi Jowisz nie 
dał, od Alcydam miała. BarJz. Trag. 525. Gdy Jezus 
począł uczyć w bożnicy, wiele ich słuchając zdumiewali 



się rzeknąc , zkądże on to ma? Sekl. Marc. 6. Mieli to 
kapłani żydowscy z pisma, iż Messsyasz przyjść miał. Sk. 
haZ: 16. (wiedzieli). Mamy to za rzecz pewną, iż cała 
armia Moskiewska przeszła za Dunaj. Gaz. lS'ar. 1, 240. 
(t. j. odebraliśmy pewną wiadomość). Błogosławieni będą 
to mieć, iż żadnej boleści, ani przykrości ucierpieć nie 
będą mogli. Kantk. Kat. 91. *Mawa. Groch. W. 535. {dua- 
lis < mamy, my dwa). Papr. Kot. D o b. W largu : Ośm 
złotych weźmiecie. R-. Nic dam od dziesięciu. A. Macie 
pół dziewięta. Ę-. Przyłóżcie spół dziesięta. Alb. na Woj. 
12. (daje wam). — Transl. Masz tu (w tyra piśmie), przez 
jakie i krwawe trudności Umnożyły się drogie twe wol- 
ności. Groch. W. 582. t. j. masz tu naukę o tym, znaj- 
ilziesz tu , osieżesz wiadomości o tyra , in biffer Sdirift 

Kift in , Ober fiiibeft bu, Icriift bu , linc Masz czego się 

chronić, a czego życzyć sobie potrzeba. Bardz. Trag. praef. 
— Ale to niechaj już ma swą drogę ; jest jeszcze coś 
innego, co człowiekowi wiele ująć może wziętości. Gorn. 
Dw. 117. (t. j. niech ma swa odprawę, niech już pójdzie 
na stronę, niech pójdzie swoją drogą). — d) Passiv. 
Mieć co ■■ cierpieć co, n. p. krzywdę, szkodę, stratę, etc. 
SWibcrmdrtiijfcitcu tabcn , b. i. leibcu. Mówimy o febrze, że 
my one mamy, a ona nas ma. Pilch. Sen. list. 48. Skępcy 
tak mają bogactwa, jak my mamy febrę, która nas ma 
raczej. Przeto należałoby wspak mówić: febra go trzyma; 
i podobnyraże sposobem, trzymają lub w szpony wzięły 
skępea bogactwa, ib. 4, 147. Z pospolitej powieści, ten 
co ma szkodę, ma i grzech, mer ben ®d)abcn Łat !C. Na 
tych towarach wielką stratę miał. Ld , (doznał). Postylion 
jadący do Paryża , odebraną miał sobie gwałtem torbę z 
listami. Gaz. Ńar. 1, 248. e§ iiHir i^m bn'5 gcllciffu mit ®e= 
nmlt abiieiiomiiifii tPPrbcn. Krzywdę mieć . cierpieć , do- 
świadczać, Uiircdit biilbeu, Icibcu. Nawet przeciwko tym, 
od których krzywdę masz, przystojnie postępować powi- 
nieneś. Kosz. Cijr. 19. Pewnie nieprzyjaciela tu wkrótce 
bedziem mieli , bo się o jassyr wzięty pomścić zechce. 
Jabt. Buk. Q 5 h. mx luerbcn ien yeinb im l<lur;en I/ier pa- 
(h'1I. Phrastice: Masz czegoś chciał. Cn. Ad. 480. otoz 
tobie! dobrze ci tak! bd taft bu''j nim! cś i^ bir )i}on XtÓ}tl 
bir flcid)ieM |d)on redit! Ma! dostał, uchwycił, uderzono 
go. Cn. Th. oberwał. IMasz za swe, kara za występkiem 
chodzi. Zab. 15, 254. Nar. Bolesław na tym był, jakoby 
to oddał Prussom , acz mieli już za swe , co mu szkody 
poczyndi. Biel. 78. Dobrze ci tak, -masz za swe, nie- 
baczny Korylu, I cóż ci po twym niebie, po Dyanach 
tylu! Zab. 9, 567. Ejsym. Jlasz tobie! Teat. 56. c, 19. — 
aliter: Otóż masz vel macic! indignationis , irrisionis, ba 
tabt il)r>3 iiuu! ben nuiintleii iiub Spott aiu^jubriicfcn. Otóż go 
macie! teraz ja wszystkiemu winien. Teal. 8, 107. Otóż 
go macie, gadułę! ib. 24. c, 22. Otóż go macie, to 
drugi Kato, samemi sentencyami sadzi. ib. 6. d, 45. — 
^. .4ctiv. varie: Prowizya od sumray, którą miał u jednego 
z sąsiadów. Kran. Po(/."2, 234. t. j. ulokował był, er patte 
hn?- Gapital l'e» i(iin. Bodaj dyabeł We Panią miał z ta- 
kim uporem. Teat. 55. c, 33. t. j. bodajby ją wziął, bo^ 
fie ber i. hMc. Miał wzgląd na to , żeby dom jego nie 
zginął , i tak siła inszych rzeczy miał przed sobą , a nie 



M I E Ć. 



MIEĆ. 



85 



lo , żeby synowi iloł wycliowanic. (Jorn. Sen. 213. iniaf 
w myśli , w oku , CV l,mttc yielc aiibre ©ac^cn »or. Mieć 
kogo na oku , mieć oko na kogo , ob. Oko. Mieć na 
pieczy, ob. Piecza. Miej język za zęby. C/i. Ad. 480. 
fmaJo i ostrożnie mów; gdy co masz powiedzieć, ukąś 
się w język; nic wszystko powiadaj, co wiesz: wiedz nie 
wiedząc; milczeć lepifj). Miej to przy sobie = tajemnicę 
chowaj. Cn. Tli. l*owiem ci, ale proszę, miej to przy 
sobie. Diel. Hst. 62. k&altc e(S bcy fctr. Miejże w sekre- 
cie, co mówiJ. Teat. 55. c, 18. Dcmabrc c-:* nli^ ciii ®e= 
Łcimtiip. Mieć mowę do ludu, ciiic ilicbc Iinltcii; {ob. Pra- 
wić). Mieć kazanie, cinc *).*rcbiflt tditcil. — Senatorowie, 
pamiętając, kogo im w o[iiekę ])oruczono , mieli do tego 
krulewica, żeby o wszystkim w ciaLTnieniu wiedział. Gorn. 
Dz. 4. pilnowali go w tem , fic bicltcii i(m baju an. Nie 
tylko sam się w dobrych naukach ćwiczył, ale i syna 
k ternu miał. Kosz. Lor. pr. (ob. Mieć się do czego reiipr.). 
— Mieć na kogo co, ob. (chrapkę, gas, wark. — Mieć 
kogo w uszanowaniu, we czci, ciiicii In (fDrcii biilten. Mieć 
kogo w nienawiści, gcijcn Ctiicn .^a^ Łcijcii. — *Micć za co, 
poczytywać za co, fiii: etiua? baltcii ; Sluv. za to mam; 
Sorub. i. za to ye mam arbitror. — Próżna chlubę, 
marny zysk, znikomą rozkosz, za boga miałem. Psalmod. 
00. Tego sobie nie miała za okrucieństwo , że ludzie 
żywe na poły przecinać kazała. Wiirg. Wal. 5i9. Tak 
obietnice , jako i pogróżki jego za nic sobie miała. Sk. 
Żyio. 47. Głupi za nic ma wszystko, chyba co sam zrobi. 
Min. Byt. 4, 47. Na tym zależy, coś jest, nie za co cię 
mają. ib. 4, 160. Abyś takim był, za jakiego chcesz, 
aby cię miano. Budti. Apophi. i . Wszyscy Jana 'jako 
proroka mają. Sekl. Itlnlli. 21. (za proroka maja, jako pro- 
roka czczą). Jam jest dotąd miany Ojcom Mirtylla, i tak 
rozumiany. Past. Ud. 505. Król powinien poddane swoje 
za bracią swą własną, a nie za niewolniki u siebie mieć. 
Orzech. Qu. 151. Mamy sobie za powinność, dać po- 
wszechności sprawę z naszych czynności. Zab. 14, 190. 
Głupiego człowieka , mieć się już za wiecznie nieszc'.:e- 
śliwego. Warg. Wal. 216. Za rozbojniki , nie za rycerze 
słusznie się mieć mają. Star. Hyc. 22. Biorąc Dąbrówkę 
za żonę Mieczysław, (Uirystusa za boga mieć obiecał. Sk. 
Di. 878. Złoto miał za miedź. Sk. Dz. 571. Proszę cię, 
miej mie za_ wymówionego. 1 Lenp. Luc. 14, 18. Nie 
rozumiejcie. Że to czyni z bojaźni, tchórzem go nie miej- 
cie. Jabł. Tel. 152. Pojedynku nie przyjmiesz, nikcze- 
mnikiem i bezecnym będziesz miany. Dirk. Gi. K. 18. 
Kto gospodarzem, ja cię mam partaczem, bo nie <lbasz 
o to, na czem należy wszystko. Pot. Jow. 185. Chłop 
durny dużo o sobie mający. Jub/. Ez. 8Ó. t. j. trzymają- 
cy, ber (jrppc Sfiicfc luni fid) balt. Mam ja za lo , że mi 
teraz już nnlczeć dopuścicie, (jorn. Div. 157. t. j. tak są- 
dzę , tc^ biiltc bafiir. Mam za to , często używane od Li- 
twinów, niesłychane u Polaków, za mniemam. Wiod. Mam 
za to , mam to za pewne , comperliim linbeo. A. Biel. — 
Mieć za złe , fikl bciitcn , iibcl iicbmcn. Nie miej mi za 
złe , że przed tobą wynurzam /.danie moje. Teat. i5. b, 
38. Prosiłem go, iżby troszkę poczekać, za przykre nie 
miał. Wy$. Zyw. 597. Mieć za niedobre, nie pochwalać, 



nie approbować, Yind. krivudati, dolpovicdati, nepotcrditi, 
mipbiliiijcn. — §. Mało na czym mieć = nie przestawać na 
tyn], an (twa^ nic^t gcmuj baiien, iiidjt bamit jufriebcii fcmi, 
oppos. dość mieć na czym, n. p. Oni wielcy hetmani sta- 
rzy mało na tym mieli , iż umieli rycerskie rzemiesło, 
ale chcieli być k temu i uczonemi. fjorn. Dw. 57. — g. 
2. Mieć, adjFclum infinilico ulterius verbi , sii/nificat de- 
stinationem, obUgationem, et Itistorkam inceititiidinem, fpUcn. 
— a) Deslinationis: Jam mu jeszcze w dzieciństwie była 
przeznaczoną . On mnie miał być małżonkiem, a ja jemu 
żoną. Tent. 41. d, 15. Co ma wisieć, nie utonie. Dwór. 
K. , wai Dćiiiijcn foK, crfdiift nit^t; (cf. co komu przezna- 
czono , to go nic minie). .Miał iaki pasorzyt zjeść i wy- 
pić , wolałem ja. Teat. 55. d, 10. Ma-li co być złego, 
na Tatary. Cn. Ad. 472. (cf. kiedy mam wisieć , wolę za 
obie nogi; kiedy ma być kwaśno, niech będzie jak ocet). 
Masz-li co dać, daj szczodrze. Cn. Ad. 444. Gadajże, 
kiedy masz gadać. Teat. 10,26. — b) Obligationis : (Yind. 
imeti, imam; Sorab. 1. derbesch , derbu). Nawet prze- 
ciwko nioprzyjacielom maja być niejakie powinności przy- 
stojnych postępków zachowane. Kosz. Cyc. 19. W pier- 
wszych czworycli księgach powiedziało się to, co się po- 
wiedzieć miało. Gorn. Sen. 327. Jeśliby król po tym 
upomnieniu Papieskim trwał w uporze, tedy go arcybiskup 
miał wykląć. Aur. Hst. 4, 544. Co na Alonza, niemasz 
co narzekać. R'. Nie mam go też za co i chwalić. Tcal. 21, 
83. (nie mieć przyczyny). Iron. Miałeś czego czekać, było 
czego żałować. Cn. Th. 503. — c) Incertitudinis histuricae 
«) Niby to gatunek futiiri conjunctiri n. p. To jest rzecz 
jawna, że to co ma być, jeszcze nie przyszło. Kucz. Kat. 
2, 643. Uojutrkowie nigdy nie żyją, ale zawsze żyć mają. 
Pilch. Sen. lift. 342. Stanie Ceres zdumiała , i co się 
już siało Trwoży ją , jakoby się stać dopiero miało. Uslr. 
Trój. 58. Tego co ma być, nikt nie może wiedzieć. P. 
Kchan. .ler. 265, quod futurum sil, irn>3 gcficbcii foU, nwi 
gcfd)Cbcii fintntc. Niechaj mu do tego nie przychodzi, że- 
by miał kogo miekczyć; a sam żeby miał być twardy ko- 
mu, dom. Sen. 160. bafi cr jcmanb ermcidicii iinb lelbft gc> 
gen jcmaiibcn fiiblloa blcibcn folltc. i^) Cum prae.fenlt et 
praeterilo: Zdaje mi się, że mam znać We Pana. R-. Być 
może, bo i mn;e sic We Pan coś ochapiasz. Teat. 50. 
b, 88. mid) biiiiit, id) foli fic fcimcii. O Zbigniewie po- 
wiadano Bolesławowi, jakoby Czechy poruszyć miał. Arom. 
126. — Cum participio: Część dzieła twego już wyszłe- 
go , a naszego wyjść 'miałego Cmianego). Smotr. El. 57. 
opus edendum. — NB. Na wyrażenie tego imiesłowu par- 
ticipii fiiluri passini , w Słowackim i w Cerkiewnym dya- 
lekcie odkryłem osobne zakończenie, n. p. Slov. mcno- 
womliwi niianiiwanym być mający, uominandus; Ecil.jio- 
nycTHTC.ibHUH dopuszczonym być mający, concedendus; Atu- 
iiaa dziać się mające, agenda. Podobnież i na gerundium 
Eccl. nonycTine.iLiio mające być dopuszczonym, conce- 
dendum C5<. — §. Absolute , n. p. Ludzie wymarli, i nie 
miał kto z pola zbierać , za czym na polach wszystkie 
zboża niepoiete zostały. Gwagn. 579. nie było komu, ob. 
Niemasz; (Ross. HMteicH, HMt.ica , Gall. il-y-a; oppos. 
HtCTk niemasz). Jedno 'wżdam nie za równo, według 



86 



M 1 E C. 



M 



E Ć. 



tego jako komu, masz, albo niemasz, tak to się przyda- 
wa. Olicz. Wych. V. 2 b. (jak kogo staje). MIEĆ się rt- 
cipr.; (Boh. tle. mit se); — §. 1. netitr., Mieć się dobrze, 
źle, śrzcdnie > znajdować się w dobrjm, zJym, śrzednim 
stanie z(1rowia, majątku elc , firf) timbl bcfinbcn, libel kfiil' 
ł>eii , tu Jlnicbiiitij ber ®cfiiiiM)cit ; fid; jut ftcljfii , tn gutcn 
Uitiftiinbcii, Ober m fdilcdjtcii Umftaufcii fcoii, tu Siiidfidit be» 
łfcrmOiJCllt^. Nie potrzebują zdrowi lekarza , ale źle się 
mający. Biidn. Mallh. 9, 12. Ci którzy się niedobrze mają, 
potrzebują lekarza. Leop. Marr. 2, 17. Przynosili do Je- 
zusa wszystkich, którzy się nie dobrze mieli; i uzdrowił 
ich. Leop. Marc. 1, 52. Jako szalony, lub co się ma 

choro, Kiedy sny straszne, nocy niedospa/c P. hchan. 

Jer. 556. PytaJ się godziny, której się lepiej miał? A 
oni rnu powiedzieli : ze go wczoraj siódmej godziny fe- 
bra opuścifa. Sekl. Joan. A. ; (kiedy mu się poprawiło ?) 
Jestem dosyć krzepki , i na zdrowiu mara się dobrze. 
Pilch. Sen. list. 2, 557., Hoss. 34paBJ!0, 34paBiiTb, sjpa- 
BecTBOBaib. Mam się dobrze, nie schudłem. Cn. Th. 585. 
Wiele ludzi , którzy się na rozmaite niemocy źle mieli, 
Jezus uzdrowi'. Sehl. Marc. 1. Pokojowy, jeśli się źle 
ma bardzo, zaraz mu stancyą dadzą w pokojach Sułtań- 
skich. Siar. Dw. 51. Jakby się miał? pyta się chorego 
Stefana lekarz. Zab. 16,561. {d. Eccl. hmctbo, HMincTBO ; 
Graec. t^ig , komplesya , konstylucya ciała). — Ogólniej: 
11. p. Oiiomodo libi res se habct? jak się masz, jak się 
'wodzi? Maci., SliiiK kakose nahodite? kakoste? Rag. kak- 
kosi ? kakko stoijsc? kakkose chinutisc? nuc ije^lt^ ? Itm^ 
inaĄft bu'.' nue kfillbcft bu bidl? Jakie mi się masz? Teat. 
15. c, 25. Jak się masz? Ę.'. Jak o mnie dbasz! ib. 55, 
20. Zab. 15, 198. Mam się jak groch przy drodze. Cn. 
Ad. 478. t j. każdy mię szarpnie, trąci. fcf. Slov. Tak 
sa mńm , gako holi w trni ; jak goły w cierniu). Mieć 
się, powodzić się, wieść się. Hoss. MoateiŁca , Mor.ioca, 
n. p. Emy' xy40 MCHtCTbca; źle się ma, źle mu sie powo- 
dzi, (cf. módz). Dobrze się mieć, Hoss. ó.iaroiiMiiTbca; Eccl. 
6.iaroiiMymecTB_vio , O.iaroHMCTnyio , Graec. ttiy.rio) ; udj. 
6.iaronMHŁii1, óiaroiiMCTBCHUUH, 6jaronM3-mecTBeHHbiji do- 
brze się mający. Miałem się jak piszczek na stypie. Ca. 
Ad. 478., (ma byt dobry; opływa jak paczek w maśle). 
Straż przy więźniach Tureckich ma się dobrze, bo tego 
sami więźniowie przejeść nie mogą , co im w jałmużnie 
Turcy dają. Star. Dw. 20. Jliałbym się' dobrze, gdybym 
miał pieniądze. Ti-ul. 22, 28. Miał się kiedyś dobrze, utra- 
cił wszystko na burku. Huk. Etorb. 50. W przygodzie 
przyjaciela najrychlej poznamy, Nie tak nam więc trudno 
oń , gdy się dobrze mamy. Biel. S. M. Bab. Mam się 
dobrze, żyję sobie wygodnie. Wszystkobyś miała czego 
potrzebujesz. Tcat. 54. b, 80. — Miej się dobrze, bądź, 
zdrów, gcljab bid) luobl, (Vind. sgodi fe lebi dobru). Miej 
się dobrze, ezegoć nie dostanie, kup sobie. Cn. Ad. 492. 
Wiej się dobrze, może-li być, miej się jako chcesz, ja- 
koś godzien, ib. 491. Malc a/fccti alicui vel offensi dicunt: 
vale, bywaj zdrów, nie chcę więcej z tobą przestawać. 
Wiod. rozbrat z tobą, wypowiadam ci przyjaźń. Cn. Th. 
Różnie się różni mamy, jedni więcej w potęgę, a drudzy 
■w bogactwa. Lub. Roz. 96. Kto się chce mieć' dobrze na 



dzień, niech sobie gęś zarżnie; kto na tydzień, niech 
wieprza zakole; kto na miesiąc, niech wołu zabije; kto 
na cały rok, niech żonę pojmie; a kto do śmierci, niech 
księdzem zostanie. Rys. Ad. 51, (prov. Ilal ). Oczy sie 
wżdy dobrze miały, zęby od głodu szczekały. Cn. Ad. 5l'. 
(t. j. było na co patrzeć, ale nie było co jeść; oczy tyl- 
ko paść było; głodny dostatek; cf. wonno, a głodno"). Jak 
się mam w łasce We Pana Dobrodzieja ? Mon. 67, 458. 
(czy sprzyjasz?) — §. Mieć się, w jakim stosunku być, 
fi^ iicrDalteu , kfc^ajfcn fc>)n. Wiersze ich tak się ma"ją, 
że każdy jedenaście sylląb zamyka. Paszh. Di. 101. Rzecz 
ta tak się ma.... Sk. Zyw. 1, 172. bie @ad)C tifrbdlt ficb 
fo. Wzięli przedsię artykuły listu Aleksandrowego , który 
list tak się ma sam w sobie Łacińskim językiem.... Herb. 
Stal. 674. Scntencya ta Kwintyliana tak się ma jeżykiem 
Polskim. Glicz. Wych. K 5. Polskim językiem tak sie w 
sobie ma. Weryf. pr. 16. t. j. tak brzmi, ber Srief lautet 
fo . . . . Takci się też równie dobrodziejstwa , jako i role 
mają. Gorn. Sen. 71. — Mathem. Kropka, oddzielająca 
dwa wyrazy każdego stosunku, znaczy ma sie do, a dwie 
kropki oddzielające dwa stosunki, znaczą jak, n. p. 7. 
9: 12. 14, siedm ma się do dziewięciu, jak dwanaście 
ma się do czternastu, lub 7 jest do 9, jak 12 do W.' Jak. 
Mat. \, 158. — g. Mieć się ku < nachylać sie, zanosić 
się ku, w kierunku być ku, fti^ ju iiwai ^in UEtgni. Wszel- 
ka rzecz ku swemu końcowi pewnemu ciągnie i ma się. 
GUci. Wych. O I b. ^yidząc, iż sie Rzpita ku upadku 
miała, nie czekali aby.... Stryjk. 293. Powiadano, ja- 
koby Zbigniew Czechy poruszał, jakoż powieść miała się 
ku prawdzie; gdyż on na wojnę Czeską nie chciał być 
bratu pomocen. Krotn. 126. Zostań z nami, boć się już 
ma ku wieczorowi. Sekl. Lue. 24. — Impers. Ma sie ku 
wojnie =zanosi się na wojnę, ti hai bcn 9(u|d;fiu 5Uin ftrif' 
ge, ii Idpt ficb baju nu. — §. 2. Actio. Mieć się, spra- 
wować się, zachowywać się, fi4 iHT&rtItCU , IiCUC^mcu, l'C= 
tragcu. Zamknął się w twierdzy, gdzie mieć się odpornie 
umyślił, dopókiby mu posiłki nie nadeszły. A'. Pam. 24, 
259. Nie inaczej przeciwko nim ma się mieć, jeno jako 

ten, który Ulicz. Wych. N ći b. Ma go uczyć, jakoby 

się miał z osobna ku każdemu mieć, tak słowy, jako 
ukłonem, ib. L. 8. — §. Mieć się gdzie = obracać się tam, 
dążyć tam, nakłaniać sie tam, phys. et mor., fii ircliiu 
nicubcu, ucigcu, mobiu trai^ten, iciiljiu loi nrbcttcit, fid) auf 
(tmai Icgcil, '.icricgcu. Gdzie sie mam? zkąd jestem tu? 
ijiio jeror ; (wicher go niesie). A. Kchan. 295. \V0 ijcratpc 
id) biu? Idźcie póki możecie, a do głównego wojska się 
miejcie. Warg. Cez. 185. Z ściągnionemi miał się na 
koń do niego ręczynkami. Tward. Wt. 6. Do czego nas 
.sama natura wiedzie, tam się mamy mieć zawzdy. Petr. 
Ek. 71. Gdy pierwszy uf począł ustępować, drudzy wnet 
tył podawszy, do lasów się mieli. Stryjk. 520. Rodan 
tak letko płynie , że na którą stronę się ma, okiem ro- 
zeznać nie można. Warg. Cez. 9. Ma się ku Włochom ■■ 
zamyśla k. Wł., pergil ad Iluliam. Cn. Th. — Skoro do- 
rastasz lat , i lepszej siły, Miejże mi się do zbroi zaraz 
bracie miły. Star. Yot. C i. Zygr. Ep.9[. Kto się z mło- 
dych lat wyćwiczy w cnocie , ustawicznie potym się ma 



M I E C E - MIECH. 



M I E C H A S T Y - MIECHUNKI. 



87 



do poczciwości. Star. Ref. 158. Z młodu nic się ku do- 
bremu nic miaJ, i owszem do wielu złego zła skłonność 
w sobie pokazał. Sk. Zijw. 1, lii. Nie ma się do ni- 
czego , śmierdzi mu robota, hlon. Wor. 53. Tytn , któ- 
rzy się mieli do nauk poczciwych, przystojnie do cudzej 
ziemi nakładał. Star. Zad. D b. Do sławy się miejmy, 
abyśmy znowu zawołanemi Słowianami byli. Siar. Ilef. 6. 
Widzę, iż wy sami do tego się macie, wszyscy sami do- 
browolnie z chucią, jeden przed drup;im uprzedzając, sta- 
racie się o to. Dai. Sk. OCi-l. Spodziewa się , aby wzru- 
szeni onego przykładem , i oni się tez mieli do tego. 
Paszk. Di. 81. Przed śmiercią miej się do siebie, Ty 
światem gardź, nim on ciebie Wzgardzi. Dar. Lot. 24. 
t. j. wchodź w siebie samego , gc6e in iiii, sicCc bit^ itt 
hi) fcibft 3linirf. Kaidy człek poczciwy ma się do boga 
ze czcią jak największą i nabożeństwem. Pilch. Sen. list. 
2, 250. Jeśliby trwał w uporze , a w piętnastu dniach 
nie miał się do zgody, i pokoju, tedy go arcybiskup miał 
wykląć. i\ar. Hst. i, 344. itjcnii er fid; iiidjt junt griebcn 
Icnfte. Zuchwały umysł króla , ma się znowu do wojny. 
Pilch. Sali. 211. .Manliusz z wielką zgrsją ludu począł 
się mieć do broni. Pilch. Salt. 54. madjtt Jliiftnlt bie 
Saffen 511 crijreiffn. Hej P.nnowie moi , Szyper głosem 
zawoła , miejmy się ku zbroi. Papr. Hyc. 26. Skoro 
pierwsza straż rozruch usłyszała , I do sprawy sie , i do 
broni miała. P. Kchaii. Jer. 228. Porzuć błazeństwo 
prostaku , A mi«j się w skok do szyszaku. Jarj. Wyb. C 
2. Już chrześciański hetman w onej dobie. Do szturmu 
się miał wszystkiemi siłami. /'. Kckan. Jer. 274. (gotował 
się). W strojach swoich mają się nie do natury, ale do 
zbytku. Mon. 69, 594. (nie trzymają się natury, zakra- 
wając zbytku). — §. .Mieć się ku komu ■■ skłaniać się ku 
niemu, skłonnym być ku niemu, życzliwym mu być, 
sprzyjać, życzyć mu, ciiicm gciieigt fc^n , geiiHiijCii , brlb 
\m\. Pan mój kochał Elizę i mieli się do siebie wza- 
jemnie. Teat. 27, c, 47. Stach, jak uważam, lubi mo- 
je Basię, a widzę ma sic i ona do niego. Knioi. Poez. 3, 
126. Serce moje lituje sie zbyt nad nim, i ma się ku niemu. 
Jabf. Tel. 331. Jadwiga, gdy jej powiedziano, jako pan 
osobliwy Jagiełło , dopiero jęła sie mieć ku niemu , i stro- 
ić. Diel. 230. Consccialio, zabieganie czego, mienie się 
po czym, staranie. Majz. Mieć się na ostrożności, na 
pieczy, czuwać o sobie , nuf feiiicr Ctiit fc«lt. Miej się na 
pieczy,' żeby czego dziecinnego po tobie znać nie było. Gorrt. 
Dw. 55. Wychodzisz na świat Janie, miej ostrożność. 
Kras. Sat. 61. Polacy ostrożnie się mieli względem 
oświadczeń króla Pruskiego. Ust. KonH. i, 28. 

Pochodź, majątek, majętny, majętność; cf. miano, mia- 
nować, mienić, mienie, namienić , pomienić, pomieniony; 
cf. pomnieć, wspominać etc, mniemać; — imienie , imię; 
namiejność; umieć, umiejętny, umiejętność; rozumieć, ro- 
zum; miewać; ob. imać, ej. jąć. 

MIECĘ się , oh. Miotać sie. 

MIECH, u, m., {Boh. mech, chmerek ; Sl»v. mech, pytel, 
(ob. Pytel); Sorab. 1 et 2. mech; Carn. męh; \ind. 
mieh , fhakel , vrezhje , vrezha ; Croat. mah , meh , sa- 
kel , (cf. sak) ; Rag. mjeli , miscnizze , mieścina , maxa ; 



Boiu. mih, mjeh ; Ross. łitxx , MtmoKt , jyiapb , nyiŁ; 
Leci. U'KUlfal|h; (cf. \Hebr. -pr. vas in quo est semen; cf, 
moszna, moszenka) ; cf. SDiitfi^el. 21 big.); wór, Per Sarf, 
ber 23cutel. Ojca żegna, rniecli pieniędzy bierze, i idzie. 
falib. E 2. (cf mieszek, trzos). iSie ostoi się woda w 
miechu. Cn. Ad. 629. (w rzeszocie). Za miechem wody 
stało. Cn. Ad. 1299. de praesentia ficla vel incredibili. — 
Skórzany miech, ob. Sed, 'sumka. .Miech wełniany, Yind. 
sura, 5L'olifa(f. — .Miech = futerał, ber Sacf, ba'3 ,^iiiteral. 
Włożyć piszczele w miech > 'kesać się w wargi , nnlczeć 
i smutnym być, contrahere rirtum. Mącz. bie 'i-Ucifc iii ben 
Satt ftccfeil. .Miech , na którym grają = kozieł , dudy, 
Sorab. 2. mechawa; Vin(/. pifhou na mieh, mefhniza, ber 
Subelfacf. Grają , szaleją liulzie , póki staje miechu. Pol. 
Pocz. 443. — g. Miech skórzany do poddymania , abo 
nadymania, ber ^Blafclinhi ; Sorab. 1. mech, naduliwak; 
Uoh. nadymać; Sluu. mishina ; lioy. mjehovi; Carn. pi- 
havnek ; Yind. mieh. pihalu; Ross. Mtx$. Blozbaki abo 
miechy kowalskie. Eraz. Ob. E i i i. Miech składa się 
z dizewa i ze skóry, są też w nim pewne dziury, klapy 
czyli drzwiczki. Hub. Wtt. 205. Głowa miecha kowal- 
skiego Boh. zhlawj m(3chn. Miechy kowalskie bywają 
brzozowe, lipowe; miechy u organów, dębowe, lipowe. 
hluk. liośl. 2, 162. Podnieś jeno mieh wzgórę, tedy 
wnet do niego Nabierzesz pełno wszędy powietrza wol- 
nego , A gdy gwałtem przyciśniesz, ujrzysz, alić szumi. 
Rej. Wiz. 149. Wiatry, próżne miechy nadymają. Zab. 
7, 225. hoss. Płuca są jako miechy niejakie. Sak. Probl. 
102. .MIECHASTY, a, e, worowaty, buchasly, Boh. me- 
chaty, (mechna : gruba kobieta, pękata); Carn. męhast; 
Boss. ji-fcmKonaihiti. *M1ECH0N0SZ , a, m., noszący mie- 
chy, ber ćaif trńijcr ; Croat. mehonoszecz; Yind. vrezhje- 
fez, fhaklonofazb ; Sorab. l.mechow noschef, ob. Miecho- 
wnik. MIECHÓW, a, m., miasto w Krakowskim. Dykc. 
Ceogr. 2, 153, eiiic etabt im ru-afain|c6cn. MIECHOWITA, 
y, 771., Za Dolcsława Keilzierzawe^o osadzeni w Polszczę 
kanonicy grcbu bożego , nazwani .Miechowitami. Aar. ffst. 
5, 365, eiii 6ain?nicii3 lUMit ©rabc Sl;rifti. — §. Nomen. 
Propr. Malyasz Miechowita, z Miechowa, kanonik Kra- 
kowski , medyk Zygmunta I, kronikarz sławny. Pdr. El. 
507. Kras. Zh. 2, 165, ber bcnibmtc Slr^t mib (9e)d)i(^t= 
fdirctter. MIECHOWMCTWO , a . «., rzemiesło robienia 
miechów, mieszków, worków, bnci Jiiftlnicrbmibiiierf. .MIE- 
CHOWMCZY, a, e, od miechownika, iafcliiicr = . MIECHO- 
WMK , a, m, który miechy robi, ber idfĄiicr ; Boh. 
kapsar; Yind. moflinar, arfhatar; {Boss. M-fe-^OBmiiKŁ ku- 
śnierz). Ow kaletnik abo miechownik rzemiesłem się 
żywił. Buz. Hst. 37. Szczerb. Sa.r. 182 Kotlarze, ryma- 
rze , miechownicy. Yul. Leg. 5, 592. — §. Co wory nosi 
z ciężarami. \Yf(id., ber Siicftrdijer, 'iniechonosz; Sorab. 1. 
inecliownik , incchnwnoschcr. Miechownik, tragarz. Pcsw/'- 
/•'/■/ 5. MIECHOWY, a, e, worowy, od miecha, caif-; 
Ross. Mt.TOBbiii. iwtuieiHbiii , Kyicmiuft. ('.M1ECHT.\C , ob. 
Miotać). MIECHUNKI, ów, plur., Boh. mechuńka ; Bnsn. 
moscenski ; Sorab. \. źidowska wischna; Ross. MbsyHbKa ; 
rozmaite mają nazwiska, garliczki , pęcherzyca, Żórawiny, 
wiśnie psie, psinki peclierzy.^te, morskie. Syr. 1574, Mni- 



MIECIELICA-MIECZ. 



M I E C Z K O - MIECZYK. 



chówki. Tr., 3ubcnftrf(^eii, 2?ol'erc[lc. Plnjsalis alkekengi L i n n. 
Pochodź, macharzyna , met hen-, pęcherz; ^nieszek, mie- 
szewnik, mieszeczek, rzezimieszek; moszna , 7noszenka. Boh. 
mechura gatunek ciasta miecliastego. 

MIECIELICA, y, 2., (Elym. miotać), Tr., zamieć, zadymka, za- 
wierucha, wijad/, zawiewka, kurzawa śnieżna, (Ed)iicege[tó6cr; 
Boh. metelice , praśenice, chnmclicc; fioss. MCTCiHua, 
MeiejiŁ, Bbiora, Ryiepma. MIECISKO, a, «., miejsce mio- 
tania, gdzie się co miota; ciska, rzuca, bcr ffiurfort , TOP 
Ctmnś Łingciitorfcii iinrb, (cf. śmiecisko). Myśhwy mieciska, 
gdzie na jelenie siatki miotać, pokazuje. Kosz. Lor. 40 b. 

MIECZ, 3, m., (Boh. et Slnv. mec, Sorab. 1. mecz, miecz,, 
mitż; Sorab. 2. ma'z; Yind. mezii , kordezh, fabla , (cf. 
kord, szabla); {Yind. mczhuvati, f mezhani ydarjati > pJa- 
zov\ać; domezhuvati , f mezham doLiti -■ doszermować 
się); Garn. mezh , (mezhe = szpada); Croat. mech, mach; 
Dal. macs; Hung. metzoker, ikard ■- kord; Dal. kordą 
gladiator); flag. mac, (maccia glndiałiira, maccitise = 
szermować); Bosn. mac, fmccati perculere, ob. Miotać, 
mieść) ; Slav. macs ; Boss. jieib ; [Etc/, mcyi. ; Golh. 
mekis; Skand, moecir 2| ; Svec. stekamets; Angls. mę- 
ce; cf. Genn. iiicften, !0ccper; cf Gr. Lal. maehaera; cf 
Arab. i'i": percussit gladio); bas Sdnucrbt. Miecz, któ- 
rym zroczyucB karzą. Warg. Wal. 46, miecz katowski, 
ba>5 ,S)cnier»|cl)ilicrDt. Piękny to honor , zaljić czJowieka ; 
u nas za taki honor , mieczem katowskim pfaca. Boh. 
Kom. 4, 225. Kto kogo zabije, miecz katowski powi- 
nien go w kark pocałować. Boli. Kom. 2, 125. Pod 
miecz iść te wszystkie maja. f^asl. Fid. 153. Miecza go 
saizą godnym. Bardz. Trag. 409. — Miecz, broń, cf 
żelazo, bn3 ©Ąmctbt, £trci(fii)n'cvbt. Przyszh z mieczmi , 
z broniami. W. Post. W. 2G6. 1 on toż w powszechnym 
zamieszaniu Rzpltej miecza dobył. Pilch. Sen. 30. er jog 
baS Sd)H)Cvbt. Kraj uspokoił, miecza nie dobywając. 5A'. 
Dz. 875. Przed dobytym i gołym mieczem uciekli. Warg. 
Gez. 176. Miecza nic daj szalonemu, a dostatku głu- 
piemu. Cn. Ad. 488. Mieczem swoim sam się zabija. 
Smotr. Lam. 51. Utopię w nim miecz pomsty. Tcat. 18, 
128, bnś DtacĘieft^iuerbt. Kto miecz trzyma, pokój miewa. 
Bys. Ad. 27. si vis pacem , para betlum. Ogień i miecz, 
częstokroć za lekarstwo stawa. Dardz. Trag. 217. Zwo- 
jowali kraje mocą i mieczem. Kluk. Turh. 84. Miasta i 
wsie mieczem i ogniem pustoszył. Warg. Wal. 243. Kto 
mieczem wojuje, od miecza ginie. /Igs. Ad. 22. Kto 
mieczem robi, mieczem bywa też zabity. Pol. Zac. 44. 
Piein. Kat. 68. By był nie on , hut wszystek rozpro- 
szony Szedłby był na miecz nieprzyjacielowi. P. Kckan. 
Jer. 545. Dwaj ci Hektorowie murem mocnym i mie- 
czem byli na tatary. Kolak. Gut. A 4. — §. Miecz = 
raęzka pfeć; (oppos. kądziel, podwika = żeńska), ba§ inÓnn= 
lidJC ©efdiletlit. Statku więcej powinien mieć miecz, niż 
podwika. Pot. Syl. 492. Krewni z ojca , u nas : po 
mieczu. Ostr. Pr. Gyw. 1,176, Sdiwcrbtmageii , Scrroanbtc 
wn ber iłćitcrltcltni Seitc. (d rzemienny brat; cf. oppos. 
po kądzieli, po wrzecienie). Krewny po ojcu, jako mó- 
wią po mieczu, agnatus, krewny po matce, po wrzecie- 
nie , cognatus. Groi. Obr. 78. Po korzeniu abo po 



mieczu, ih. 64. W Pawle biskupie Wileńskim skoń- 
czyli się książęta Holszańskie męzkiej sukcessyi , co zo- 
wiemy, po mieczu. Slryjk. 506. — §. Theol. Dwa mie- 
cze ; wfadza duchowna i świecka , n. p. Oto dwa 'mie- 
cza (dual.), jtiden ma mieć papież, a drugi cesarz. 
Szczerb. Su.r. 324. 1 Leop. Luc. 22, 58. Kazał używać 
obojga miecza, i duchownego i żelaznego. Sk. Dz. 822. 

— '§. Mieczem, płazem, Yind. mezh = płaza ; fmezhuva- 
ti ; r mezbam vdarjati < płazować) ; mit ber guditcl. Jeśli 
obwiniony nie przyidzie za trzecim przywołaniem , tedy 
powód wstawszy ma przeciwko wiatrowi dwa razy mie- 
czem , a trzeci raz sztychem uderzyć. Szczerb. Sax. 438. 

— §. Na szkutach miecze, łączą cztery słupki od zim- 
belka i sztymblocha , na których leży półka. Magier. 
Mikr., ©dtiiierbtDoIjer , Srcut^fmlfcii. MIECZKO, a, m., dem. 
nom. Mieczysław. Jabl. Her. MIECZNICZY, a, e, §. aj od 
miecznika, SdiwerbtfcgcrŚ = ; 6o/i. mecjrsky. Z rąk j(''j wy- 
padła broń, mieczniczego robota kowadła. Morszt. 60. Mie- 
czniczy warsztat Bag. maccjarniza. MIECZNIK, a, ?k , §. 1 a) 
co robi miecze, ber Sd)a'crbtfcgcr; Boh. raccif; Sorab. i. 
metznik , metźcr ; Bosn. macjar ; Bag. maccjar ; Yind. 
mezhar, mezhudelevez , mezhir, mezhiunik , oroshniar, 
(cf orężny); Gum. mezhir, brytvar, (cf brzytwa); Slav. 
sabijar; Groat. szablyar, (cf szabla); Boss. uinaJKHHUt , 
uinaHaiUH Maciepi, (cf szpada; Ross. MeyniiKt> kat, mistrz). 

— b ) Co nosi miecz , urzędnik Królewski , Koronny, 
abo powiatowy, ensifer. Gii. Th., ber ©dnuerbttragcr , elit 
Jicnmtcr; Groat. mechonószecz; Ross. jie^eHOceui, Me<ic- 
iioiua. — fig. tr. Gdy zaś wpół nieba w złotym mi- 
gając ubierze Oryon stary miecznik na północ się bie- 
rze. .. . Zah. 10, 51. Koss. — • ^. 2j .Miecznik, xiphia^ 
gladiiis, Boh. mećowa ryba; Boss. caó.ia, MexOHa , ber 
Sdjirerbtfifd; , ryba morska , u której z wierzchu szczeka 
wyrosła na kształt jakiego miecza. Kluk. Zw. 5, 95. mie- 
czyk, ostropysk. Chmiel. 1, 625. — §. 3) Srokos wielki, 
ptak. Tr. MIECZNIKOWA, y, i, żona miecznika, bic 
©cmabliiin be^ Sd,)iverbttragcr'3 , bie ©dtiucrbttragcrinn. Mie- 
cznikowa Koronna, Litewska. MIECZNIKÓWNA , y, i., 
córka nńeczndiostwa , be^ ©djiDcrbttrngerś iod)ter. MIE- 
GZNIKOSTWO, a, n, urząd miecznika, baś ei^n)erbttra= 
geramt. — ?.. collec.t. Miecznik z miecznikowa, ber ©dmicrbttrń= 
gcr iinb befl'eii Jraii; n. p. Państwo miecznikostwo przy- 
jeciiali. 'MIECZOBOJ, oja , m.. Boss. MeicóiiTem, Meie- 
fioeu^Ł, gladiator, fektownik , szermierz. 'MIECZOTANE- 
CZNIK , a, m , z dobytym mieczem tańcujący. Tr. bcr 
£d)iuerbttdiijer. MIECZOWY, a, e, od miecza, Boh. meco- 
wy ; Bag. macni ; Boss. Me^nUH ; Sd;n'erbt = . Kawalero- 
wie mieczowi w Inflanciech. Wynu. Georg. 576 , bie 
Sdiiiierbtrittcr. Pam. 85, 1, 465. Na placu już mieczo- 
wym żyw ot mu darował. Tivard. Wł. 18. U nas w Pol- 
szczę nietyiko rozwodu mieczowego, ale też snąć i listo- 
wego , dla marności i cudzołoztwa niemasz. Sekl. 20.? — ■ 
Linia mieczo\ya. Nar. Hst. 5, 160, t. j. po mieczu, 
męzka , bie iiidiililidtc Siilie \ ob. Miecz. MIECZYK , a , m., 
dem. no7n. miecz, Boh. meeik ; Yind. mezhiz ; Sorab. i. 
metżik ; Z/osn. macic; Croat. mechich; Bag. mscciz; Boss. 
MCWHKt; Eccl. KmcKb; eiii (siiferbtĄen, fin fleitie* 



M 1 E C z Y S K o - MIEDNICA. 



M I E D N I K - MIEDZA. 



89 



Sd(rt>frbt. Jan Olbracht mieczyk lawzdy przy boku nosi/. 
Stryjk. 661. — ^. Bolan. Mieczyk, gladiolus Linn.. \'tnd. 
mezhizhoYJc ; f\oss. mnir<KHaa rpasa ; £d)iiiertcl , (ad|mer^t' 
lilini , roJzaj rośliny, rośnie w zaroślach trawnych dziko. 
Kluk. llykc. 2, 29, wyzwano to ziele tak od ligury, bo riia 
liście jako ma/y mieczyk, albo jako nói w ostrość się koń- 
cząc, iirzed. 158 Sjiicz. 46, cf. kosaciec. Mieczyk smro- 
dliwy, ob. Staropłodzień. — Mieczykowie ziele ■- mieczyk. 
Cn. Th. Insze jest ziele mieczyk , a insze mieczykowie. 
IJrzed. 158. Osiękną rzeki, trzcina i mieczykowie wygina. 
budn. .les. 19, 6. (sitowie. Bibl. Gd.). — j!. Mieczyk", 
ryba. Chmiel. 1, 625, ob. Miecznik. MIECZYSKO, a,"n, 
miecz stary, niezgrabny, etn (jd^lidici^ Sc^lDCrtt, Hag. 
maccina. MIECZYSŁAW, a. m. , CMieczsJaw. D,el. 100. 
102, 105), Nom. propr., Mieczys/aw , mieczem s/awny. 
Chmiel. 1, 60. Dziecięciu juz widomemu imię Mieczy- 
sław, który jakoby mieczem s/a\vy do.stępować mia/, na- 
dają. Potym go matka z fraucymerem swym Mieszkiem 
abo Mleczkiem z pieszczoty nazwała. Wincenty (Kadłu- 
bek) pisze , jakoby ślepego jeszcze przy postrzyzynach od 
zamieszki i rozruchów wszczętych, Mieszko nieszczęśli- 
wie nazsvać , a potym na chrzcie imię to na lepszą stro- 
nę w Mieczysława obrócić miano. Krotn. 55. Fapr. Hyc. 

MIĘDLIĆ . MIĄDLIĆ. ił, i, «. uieduk., zmiedlić, pomiędlić 
dok., cf. miąć, Hoss. mhtb, len abo konopie obrabiać 
międlicą, Jlac^ź ober Jpaiif rdiifeln, nffcln, raufcn. Len 
skoro z pola będzie zebrany, zaraz go miądlić i główki 
wymłócić. Zaw. Gosp. Len i konopie miądlić, czesać, ib. 
Aby paździerza, gdy konopie miądlą, w oborę nie mio- 
tali. Haur. EA. 19. Zmiadleni a starci sa , jako len. 1 
Leop. Jet. 43, 17. MIĘDLENIE, MI.ĄUi.EME, a, n., 
subst. verb.. Rnss. jwTie, tai 31od)^= ofer i)aiifvaiifcii , Me 
SRailfc. Czas miadlcnia konopi , wypada |)Ospolicie pod 
tę porę. kiedy juz inne roboty w polu ustają. Jak. Art. o, 
219. W międleniu baczyć trzeba, aby szkody nic było 
przez słabe ujecie garści przędziwa. Przędz 15. Miejsce 
międlenia Rusi iia.ibHH. MIĘDLICA, MIĄDLICA. y, i, 
Boh. medlice; Hoss. Ma,io, MH.iima , łta.ibi.a ; narzędzie 
od międlenia, Hi 'Scrfieiii] jinii Diiffclii, Mc Jlacfci^raufc. 
^aiifrailff. Len już przesuszony trzeć trzeba miądlicaini, 
a pocierać cierlicami. Haur. Sk. 82. Międlica albo ła- 
maczka o dwóch jjowinna być żłobkach; len zaś pierwej 
przez międlice , a potym przez cierlicę przepuszczony 
być ma. Ptzedz. 13. Sposób niiądlenia czyli tarcia ko- 
nopi na miądlicacb czyli na tarlicaeh Jak. Art. 5, 219. 
— §. Gdy się ciasto dobrze ruszy, umieszać go co naj- 
le[iićj rękoma albo jako gdzie zwyczaj , międlicą abo 
drągiem. Syr., cC mątew, cin filiirl. 

MIEDMCA, y, i., MIEDŃICZKA, i, i, demiii., (Boh. et Sloi: 
medenice, medenićka; Sorab. 1. medzencza; Sorab. 2. 
bekina; Yitid. modniza, vmivauniza , vmivalu, ulivalu, 
omivalu; Cum. mędenza; Croat. medenicza , vmivalnicza, 
umivacba; Bosn. mjedeniva (< 2. miedziak), leghegn ; 
Hag. leghjen , leghjencich; Hiuiy. medcntze, medencze, 
metencze , mosdómedenlze ; Hoss. pyiiUHOiiHnKi , pyKO- 
MOHHHMeKi, ioxaiii>, iaxaHb , Jo.\aiiKa, rasi, rasiiKi 
( /»osi. iit4HHua miedziane naczynie , kocicł, garnek; Ecd. 

ttnntik LintUgt wyi. i. Tom III. 



M«,\i>iiHi|J miedziak); Ecd. konogi, 0UMKi.fhHiii|j, Hijuan, 
ioxaHb ynuBajiian ; Elym. miedź); doniczka do umywania 
rąk , do mycia głowy, do płókania czego , pehis. Cn. Th.. 
cin 2Bn|'d;('C rfcn , fin Śccfen. Miednica do nóg u Rzymian 
i Greków , fasek u nas używają abo kociołków niet;łe- 
bokich , które poszły na miednice; naczynie do nóg, 
pehis. Cn. Th., ein Ju&becftn. Miedniczka od golenia , 
bai ?3al[)icrbecfen. Wylali trzy miedniciki wody na ka- 
żdego. ł'(iszk. Dz. 82. Miednica dla przemywania oka, 
peliis pro balnealione oculi. Czerw. 54. — jj. Miednica, 
czyli czasza, miara do miodu przasnego, ma garcy 12, 
czyli garcy cechowych 6. Czack. I'r. 292, ciit JKct^maP, 
{Elym. miód). Miednice i kwarty mają być po wszys- 
tkim państwie jednej miary. Stat. Lit. 100. — g. Anat. 
Z dwóch gatunków kości bezimiennych a z trzeciego 
kupra , składa się w ciele owa wydrążałość miednica na- 
zwana /'erz. Cyr. 1, 32, ber untcrfte Jbcil im Stł)meerbau= 
d)e, bilo J^rcffn. Krup. 2, 111. 

MIED.MK, a, m, (Elym. miód;, melitites. Plin. H. S. 56, 
19, lapis dulci et mellilo sapore. Cn. Th, ber )C»onit)flcin ; 
Hag. medenizza vino melato. 

MIEDZ , i , ;'., (Hoh. mecf aet , cuyrum, (zwonowina ■ miedź) ; 
Slov. med, kow, ruda aes ; Sorab. i. medi, khopor; 
Sorab. 2. kuppor; Yind. med, medeniza, medu, mede - 
nina < mosiądz; kufer, kotloyina s miedź; Carn. med, 
mjedu , medu, med, mjed < mosiądz; bakr < miedź; Croal. 
med, raedo > kruszec, metal; kotluvina , kufer, kuffer, 
bruncz = miedź; Dal. mido, myedo aes; Dal. et Slav. 
bakar cuprum; Hag. mjed; Bosn. 1. mjed, svakka stvar, 
koja se v:i(li iz ruile melalhim, 2. mjed crrigijeni cuprum: 
Hoss. M'fe4Ł , (H<e.iTaa Mtjb , rasoBaa iitjb mosiądz, Mt- 
4iii;oBai|b , Ht4HifKŁ kotlarz, Mt4HHiieCTB0 kotlarstwo ; 
Ecd. Mfe4CTB0BaTii, KOBaTb iia aaKOBa.ibHt kuć); cf Cbb. 
HJiifcb; Cocbb. SWcffiiiij; cf mosiądz; cf metal); baś Supfer, 
miedź, metal czerwonawy, w przełamaniu lśniący, dźwięk 
wydający, twardy, przecież znacznie ciągły. Kluk. Kop. 2, 
177. Miedź Norwegską poczytają za najlepsza na dzia- 
ła arlyleryczne. Jak. Art. 5, 502. .Miedź żółta, ob. Mo- 
siądz. — §. Bujają wyrojone pszczoły, a gdy kto w len 
czas w miedź zakołace, zdumiałe powracają. Bardz. Luk. 
158. ("w miedziane naczynie). — Miedź, miedziaki, mie- 
dziane pieniądze , Siipfcrjjelb. 

1'ochodz. miedziak, miedziany, miedzianka, miedzisty , 
miediny, miedziolity, miedziennik , miednica, miedniczka. 

MIEDZA, y, i., (Boh. mezc. mez, (ineznjk kopiec); Morav. 
meza ; Sloy. meze , (pomezy, konćiny granice, fines); 
Sorab. 1. mjeza, mela, miola granica, miofnik kopiec; 
Yind. mcja, krai , krajiflie = granica ; mejitife, menitife , 
namejati , permejati = graniczyć ; meini knes > margrabia ; 
mlija , niejnifs discrimen; menik -■ kopiec; 6'arn. meja 
confinia , meinik = kopiec; Croat. mcdja . medya , meja, 
megya lerminus , conpnium , meta; harb. mcjasc ; Hag. 
meghja , vulg meghiaasc lerminus, maceria ; Bosn. 1. 
meghja, ograda od karaenja macertes , 2. meghja, brigh, 
koji razdigljuie zemglju ; Dal. meas ; Hung. megye ler- 
minus , mezii, mezea ' pole; Hoss. MCżKa granica, kopiec, 
miedza, cyneżKie pogranicze, CBeJKilO o ścianę , neJKesaib 

12 



90 



(MIEDZIAK -MIEDZIANY. 



MIEDZIENICA - MIEDZY. 



mierzyć pole, MOKCBmHKŁ ziemiomierca ; Arab. — i?5 łer- 
minijs; Chald., Syr. r."i"; mensiis esl , Arab. rc" ; ci'. Lał. 
raessus , metior; cf. Uraec. fuzrjtto; cf. InJ. madjama < 
między ; cf. Lat. medius). — '§. Granica , okres, ©raiije. 
Spowiednik trzyma króla w miedzach powoJania jego. 
Weresz. Reg. pr. — §. Szczególniej: miejsce między 
dwiema rolami, ber Sain jtrifc^En ten 31c(fern, ber gelb= 
anger. Miedze pól ościennych Ross. cnojte. Na mie- 
dzy pJonki mają sadzić. Huur. Eh. 21. — fig. Na mie- 
dzy siedzi. Cn. Ad. 1226. ( cf. we dwoje mJóci ; na dwóch 
stoikach siedzi). — Transl. Kiedy w podziale twojej mo- 
wy niemasz pewnych i znacznych miedzy i kresów, je- 
dne cząstkę odłączających od drugiej , mieszają się one 
z sobą. Fir. WjOT. 147. ©rdiijpunftc, SiiŁejiuufte , SuŁC' 
pUlCe. — Fortific. Miedza, merlon, w przedpiersieniu , 
peJność czyli miąższość przedpiersienia, wzięta od strzel- 
nicy do strzelnicy. Jak. .Art. 3, 501. cześć parapetu mie- 
dzy strzelnicami zawarta. Lesk. 2, 229. bic 3tt''f4f"li.Hinbe 
janficn bcit Siicpiijinunjcn ber Srufttfebre. 
MIEDZIAK, 3, m, g. a) pieniądz miedziany, Yind. kufrou 
denar; Carn. męsheza ; Bosn. mjedenica, novac ; Fiag. 
mjedeniza ; Ecd. HtAbiiHi|.-i , ntHA^k ; finc ŚurfcrmiłiiiC. 
Miedziaki , Ślipicrijclb. Trzy tysiące złotych miedziakami. 
Ossol. Str. 3. — ^,. bj Miedziak , miedziane naczynie , 
miedziany kocieł, Boh. medenec ; Ecd. Mt4HOTBopeHie; 
Ross. łi'fe4HHua; (Ecd. iitjHaa miednica); ciii Siipfcrgefdiirrf. 
Miedziak albo sagan, w którym się różne grube mięsiwa 
gotują. Wiel. Kutii. 416. Miedziak w piec wmurowany 
dla grzania wody dla krów. Świtk. Bud. 56. eiiie fiipfcnic 
rtciiblnfe , baź SaiJcr fiir i^a^ Oilieb jii nifiniifii. MIEDZIAN- 
KA , i , i, szpilka miedziana. Cn. Th., eiiie fiiiifcriie 3fiibfl. 
— §. Ruda miedziana, miedzianka u górnikiiw. Os. Zel. 
79. Surfcrerj, MIEDZIANOBKODA , y, m., ahenobarbus, 
ber Siipfcrfiart , Jtotbtart. Cesarz Fredcrvk Miedzianobro- 
da. Rirk. Dom-, i. MIEDZIOBRODY, a, e, Mon. 75, 595, 
fupfcrbdrtig. MIEDZIANOGÓRSKI , a, ie, od gór, gdzie 
się miedź dobywa, ^liipferlicr()nierf§. Mier. Mscr. MIEDZIA- 
NONOGl , a , ie , mający nogi miedziane, fupfetliii5ii3 , crj= 
fiipig. Oto miedzianonodzy cielcy ogniem parzą z no- 
zdrzy dyamentowych, aeripedes. Zebr. Ow. 165. MIE- 
DZIANY, a, e, Boh. medenny; Slov. medenni; Yitid. 
medenen • aereus , kruszcowy; (medini; Carn. nieden = 
mosiężny; Croat. niiden , mcden ; Z)a/. miden; Rug. rn^e- 
dni ; Bosn. mjeddeni aeneus , cupreusj ; Ross. MtjHbjTi ; 
Ecd. Mt;^tHi> ; miedziany, od miedzi, z miedzi, fiipicril , 
rim Supfcr, Siipfer = ; iSorah. 1. khoporowu ; Surab. 2. 
kuprowi, kuporowi; Yind. kuffrast, kufrou, kufrast, ko- 
tloYinski, bronzhen ; Croat. kufren; Carn. kufrast, ku- 
fręn , bakręn; Slav. bakreni). Miedziana kopalnia, (Carn. 
bakrishe). Maleńka miedziana tabliczka. Teat. 57. d, 49. 
Szczero miedziane bez żadnego pobielenia szelągi, były 
kowane dla ubóstwa. Star. Mon. A- 5. Rdza mieilziana, 
gryszpan. Urzed. 401. Miedziany sok, koperwas , Supfer- 
ttiaffer. Sienn. 265. Miedziana piana , miedziany wytrysk, 
miedziany kwiat, fos aeris , Supfertrcbcii , JlupfcrfĄaiim. 
Gdy w hutach wycieczoną miedź polewają zimna wodą , 
wyskakuje ta piana, jako ziarnka jaglane. Slesik. Ped. 



416. Miedziana mąka, Siipferbraun , Jieffclbraun , sława się 
na miedzi, gdy rozpaloną w wodę wraża, polvm z niej 
nóżką zajęczą zmiotą. Sienn. Wyk/. 'Zwonili na miedzia- 
nych "cymbalech. 1 Leop. 1 Par. 15,19. (na śpiżanych. 
3 Leop.). ■ — fig. Miedziany = kamienny, twardy, nieczuły, 
e^crcn, fteitiern , I;art, fii^Iloś. Kto co wskórać chce , trze- 
ba mieć miedziane czoło. Teat. 27, 89. Człowiek pra- 
wdziwie miedzianego czoła. Przestr. dOl. (bezczelnik). 
Miedziane , w troją miedź miał ten serce okowane , któ- 
ry naprzód nawą swą puścił się na morze. Birk. Krz. 
Kaw. 56. "iMlEDZlENlCA, y, z., Ecd. idt jwa , KysHima 
Mt404'bJLHaa , bie Śtipfcrfc^micbe. '.MIEDZIENMK , a, m., 
Uraec. ■/a).xon).a(JTrfi. \\. Sap. 15, 9. Jes. 41, 7. (kotlarz. 
Bibl. Od. blachę młotem gładzący, ib. Jes.), ber 6riar« 
Beiter, Siipferfcbmib ; Ross. M-fcAWKOBayŁ , Mt4HiiK^. — Mie- 
dzią handlujący, miedziennik Carn. bakręnar. — "g. Zwią- 
zał go dwoma łańcuchoma. Biidn. Jer. 52, 11, not. wła- 
ściwie: »"miedziennikoma. i (łańcuchami miedzianemi. 
BM. Gd), cberne J^etteii. (MIEDZINKA io/an., ob. Miodun- 
ka). "MIEDZIOGROMNY, a, e, poet., z miedzi ogromny 
odgłos wydający, metaIli[d)tonenb. Hucznej trąby brzękiem 
miedziogromnym. Zab. 2, 596. Nar. Szlachetnej waltorni 
brzęk ińiedziogromny. Nar. Dz. 3, 41. MIEDZIOKRUSZ, 
u, m, Jlnpfeniicfcl , kruszec arszenikowy, od koloru tak 
nazwany. Kluk. Kop. 2, 245. "MIEDZlbLITY, a, e, z mie- 
dzi lany, iipii Crj gejjoffcn, miedziany, cbErn, propr. et fig. 
Zamki królów miedziolite. Hor. 2, 200. Mus z miedzio- 
litej reki Wypuszcza na kogo chce drapieżne osęki. Hor. 
1, 158. Nur., Mon. 75, 593. 'MIEDZIOPŁAWNY, a, e, 
topiący miedź, fupfcrfdnnc^cnb. Miedziopławna huta Ross. 
M-t4»n.5aBii.TbnuH 338043. "MIEDZIORZEŻB.^. N. Pam. 3, 
517, ob. Kopersztych. 'MIEDZIOTARG , Ecrl. Mt4H0Ky- 
n.iiiiuc , Grace. -^a/.^oTiriaztwf , gdzie sie miedź przedaje, 
ber Jiiipfcrmarft. •MIEDZIOZIELONY, a, e, fiiptcrariiii , 
Yind. kotlounoselen. MIEDZISKO, a, n., miedź brzydka, 
liijalidicś ftiipfer. — '§. W kąsku jadła kryjesz wiszące 
miedziska , pendentia parvo aera nbo celas. Zebr. Ou: 
216.? MIEDZISTY, a. e, miedź w sobie mający, Yind. 
kufrast, kotlovinast; Ross. Mt40BaTblH ; flipfcrbnlticj. Mie- 
dzisty kamień, chalciles. Cn. Th., Plin. 37, 11. 

.MIEDZKA , i , ź., dem. nom. miedza , ctii flciiicr SRaiii. Tr. 
MIEDZNY, a, e, od miedzy, 3Jain = , ©raiijcii < ; Boh. me- 
znij; Jioss. Me^CBbiH ; n. p. Miedzne drzewo, na miedzy 
stojące drzewo, lenninali.<!. Cu. Th., Boh. meznik , mie- 
dzny kamień , kopiec ; Dal. messnik ■■ miedzny, ościenny 
sąsiad. 

MIEDŻNY, a, e, §. 1) od miedzi , miedzisly, fupfcrbnltiii. Ka- 
mień miedźny, cadmea, lapis ex quo fil aes. Macz. — 
^.2) Miedźny od miodu, mellarius. Mącz., ^*»pnig = . MIE- 
DŹNO adverb., n. p. Pilnie pszczoły robią, będzie mie- 
dźno albo miodowo, erit magna copia mdli.'!. Macz., Ło= 
iiiflrcid). '.MIEDŻWIEDŻ. Rej. Zw. 17 b, ob. Niedźwiedź. 

MIEDZY, .MIFJDZY praepos. , {Boh. mezy, (cf Boh. mezek, 
Yind. mefcg, meseksmuł, cf. mieszaniec); Slov. niedzi, 
mezy; Sorab. 1. mes; Sorub. 2. mafi; Yind. med, mei, 
miefama , vmiefs; Cain. med, mejd , mej, smejs ; Croat. 
med , mey , mcgyu , nieju , megy ; Slav. mediu ; Rag. 



MIEDZYBALCZE - Ml EDZ YK OSTNY. 



MIĘDZYKŁADKA - MIEDZYRZECZNY. 91 



mpglijii: Bosn. nioghju , u sriil ; Boss. MC*'4_y, mc"<kl ; 
(cf. /•>(■/. McaiAi.HT. średni, cocTOfiiui" MeHtjy 4ByMa Bemb- 
MH ; cf. Lat. meilius; Graec. uirrnr, nnu, jicrccii; Ger. 
mittcii, mit; hal. mezzo ; Anyls. mid; G0//1. mith; cf. Ind. 
madjama ; cf. miedza) ; śrzód , pośrzód ; z czwartym przy- 
padkiem na zapytanie dokąd? ad locum; z szóstym na 
zapylanie gdzie? in loco; jnnfdjcn ; fluf bic ^ragc niobiii? 
mit ticm Acciisat. ; niif bic ^ra^^e iro? mit bcm Instrumcn- 
tali. liozdaf między burzyciclów pieniądze. Gaz. Nar. 
i, 2G4. To lirabstwo idzie miedzy dwa kliny gór Py- 
rencjskich. Doter. 7. ?siżliby na dwór wyszedł między 
ludzie , powinien używać tego lekarstwa. Syr. 272. Je- 
szcze moje imię nie miajo szczę.ścia , mieścić się między 
tJum korrespondentów We Pana. Mon. 75, 185. Skry- 
tość tylko złości sprzyja, niech ja moralna nauka miedzy 
grzechy gfówne położy. Slas. Znmnj. 20. Między ziemi 
inajdziesz dobrego. Cn. Ad- 489. Czasem leż i między 
pokrzywami Ulia roście. Kosz. Cyc. 70. Będąc między 
m/otcm i kowadłem , wolałem łaski Pańskiej postradać , 
a niżeli na uczciwym szwankować. ]. Ossol. Mscr. 37. 
Miasta te miedzy strachem i nadzieją były. Fur. Uw. H 
h. Między strachem i nadzieją stoję. Pasł. Fid. 310. Po- 
trzeba mi sukien uczciwych, żebym sie przynajmniej miedzy 
ludźmi mógł pokazać. Teat. 14, 115. To jest sekret, 
który między nami tylko wiadomy być powinien. Teat. 
21. b, 13. Niech to będzie między nami. Teat. 28. b, 
89. Niech to się zostanie między nami. Ld. Miedzy 
nami mówiąc, nie znają się u nas na ludziach. Mon. 

66, 77. imłcr uit» iiefagt , im 35crtra!icii Tak między 

nami mówiąc, pan doktor może się nic poznał na cho- 
robie. Perz. Lek. 337. Wątpię , miedzy nami mówiąc, 
zęby cię Eliza kochała. Teat. 5. c, 49. — §. Z miedzy > 
z pomiędzy , n. ff? Z pomiędzy nich najwaleczniejszy, t. j. 
z grona ich, z liczby ich , a\ii i^rcr 3"^'. <"'» i^ffl SJiittC, 
aul ibrcm !0?ittcl; Vind. ismed, smed; Croal. zmed, zmegv. 
MIEDZYBALCZE, a, n., iutertignium. Cn. Th. (yitruv.'\, 
2), miejsce miedzy halkami. )\iod. , bcr 3ii-'il'4'C"raiim 3iiń< 
f(6crt bcti Salfcii'. MIĘDZYBOŻ, a, m., miasto w Podol- 
skim, w okolicy przedziwnie urodzajnej. Dykc. Geogr. 2, 
130, ciiie etabt iii ?ob. MIEBZYBRWIE, ia . «., Ross. 
MCHJjyOpOBie ; Graec. ro finy(irfQvov. Cn. Th., miejsce mie- 
dzy brwiami. Włod. , Per 3'i''l4Kiivcmm sirificii ben 3Iiigcti> 
Braiincii. MIEUZYCHÓD, a, m. , miasto w Poznańskim, 
po Niem. Sifitbaiim. Dykc. Geogr. 2, 136. "MIĘDZYCZA- 
SIE, ia , n. , czas między jedną a drugą chwilą upływa- 
jący, bic 3"'if*fn5cit ; Frd. Mo^joiacie. '.MIEDŻYDROŻE, 
a, »., średnia droga, bcr 3"-'iliiK>iil'£'ś!' iWitteltiJCg. A'. Patn. 
17, 233. MIĘDZYDUPIE, ia, «. , grobla, taras między 
półdupkami, perinoeum. Perz. Ci^r. 1, 176, bic 31rid)forI'C, 
ob. Międzyszew. MIEDZYFILARŻE , a, n. , Eccl. »ic«4.y- 
CTO.inie, inlercolummum, plac między fdary. Cn. Th., bet 
3n)ifd)enraiim jtinfcŁen ben (Saulcii; Ban. meghjuredje. 'mię- 
dzyrzedzie, tnterordinium. '.MIEDZYtitlRŻE, a, n, miej- 
sce miedzy górami, ciii Ort jiBift^cn Scrijeii; Ross. iie*To- 
pie. le^jyropie ; adj. międzygórny, Mea;ropiiu8, iie*4y- 
ropiiuii. '.MIEDZ YKDSTNY", a," e, będący między kościami. 
Ross. ■e*-4yK0CTHUH, iniiiftn ben Snó(^en Jefinblit^. 'MIĘ- 



DZYKŁADKA , i , 2. , Sloi'. medzokladka , medzostogka, 
pnrenlhesis, ob. Nawias. .MIEDZYKROK, u , m. , miejsce 
miedzy nogami,' bcr 3irii'd'ciiraiim jiriidicn ben Seincn. hrup. 
2, 157. 'MIEDZYKRUL, a, m., interre.t. Biel. 609, bet 
3iiii)[I)cnfihitg , ob. Bezkrólewie. MIEDZYKSIĘŻYCZNy', ob. 
.Międzymiesięczny. M1EDZYŁAZ, ęza, m., królewszczvzna 
w województwie Pomorskim. Dykc. Geogr. 2, 136, eiiie 
Starofłic. .MIEDZYLES, a, m, miasto w Podlaskim. Dykc. 
Geogr. 2, 1 dU", cinc etabt in %^o\>\i\ói. MIEDZYŁOPATCZE, 
a, )!., poohrzypczyzna. Cn. Th. , inlerscapiUum, Per 3Jaum 
jmiu^^en ben gdmlierbliittern ; Croat. jarek; Encl McajAoy- 
p.AMHK. 'MIE2DZY.MIEJSCE , a, n., inierimUum, plac mie- 
dzy jednem a drugiem miejscem, ber 3>rifdifnraiim, Ross. 
npoMOłKjTOK-b ; adj. npo.Me-/KyT04HUH. MIĘDZYMIESIĘCZNY, 
MIĘDZY'KSIĘŻYCZNY, a, e, mteraustris. Cn. Th.', Dudz. 
43, 5uń[d)eii 5uh'ii r^coiiotben , cbcr OTonbcn, Slov. mezyme- 
syćny. .Międzymiesięczny czas, międzymiesięcze , Rag. 
meghjumjesecje inierlunarium; Ross. Me"<K40Mtca>iie , Me- 
•/KHMtcHyie. 'MIEDZY.MIOT , a , m. , Ross. Me*40MeTie ; 
Slov. medzih^iilćka , prodhadzka , pr^dhadilelka inlerjectio, 
ob. Wykrzyknik. MlĘDZYMORSKl , a , ie , bimaris. Cn. 
Th-, Dudz. 43, dwumorski, 5nM)'d)cn jwcB 3);eeren gelcijcn; 
Croat. megyiinorccz. MIEDZY.MOKZE , a, n., ziemi plac 
wazki między dwójom morzem. Cn. Th., Eccl. iiconHOe 
MtCTO; [Yind. medmorje < wyspa), bic Sanbengc. Isthmus, 
ziemia wazka miedzy dwoma morzami leżąca. Wynv. Ge- 
ogr. 11., 'A'. Pam. 22, 21. MIĘDZYMURNY, a, e, inter- 
muralis. Cn. Th., Dudz. 43, 5iinf(icn ben SJaiiern bcftnblid). 
MIEDZYMURZE, a, n, pomoerium , Bug. racshjuprokópje, 
bcr 3ii'ii^ct; bcr 'J.^lnR 5iin!\licn ben fTutuern; Bih. mestiśte. 
MIĘDZYNUŻ.NY, a , e , 'jiinidłcn ben Seincn bcfinblid). Pla- 
neta Wenus panuje macicy u pań, i strojom ich miedzy- 
nożnym. Sienn. 480, ob. Międzykrok. MIĘDZYPIETRZE, 
a, n. , Archit. miejsce między jednym a drugim piętrem. 
Tr., bcr 3ti'il'd?fiiiMii"i 5n.nfd)cn ben śtptocrfen. .MIEDZY- 
PŁUC.NY, a, o, jirifdjcn ben tungcn bcftnblid). Błona mię- 
dzypłucna , mediastinum. Perz. Cyr. \, 41. '.MIEDZYPO- 
SEŁ , sła, m., Sloc. mezyposeł , iniernuncyusz. .MIĘDZY- 
RZECZE , a, n., MIĘDRYRZECZA, y. i, "termin geogra- 
ficzny, znaczy ziemię między rzekami położoną. Dykc. 
Geogr. 2, 136, cf Graec. tj fiiiTOTZOTauia , ein jnnfttcit 
Jliiifcn lictjcnber 8anbc?ftri(^ ; Ross. et Eccl. Me;K40ptqic, 
cpe4optMie, 3e.łua, hOTopaa jc/Kiitt, Mea;4y 4B.VMa ptnaMH. 
— Na tej międzyrzeczy syielkie imiona dziedziczy. Pot. 
.Arg. 352. ztąd .MIĘDZYRZECZ, a, m, imię różnych miast: 
1. Międzyrzecz, Interamna, lub jlA'i/t'rerHw w VVołyńskim. 
Dykc. Geogr. 2, 136, cinc Stabt in SSolbunien. 2. Mię- 
dzyrzecz, po Niem. 2Kcfcrib, w Poznańskim, leży nad dwie- 
ma rzeczkami, ib. 5. Miasto w Kijowskim nad brzegiem 
Rosi. ih., einc Stabt in ber SSinnioPfdiatt Jlijom. 4. Mia- 
sto w Podlaskim, ib., cinc Stabt in '].UibIad!icn. Są i inne 
w Polszczę małe tego imienia miasta; w Trockim jest 
starostwo tegoż imienia, ib. .MIEDZYRZECZKA , i , i., 
miasto w Kijowskim. Dykc. Geogr. 2, 156, cinc Stabt im 
Sijoroilicn. .MIEDZYRZECZNY, a, e, między rzekami le- 
żący, jirififcen JliiiTen liegcnb. Z miasta miedzyrzecznego. 
Budn. Deut. 25, 4. (z Mezopotamii. Bibl. Gd.)'. MIĘDZY- 

12' 



92 



M I E D Z Y R Z E D Z 1 E - MIEJSCE. 



MIEJSCE, 



RZĘDZIE, MIEDZYSŁLTIE, ob. Międzyfilarze. MIĘDZY- 
ŚWiEClE, ia,'n. , iritennundta. Cn.'Th., WioŁ, Me 3n?i' 
ficnroelt, 3iińf(Łcnr(:umc \m&m ben iSeltfprpcrn. MIĘDZY- 
SZEW, szwu, m., perinoeum. Krup. % ii, ob. Miedzyiiu- 
pie. MIĘDZYWALE , a , n. , miejsce między podwójnemi 
waJami, ber 3n)ifścnraiiin jtrifdien roprcltcii SćiUtn. Tr. MIE- 
DZYWODNY, a, e, cf. miedzyrzeczny, jirilcbeit tm JBaifcr 
lie^fiib. Miaslo miedzywodne. Morszt. '9. MIEDZYWSCHO- 
DM, ia, ie, ku wschodowi mieszkający, gcgen Tften mb-- 
nctib. Slarzy historykowie wszystkie narody pófnocne i 
miedzywschodnie ScYlami i Sarmatami za jedno zwali. 
Stryjk. lOo. MIĘDZYŻEBEP.NY, a, e, bedacy między że- 
brami, jmiitfceii ben Sibten befinMiii); Boss. Me/K4.vpe6epHUH. 
"MIEDZYZIEMNY, a, e, śrzodziemny, niiielldnbi)c^. Dzieli 
Euiope od południa morze międzyziemne. Gwagn. i. Sy- 
dończykowie i Tyryjczykowie byli najsławniejsi żeglarze 
dla przyleg/ości morza międzyziemnego.. Sliyjk. 14. Ucean 
międzyzii-niny. lot. Syi 308. MIĘDZYZYLE, a, n., miej- 
sce' niiedzy dwiema żyłami, ber 3n.nftbcnranin juńlcfccn jifeo- 
en 21bcrn. Tr. 

•MIEGOĆ, 'MIGOC. (qu. V.), i, i, wilgoć, bie Scut^tigfeit. 
Ryme miewa bydlę z zbytniej miegoci powietrza. Cresc. 
552. Gdy kołami słońce ocyrklowane , znaczy migod. 
Haur. Sk. 101. Jeśli czasu siania ziemia bardzo sucha, 
tam nasienie lepiej będzie leżało, niżli w skrzyni, zwła- 
szcza będzieli pot\m jaka miegoć. Cresc. 155. 'MIEGO- 
TiNY, a,'e, wilgotny, fcudjt, {distg. niigotnyi. Pod owcami 
ma być sucho , bowiem miegotne 'stanie nie tylko ich 
wełnę psuje, ale też i kopyta chropawe czyni. Cresc. 556. 
Pastwiska owcom najpożyteczniejsze na suchych łąkach, 
ale miegotne miejsca są im niezdrowe, ib. 556. Owoc 
czasu pogodnego zbierany, smaczniejszy bywa, niż ten, 
który bywa zbieran czasu miegotnego , albo gdy ma być 
deszcz. Cresc. 616. Owcze mięso nie dobrego smaku, 
bowiem bardzo miegotne. ib. 563. MIEGOCE sie, MIE- 
GOTAC Sie, MIEKCIĆ sie, ob. Migotać. 

MIEJSCE, MIESCE, 'MIEStCE , a, n., Boh. misto , demin. 
mjstećko; Slov. mesto ; Sorab. 1. miesto , mezto; Sorab. 
2. mesto {ob. Miasto subst. et adv.); Cani. meslu ; Yiiid. 
meslje , mestu , mestouje, slant ; Croat. raezlo , meszto ; 
Bosn. misto, mjesto; Hag. mjesto , misto; fioss. JitcTO, 
jitcTeMKO, (cf. miasteczko); Eccl. Mtcio okolica, cf. Graec. 
fifdTÓc plenus, referlus). J. Kchan. chce, żeby pisać mie- 
sce , wyraźnie dodając, nie podoba mi się miejsce, jak 
piszą. Nuw. Char. Mieśce. Sk. kaz. 59. , Herb. Stel. 6-i. 
Na mieścu zwykłym. Papr. Hyc. Miestce. 1 Leop. Juan. 
20, 7. Derwiit iniesce a rerbo jest Durich i, 53, nam 
miejsce locus est, ubi quidquam consistil. Yarro 4, 2. — 
§. 1. Miejsce, na którym co jest, abo być ma, ter Crt, 
bie ©telle. W gospodarstwie wszelakiej rzeczy trzeba mieć 
{lewne miejsce i schowanie. Pelr. Ek. 15., Ross. BJitcTH- 
Jiime, [ob. Wmieścić siej. Każda rzecz miejsce swoje ma 
mieć, i na swoBn miejscu leżeć. J^elr. Ek. 15. Na sło- 
wo komenderującego szczotki na miejsca ! puszkarze wyj- 
mują z kanału armaty szczotki, które zostają w ręku po- 
mocników. Jak. Art. 1, 410. Ujźrzał prześcieradła zwi- 
nione na jedno miestce. 1 Leop. Joan. 20, 7. Idźcie na 



swoje miejsca ! Teat. 12. b, 117. Na miejsca! do porząd- 
ku'. — Miejsce potrzebne, sekretne < potrzeba, sekret, 
dwór, ganek. — Miejsce ścinania, ber iRiitrlaC, Carn. 
mertvishe. — (NB. na wyrażenie wyobrażenia miejscowego, 
służy w Polskim zakończenie na-sAo, a z Ross. - isłcse, 
n. p. bojowisko, boisko, bojsko < miejsce bicia; pobojo- 
wisko" miejsce bitwy; obozowisko = miejsce obozu; uro- 
czysko, uroczy.^zcze = miejsce 'roku, 'zroku, termin, meta, 
granicaj. Płaca od miejsca, od stanowiska, miejscowe 
Yind. meslifhnia, Slanbgelb. Na jednym miejscu, na miej- 
scu, ouf einer Stelle. Na jednym miejscu (leżąc) i kamień 
obrasta. Jabł. Ei. 175. Na miejscu kamyk mchem obra- 
sta, liys. Ad. 42. oppos. kamień często poruszany, mchem 
nie obroście. Cn. Ad. 530. częsta miejsc odmiana , nie- 
pożyteczna ; Ymd. gosta slushba, riedka fuknja. Godziny 
jednej na miejscu posiedzieć nie możesz. Teat. 14. d, 5. 
Biegun, wszędybył, miejsca nie zagrzeje. Rys. .Ad. 48, 
Slov. nikde ne ma mesta; Croat. nigder dugo. Nigdy dłu- 
go fortuna miejsca nie zagrzeje. Zawsze w obrotach, za- 
wsze mieni swe koleje. Min. Byt. 5, 104. Niewieście 
potrzeba na miejscu w domu siedzieć. Petr. Ek. 6. spo- 
kojnie, iiuf eineni glerfe. Ja się dziś mam prezentować 
w miejscu pańskim, a sukien uczciwych nie mam. Teat. 
36, 25, (na pokojach). Miejsce, nie rozum odmieniają, 
Którzy za morze biegają. Fund. 81, (coelum, non animum 
mutant. Horat.). Slov. Prov. Ani ohńa ne ma, ani mesta; 
i ognia i miejsca nie ma. Łokieć na miejscu kosztuje 
połowę mniej. Gosi. Gor. 113. t. j. na miejscu, gdzie tę 
materyą robią, aiif ber Stelle, an bem Crte, irct ber 3f"9 
gemncbt mirb. Na miejscu, w domu, nuf Trt unb Stellf. 
Jak sie z końmi w drodze, i na 'miejscu gnarować. Haur. 
Ek. 149. Został na miejscu, zabitym został gdzie był, 
poległ , er ifr getltekn , ift ai:f bem fince gebliebcn. Chry- 
stus umarł miasto nas, i na miejscu nas. Salin. 4, 238. 
na naszym miejscu, za nas, zastępując nas, on iinfrer 
Stnit. Odyniec rozdrażniony. Gdy nie po miejscu ręką 
strzelecką trafiony. l'ot. Aig. 481. nie po należytym miej- 
scu. Tak niegodziwa droga , że ani z miejsca ruszyć sie 
nie można , mnii fcmint iiiriH rrn ber Stelle. Z miejsca na 
miejsce, injn ciner Stelle jur anbern. Łasica dzieci swoje 
młode z miejsca na miejsce jirzenosi, aby ich nie zna- 
leziono. Sienn. 286. Fatalnym dla kraju zrządzeniem prze- 
nosiły się tylko domowe kieski z miejsca na miejsce. Aar. 
Hst. 4, 2.")7. Miejscami adv. , Boh. mjstem , misty, onde 
i onde; Ross. no.MtciHO; (cf. czasami), gdzie niegdzie, nn 
manciłcn Stetlen , tier unb bort. Miejscami dobra droga, 
miejscami najniegodziwsza. — g. Miejsce = co się znajduje 
w jakim położeniu, Certer. Miasta, wsie, miasteczka, 
wszystko lo są miejsca, (cf. Boss. nOMtcTHbift possessyo- 
nat, no.MtcTbC, noMtcTŁHue dobro nieruchome). Obronne 
miejsca. Miejsca święte, lub uprzywilejowane. Mon. 76, 
562. Którzy sie sami zabijają, na świeconych miejscach 
chowani być nie maja. Szczerb. Sax. 392. (na cmentarzach, 
w kościołach). — |. Miejsce = położenie części ziemi, na 
której się co znajduje, bie 8age titi Crts. Hetman, który 
się nie zna na miejscach, nic może się zwać rozumnym. 
Lub. Boz. 557. Wielka pomoc zwycięstwa jest miejsce. 



MIEJSCE. 



MIEJSCOPIS - MIEJSKI. 



95 



Warg. Cez. 221. lokalność. — §. Miejsce > miejsce próżne, 
plac, w którym sic co znajdować ItiL mieścić może, 'rum, 
licr iRoiim, ber flac; Vind. preslor, prostor, (cf. przestwór); 
Croat. proztor ; Hoss. utcTO, npocTpaHCTiiO ; {oppos. 6e3- 
MtcTie brak miejsca; adj. ócsm-Łcthuh). Mamy lu wszyscy 
miejsca dosyć. Ld., (zmieścimy się). Ubecność boga ża- 
dnym się miejscem nic zamyka. Sk. Kaz. 59. (nieokreślo- 
ny, wszędybylny). — fug. Dać komu miejsce, powolnym 
być , ucho dawać , 3f?aum %ńm. Słowom jego miejsca 
dali. Zbil. Dr. li i. t. j. wys/ucbali go , flc gabcti ibm @e- 
^or. Daj miejsce rozumowi. Teat. 52. d, 111. Odpuść 
mi, ale prawda musi mieć swe miejsce. Gorn. Dw. 280. 
Jeśli dziś usituchasz ludu twego, a pofolgujesz mu, a 
dasz miejsce prośbie ich, a będziesz do nich mówił ła- 
godnie, będziesz je miał sługami. 1 Leop. 3 fieg. 12, 7. 
Posłuchaj mię , niech ma miejsce i wagę prośba moja. 
ib. Jer. 37, 19. Ubogi jeśli rzekł co mądrze, pewnie 
nie dano temu miejsca. Diui. Fost. 290. Mąż Ickkowierny 
słowom zdradliwym żony dał miejsce, i nie wysłuchawszy 
młodzieńca , potępił go. Sk. Zyw. 322. Jeślim godzien, 
że mię naśladować, I miejsce memu chcesz dać przykła- 
dowi. .. . P. Kchan. Jer. 118. Wojsko, Torloze wziąwszy, 
miejsce dało Zimie, i roku nowego czekało. i6 5. (t. j. 
ustępowało zimiej. Miejsce mieć, fig., Diaiim fiinbcn, cincn 
^^tlaj ftnbfii, flaf ^abcn. Senatorowie przy boku króle- 
wskim, mają na sejmach miejsce i głos. Boler. 3, ł-ł. 
(zasiadają). Płacze , żałości , ciężkie narzekania , Miejsca 
nie mają u niej, ni słuchania. Pait. Fid. 22. Cnota wszę- 
dy ma miejsce. Zegl. Ad. 38. (cf. dobremu wszędy do- 
brze). Cnota, pokora, nie ma miejsca u dwora. Zegl. 
Ad. 36. Siła rzeczy prawo dopuszcza , któreby same w 
sobie miejsca mieć nie miały. Szczerb. Snx. 206. (nie go- 
dziłyby sic). riadzili mu, żeby tego nieprzyjaciela, albo 
zabić kazał, albo jakokolwiek z miejsca ruszył. Warg. 
Wal. 116. t. j. oddalił, na bok uchylił, aiif bic Seitc 
f(^affcn. Litość bierze miejsce pomieszania w jej sercu. 
Teal. 18, 103. (zastępuje). — Miejsce wyznaczone, wzglę- 
dem porządku, godności, poważania ■- ranga, bte ©tclIc, 
ber ^łlac, ber rrbniinj nad). Miał u stołu bardzo nizkie 
miejsce. Kiądz. 21 1. Kłócić się o miejsce, o pierwszeń- 
stwo, {lioas. MtcTiiiitaTbca, subst. MtcTiiiiiiecTBO sprzecza- 
nie się o miejsce). Ludzie wyższe miejsce dali rzeczom 
potrzebnym , niźli rzeczom na schwał dobrym, (iorn. Sen. 
165. Nie to mię obraża, że cnocie po rozkoszy dajecie 
miejsce , ale to , że ja na sztych kładziecie z rozkoszą. 
16. 229. ■ — Ali!er Ja z miejsca mego wnoszę, żeby tego 
pozbyć się ciężaru. Zab. 15, 281. Trcb., t j. ja z mojej 
strony, ile do mnie , id) fiir meiiicn titil. — §. Miejsce . 
lunkcya, urząd etc, bic Simction, baś 3Imt, bic ©telle, bic 
man bcfleiPet. Nie miejsce rneża , ale mąż miejsce zdobić 
ma. Cn. Ad. 621. Nie miejsce szuka głowy, ale głowa 
miejsca. Hys. Ad. 45, aliter służba , ci)i ?ieii|t , Uiiterfom' 
men. Jak się odprawisz od pani swojej, tedy masz miej- 
sce u mnie. Teat. 50. b, 62. W domu moim na zawsze 
miejsce ci dać przyrzekam. Teat. 2. c, 4-5. Idź precz z 
mego domu. nie masz u mnie miejsca. Tent. 11. c, 21. 
(straciłeś służbę). — .Allegor. Na chrzcie każdy przysiągł, 



wszystkim tym rzeczom miejsce u siebie wypowiedzieć, 
a pokój dać, któreby się .szatanowi podobały, hnsz. Lor. 
62. — fj. Miejsce ! legowisko zwierzęcia , fie f agerfteHf, 
baśtager cineś IbierśS. Amoniakiem miejsca, abo tylko brzegi 
pieleszów , w których się bestye przechowują , skropisz, 
precz uciekają. Syr. 219. Zająca często z miejsca, sko- 
ro ich zajusza , W polu na rącze charty ogarzy ()orijszą. 
Poi. Pocz. 501. — §. 2. Miejsce po dziecięciu ze sznu- 
rem, co WYchudzi |in |)orodzeniu płodu, secundinae. Kirch. 
Anat. 72, bie iJiacfctjebiirt. Placek czyli miejsce, jest płaska 
i okrągła część, która się najduje w samym spodzie ma- 
cicy. Wejch. Anat. 105. Iluleści i zapaleniu niewieścich 
miejsc. Urzed. 150. MIEJSCOPIS, a, m., opisujący miej- 
sca, topograf, ber Ipppgrnrb, Ei-cl. MtcTOonHcaiejb. MIEJ- 
SCOPISMO, a, n , liuss. Mtcroonucaiiie, topografia. 'MIEJ- 
SCOPISKI, a, le, Hoss. MbcrooniicaTe.ibHuri, topograficzny. 
MIEJSCOWY, a, e, od miejsca, łJoh. mistny; Slov. me- 
stownj ; Sorab. 1. meztownu; Hoss. et Eccl. MtcTiiuif, 
HaMtcTHUii ; CTtS < , ortlic^ , ben Crt bclanflenb. Choroby 
miejscowe, które w tym samym miejscu przyczynę swoje 
mają, w którym się znajdują. Krup. o, 7. Stosować się 
potrzeba do miejscowych zwyczajów. Xiadz. 69. Poszczuje 
miejscowego zająca ; lecz że charty już znużone , rnusiał 
go pościgać dłużej. Pot. focz. 501. t. j. z miejsca , z le- 
gowiska, mi feinem Saijer. — Ze prawie po wszystkich 
narodach prowincye, stany, miasta, kompanie, mają swoje 
od praw powszeclinych excepcye, takowe prawa raunicy- 
palnemi albo miejscowemi nazywamy. Ostr. Pr. Cyw. 1, 8. 
Miejscowa jurysdykcya Boh. sydelne prawo. Miejscowy 
rządca Ross. MtcTOHaiia.ihiiHK^B. Miejscowe wino. T;-., kra- 
jowe, ['anblUCill. — (ń-um. .Miejscowy 'spadek. Tr.-.Loralis, 
Slov. mestowcc. MIEJSKI, MIESKI , a, ie , od miasta. 
Stnbt = ; Bo/ł. rneslsky ; 67wy. mestski , mestsky ; Sorab. 1. 
mestźanski, pomestźanski ; Carn. meistne, meistni; Vind. 
mesten , mieslen, miestaun, miestni; Croat. varaski, pur- 
garszki; Dal gradzki : llung. varosi , pólgari ; Stuv. \3- 
roshki ; Ross. rt Erc.l. rpajchiil , ri)po4CKiri , ropojOBUi, 
(cf. gród). Miejskie mury, {\'ind. mestni sidi, bofhtia, 
mostnu sidouJ2, obsidjej. Chleb pszeniczny z śrzedniej 
mąki, nie do czysta wypyllowanej , miejskim abo kupie- 
ckim mianujemy. Sgr. 950, Stabtbrrt; (cf. królewski, pań- 
ski). Miejska przyjaźń, konwi na piwo, a różna na pie- 
czenia nie bronić. Ihjs. Ad. 40. .Miejskiej przyjaźni, wier- 
nej miłości, przewozu we krę musi przypłacić, ib. 41. 
(cf. mieszczański). Miejski sługa, woźny miejski, ceklarz. 
Cn. Th., (60/i. holomek; Sluv. radnj slużchnjk; \'uid. mie- 
stni hlapez, miestni flilusliaunik , vapot, berizh ; Hung. 
Y.iros szolgaja ; Hoss. paacuibuiHKt , npHCTaBi, 06. Przy- 
staw). Miejskie sprawy = cywilne , n. p. Miejska sprawa, 
actio cirilis, dlatego tak jest nazwana , że tak aktor, jako 
i pozwany i przed skargą i w skargę, i po skardze, mie- 
szczaiiy zostają. Szczerb. Sa.t. 4. , tb. 520. Więźniowie o 
sprawy miejskie i długi. Star. lhv 20. — Wieniec miej- 
ski = obywatelski , bic Śiirtłerfrcne , był u Rzymian w wiel- 
kidj uczciwości , choć z dębowego a wierzbowego gałęzią 
upleciony; sąsiad sąsiadowi, od niego w potrzebie jakiej 
ratowany, dawał go. Dudn. .ipophi. 87., Warg. Wat. 60. 



94 



MIEKCZYG - MIEKCZEĆ. 



MIEKCZENIE - MIĘKKI. 



— Miejskie subst. 'miejskie prawo, Boh. mcstke prawo; 
Eoss. ropo4CKoe npaeo ; iai Stabłrcdit. Miejskie prawo, 
które każde miasto sobie ku używaniu własnemu posta- 
nowi/o, jako prawo Magdeburskie, którego nasze miasta 
używają. Sax. Porz. 4. — nliter Miejskie, prawo miej- 
skie, prawo pod którym mieszczanin w mieście mieszka, 
baś Siirflcrredjt; Sorab. 2. bergarstwo; Yind. miestna, mc- 
mestauna praviza, mestne praude; Hag. gradjanstvo; Bosn. 
graghjanstvo, pucjanstvo; Hoss. M-tiu.ancKOO npauo. Miej- 
skie prawo , któremu wszyscy, którzy w murze siedzą, 
jednaiio podlegli. Szczerb. Sax. 401. Nic była w te cza- 
sy Etrurya do miejskiego naszego przypuszczona. Warg. 
Wal. 154-. Konną sJużlię im odjęli, miejskie też wzięli. 
ib. 65. (]a^ korpus olTicerów przysiągł na miejskie, ^jui. 
Nar. i, 1 52. — alilcr Miejskie • wkupno do miasta. Cn. 
Tli., bic łioftcn beż Siirflcrrcc^t^. — §. Miejskie, po miej- 
sku adv. , ftdbtifd), Iiiirgerlid) ; Ross. no ropo^chy. 

Pochodź, mieście, domieścid, namieścić , obnieścić, po- 
mieścić, przemieście, przijmieśdć , rozmieścili, umieścić, 
wmieście, zmieścić, namiestnik, namiestnictwo, namiestni- 
czy. 2. mieszkać, mieszkiwnć , domieszkać , namieakać, 
mieszkanie, mieszkanka; omieszka, omieszkawać, omieszkać, 
obmieszkiwać , pomieszkać, pomieszkanie, przemieszkać, za- 
mieszkać, zamieszka, zmieszkać. 3. miasto, miastko, mia- 
steczko, mieścina, mieścinka , mieścisko; zamiast, natych- 
miast, dotychmiast, odtychmiast ; przedmieście, przedmieszcza- 
nin, przedmiejski ; mieszczanin, micszczak, mieszczanek, mie- 
szczaninck, mieszczański , mieszczaństwo, mieszczanka, mie- 
szczka. — 'g. mścić, mściciel, zemścić, pomścić, zcmsla, pomsta. 
MIEKCZYG, yf, y, cz. niedok. , zmiękczyć, umiękczyd dok., 
Boh. mekcili , zmekciti , obmekeili, obmekćowati ; Surab. 
4. womechczschem ; Carn. m.eshkam, mezhim, mciizliam; 
yind. vmehkuvati, omezhiti; Croat. mclichati, mebkcham, 
mehkotim ; Raij. mekotiti, mekscjatti, omekscjutti , omek- 
scjavati; Bosn. mekscjati; f//«?i.(/. !:igyatanni , cf. łagodzić); 
Boss. et Eccl. MmiiiiTi. , eMar'!im., CMariiaTE , y»iai''i"Ti>, 
yninriarb, iiSMariiaio; fcf. Graec. ;ialny.uw) ; zmiękczać, 
miękkim czynić, propr. eifig., v>(id} matf^cii, enueiicii. 
Łobodę przyłożyć na twardość albo na gruzłe, tedy mięk- 
czy, i ból uśmierza. Spicz. 10. Próśb, gniewu, łez na- 
■wetem , miekcząc go, U7.yvvał, Ale cóż, gdy na wszyst- 
ko głuchym zawsze bywał. Tea!. A5. b, 16. Juzem ją 
zaczynał miekczyć; serce jej skłaniało się ku polituwaisiu. 
ib. 57, 24. Przestań mie miekczyć dowodami przywią- 
zania swego. Teat. 50. c, 114. Uparlych żydów Piotr 
miękczy cudami i mądremi wywodami. Groch. W.Si. Mięk- 
czący hoss. ManiHTe.ibHuii. MIEKCZYĆ się recipr., ■■ MIEK- 
CZEĆ , ał, eje, ueutr. niedok.' MIĘKN.\Ć jednoll., zmię- 
knąć, zmiękczeć dok., Boh. mekceti, meknauti, zmeknauti; 
Sion. meknu; Sorab. i. womaknu; Croat. maknem; Hung. 
meglagyulok; Ross. tiHKHyTi, mnmiiTb; ŁYc/. wanitio, Mar- 
KOTtlo, JiarKHj; Graec. tialayl^o/ira; miękkim się stawać, 
propr. ei jig., ineid; roerbcti, gciinbe lucrbcii, nm\4i tDerbcn, 
ftd) cnuciĄcil laffeit. Twarde dęby, srogie skały. Zmiękczy- 
łyby się, i łzy wypuszczały. Past. Fid. 20. Juz się zmiękcz, 
już się nasyć, "przecz przyczyniasz męki? Ba'rdz. frag. 
50(3. Biada tym, którzy jak twarda opoka Nie zmiękczą 



się, ani im łza nie padnie z oka. Teat. 44, 31. Trybu 
się oduczyli zmiękczeni dawnego, Zwolna się przyuczywszy 
Egipskiej swobodzie. Bardz. Luk. 16. (rozpieszczeni, znie- 
wieściali;. Patrząc na niego , serce mi mięknieje. Teat. 
2, 127. Bars. Duszę masz nieokrutną, i czyniąca pię- 
knie , Która nad przypadkami nieszczęśliwych raieknie. 
Tręb. S. M. 132. Na honor! widzę, już cały miekne, 
Na te przymioty i wdzięki piękne. Teat. 56. d, 21. "roz- 
tapiam się, rozpływam, jak wosk, jak masło na słońcu. 
MIEKCZEME, ia, n., subst. verb., zmiękczanie, zmiękcze- 
nie, ba? 3Bcid;mac^cil , gnueic^en. Kupcy rzeczy zmiękcze- 
niu animuszów służących , do P.elgów nie mitją przywo- 
zić. Warg. Gez. 2, (rozpieszczenie , złagodzenie). MIEK- 
GZYCIEL, a, hi., Cn. Th., miekczacy, zmiękczający, fcr 
enocii^cr, m ctnm§ mńi) ma^t." MIĘKCZYCIELKA,' i, z., 
bic griticiflicrinit. MIĘKINY, in, plur., słodziny, otręby, czyli 
plewy drobne ze zboża, Yind. mezhine; Eccl. ocŁbkh, oipy- 
6bi ; Ross. MHKiiBa , jarłc .Ciulfcn imb ©preu. Miękiny, które 
z prosa otłukanego odchodzą. Syr. 1006. Kiedy się prosa 
rodzą , jagły tłuc , i miękiny chować dla świni. Zaw. Gosp., 
Haur. Kk. 73. — g. Spissamentum, treść, drożdże, mię- 
kiny i wszelakie ostatki z wyżętych a wybitych rzeczy. 
Macz., gąszcz, bicfcr ©aj, 23m}. MIĘKISZ, a, m., dolna 
wisząca część ucha. Tr., jeżyk uszny, bou O^rlafpc^eil. — 
§. Miękisz pozostały po wyciśnionej miękko ugotowanej 
rzepie. Kluk. Dykc. 1, 78, miękki gąszcz, miękiny; cf. Rag. 
mekotla , mecfna , mehscina pulpa; Ross. MaKHuix, iraKii- 
lueni : o.śrzodka clileba, miesistość owocu, brzusiec pal- 
ców. — Ji. W górn. Miękisz, mydłak, ziemia przyboczna 
rudzie, do niej podobna, z lvm wszystkiem nie jest ru- 
dą. Oi. Żel. 80, ©cifetierbc. 'MIĘKKAWY, a, e, MIĘK- 
KAWO adu. , nieco miękki , Ross. MarKonaTuH , mcicfllidit, 
i3lci(i))ailt IDCit^i. Pęcherzykowata nabrzmiałość miękkawo 
uczuć sie daje. Perz.Cyr. 3, 145, cf. pulchny. MIEK- 
KAWOŚG ści, 2, Ross. jiarKOBarocTb. MIĘKKI, MIĘTKI, 
a, ie, {Bob. meky, mekky, źjdky; Sorab. 2. męki; Sorab. 
1. inechki, injechki, miachki; Yind. mehak, miehek, me- 
uk, mehzhmu, mejhak, mekak; Garn. mehk, mekak, me- 
kiifhn ; Croat. mehkek ; Dal. mekahan , niek ; Rag. mek, 
me(;k , inókahan ; Slav. mekan ; Rosn. męki , mekahan 
Ross. Mandii , Jiaroi;^; cf Graec. iialnx(i4', cf. mknąć, 
mgnąć; cf Germ. fdjillicgen ; Dan. myg;cf Rabb. -Tjmolle); 
nielwardy, iitcicl). Wszelkie ciało, które mierną siłą zna- 
cznie ściśiiione być może, nazywa się miękkim. Hub. Mech. 
250. Gdy nie trzeba znacznej siły na rozdzielenie czą- 
stek jakiego ciała, to ciało nazywamy miękkim. Rag. Doś. 
1, 66. Miekkiemi częściami ciała są: chrząstki, myszki, 
żyły suche , wieży, błony, błonki i wnętrzności. Perz. Cyr. 
1, 13. Drzewa mietkie, składające się z żyłek miętkich, 
rzadkich, białych , takie są olszyna , leszczyna , wierzbina, 
lipina, topolina. Jak. Art. 1, 66. Jasion, buk, kasztan, 
jodła, sosna, liczą się między gatunkami miętkiego drze- 
wa. Jak. Art. 3, 152. Na rogaciznie najpodlejsza skóra 
biała , bowiem bywa najmiękczejsza. Cresc. 548. Wody 
miękkie: deszczowe, śnieżne, rzeczne, jeziorne. Hub. 
wit. 120, itieidjc* 5Saffer. — 7'ra«.'!/. et fig. Łagodny, ła- 
skawy, miękki, cichy. Cn. Ad. 419, roeii^, gflinbe; (cf. 



MIĘKKO - MIEKKOSERCY. 



MIEKKOSKOIiUPY - MIELIZNA. 



95 



dobry jak lato); Eccl. MHrKOHpaBHUH, 4o6pOHpaBHUH. Cha- 
rakter miękki Hons. MHiKOHpaBJe. Na końcu każdego obja- 
du , taka bywa miętka, jak masło. Teat. 8. c, 46. Min- 
daka Strojnat zabiJ, a państwo Litewskie osiadł; wszakże 
nie miękczejszym ten stawił sie clirześeianom. Krom. 272. 

— g. Miękki ■ delikatny, mi/y, belifat, jart, lieblidj. Głos 
jej miekszy i wdzięczniejszy zniewalające wydawał odgło- 
sy. We/y. Marm. 1)6. Prawile predzt'j w ludzie wiec wmó- 
wiemy, Kiedy rym miękki dnda jej wdzięczności. /'. Kchan. 
Jer. 2. Nie widać w niej było układności miękkiej, nie- 
butnej , którą miłość naslarcza. Zah. H, 87. Hias. Od 
miękkiej młodości mojej. Aqu. Mscr. — g. Miękki = pie- 
szczony, delikatny, z przygana ; zniewies'ciały, niemezki, 
jdrtlit^, iDcid', ircidtlid; ; Ecil. jdiikocthuh , ci-ictcmoeiibi ; 
Hoti. HtżKHUH. Człowiek miękki, Ilug. mekopuliza; Carn. 
raekush, mekushnek ; Sorab. 1. meclikliwcz. Miękkim, 
pieszczonym być Eccl. jacKOcepACTBoaaiŁ. .Miękkie ko- 
biety krzyki boleści wydały. Mężczyzny chociaż twardsze, 
łzy wylewały. Prtyb. Luz. 156. Pieszczone dziecię miękka 
matka w płaczu tuli. ib. 48. Prosił młody Leszek , aby 
go więcej w miękkim białycligłów towarzystwie nie trzy- 
mano. Xar. Hst. 4, HG. Pizymianie obrzydzili sobie na- 
koniec Grecki język, jakoby niewieści i miętki. Sk. Dz. 
32. Dusze mielkie rozkosz cnocie przekładają. Jabi. Tel. 
46. — §. Miękkie szatv, abo jedwabne , mężczyźnie za 
hańbę przyczytają. Erai Ob. B. MIĘKKO, .MIĘTKO adv.. 
Miekczej compar., (Duli. męko, mekce); ircid). Ty śpisz 
miękko na miękkim materacu. Bardz. Luk. 18o. Miękko 
spał, kto na ławie cała noc przespał. Cn. .Ad. 126. [be- 
ne dormit, qui non senlit, ijuarn mnie dormiat; czego zgoła 
nie czujemy, na to się nic nie skarżemy). — Morał. Upo- 
mniał go niietko i łaskawie. Sk. Dz. 648, łagodnie, fanft. 

— g. Abusic. Miękko ■ zniewieściale , pieszczenie, Ross. 
utwHO , n'Cid)lid). Z młodych lat nie chowaj dzieci mięk- 
ko , Niech przywyka synaczek niewczasom. Opal. Sat. o. 
Miękko żyją , to na toż samo wychodzi , jak gdyby mó- 
wili, że źle żyją. l'ilck. Sen. list. 2, 55ii. "MIEKKOLI- 
CZNY, a, e, n. p. Mało pomogą Muzy miekkoliczne, Kie- 
dy Kupidynowe dochodzą strzały sereotyczne. Zimor. Siei. 
274. lica miękkiego, lueidjtuanijtij. MIEKKO.NOGI, a, ie, 
mollipes. Ci<\ Div. 1, 9, roeiifugig. Cn. Th., Sorab. i. 
mjcchknlinohawcz; Croal. mehkonog, nogoniehkek. MIEK- 
KOItEKI, a , ie , delikalnycli reku, mil jaileil CiillDCII. Tr. 
MIĘKKOŚĆ, MIĘTKOŚC,' śei,"z., (fio/i. mekost; Vind. 
mehkota, mehkust, mehkoba, inezheunost; Carn. meliku- 
shnost, mehkust, iiielikóla , mehkóba ; Bosn. mekola , 
mekahnost; Bat/, mekós , mekscFna , mekola, meka- 
knos ; Croat. meiikócha; Dal. mekola, mekoszl , mek- 
china ; Sorab. i. miechkofcż; /?us.'>. mhihoctl ; Eccl. uiK%- 
KOTA: cf. Graec. udhcy.ózr^ii; oppos. tsvardość , propr. et 
irąnsl. Mc SSeii^e , Me ©eidt^eit , Me Scidilid-feit ; cl", znie- 
wieściałość, pieszczoność, papinkowatość, Sorab. 1. rnech- 
kliwcztwo ; fiag. mekuhnos , mekopulnos; Eccl. el Hoss. 

MAKIKOCTL . C.IICTU.MOIIIIK . lltlKlIpCTL , litra, l{IAKI,CTKO , 

.MCKOCpi.yHic . .ł.Kii»cpi.,\hCTi!0 Zvć nie masz w gnuśli- 
wej miękkości. iVofi. 68, 169. MIEKKOSERCY , 'a , e, 
serca miękkiego, Vind. rnelikoferzen , rceidjbcrjig ; tubsl. 



miękkosercość Vind. mehkoferzhnost, SBfitfłdcrjigfcit. MIEK- 
KOSKOnUPY, n. p. pław. Tr., cine tpciebfi^alige iffiufĄel. 
MIĘKKOUSTY, a, e, n)cid)mdulig. Tr. Koń twardousty, 
koń miękkousty. ib. MIĘKKOWŁOSY, a, e, włosów mięk- 
kich. Cn. Tli. iDcii^baariij ; Eccl. narnoii.iacuH. MIEK.nAC 
ob. Miękczftć. MlĘKUCZKl, a, le, MIĘKLCH.NY; a."e. 
.MIEKISIE.ŃKI, a, ie, inlens. adj. miękki; .Miekuczko, 
iiiiękuclino, miekusieńko uduerb., Boh. mekaućky; Surab. 
i. mechkożki, pomechkuzki , Croat. mehkehen ; Bost. 
MBKOiiLKifi, naKOHCKi. ; febr rociś , gan; n)ei(^. Skrzydła mu- 
szki miekuchne , z Zefirów złożone , Niby z delikatnego 
jedwabiu złocone. Zab. 10, 191. Molliculus , cienki, mie- 
kusieńki , subtelniuchny. .)lacz. .Miekusieńka blaszka, ib. 
{Boss. nahyiiiKa zgniłka , odleżałkaj. 

Pochodź, domiekczyć; numiekczyć , namiekczad , namie- 
kać, namięknąć-. omiekczyc; odmiekczyć , odmiecz, odmię- 
kać , odmieknac ; pomiekczać, pomiekczyć; przemiekczyć, 
przerniekać , przemieknąd; lozmiekczyd, rozmiekad, rozmtę- 
knad ; zmiekczad , zmiekczyd. 

•MIEKTAĆ, ob. Migotać.' 

•MIEKUT , a , m. , n. p. Sardowie noszą dla cięcia i dla 
pchnięcia przy boku miekuty. Fot. Arg. 273, cf. miecr. 

MIEL, i, 2., mielizna, odmiel , miejsce miałkie w wodzie, 
miałkość, płytczyziia, eiiic Untiefc, ein feii^tcr Tri im 
Saffer, cf. bród; Boss. Mcib; Eccl. Mtib ua BOjt, uii- 
KOia , Mt.iK0i!04ic , OT.MCJL ; idtsili. Ross. Mt.ix kreda ; 
Eccl. jit.ii, BanHO wafinoj. Puściwszy głąb, po mieli 
się wozimy. Cn. Ad. 534. Na mieli utonąć. Cn. Th. 

MlELCAPiZ, a, m., z Mem. ber Kdljer, fflaljmaśer, słodo- 
wnik, który słód robi, Boh. sladownik, sladek , hwozda 
ozdownik; Boss. co-ioaOBHHKt. Mielcarz, jeżeli cokol- 
wiek spóźni sie, słód zatęchnie. Switk. Rud. 268. .MIEL- 
CARKA, i, i.' Cn. Th. 1018. bie >Kdl5cnnn. MIELCUCH, 
a, 77!., ozdownia , słodownia, łBoh. sladowna) , fa» 2}falj» 
baur, tli iKaljriirrc. Gdzie znaczna jest propinacya, mu- 
szą być wielkie mielcuchy, znaczne słodownie. Switk. Bud. 
265. .Mielcuch albo browar. i6. 261, Sraubau'?. Dudz. 45. 
O browarze albo o mielcuchu. Haur. Sk. 161. 

MIELE, ob. Mleć. MIELEC, Ica , wi., miasto w Sandomirsk. 
nad Wisłoka. Dykc. Georg. 2, 135, eine etabt im San» 
bpmirifdieil. — ^. .Mielec, gatunek trawy, poa aquatica 
Linn., młoda dobra paszą dla owiec. Kiuk. Dykr. i, iOQ. 
wiklina wodna. Jundz. 117, iKaiferrifpcngray. MIELE.ME, 
MEŁCIE, ia, 71. suhst. verbi mleć, iai OTablcn iit fer 
TiubW. 

MIELERZ, a, m., z .Mem. ber iDiciler, i^pljtaiifen ber Sc()lfn« 
brcnner, (Boh. miljr; Svec. nula; cf. Ymd. riiilar , defet 
zeiitou; Carn. niajlar = 1000 funtów surowego żelaza J. 
.Miclerz, slós z drzewa, na kształt stogu porządnie uło- 
żony, z którego węgle kurzą. Os. Zel. 79. Żle kiedy 
węglarz mielcrz nadto pochyły robi , albo jeden bok mic- 
lerza układa z di'zcwa grubego , drugi z cienkiego. Ot. 
Bud. 75. ib. 582. (cf. mielerz razować , obrazować). 
Weź wajnsztyiiu i saletry, ugnieć na kształt głowy cu- 
kru, połóż na wierzch wagiel, a będzie do dna jakoby 
mielerz gorzeć. Sienn. 315. 

.MIELIZNA, y, s. , (Rah. melćina ; Slov. nameł; Carn. me- 



96 



MIELNIK - MIENIĆ. 



M I E N I Ć. 



lina; Bosn. plitko , gaziscte; Ross. MtjKOBOjie , nejb, 
OTueib , copMa; (Mt.iH3Ha, MtiOMb drobiazg, fraszka): 
Eccl. MtJKOia , Mt.ib Ha Bojt , jitJiiHbi , Mt.iH , irtjKia 
Btcia B3 p"bKaxii; miałkie miejsce w wodzie, mielą, 
pjytczyzna , blak , etne Unticfc , eiii fetdłter Ctt , (d. bród). 
Znalazłszy na Odrze mieliznę , przeszedł na drugą stro- 
nę bez trudności. A'or. fjsl. 5, 157. Przeszli Wisłę, czę- 
ścią łodziami, częścią w bród mieliznami, ib. 4, 140. 
Przyb. Lui. 23. 

MIELNIK , a , m. , n. p. Pójdźno Waść do mielnika , zęby 
mlił zaraz. Teat. 8. i , 23 ; co miele w młynie ; bei 
!PiuIIer, Hoss. Me.ieiit. .Mielnicy za Kaz. Jag. układali 
niiedzv sobą towarzystwa; a w ustawie swojej względem 
dozoru młyna warunki postanowili. Czack. Pr. 1 , 191. 
MIELONY, a, e, zmełly, gcmablcii tn ber OTiibU, n. p. 
Pszenica mielona. Padz. f.eiil. 2, 14. Mielone maki. 
Kluk. Rośl. ó, 239. MIELUCHNO vitensiv. adverb. miałko 
. drobniuehno , in fciiitii Sin-nmi , ^anj tci" jfrfiP^cn. Pieprz, 
cynamon, siarkę mielucbno zetrzyj. Sienn. 571. Mielu- 
chno tra perłv niektórzy na proch do zębów. ib. 516. 
•M1EŁY,"M1ELSZY, oi. Miałki. 

NlENC.AnSKl , a, ie, {aliud est mincarski), od zmieniania 
pieniędzy, wekslarski, 3Bcd))eI =, 5>cd)ślcr ■ ; Boh. mennj. 
Wszedł Jezus do kościoła, i wyganiał wszystkich , którzy 
przedaw.ili w kościele, i stoły mieńcarskie . . . . Leop. Mallh. 
21, 12. MIENC.ARSTWO', •.M1ES"GZ.\RSTW0, a, n., 
wekslarstwo , zmienianie pieniędzy, Pa'< ©flfircdifeln. Do 
pieniężnego handlu naleiy "micńciarstwo. Petr. Pol. 50, 
oh. Mincarst\yo. 

HIENI-\C, iał, ia , a. contin.. {Doh. raeniwati frequ.) , za- 
mieniać, fryinarczyó, ccrtaufdien, •.icru'Cd'fclit, ipcthfcln. Bar- 
tek z swego stanu bardzo kontont, żeby go na inszy mie- 
nia/. Teat. j?2, 44. Jakaż to szkoda , że mieniąc żón 
swych nie m«żna. Teat. 14, 08. — §. .Mieniąc się z kim 
na co, aho czym, recipr., frymark z kim czynić na co, 
eiiieii iaiiid) mit jemanben, mit ctaias, maicit; Sorab i. 
mieniam szo. MieniaZ się z nim odzieniem , wypuścił go 
tylnemi drzwiami, a sam się do pokoju wrócił. Warg. 
Wal. 213. .M1EN1.\N1E , ia , n., subst. ve>b., zamiana, 
iai iauidjen, ber iauii. 1. .MIENlC, ił, i, cz. niedok., 
zmienić, przemienić etc. dok., Boh. meniti , zmijniti ; 
Sorab. 1. mienim; Carn. męjnam, meinam: Yind me- 
njati, mejnfat, menit, enu sa drugu dali, taufiiat; Rag. 
rnjeniti; Croat. menyati ; Ross. jitnaib . cat.iUTb, cat- 
HflTb, c.irtHHBaTb ; miane czynić, odmieniać, aiibcrn , per- 
Ónbern. Co to jest? gdy cię ujrzę, zaraz kolor mienię, 
Albo blednieje , albo zbytnie sie czerwienie. Zab. 1 6 , 
298 Zmienione masz oczy, płakałeś zapewne. Teat. 4, 
59. (nie wyglądają, jak zwycz.ijnie). Jednak twarzy nie 
mienił, i wesołym się pokazował. Sk. Dz. H69. Nie 
masz nadziei mienić , w największym strachu a niebez- 
pieczeństwie o panu swoim. Rej. Zw 200 b. — .MIE- 
NIĆ się recipr., odmieniać się, fii ycraiiDcrit , |t4 anbcrn. 
Zbladłem raz, to znowu rumieniłem sie, sto razy zmie- 
niła się twarz moja. Tent. 5. c, 7. O jak sie zmienił , 
gdzież ono rumiane lice, gdzie twarz wesoła? Dambr. 
453. Dajci go bogu, jako się zmieniła, Ta tu kraina, 



jakby nie ta była. Past. Fiil. 265. Mam to z doznania. 
Jako Sie ludzkie wole mienia i ;mniemania. Jag. Wyb. C. 
4. Wino, których czasów się najbardziej mieni. Sletzk. 
Ped. 580. Z lada przyczyny zdanie mieni sie człowie- 
ka, Co chce jedna godzina, druga się odrzeka. jtfin. 
Rył.' i, 188. Lata się mienią, lecz nie natura w czło- 
wieku. A'ar. Dz. 3, 216. Czasy się mienią, i my się w 
nich odmieniamy; Jakże to? zawsze gorsi z czasem się 
stawamy. Min. Ryt. 5, 216. mutantur tempora, et not 
mutamur in illis. Mienia sie rzeczy, tak jak my zmie- 
niamy. Kras. List. 2, 89. — .Mienić się, cerę twarzy 
odmieniać, n. p. zemdlewając, bic ©efióiBtarbe rerdnbern , 
bletś irerben , erblfiieii. Com ja otrzeźwiła , znowu mdleć 
zaczęła, znowu się mieniła. Teat. 45. c, 35. Mieniony, 
part. perf., zmieniony, odmieniony, odmienny, zmienny, 
n. p. Głosom żałosnym i mienionym wołał : bieżcie , 
bieżcie sąsiedzi , miasta naszego mury wywrócono. Warg. 
Wal. 111. niezwyczajnym, mit ungcaićbnliśer iitimme. — 
^. Mienić > mienionym co do koloru czynić, pstrzyć, bunt 
tiiadien , mit maiiiugfalrigcn Jftr&fi fimiiien. tam łąka sie 
zieleni.^ Która kwiat rozmaity wdzięczną farbą mieni. 
Szym. S. W. 3. Mienić się recipr., odmiennemi kolora- 
mi się pstrzyć, iić) bunt fdrben, mannigfalti^e garbcn au' 
nebmen, cber babeit, in serfc^tebne garden frielen , 'fi^illem , 
fiiclen. Mora (materya jedwabna) z każdej strony ina- 
czej w oko bije, owo zgoła mieni sie, jak cudowny 
obraz. Mon. 74, 566. Kierz biały, kierz czerwony, na- 
dobnie się mienią, Drugim rzędem fiołki za tym się 
zielenią; To wszystko swym porządkiem rozsadzone było. 
Tak iż sie jedno z drugim farbami mieniło. Rej. Wiz. 
25 b. Mieniony farbami = pstry, bunt gemait, bunt; Bob. 
mena\yy discolor. Wszystkę baczność obrócił na chustkę 
moje, i na suknią mienionego koloru. Żabi. Roz. 102. 
Szarłat rozmaiteuii farbami i haftami mieniony. Ossoi. Sen. 
16. (lariis cotoribus distincia). Zasłona robota tkacka 
mieniona , i przetykana. W. Eiod. 56, 53. Szczęście w 
mienionej szacie chodzi. Birk. Zamoj. 26. (cf. łaska pańska 
na pstrym koniu jeździ). 

MIE.NIĆ IZ uiedok.^ ( cf. namienić ; Plym. miano ; cf. 
/>!!/. niemini, comminisci; Graec. ^yaóuai, «»«?'(»)< wspo- 
minać, mianować, nenncn, ermabnen. .Mień hasło, dic 
castrense rerbiim. Ma'z. Hasło wiary, przez któreby ro- 
zeznawani byli wierni od innowierców, gdyby mienić ha- 
sło zapytani byli. Smotr. El. 22. Nie mień octu, piwo 
warząc. Rt/s. Ad. 41. (nie wspominaj złegoi. — Mienić, 
ogłaszać za co, ais emui befannt maócn. Pisma ich ga- 
niłem, i heretyckie być je mieniłem, a gdzie tego po- 
trzeba była , i dowodnie pokazowałem. Smotr. .\ap. 6. 
Pochlebcy prawdę za fałsz , a fałsz za prawdę mienią. 
Zab. 13, 279. Wielki fałsz, mienić sie i o/ywać chrze- 
ścianinem , a uczynków chrześciańskich nie naśladować. 
Rej. Post. J i 5. Pytał go , jeśli się mieni , abo chce 
być członkiem tego kościoła? Baz. Hsl. 211. — §. Mie- 
nić = mniemać , poczytyvyać, rozumieć, bamr balten, glau< 
ben, a(^tcn, nteinen, {Yind. mienit). Ty szedłszy chłopu 
w dom, wszystko mienisz twoim. Star. \ot. E 4. Jan 
król Czeski mienił sie mieć blizkość do królestwa Pol- 



MIENIE - MIERNICTWO. 



M I E R N I C Z N E - MIERNIE. 



97 



skiego, gdyż ma Wacława córę. Biel. 179. Ci którym 
przesądy pożytki przynoszą, każdą książkę, ukazującą 
szkodliwość ich, mienić będą, że jest przeciw religii. 
Gai. Nar. i , 55. Wojewoda Krakowski jechał do Mie- 
czysława , chcąc mu się z lego sprawić, co nań mieni. 
Biel. 112. Był ś. Wacław w podejrzeniu u pogan, któ- 
rzy nań micnih, że Draliomirę dał potajemnie zabić. 
Biel. Św. 144 b. — I. MIENIE, ia , n., od słowa mie- 
nić "2 : sława, imię. Per iHiif, Per ?tamc. Uczciwe 'mie- 
nie (rumor), jest to jak majętność druga. Min. Ryt. 4, 
139. Za twvm rozkazem iJa Cześć, sława, mienie, hań- 
ba z ohydą! Chrośc. Job. 195. — "2. MIE.ME, ia. n. , 
subs. verbi mieć < g. a) posiadanie, iai ipabm, Sefificit. 
Więcej pociechy z nadziei , aniżeh z mienia. Oss. Sir. 5. 
— §. b) Co kto ma, lub jak się ma, majątek, (bic ,^a« 
bl), Paś 'BermiJ(jen; 6o/i. gmenj; S/ov. gmenj, statky, zbożj; 
Yind. imetik, imetje, imanjost, (ob. Imienie); Carn. imęnje; 
Ross. miymecTBO, nutnie, noK.ia>Ka, sasiiiOKi, (cf. zażyć); 
Ecct. żKUBOTbi, (cf. Żywot) ; cf. Eccl. HeiiMymecTBO niedo- 
statek, ubóztwo, ójaroiiiitHCTBO , ó.iaroHMOiBO dobry byt ; 
Ross. ó.iarococToaHie. Jest w nim grunt poczciwości, dar 
wyższy nad mienie. Teat. 43. b, 82. Drozd. Nie ła- 
komili się na dobre mienie, ale wszystko opuściwszy 
z jałmużny tylko żyli. Star. Dw. 49. Przedłużeniem 
wojny mienia ich i majętności szkodę ponosiły. Pilch. 
Sali. 229. Kraj nasz całe swoje mienie winien roli. 
Gaz. Nar. 1, 20. — MIENIONO aducrb., odmiennie ko- 
lorami , pstro , bunt. Mieniono czynie. Cn. Th., pstrzę. 
MIENIONY, a, e, part. lerbi Mienić'?!/! i;. — MIENIONY, 
ego , n. , aj taniec , w którym się damy z meżczyzn^iiui 
mienia, Der Se^fcltaii, , ivp i>iimcn imP (Jbapeaiir eiiimifer 



obii)cd;i'clit. 



b) Mienione , zielone , gra dziecinna , eiii 



SiiiPerfpicI. Choć odmiany w rzeczach są lubione , Lepsze 
gonione w szczęściu , niż mienione. Jak. Wyb. E b. 
MIENIOKHUSZ , u, m. , iaubcubalocr} , kruszec mieniący 
się w różnych kolorach. Kluk. Kop. 2, 234. '.MIENNOŚC. , 
ści, i., odmienność. Pic 5>eratiPcrlid;fcit. Mienność luny. 
Chodk. Kost. 13. [odmiana xicżyca , iunacya 2j. ł. .MIEN- 
NY, a, e, Boh. mC-nitedlny, mennj ; Hoss. stinoBEun; 
mogący być przemienionym, ueriinitibelKir. Grunt wszys- 
tkich ciał jest we śkło mienny, gdyż ich ostateczne pro- 
chy można w śkło obrócić. Slas. Bu/f. 16. (cf. Boh. 
nionnj Ijst . wexel). 2. — MIENNY', od miana, w składa- 
nych: dwumieiinv, bezmienny. 

MIENTUS, ob. Miętus. 

MIER, ob. Mir. 

MlERMCKl, a, ic, MIERNICZY, {conir. .Mierczy. A'o.?;. Cyc. 
161.) a, e, (Etym. miara; Boh. mericky.; Ross. Mtpiub- 
HhiB, -MtpiiTe.iLiiijri, MeHJeBbiMi; od mierzenia, czyli mier- 
nictwa , i1Ji'p = , ]ux ?3i\'fifim[t ijcbiiriii , ijcinnctrifci. Geome- 
trya , to jest miernicka nauka , (miernictwo) Grzępskiego. 
Mierniczny pręt, placowy, laska do jdacu mierzenia, ło- 
kieć też zowią. Cn. Th., Croat. zcnilyomernicza; Hung. 
fóldmertek; Viii(/. merna fhnura , merauna verv , bie Wicp 
riltbc. Mierniczy statek, celowy, naczynie którym pro- 
stują , w prost mierzą, groma. Cn. Th. fin Siniał mit ?ii'= 
ptcrn. .MIERNICTWO, a, n., ziemiomiernictwo, nauka 

Siownik Linitgt wyd. ?. Tom III. 



miernicka ; Boh. merictwj ; Carn. mirstvu ; Yind. rnerna 
viednost, merna vmetalnost; Croat. meroznanye; Ross. 
aejucMtpie; bie SDJefifnaft. MIER.NICZNE, ego, n., .Mierni- 
czego zapłata. Cn. Th., baś iOJefigelb. MIERNICZY, ego, 
m., MIERNIK, a, m., 6o/i. merić; Sorab. 1. mćrcz, mer- 
nik ; Carn. mirzhun ; Rag. mjerrilaz , mjerac ; Slav. mi- 
racs ; Yind. mernik , merez , merzhun, merni sastopnik , 
merni vmetalnik ; Bosn. miernik; Croat. merecz , mer- 
nik, meritel, kupnenik, polyomerecz, zemlyomtTecz ; 
Hung. mćró, mereii , foldmeró ; Ress. .MtpaieJb, sitpa.ii- 
miiK5, >ie«eBmiiiiK'&, pasMUCjt ; Eccl. Mtpn.ibHHKŁ, Mt- 
piireib ; aj miernik powszechnie każdej rzeczy, dłu- 
giej, wysokiej, szerokiej, dalekiej, blizkiej. Cn. Th., mie- 
rzyciel, ber 3JJc|Tcr. Mierniczy, miernik pol, gruntów, ib. 
ber JelbrnciTcr. Inaczej świat malarze , inaczej miernicy, 
Konterfetować zwykli na małej tablicy ; Miernik wszys- 
tek krąg ziemski linijami kryśli , Nie wiele oczom, wię- 
cej pokazuje myśli. Ztmor. Siei. 126. Miernik abo geo- 
metra , od punktu , jako przeznaczonego celu , wymiar 
czyni. Haur. Ek. 22. Miernicy jeździli po Podlasiu, a 
starszy nad niemi , czasem przez pośrzodek izby sznur 
miernikom ciągnąć kazał, dziury poprzewierciawszy. Gorn. 
Dz. 143. .Mierników najwięcej jest w Mazowszu, niż 
gdzie indziej w Koronie. Grzej). Geo m. K h. Miernik abo 
mierniczy, urzędnik, który miar publicznych dogląda, 
Graec. 6 unnoioun.: Cn. Th. bcr ?Jia6auf|'ciier, ber uber 
bie 2Ra6c bie 5IutTtcfit bat. Józef był sprawca wszystkiego 
państwa Egiptskiego, i jakoby miernikiem a szafarzem nad 
zbożem i gumny Faraona. Glicz. Wych. C 6. , ob. Miro- 
cziiik. — b) Mierniczy, geometra, rodzaj zanocnic, któ- 
rych gąsienice chodząc cale się skrzywiają, i tyle zara- 
zem postępują, ile same są długie. Kluk. Zw. 4, 102. 
cinc 3lrt JJaitfalter. — §. 'Miernik, człowiek umiarko- 
wany, wstrzemięźliwy, cin -OiafiGfr; oppos. niemiernik, 
n. p. Trudno , żeby niemiernik ku skromnemu życiu przy- 
zwyczaił sie. Mądrz. Baz. 29, cin Unmaglijcr , (cf. rozpu- 
stnik). MIERNIE, MIERNO, adi: , pod miarą, niezbyte- 
cznie , śrzednie , maf i^ , mittelma^iij ; Boh. mjrne ; Croat. 
zmerum; Dal. szamirom; Hung. mertekletessen ; Ross. 
jTitpeniio. Niemiernie Slov. niimirne , nad miru. Kró- 
lewna chodziła do klasztoru , a tam w refektarzu bywała 
uczciwie i miernie z Gwilelmem i z innemi pany, takież 
z paniami, wesoła. Biel. Sw. 227 6. .Miernie się mam, 
ani zbyt źle , ani zbyt dobrze. Teat. 34. b , Bi. — §. 
Miernie , w miarę , w cel , nie chybiać celu , dobrze mie- 
rząc, godząc, trafiając, trafnie, celnie, flenan abijejiclt, 
(iccurat , riditiii M 3iei trejfenb. Ross. MtrKO , utJbHO, utjb- 
KO. Ryło 700 mężów, lak miernie bijących z procy, że 
też i włosu nie chybili. 1 Lcop. Jud. 20, 16. Ten pu- 
sty chłopiec , ślniący się piórami , Jak miernie z łuku 
srogie puszcza strzały. Bardz. Trag. 134. Strzały mier- 
no do celu puszczają z łuków. Lib. Hor. 54. Umiej łuk 
miernie ciągnąć, umiej bronią władać. J. Kchan. D;. 42. 
Szlachcic tak miernie strzelał, że z łuku na ścienie Szy- 
chtował zawieszone strzałami pierścienie. Pol. Pocz. 65o. 
To mówiąc , rzuci pocisk zajadły na niego , ale jad nie 
dał miernie rzucić i uderzyć. Jabl. Tel. 218. MlERMl- 

13 



98 



MIERNlUCHNY-MIERNOSĆ.j 



MIERNY -MIERZCH. 



CHNY, a, e, MIERNIUCZKI , a , ie , intensiv. adj. mierny, 
Mierniuchno , raierniuczko , "miamiuczko adierb., rc6t felir 
Oidfig; temperatissimus. Mącz. Ziele to jest mierniuchno 
oziębiające. Urzed. 125. Sztuczkę mięsa tylko zje, i takie 
miamiuczko pije. Sekl. 15. 'MIEKNOMAJĘTNY , a, e, 
śrzednie bogaty, mćiCig kgiitcrt. W wolnych rządach naj- 
lepiej , kiedy radnicy są miernomajęlni. Pelr. Pol. 584. 
MIERNOKÓWNY, a, e, równej miary, Bon glct^cm SWa^c. 
Cykle miernorówne. Żehr. Zw. 27. MIERNOŚĆ, 'MIAR- 
NOŚĆ, ści, i., Boh. et Slov. mjrnost; §. 1. miara, wiel- 
kość lub stopień w miarę, wczesność, iai X(ó}tt Tła^ iii 
KńCligfcif. Pszenica najlepiej się tam kocha, gdzie jest mier- 
ność powietrza, to jest, ani bardzo zimno, ani też bardzo-, 
gorąco. Cresc. 154. W tym słowie mierność, miara się ^ 
zawiezuje. Budn. Cyc. 74. Rozgniewany, gdy karać będzie, 
nigdy tej mierności nie zachowa , która jest między tro- 
chą "a mafem. Gltr.z. Wijch. G ó b. Każda cnota jest 
mierność, t. j. w śrzodku dwu poboków występnych 
stoi, z których jeden jest niedostatek, a drugi zbytek. 
Petr. Et. 119. — g. Mierność, cnota, skromność, wstrze- 
mięźliwość, obeszfość, bie SRnPiflfcit, gntbnitfamfeit : So- 
rab. 1. zmeromnofcż ; Yind. mernost, domernost, sder- 
shlivost, triesnost, rednosmernost: Garn masnost; Croat. 
mertuchlivozt, mertuchlyWoszt; Boss. yMtpeHHOCTb ; Eccl. 
utpHOCTŁ. Mierność chwalebna, na tym ma dosyć, co 
bóg daJ. Hor. Sat. 55. Mierność w życiu , dobrowol- 
nem ubóstwem jest. Pilch. Sen. list. 128. Miern^ość nas 
od niesłusznych rozkoszy odzywa , a do słusznych ob- 
żarstwu i nierządności miarę ustawuje. Modrz. Baz. 28. 
Mierność i na małe przestawanie, a zbytków się chro- 
nienie, osobliwiej młodzi zalecaj. Star. Ref. 7. Pan o 
'niemiarność potępia, o post nie. Sekl. 15. Dziś nie na 
'miarności, ale na przebieraniu pokarmów post ustawili. 
ib. 13. Post w 'miarności zależy, nie w przebieraniu 
potraw, ib. W każdej rzeczy trzeba mierności. BiaŁ 
Post. 198. Zab. 4, 163. .Mierność ma ten urząd, przy- 
wodzić rozumowi pod posłuszeństwo to, co się w afle- 
kciech poczciwości przeciwi. Gorn. Dw. 350. Grunt 
mierności jest ten, aby żądza rozumowi posłuszną była. 
Kosz. Gyr.. 62. W życiu miarę zachowaj według twego 
stanu , Mierność jest wielki dochód i chłopu i panu. 
Bach. Epiht. 42. Mierność, frugalilus. Majz. Niech mier- 
ności zbytek próżny ustępuje. Zbil. Zyw. D 2. Rzpita 
nasza ma siła zbytków, niemierności , rozpusty, której 
wielu potrzeba lekarzów. Gorn. WY. Q. 4. Miernością nie- 
rządności zwyciężamy. Wrubl. 201. — §. Mierność = śrze- 
dność , bic 2)iittchiińfigfcit. Mierność stanu , mierność my- 
śli, To przedziwnym człeka losem; Niechaj kto chce, 
jak chce kryśli , Z wstążką, tytułem i trzosem, I w tym 
co jest i co czeka , Mierność szczęściem jest człowieka. 
Kras. List. 2, 90. — §. Nieprzedniość, śrzedniość. nie- 
doskonałość, bie Uitypllfoiiimciiljcit , 33iittelmnpigfcit. W rze- 
miosłach przepisom wierność Dosyć działa, choć rzecz 
trudna ; Ale w rymotworcy mierność Więcej niż zła , bo 
jest nudna. Kras. Lisi. 2, 70. Przy małej liczbie do- 
brych dzieł, wychodziło mnóstwo miernych, a wiele i 
niższych od mierności. A^. Pam. 3, 325. — §. 2. Mierność 



reki w strzelaniu = dobre mierzenie, godzenie do celu , 
celność, trafność, bie Sccuratcffe ber §anb im Sciiegeit. 
Mierność oka ; mierność strzelby. MIERNY, a, e, 'MIAR- 
NY, Boh. et Slov. mjrny; Sorab. 1. pomernofcżiwe, zme- 
romBĆ; Garn. masliyy, masne; Yind. rednosmeren, ma- 
sast, triescn ; Croat. mertiichlyiy , mertuchliy, szmeren, 
merni; Hung. mertekletes; Bag. mjerriu , mjerni ; Boss. 
et Eccl. MtfthHi, yMtpcHHUH; 1) odpowiadający miarze, 
będący w miarę, nie nad miarę, iiac^ beirt 2D?af, ntagig , 
nit^t liter bie SRafen, pror. et fiy. Mierne długo trwa, 
a niemierne leci. Ledwie więc czasem iż zostaną śmie- 
ci. Bej. Zw. 217 b. Cycero miał na swe potrzeby mier- 
na majętność. Kosz. Cyc. .,4 3 6. Kto tak swe żądze i chci- 
wość miarkuje. Ten się fortuną mierną kontentuje. Past. 
Fid. 201. Teat 35. d, 49. Strefa mierna, ta zonę letnperee. 
Staś. Bvff. 219. umiarkowana, gemnfigt. — Morał. Mierny, 
skromny, wstrzemięźliwy, md^ig, gcmdpigt, cntbaUfam. Mier- 
ny, obeszły, frugalis. Mącz. Wielu się znajduje ludzi nie- 
miernych, których brzuch bóg jest. Rej. Post. H 5. 'Miarny, 
stateczny, niewielemówny. Sekl. 51. 'Niemiarne ciepło. Oczk. 
Przym. 423. Ręka w szafunku hojna , w gniewie mierna. 
Czach. Tr. C_2. Była postępków' statecznych, w słowach 
mierną. Sk. Zyw. 1, 178. Miernym czyli umiarkowanym 
być Eccl. MtpHCTBOBaTH. Na Orfeusza gędzienie, Lucyper 
w piekle mierniejszy, a cichy bywał. Biel. Sw. 10. (łago- 
dniejszy, łaskawszy). — §. Mierny, śrzedni , nienajlepszy, 
ujdzie, kiedy lepszego niemasz, mittelmfiftg, paffabcl, Iciblid;; 
Boss. ccpe40BUH , He3a4opHiJH. Przy małej liczbie do- 
brych dzieł , wychodziło mnóztwo miernych. A'. Pain. 3, 
325. ■ — • 2) Mierny, dobrze mierzący, godzący, w cel 
trafiający, celny, acciirat sielenb , piinttitd) jideiib, nuf ben 
^*unft treffeiib; Ross. sitiKitt, m-Łtoicb , u-fe.ibHbiri, {oppos. 
npoOpociiiBbiii) Temu z pod miernej cięciwy Nie ujdzie 
żaden zwierz żywy. Morszt. 202. Tak ręki był miernej, 
że ścinał chłopcu pieniądz drobny z głowy, a włosa ża- 
dnego nie ruszył. Papr. Byc. 51. Nie ujdzie twojej 
miernej ręki jeleń. Pot. Arg. 209. Psy pod miernąć 
zwierza prowadzą cięciwę, ib. Zabiwszy smoka, łuk we- 
dle dębu zawiesił, znak szczęścia i oka miernego. /. 
Kchan. Fr. 41. Mierną strzałą w biegu jelenia nie mi- 
nie. Lib. Hor 74. Łanie wiatronogie Strzelał z miernej 
rusznice, abo wieprze srogie. Zhil. Zijir. B 3. 
MIERUNKA, i, z., Boh. meruńka , morelka. Tr., ciiie 9}foreIle. 
— MlEPiZ; zakończenie wielu imion Polskich, n. p. Gnie- 
■womierz, Kazimierz, to jest, gniewem mierzi, kazią mie- 
rzi. ./"W. Ber.\ (Boh. Miroś , imię mezkie). cf. mir. 
MIERZCH, MIERZK, SMIERZCH, SMIERZK, ZMIERZCH, u, 
m, (ob. Mrok; Slov. mrak , mrkini, mr^kola , Sorab. 1. 
fmerkowano , szmerknoni ; Croat. mrak, kaz, szumrak; 
Ross. cyMcpKii; Eccl. cyMpaKi, cim(i:\ki ^ cy.MepKH, 
nfiiiMp.iKT. ; {Carn. merknenje ecchjjjis; Buh. mrak chmu- 
ra; ii/ay. mćrk = brunatny ; 9fbrb. miirf ciemny; cf. Gall. 
morne; Pol. morąg); mierzchanie, bic Sdimiienitig, 5ll)Ciib> 
bdmmcnilig , (cf. brzask). Tu straszliwe płomieni odbi- 
cie o chmury Migając bladem skrzeniem z tamtej stro- 
ny góry Rzucało szare mierzchy. Przyb. Ah. 95. Chmur 
u nas niemasz; ztad aże do smierzchu widzieć możem, 



MIERZCHA - MIERZIACZKA. 



MIERZIĆ - MIERZIENIEC. 



99 



nic nie ćmi firmamentu. Pot. Arg. 241. Z mierechem, 
in ter 3)dmmcrung. PoszedJ z zmierzkiem pod wieczór. 
W. Frov. 7 , 9. (z zmierzkiem. Bibl. Gd.}. Przed oczyma 
ich z mierzkiera wyjdziesz. W. Ezeck. 12, 6. (z zmie- 
rzkiem. Bibl. Gd.). Z smierzkiem dochodzi kres czucia 
dziennego. Kanc. Gd. 544. MIERZCHA sie , MIERZKA 
się , ZMIERZCHA się , MIERZCHME iieułr. "imp. niedok., 
zamierzchnie , zmierzchnie , zmierzch/o dok. , mrok pada. 
Cn. Th., ti bnmmcrt, e^ mxt 3lbcnb; Boh. mrkne, smrki 
se , saumrka se ; Sorab. i. szo szmerka , szraerknu , 
fmT-rkuyo szo , wetzori szo, szmerknucż; V(nrf. fe mrazhi, 
nuzh fe diela , rarak fe dela, l'e nozhij; Carn. mrazhy 
se , {raerkniti , merknem< mroczyć, zamroczyć); Croat. 
mrachisze, (merchim , potemnujem = zamraczam ; merclia- 
nye> zaćmienie) ; Rag. mracitise, smarknutise , smarkni- 
yatise; Bosn. mracitise, smarknutise, smrriknutise; Slav. 
sraercsese ; Dal. vecser se csini; Ross. MepKHjib, no- 
■epKHyib , cwepKaTbCfl. Gdy sie juz mierzcha/o , z cne- 
go miejsca się wracał. Baz. list. 24. Świta , mierzka , 
bieżą lata, Ludzie młodo schodzą z świata. Pieśń. 168. 
tol orilur et oc.cidit. Nie mierzchający się , wiecznie 
światły Hoss. Heuepuaiomifi , HeMcpuae.MbiH. — .Mierzdia 
mi się w oczach , verłigine tenebricosa laboro, ricinus epi~ 
lepsiae murbus. Cn. Th. 1578, /foss. MepemnTbca , noue- 
pemnTbcfl, mir mirD bunfel por ten Jluijen. Prędko się 
zamierzchło. Cn. Th. cf. zamierzch , zamierzchnąć; cf. 
omierzchnąć. MIERZCHLIWY, a, e, mroczny, ciemniawy, 
bdmnicrig , bunfel ; Ross. cyMpagnufi. Ryła jeszcze mgła 
mierzchliwa. Przyb. Ab. 151. 

MIERZĘ, MIERZENIE, ob. Mierzyć. MIERŻĘ, ob. Mierzić. 
MIERZEJA , ei , 2., Wyspę przy wpadnieniu Szkarpawy 
do Wisły Niemcy Neryngiem , Polacy swą mową Mie- 
rzeją zową. Klon. FI. G 5, bic SJdŁnmij. NR. corrigas 
Adelungium s. v. SJa^runtJ. 

MIERZIACZKA, i, z., Zio/». murzutost ; Bosn. mrrizochja, ne- 
navidost odium; Sorab. 1. rozmerzano , rozmerzanczko , 
wostiula ; Slov. ośkiiwani , ćemer ; Slau. gerstanje ; Yind. 
gnuinoba , gnufitnost, grosa, ostuda; Croal. griisclia, 
Ytraganye, vegyanyc, lenoszt; Dal. lenobia , doszada ; 
Ross. CKyna, 40ca4a, neMaJb; obrzydzenie, niesmak, 
ohyda, Unlu^ , SJcrbruf;, (Jfel, 31l'f4cu. Oczy spuściwszy, 
okazywał mierziączkę. Mon. 09, 215. (niechęćj. Wyście 
nas w mierziączkę wprawili do Faraona. Leop. Exod. 5, 
21. (wyście nas ohydzili w oczach Faraonowych. Bibl. 
Gd. , ibr bah imfcrit (Scnicb tt'"ff"b (K'ii'i4i v'pr 'piiarao. 
Ciitl).). Rałem sie mierziaczki i gniewu jego. Leop. Deuł. 
9, 19. (jego popędliwości i gniewu. Bibl. Gd.). Oto dzień 
pański przyjdzie , pełen wielkiej mierziaczki , i gniewu. 
1 Leop. Jes. 13, 9. (niełaski. 5 Leop.). Królował 
Bolesław po klątwie więcej roku, ale z wielką u rtszys- 
tkieli mierziaczka. Krom. 108. imisus omnibus. Słuffa, 
który pana swego ratując, kogo rani, za to żadnej 
mierziaczki od rannego niech nie ma. Herb. Stal. 246. 
Dla przyjaźni , mierziaczki , bojaźni , darów .... Sax. 
Fon. 11. Masz mierziączkę na złe, odisti maltim. Wróbl. 
9. Do grzechów języcznych należy bluźnienie, prze- 
klinanie, mierzaczka, w słowie uwłoctwo. Wróbl. 91. 



nienawiść, ^a^. O boga nic niedbając, ludziom wielkie 
przyskorki , a mierziaczki i krzywdy czynili. Glin. Wych. 
E 2. MIERZIĆ, ił, i, act. niedok., omierzić, umierzić, 
zmierzić , obmierzić dok. , (cC. Boh. mrzeti molesliam af- 
ferre) ; w ohydę co komu podawać , finem ctrooś jum 316= 
fdjeu macjen ; (floA. ohawiti; Bosn. mrrzili odi; Rag. marzjetti 
aspernari, marzjetti tkóga , na tkoga odi). Grzech to jest , 
co cię mierzi bogu. Chrośc. Job. 125. 1) .Mierzić sobie co, 
brzydzić się czym , niesmakować w czym , ftc^ ctroaS oer« 
leiben , c^ uberbru^ii) feon. Swojo nie idzie w smak, chy- 
ba mądremu , każdy głupi mierzi sobie własne dobro. 
Pilch. Sen. list. 67. — 2. Mierzi mię co 'mierzę sie czym, 
{Boh. mrzet se indignari), przykro rai jest, brzydzę się 
tym, (i nnbcrfłebt mir ctmai, efelt mi(^ an, mai)t mir (Sfcl, 
ii) txaqe SlDfdteu biwor; (Boh. w ohawnosti miti; Slov. ośkli- 
wjm sobe , osijhwam se; Sorab. 1. merfacź, me merfy, 
merze me , fom rozmerzane , wostudźa szo me ; Sorab. 
2. sze wostużisch , muzasch ; Yind. mersati , mersi, sa- 
merset, samersi tu meni , merzhati, merzhim, raerzhu- 
vati , kujati f e , ostuditi fe, gnufiti fe, grositi f e ; Carn. 
mersy se meni , raersera , mersiti , gravsha se , pergnusy 
se, gnusiti ; Rag. marzitti , omraziti se , marzjetti; Bosn. 
mrrisko bitli ; Croat. merzim , odurjavam , (merzeti « gar- 
dzić), gruszti mi se, utraga rai sze; Dal. mrazi mi sze, le- 
ni mi sze, gnussitise ; Ross. Jiepatib, CMapaiib, MepsHTb, 
OMepsinf , ópearoBaib, noópesroBaiŁ, ob. Obrzazg; Eccl. 
jiepaioca, Mepsmb mh, OMpa/Kain; cf Lat morosus; Germ. 
mumić) ; cf Pol. śmierdzić, smród). Jeleniowi spodobało 
się czoło z rogami gałezistemi ; ale golenie chude te go 
bardzo mierziały. Ezop. 10. I bogn i ludzi pycha mierzi. 
Kosz. Lor. 52. (nie podoba siej. August ludzie bardzo 
mierział, dla zbytniego wyciągania podatków, ib. 150. 
(ohydnym sie stawał). Pospolicie takiego każdy mierzi, 
kto mu prawda mówi. Rej. Post. H h h 6. (każdemu jest 
przykry). Chrystus Faryzeusze mierział, i nauka zbawien- 
na jego, która je w oczy kłóła. Żarn. Post. o, 701 b., 
(był im nieznośnym). Kto z pijanicą żyje , pospolicie tego 
samego wino nie mierzi. Kosz.- Lor. 4. Cymonowi to 
przyczytano, jakoby go nie miał kufel mierzić. Gorn. Dw. 
520. Mierziła ta rzecz, którą uczynił Dawid, Jehowę. 
Budn. 2 Sam. 11, 27 nol. „za złe było w oczach Jeho- 
wy". ( to była zła rzecz przed oczyma Pańskiemi. Bibl. 
Gd). On raie mierzi, jak grzech. / Kchan. Fr. 17. Mierzi 
go łakomy, wolałby sam. Rys. Ad. 40. Mierzi go każdy 
towarzysz , ktoby się chciał wdawać w sprawy jego. Rej. 
Ap. 23. Iż go błogosławieństwo wielce mierziajfo , Daj 
to Panie, aby go wiecznie mijało. P. Kchan. Ps. 106. 
Żołnierzom Tureckim wojna Węgierska 'zmierziała, że na 
sam jej odgłos powstało nieukontentowanie. Kiok. Tttrk. 
203. '.MIERZIECZYC się zaimk. nieduk., mierzionym spo- 
sobem kłócić się, )"ti^ cfelbaft bcrunijanfen. Szalony ten, 
co się z każdym mierzięczy. Ezop. 8. Gospodarzowi po- 
trzeba dobrze opatrzyć, aby żona taką była, aby się nie 
mierzieczyła w domu. Petr. Ek. 5. "MIERZIENIEC , ńca, 
m., Bosn. mrrizak; Ross. MepsaBeui, plugawiec , spurcifi- 
cus. lUącz., cin cfelbafter ffienfdi , Roh. ohawnik. Ty mier- 
zieńcze, zasłużyłeś karanie. Ezop. 4. Jeszcze gadasz mier- 

13* 



100 



MIERZIENNIK - MIERZWA. 



MIERZWIASTY - MIERZYĆ. 



zietkze! Papr. Kol T 2 b. (Sorab. i. merfak; Yind. mer- 
sliuz = tetryk , dziwak). 'MIERZIENNIK, a, m., leno. Mocz. 
fin ^urcn^aiiMer. "MIERZIENNICA, y, i., czarownica, phar- 
maceulria. Mącz. , im §cie. MIERZIONO adv., (cf. Boh. 
mrzute morose, et mrze spurce; Slav. mersko , neraddo < 
nierad ; Croat. merszko ; Dal. gardo foede) ; brzydko , pa- 
skudnie , cfcl^-aft , Łńplid^. W Infianciech baby z wJosami 
rozkudłanemi , niewiasty i dziewki gfowy mierziono noszą. 
Gu'agn. 414. MIERZIONOŚĆ , ści, i. ," cf. Boh. mrzutos"t 
indignatio, et mrzkost spurcilia, brzydota , omierzła szpe- 
tność, efciliafte ^ciClidifeit ; Boh. ohawnost, obawa; Sorab. 
i, niierzacżnofcż, wostuda ; Yirid. merkost, merhust, gnu- 
Inoba, (merzhnost. merziilivost = z?y humor, markotbwość); 
Croat. gnusoba, mersota, merszkoeha, gnyusz; Dal. gar- 
dnoszt ; Bosn. ghnusoba , gnusóehja , (mrrizocbja odium) ; 
Ross. MepsocTb Mierzionnści w starym chwalić nie mogę. 
Biidn. Cyc. Star. 33. Mierzionościami swemi napełnili 
dziedzictwo' moje. Budn. Jer. 16, 18. (sprosnościami. Bibl. 
Gd.). MIERZIONY. a, e, {Boh. mrzuty ingratus et mrzky 
spurctis); brzydki, omierzły, sprośny, effllłflft, l)ń^li^, ticr= 
IjaCt; Boh. ohawny; Slov. mrzky, mrzuty; Yt7id. mersik, 
samersiiu, (mersiiu, samersliu, mersbak > markotny); Carn. 
gnusne, (cf. gnuśny, gnój); Sorab. i. mjerzacze (rozmer- 
zane indignalus), wostudne; Croat. merzek, gruszten; Dal. 
dodian, doszadjen, doszadliv; Slav. merzak; Rag. marzak, 
marzgliv, (marzech ingratus); Bosn. mrnzgliT,. ghnusni ; 
Boss. jiepsKifi , jiepsocTHUM, Mepsom., ópearjiiiB^ŁiiL 6oro- 
MepsKifi; Eccl. CKyyHbift. Choroby, wrzody, które s? brzy- 
dliwe a mierzione , przystoi zakrywać. Glicz. Wych. G 4 
b. Trzeba im te wady zganić, ująć, a jakoby czym mier- 
zionem osypać, ib. M 2. Żywot plugawy i mierziony i 
nieszczęśliwy prowadzić. Star. Ref. 76. Mierzione rze- 
zaństwo. Petr. Hor. F. 4, {not. „rzezańce zniewieścieli, 
bez brody, zmarszczki po twarzy mając, głos niewieści"). 
Wychodziło innych siedm wołów, tak bardzo mierzionych, 
i chudych, zem takich nigdy nie widział. Leop. Genes. 41, 
19. (szpetnych. Bibl. Gd). Bydlę, byłoliby chrome, albo. 
wżdy na którym członku mierzione , albo ułomne , nie 
ma być ofiarowane. Leop. Detit. 15, 21. Prawda nam 
jest niewdzięczna i mierziona. W. Post. W. 202. Wszys- 
tkie te rzeczy złe są, i bogu mierzione. ib. 216. W rę- 
ku laskę trzymał zieloną. Znak ze poseł z nowiną idzie 
niemierzioną. Fot. Arg. 260. (przyjemną). — Mierzieńszy, 
mierzniejszy compar., n. p. U Turków niema narodu mier- 
zieńszego nad Niemiecki. Stryjk. 41. Niemasz nic bogu 
i ludziom mierzieńszego , nad okrutnego człowieka. Kosz. 
Lor. 28 b. Daleko mierzieńszą nieludzkość nieprzyjmo- 
wania gości w dom przedsięwzięli. Leop. Sap. 19, 13. 
Najmierzieńsza brzydkość. VV. Post. W. 255. Ira prze- 
wrotniejszy a chytrzejszy człowiek, tym bywa nierządniej- 
szy, mierzniejszy. Kosz. Cyc. 126. MIERZK , ob. Mierzch. 
MIERZLIWY, a, e, obmierzły, cfcllmft, Oićiiilid). Tuż śeiga 
za niemi zaraza mierzliwa. Co niepozbytym ciosem wnę- 
trzności przeszywa. Zab. 6, 148. i/inas. " MIERZN.^Ć , ob. 
Omierznąć, cf. nadmierznąć , namierznąć. 
MIERZWA , y, ź. , słoma pogmatwana , nieprosta , SBirrflrc^, 
RrummftroŁ; Boh. mrwa, mrwka, drchotina; Slov. mrwa; 



Yind. Hirina, merva; Carn. merva, merveza; [Croat. mer- 
vina tcobs; mervo , mervichik paulltilum; Bosn. mrriva, 
mrrivica mica, mriive , ostaci religuiae). Słomy omłóco- 
ne na boisku ozierać trzeba , i mierzwę rewidować , aby 
się w nich niedomłócone kłóski nie znajdowały. Haur. 
Sk. 20. Spiesznie skryła te rzeczy pod mierzwę , którą 
słano wielbłądom, i usadziła się na niej. Leop. Genes. 31, 
54. ( Wvjek. barłóg). Praca oraczów nieoszacowana , Z 
mierzwą zrównana. Groch. W. 557. Siana , słomy, ple- 
wy, i mierzwę od nas kupują. Gost. Gor. 106. Drobny 
gnój abo mierzwa po łąkach rozmiatał, abv trawa lepiej 
rosła. Cresc. 58.' etrotbiiiigcr. MIERZWIASTY, MIERZ- 
WIATY, a , e , pogmatwany, zgnieciony, biirĄ eiimiiber gC' 
tinrrt, SBirr = (ftrol)). {Cam. smershan ■ rozczochrany ; Bosn. 
smervivi, izmervivi, izmrriviv friabilis). Mierzwiatą słomę 
osobno kłaść, a dłuższą na powrósła znowu osobno. Zaw. 
Gosp., Hanr. Sk. 21. Gnojem mierzwiastym przysypować. 
Cresc. 526. MIERZWIĆ act. niedak.. zmierzwić, pomierz- 
wić dok.; (Rag. marviti, smarviti, razmarviti diminuere; Slov. 
mrwim, mrwiti /ijare; Carn. smervim ; C^oa*. mervim com- 
mnino, /rio, razmervlyujem contero; Bosn. mrriviti, smerviti, 
smrrivitil; pognieść, pogmatwać, ścierać, jiifailiniflt nillci:, 5U= 
fnmmcn tfirrcn, rcidcii, briitfcn. (Sorab. 1. mermu szo scaieo). 

— §. Mierzwić, pomierzwić, naniierzwić, mierzwą nagnoić, 
i ogólnie pognoić, mit SBirrftroCł biiiigcn, uiib iibcrbaupt biin' 
gen, Boh. mrwjm, pomrwjm; n. p. Mierzwić rolą owcami. 
Tr. , w hurtach ow ce trzymając gnoić , ben SIrfer Iiiirben. 

MIERZYĆ, ył, y, act. niedok. , mierzać contin. ; Boh. meriti; 
Sorab. 2. merisch; Sorab. i. nieru, nierim, nijrini; Yind. 
nierit , pomerit; Carn. niireli, miruvati; Slav. niirriti, ini- 
rim; Croat. meriti, merini, zniirjati (< mierzyć, ważyć na 
wadze); Dal. miriti ; Hung. merni , mirni, megmerem; 
Bosn. rairriti, mjerriti metiri, ponderare; Rag. miriti, mjeriti, 
izmjerriti, iznijerrivati ; Ross. MtpaTL , Mtpinb, CMtpflTt, 
MCHiCBaTL, MC)KVK) ; {Eccl. Mtpii.iŁCTBOBinji , MtpaTb, mie- 
rzyć, ważyć); Graec, fuinm, fitciTco parlior); jJ. 1. miarą 
wielkości rzeczy jakiej dochodzić, meffcn. W Prusiech, 
w Mazowszu, w Litwie na włoki mierzą, w Wielkiej Pol- 
szczę na szlady, w małej Polszczę i w Rusi na łany. Grzęp. 
K 2 b. Rozmaite są sposoby mierzenia , inaczej się mie- 
rzą grunta , inaczej gmachy, inaczej towary. Teat. 26. c, 
106. Nie zawsze szczęśliwy, co mierzy korcami złoto. 
Bardz. Trog. 251. Wymyślacze , co wodę łyżką mierzą. 
Rej. Ap. 68., Rys. Ad. 75. (cf. piasek liczyć, drzwi do 
łasa robić, bąki strzelać; cf liczykrupa). Kie mierzą chło- 
pa w korzec, często mały bije, A wielki z piwnym wą- 
sem nadstawuje szyje. Achów. 52. Pewniej mierzyć, niż 
wierzyć. Cn. Ad. 828. (lepsza miara, niż wiara). Rozcią- 
gnął się, i zmierzył się nad dziecięciem umarłym trzy 
kroć. 1 Leop. 3 Reg. 17, 21. (położył się na nim roz- 
czepierzywszy). — g. Mierzyć się z kim, próbować się, 
skosztować się, tcntować się z kim , fid) mit ciiiem mcjlen. 
Z walecznym Hektorem zmierzę się wzajemnie, Czy ja 
zginę od niego, czy też on ode mnie. Dmoch. II. 2, 241. 

— Transl. Mierze co czym ■■ miarkuje co czym , stosuję 
co do czego , eine gacfce natb eincr anbern nbmeffen. Chę- 
cią się, nie datkiem, mierzą usługi. Zab. 5, 219. OisoL 



M 1 E n z Y C I E L - M 1 E S C 1 C. 



MIEŚCINA - MIESIĄC. 



i 01 



Chwalę, co się piędzią rnierzij, Ohjad miarkując z wie- 
czerzą. Ac/iOM'. 190. Zabł. Amf. 9R. (cl', niech się gęha 
zgadza z mieszkieni ; cf. miarą kucie); fid) nad) bcr Sccfe 
fłrccfen. Głupi kto z w\ datkami przychodu nie mierzy. Nar. 
Di. 5, 123. Mierząc się swa stopą, i wiedząc, że mu 
tego wicie ludzi zajrzeć miafo , daru nie przyjął, (jorn. 
Sen. 83. — Mierzę co czym = sadzę o czym z czego, eillC 
Sadje aiiS elnm^' alniclimcn. Twój? wielkością mierzam cno- 
tę twoje; Powierzam się królowi i nic się nie hoję. Teat. 
51. d, S3. — §. 2. .Mierzyć do czego, na co = godzić na 
co, celować, na cel brać, Boh. smerili, smefowati; yind. 
namerjati; Carn. namirjam; Dun. smirati , nagaghjsti, za- 
zgohiditi 11 cigl ; Slav. mishanati; Croat. czulyati; Hoss. 

mimeHHTL , uIUHTB, HautJIlTŁ, npimtjHTtCH , liaiHiTIITŁ, 

iiaH-biiaiL. inHopoBBTb, iiaHopaBiHBaib ; (cf. Gall. mirer; 
Ital. mirare, mira » cel, celownik), iiiprauf jielni, tiu'Din jic^ 
len. Gdzie indziej mierzy, a gdzie indziej uderzy. l'ot. 
Arg. 364. P. Kchan. Orl. i, 47. Nie zawsze uderzy, gdzie 
kto mierzy. Cn. Ad. 600. Wielo radnicy do swego po- 
żytku mierzą, niżeli do całości Rzpltej. Star. Zad. C. Po- 
wieszony Was'iw od Prusaków z urągowiskiem: wysokoś 
mierzył, wysoKo wisisz. Nar. Hsl. 2, 355. alla peiisli, 
alla tenes. W bok dyszlem nuerzą, zawrócę ich. Teat. 
42. rf, d. na bok się "biorą , kierują , fic Icnfm fcitn)drtś 
lim. MIERZYCIEL, ob. IMiernik, mierniczy. 
Pochodź, pod słowem miaru. 

'MIERZYK, a, m., (Boh. raifik opium), (Eppid), Aphnn. Ste- 
fanek w swoim herbarzu wyłożył mierzyk, nie wiem co 
to za słowo, ani Polskie, ani Kuskie, ani Niemieckie. 
Urzed. ?.8. wiec Czeskie! 

MIERZYN , a . m. , MIERZYNIEC , ńca , m. , [MIERZYNEK, 
nka, m. , 4.|, cin 3)iittcl))fci:b , iipii mitllcrer ©rii^c. Mierzy- 
ny, konie miernego wzrostu , zażywają się do różnych 
pojazdów, pospolitej jazdy. Kluk. Zw. 1, 162. Koń świa- 
dom boju , gdy trąby usłyszy, Uszy podnosi , pysk za- 
dziera łysy , Nogami tupa , a robomy Mierzyn , kark po- 
wiesiwszy, stoi nieochotny. Kchow. 38. Konie Moskali 
niewielkie, mierzyńcv, wałachy niekov.ane. Gwagii. 378. 

WIEŚĆ, ob. Miotać. 

MJESCE, ob. Miejsce. MIEŚCIĆ, ił, i, act. niedok., pomie- 
ścić, umieścić, zmieścić dok., Ross. yMtcTHTb, y.Mtiuaib; 
(cf. Graec. ftfffróiiy; cf. Guli. mettre ; Lat. mittere) ; dać 
miejsce, wyznaczać miejsce, umieszczać, placitcii , ^*Ifl^ 
amiicifcii , cincii '^łlnri iickr. , ycriim^ren , Iiciuaitren an mcm 
CrtC. Ualem mu 100 dukatów, :by je gdzie dobrze u- 
mieścił. Teat. 8. c, 77. ulokował, iiutcrbriiirtcit, aiilcijcti. 
To doniesienie w gazecie swojej umieścisz. Guz. Nnr. 1, 
239. (położysz , in bie 3ciii"iG auinclmicn , barin ciiien Ort 
ocrgiilinen). Na pozór on jest grzeczny, a wewnątrz jad 
mieści, kras. Baj. 111., chowa, rcrbcrgcii. Mieszczący, 
obejmujący w sobie Hoss. BMtciiiTC.ihiibiH. Mieścić kogo 
na funkcyi , amplojować, Hoss. pac>niiiiiTb , pacmuiaib, 
placircii , niificllen. — Mieścić się renpr. , miejsce mieć, 
SJaiim babcii, Siaiim fiitbcn, %^lai Łabcii. Boh. smestknati 
se; Ross. yMtcTiiTbca. Zmieścić się wszyscy już prawie 
nie mogą. Past. Fid. 322. (miejsca już prawie niema). 
Skarżemy się, iż szlachta u nas mieścić się gdzie nie 



ma; wojsko małe, zmniejszone panów dwory. Mon. 63, 
4C6. finbcn iiirgenbs ciii Unlcrfommen. Dworzańsiwo ustało; 
nie ma się gdzie szlachecki syn umieścić. Kras. Pod. 2, 
274. Znalazł przy dworze umieszczenie, przyzwoite uro- 
dzeniu swemu. Slas. Num. 1,35. (Untctfonimcn). W ustach 
ludzkich równie fałsz i prawda mieścić się może. Teat. 
26, 15. (znajdować sięi. Co urnysł wzrusza i co oko 
pieści, W twojej osobie wszystko się to mieści. Ara*. 
Woj. Choć. 30. W głowie mu się to nie mieści , jakby 
to być mogło. Karp. 4, 35. pojąć nie może, nie chce 
mu wleźć do głowy; er faiin c,ax iiidjt I'Cflreiieii, d iinll 
i^m iiid)t in ben i\ovj. {Eccl. MtcTiunmc schowanie]. MIE- 
ŚCINA , y, 2. , MIEŚCdNKA , i , z. , demin. , biedne ubogie 
rniasto, cine ricnbc Stabt. Wypędził go do nikczemnej 
mieściny. Wary. Wal. 147. Ziemi Włoskiej wsi i mieściny 
mieczem i ogniem [lustoszył. ib. 243. Leżała mieścinka 
w padole, niewielką mając równinę. Warg. Cez. 50. .Miasta 
wszystkie, mieścinek do 40 zapalili. Warg. Cez. 5. Nie- 
masz lak podłej wioski, tak lichej mieścinki, coby w niej 
trzydzieści i czterdzieści chorągwi nie brało. Star. lief. 

113. Teraz idę do łasa narąbać chrośeiny, Bo jeszcze rnain 
niektóre bez płotów 'mieściny. Danial. A 4. (miejsca). MIE- 
ŚCISKO , a, 71., zprzyganą, ^oss. ropo4Hme, cinc armfclijjc 
©tabt , cin elcnbcś 3Jcft. Bezbożne to mieścisko. Pot. Zac. 

114. Dym tylko z mieścisk wychodzi. Dar, Lot. I. Ten, co 
jamy dał wszelkiemu zwierzowi leśnemu, w 'mieściszczku 
swojem gospody mieć nie mógł. Aanc. Gd. 49. 

MIESI, oi. Mięsny. 

MIESIĄC, a, »!., (Boh. mesyc; Slov. mesóc, mesie; Sorab. 
2. maszez; Sorab. 1. miszaz, mieszaz, meszacz, mieszacźk, 
meszacztwo ; Slav. misce ; Bosn. missec , mjesec , mjesc- 
cina; Hag. mjesez ; \"md. mefez, miefez, luna, mefsez; 
Carn. mejsz, męsz, messez, luna; Croat. meszecz; Hoss. 
utcHiyb , ayHa; cf. Grace. fir,v , fir^róg; Lat. mensis; ItaL 
mesę; Gall. mois; Aeol. fdtg; Arab. manath) ; §. 1. czas, 
który obroty księżyca czynią, bcr 3)iPiiat. Mieszają nie- 
którzy te słowa niedobrze, jako masz pod słowem księ- 
życ. Słowo Polskie miesiąc zgadza się z Łacińskiem men- 
sis. Cn. Th. Miesiąc słoneczny, bcr (SonncnnuMiat, mie- 
siąc księżycowy, ber Slimibennionat. Zebr. Zw. 20. Miesiąc 
księżycowy, przeciąg czasu , którego potrzebuje księżyc, 
do okrążenia ziemi. Sniad. Jeog. 201. Miesiąc gwiazdo- 
wy, sidereus, czas , w którym księżyc powraca do jakiej 
gwiazdy stałej. Hub. Mech. 470. Miesiąc peryodyczny, 
przeciąg czasu, którego potrzebuje księżyc, żeby odszedł- 
szy od jakiej gwiazdy stałej , znowu do niej powrócił. 
Sniad. Jeog. 202. Miesiąc obieżny, periodicus , czas, w 
którym księżyc przebiega długość 300"., rachowanych 
od pierwszego punktu znaku barana. Hub. Mech. 476. 
Miesiąc syiiodyczny, lunacya , przeciąg czasu od nowiu 
do nowiu. Sniad. Jeog. 202. Miesiąc dobieżny. Hub. Mech. 
426. Zwyczajny miesiąc cztery tygodnie i jeden albo dwa 
dni w sobie zawiera. Hub. Wst. 281. Dwa 'miesiąca 
przedtym. Biel. 401. (dual). Imiona rniesiąców : ftyczeń, 
luty, marzec , kwiecień , maj , czerwiec , lipiec , sierpień, 
wrzesień, październik, listopad, grudzień. Pierwszy dzień 
miesiąca, Calendae , Eccl. CBflmeBHOiitcfliie. Jest przy- 



102 



MIESIACOSŁOW - MIESIĄCZEK. 



MIESIĄCZKOWATY - MIESIĘCZNY. 



sJowie o Ruskim miesiącu , iż gdy komu biciem abo ka- 
raniem grożą, tedy mówią: poleżysz mi z Ruski miesiąc. 
Salt. Okuł. 59. (t. j. bardzo d/ugo). U dworu znowu wy- 
trwasz miesiąc Ruski, Niżli przybiją na drzwi rejestr Pru- 
ski. Klon. FI. H i b. — {Slov. Na pse letnićke, ad Ca- 
lendiłs Graecas). — Transl. .Miesiące żołnierskie, abo to- 
warzyskie. Popr. W. 2, 230. tic Splfalenmpiiaic. Konsty- 
tucya za Jana Kazimierza obiecuje , iż w każdym roku 
przez cztery miesiące, Sent., Oct., Nov. , Dec, cokolwiek 
starostw, dzierżaw i urzędów ziemskich do dyspozycyi 
królewskiej przypadnie , to wszystko król zasJużonym w 
•wojsku rozdawać będzie. August U. w paktach obiecuje 
miesiące żołnierskie prawem warowane, mieć w pamięci, 
ji. — Miesiące Rzymskie, Sómcrmonatc , podatek nad- 
zwyczajny pod czas wojny cyrkuJów rzeszy Niemieckiej. 
^Yyrw. Geogr. 229. — ^. Trannl. Miesiące biaJogJowskie, 
upifawY miesięczne , miesiączki , czasy, krew' miesięczna, 
imi SJionatlitfcc ber %ńbix, btc mpnailtibc ilieinipntj. Gam. 
dishe, dishenga, sumah; Sorab. 1. żonska meszacżna kho- 
rofci; Rag. vrjeme xensko, stvari xenske ; Ross. M-feca- 
^iiiHa, jffecaMHOe ; Eal. .loyHOReiiHie , Htca^Hoe, 0Tct4aHie. 
Biafogiowa miesiące czyli miesiączki mająca, Carn. dishna 
shena; Sorab. 1. mciacżniwa , raeszaeżniwolcż cżerpacza. 
Lekarstwa na zatrzymanie miesiąców bialogfowskich. i)lestk. 
Ped. Ud. Macierzą duszka, pijąc ją, paniom miesiące 
wywodzi. Urzęd. 284. Mała ożanka mocz i miesiące przy- 
wodzi. Spicz. 232. — §. 2. Źle Miesiąc zamiast księżyc; 
Dudz. 51, ber SKoiib. Miesiąc jest tej natury, iż światłość 
swoje od słońca bierze. Bej. Ap. 64. Lubo spojrzał na 
słonice, lub na miesiąc krzywy. Zaraz żagle opuszczał, miał 
wicher straszliwy. Bardz. Luk. 49. Czarownica swym wier- 
szem, miesiąc sprowadziła z nieba na dół. Bardz. Trag.iQ2. 
Odmienno chodzi rad , jako i miesiąc. Birk. Zamoj. 7. 
Miesiące odmienne. Groch. W. .4 5. .^licsiąc świeci 'księ- 
życ świeci, ber 3){oiib fĄciiit. Panna Julianna, ani jeść chce, 
ani pić, ani spać , ustawicznie wzdycha , lubi po miesią- 
cu chodzić. Teat. 24, 110. im iWonrfdJctiic frcficreii. W 
limie nocy całe przepędza na miesiącu, chuchając w rę- 
ce. Teat. 6, 97. im ŚlDiibenft^eine , {oh. Poświata). — Slov. 
Nedbam na raesac, ked mi slunce switi; nie dbam o 
gwiazdy. — Blande: A Dieu jasna pogodo, zorzo, mie- 
siącu! Teat. 'ii, 76. słońce moje, gwiazdo, perełko, rybko, 
gołąbku. — §. 5. Przez miesiąc rozumie się też figura, 
którą składają dwa cyrkuły nierówne , spoinie się doty- 
kające wewnątrz. Solsk. Geom. 214. jipe-J in ciitmibet gc= 
fĄoinie 3irtel,"o6. Miesiączek. 'MIESL-^COSŁOW, u, m.. 
Boss. jitcsuociOBi, kalendarz; adj. MtcauociOBUUtt kalen- 
darzowy. MIESIĄCOWY, a, e, 1. od miesiąca, Boh. rae- 
syćnj ; Sorab. i. meszaczowne; Carn. mejszov; i8?Pitat3=. 
Sa gołębie miesiacowemi zwane, ztąd że co miesiąc mło- 
de wyprowadzają. Kluk. Zw. 2, 169. — "2. Księżycowy, 
SKonb^ = . Światłość miesiącowa. Budn. Jes. 30, 26. Mie- 
siącowy okrąg , Yind. obslretna , Per 5iPiib?bpf. .MIESIĄ- 
CZEK, czka, m., demin. nom. miesiąc, a) eiii fleirtcr 3]?pnb; 
(^Sorab. 1. meszacźk ; Bosn. mjeseciac, misecjac). Koło 
Jowisza obracają się jego miesiączki. Oj. Fiz. 539. — b) 
Miesiączek , promienie nad głową świętych na obrazach, 



kółko święte. Wiod. , Ross. uara , ber SimImS urn etncn 
tciliiien >?ppf. — c) Miesiączki, miesiączyki, gatunek pod- 
ków, które się dają, kiedy kopyto na pięcie ma jaką wa- 
dę. Kluk. Zw. i, 1*82. eine 21rt i)itfei)'en. ' — d) .Miesiączki 
niewieście, ob. Miesiące, upław niewieści, iai 3)JortatIi4e 
ber aSeiber. Dykę. Med. 4, 288. — e) Botan. Nogietek, 
Miesiączek po Czesku , Boh. mesyeek , calendula, bte iRin< 
gelWume. Syr. 1550. Spicz. 46. — g. Wytrych, klucz, 
otwieracz, podkownik, ziele, > że w strączkach nasienie 
ma, na kształt miesiąca w pierwszej kwadrze, pochodzą- 
cych, też miesiączkiem zwane, SctlJfraut, Ccltft^en, coro- 
nilla securidaca' Ltnn. Syr. 169. MIESIĄCZKOWATY, 
a, e, — o adv., lunaris. Perz. Cyr. 158. mpnbfpnnig. 
Półiniesiaczkowaty kabłączek u paznokciów, lunula digiti. 
tb. M1ES1.\CZN1CA , y, z. , miesięczny upław niewieści, 
bie mpitatliśe Jieinigung, (ob. Miesiące, miesiączki). Sara 
już była stara, i już miesiącznic nie miewała. Sk. Zyw. 
2, 202. — §. Botan. Miesiącznica, Miesiącznik, a, m., 
lunaria Linn. 3)ipnbfraut , rodzaj rośliny. Kluk. Dykc. 2, 
98., Jundz. 550. zaparstnica. Urzed. 180. MIESIĄCZNIK, 
MIESIĘCZNIK. {Cn. Th.), a, m. , Boh. mesyćnik, namesy- 
ćnjk; Carn. mejshen ; Croal. meszechnyak ; Rag. mjese- 
cnik , mjesecjśr; Ross. MtcaMHbifi, MtcaiHiiKi. Choroba 
miesięcznika, "miesięcznictwo , {Boh. mesyćnost; Yind. 
miefezhliyost , miefezhna boliesen). Miesięcznikiem je- 
stem [Eccl. .lyHCTByioca, jyHamiBcH; adj. Yind. miefezhiiu, 
miefezhast, od miefeza boun); ^. 1 a ) lunatyk. W. 
Maith. d7, 13. Sicnn. o24, ein 9}ipnbri4tigcr. Lunatycy 
abo miesiącznicy. Sk. Żyw. 1, 118. cf. nocobłąd. — h) 
Dziecię na świat urodzone obrzezane , czyli bez napletku. 
Tr. ? ctii i?iiib , iai pbne Sprbaut gcfjprcn ipprbcn. (Ross. 
MtcaminKŁ miesiąc mający). — §. 2. Botan. Miesięcznik 
ziele . Selenotropium. Cn. Th. Moiibmenbc , ein Śraut , IP 
\\i) gegeii ben 3)?pnb roenbet. MIESIĘCZNY, MIESLĄCZNY. 
a, e, Boh. mesyćny; Slov. mesaćni; Sorab. 1. meszacżne ; 
Croat. meszechni; Yind. miefezhen, yfakomiefezhen ; Rag. 
mjesecni, messecni; Ross. .MtcaiHUii, jyHHUil ; jeden mie- 
siąc trwający, lub co miesiąc povyracający, mpiiatlid) , 3Jp= 
natsf ' . .Miesięczny 'obrok abo jurgielt. Cn. Th. Miesię- 
czne subst. neutr., Ross MtcaqnHa, SDiPuatśgcIb, fflpnatlgc= 
^alt. Musi być jeszcze u Pana moje miesięczne , moje 
strawne, moje roczne, moje zasługi, moje suchedni. Teat. 
32. b, 11. — Czyszczenie białogłowskie miesięczne. Krup. 
2, 176. miesiące, miesiączki, miesiącznice, bie mpiiatlitbe 
jReinigiiiig. Białogłowy miesięcznego nie mające płynienia, 
niepłodne są. Krup. 2, 177. Grecy chcą, aby niewiasta, 
w niemocy swej miesięcznej, ś. tajemnic nie brała. Sk. 
Dz. 143. Upławy, to jest zbytnie miesięczne pławy. Sienn. 
581. Niewiastom miesięcznym używania ciała Pańskiego 
bronią. Sk. Dz. 1026. t. j. czasy swoje mającym, bie iai 
Kpnatlidie babcii. — Glisty miesięczne, lunaticae vermet, 
,V)cr5ipiirm : hal. maldella luna, wzięły to imię od miesiąca, 
abowieni 1 miesiącem rosłą i zaś maleją. Sienn. 348. Mie- 
siączne ziarno, menispermum Linn., 5Kpiibfameii , rodzaju 
tego roślinnego gatunkiem jest rybotruj. Kluk. Dykc. 2, 
116. Miesięczny kamień, Boh. mesyćnj kameii = księży- 
czny kamień, ŚJpnbftein , ijrauenet?. — Miesięcznie adv., 



MIESIARZ-MIESNY. 



MIĘSO. 



103 



co miesiąc, monatli^l, Ross. notiicfi<iHO, (cf. iitcaMHO mie- 
siąc świeci , 06. Poświata). 

"MIĘSIARZ, a , m. , mięsojadaci, mięsożerny, cin SIeif(^effcr. 
Grzeszy, któryby nie naczczo przyjął olileb duchowny; 
trzeba to uwazyć cielesnym mięsiarzom, aby wiedzieli, ze 
grzeszą. Hrbst. Odp. U. 8. cf. Slov. raasaf ; Sorab. 1. mja- 
sznik; Croat. meszar; Hwig. nieszAros; Yind. mcOr; Ross. 
MacHHKi rzeźnik ; (Jenn. 3)ie$ucr. 

'MIESIĆ, iJ , i , ail. niedok. , zamiesić dok , rozczyniać. Cn. 
Th. 408. ben Jciij cinmatfjen, cinteigen. Miesić ciasto, wa- 
pno. Wlod. , cf. miązszo czynić. 

MIĘSISKO, a, n. , paskudne mięSo , cleiibeś glcifc^. Grube 
mięsisko. Pasł. Fid. d6ł. Miesisko narosłe. Hipp. 105. 
MIESISTOŚĆ, ści, 2., cieiistość. Cn. Th. bie ł^ólliofcit be« 
Sorpcrź , Scic^tfmm nn glcifd) , Sorpiilciij ; Boh. masytost. 
Mięsistość drzewa , owocu < części jego mięsiste, baś Jlci' 
f^ige, flcffc^artiijc I^filf; i^osn. mecja, mekota, pupa, ob. 
Mięsiwość. MIĘSISTY, a , e , Mięsisto adv. , cielisty, flet' 
fd)tg, forperlic^; U»h. masyty, libiwy; Slov. rnasnaty; So- 
rab. i. mjaszoyite; Yind. mefenast; Slav. niesnat; Croat. 
niesznat , meszaszt ; Hoss. et Eccl. imciiCTbiH , MaKOTHuH. 
Anioł mięsistsze na siebie przyoblecze ciało , Żeby go 
łacniej oko śmiertelne dojźrzało. Przyb. Ab. 8. Pacyent 
ten zdrowo i mięsisto wyglądał. Perz. Cyr. 3, 150. Mię- 
sista część abo sztuka w zwierzęciu, pieczenia. Cn. Th. 
fin flcifc^ige^ Stikf iioii eiiiem cKic^ladjtetcn i^icrc, cin Sva< 
tcnftiirf, cin 53ratCli. Korzeń mięsisty, carnosar., z sub- 
stancyi kruchrj złożony. Jundi. 2, 6. MIĘSIWO , a , n., 
r.ollcci., glcitdjiDcrf , gicif* , gkifi^iiinarc , 8iciKl))>cifcn ; (^0/1, 
iibiwina (cf. lejba); Carn. mesnina). Mięsiwo, owo mię- 
siste części , które się z nitek składają , i z wielu zwie- 
rząt są pokarmem człowiekowi. Kluk. Zw. i, 51. Mię- 
siwa nad wszelkie inne pokarmy posilne. Haur. Sk. 504. 
MlĘSlWOSC, ści, 2., n. p. Kapary większe więcej w so- 
bie mięsiwości i soku mają , niźli mniejsze. Syr. 870. 
Oliwki moczyć , dokąd się mięsiwość od kostek nie pu- 
ści. Sienn. 008. Dynie wodniste są mięsiwości bardzo 
jusznej. Syr. 1188. Hag. mckotta , mecina, mcliscina ; 
Bosn. pupa, pnpica, mecja, mekota od mesa, sridina od 
krulia , (cf. ośrzodkaj ; Boss. mhkotł. "MIĘSNICA , y, ;., 
jatki mięsne, schowanie na mięso, 3-Ictfcl)knf, '5''''|d)''fl"il= 
ter, (Boh. masnice ; Carn. mesniza; Yind. mefarniza, mc- 
fniza ; Sluv. mesarnici ; Croat. meszarnicza , mesznicza ; 
Hunrj. mćsz^rszek). Na szkucie mięsnica bywa naprze- 
ciwko kuchni, gdzie słonino i Icguniiny dla flisów cho- 
wają. Magier. Mskr. fcf. spiżarnia). MIĘŚNICZEK, czka, 
m. , musca carnaria , co do kształtu pospolitym muciiom 
podobna , lecz większa , jaja składa w mięsnej zgniliznie. 
Kluk. Zw. 4, 371.' ./;«(/ B. N. 112. bic ^Ictidłflicfle, emici5= 
flicgc. MIĘSNY, a, e, od mięsa, z mięsa, Boh. ujasny; 
Slov. masiti; Carn. niCsn , mesęn ; Yind. nicfcn; Sorab. 
mjasznć; Bag. meesni; Slnv. niOsnj ; Croat. meszny, nie- 
szan; Boss. Mnciihiii; gicifd)', jnm (Slcifd) (icbiirifl, wn Slcifd'. 
Niewolno przez post wielki , mięsne lub niaślnc potrawy 
jadać. Boh. Kom. 1, 155. Od wszelkiego się mięsnego 
pokarmu wstrzymywali'. Pilch. Sen. list. 4, 14. Mięsna 
polewka. Sienn. 155. (cf. rosół). .Mięsny dzień = w który 



z mięsem jedzą, cin gleifi^tag , (oppoi. postny dzień, (su- 
che dnij ; Yind. niefni den, roasten den). Śrzody i so- 
boty niemięsne. Usln. Kruc. 2, 134. (w które nie godzi 
się mięsa zażywać). Mięsna grzęda . polica, cin glcifc^brctt, 
S^adbrett. Mięsne jatki, Boh. masne kramy, masnice; Slov. 
masny kram, gałka, (ob. Mięsnica), od przcdawania mię- 
siwa, ;\leifd)b(^nrc , (cf. jatki). — Fig. Wydał go na mięsne 
jatki. Bys. Ad. 72. t. j. na rzeź, na sztych, Yind. me- 
Iniza, mefarniza, ubijalifhe, uinorjalifhe , er bat ibn jut 
(sc^Iad)tbanf geliefcrf, in tcbeneigcfabr bincin gcftiirit. — Mię- 
sne serce , oppos. zkamieniałe, cin fleii'd|crn .'perj, bai niit 
[tcincrn ift, fig. Wszak i wy macie serca mięsne? Pol. 
Arg. 749. (cf. człowiek nie kamień). Twardsze w pier- 
siach nad żużel, nad skały, nad krzemień, Na miękkie i 
na mięsne serce Panie przemień. Pot. Zac. 192. MIĘSO, 
a, n., MIĄSKO demin. , (Boh. maso; Slov. maso; Sorab. 
1. maszo, mjaszo, maffo; Sorab. 2. meszo ; Yind. mefu, 
mefsii ; Carn. iiiesu ; Croat. meszo ; Dal. meszo : Bag. et 
Bosn. meso; Boss. maco, cf. mięsiarz; Ca77i. etc. mesar^ 
rzeźnik; Germ. 50{ejger; cf. iDictt' Wtaui , SJJu^fcI; cf. ma-- 
fłcn , 50fnft ; Lut. mando , mansum , macellarius ; hal. ma- 
cellaio, inazzare; ap. Ofryd. mazalar: cf (Jraec. fiarTuoiua; 
Aelh. nii": masach cpulatus ett; Arab. maza = nueso; cf. 
mięsz, iniąż , iniąższy): §. 1. bnS iVlcif(^. W skład zwie- 
rzęcy wchodzą mięso i kości; mięso składa się z sku- 
pionych włókien. Zool. 65. f O zwierzętach , których nie 
jedzą, n. p. okoniach, mówi, się, że wiele ścierwu ma- 
ją na kościach ; o człowieku , że dużo ma ciała. (Slav. 
put ; Boss. MOTfc , cf. płeć). — g per. excell. Mięso • 
mięso do jedzenia, Jlcifd; jnm (Effcn. Mięso wyraża się 
często zakończeniem zwierząt na — ina , cielęce mięso, 
cielęciwa; w Ross. zakończenie to oznacza tak mięso, 
jak skórę n. p. MCHiiHa jelenie mięso, jelenia skóra; 
CBt>Knua świeże mięso; — w Cerkiewnym skórę n. p. 
BO.iOBnHa , BO.iOBaa KO*'a wołowa skóra , (cf. wołowina). 
Wedle Pitagoresa nie mamy zabijać bydła i jadać miąs. 
Otw. Ow. 029. Rzeźnicy od miąs wszelakich mają pła- 
cić ... . Yol. Leg. 5, 185. Jlieso ociągać, (ob. Ociągnąć). 
Miąs wieprzowych miernie tylko zażywać. Haur. Sk. 476. 
Kaczki mają mięso czarne , a tym samym są ciężkie do 
strawienia. Boh. Kom. 1, 286. Lepiej ten pości, który 
sztuczkę mięsa zje, niż ten, co strawi całą misę ryb 
dobrze korzennych. Sekl. 15. Sztuka mięsa, (06. Sztuka). 
Gdybyś kładł mięso do beczki bez soli, zgnije do trze- 
ciego dnia Pot. Arg. 445. Głupie mięso , {ob. Nerka). 
Kto chce mięso jeść, trzeba z skóry odrzeć zwierza. Pol. 
Jow. 173. (cf. bez prace nie będą kołacze; cf. leniwcze 
nać jaja, Ij-. czy też obłupione?) Z mięsem jeść, oppos. 
z postem , i^lei|'d)ft'ei)'cn cffcn. Bolesław Chrobry dzikie pra- 
wo ustanowił na tych , co w poście z mięsem jedli. 
Nar. Hsl. ti, 191. (Slau. mersiti ; Bosn. omrrisitise). W 
wielki piątek dla słabości jadał z mięsem. Mon. 68, 208. 
Redę dziś z iniesem jadł. Teat. 19, 25. Kazali gotować 
im z mięsem , w te dni , kiedy oni sami poszczą. A'. Pam. 
10, 55. fic licpcn ibncn ijkildtircifon fcdicn. .Alięso lubiący, 
mięsu rad , {ob. .Miąsko). Kaszka fraszka , jarzyna perzy- 
na, chleb trawa, mięso potrawa. Haur. Sk. 507. Ryba 



104 



MIESOJADACZ - MIESOPUSTNIK. 



MIĘSOPUSTNY - MIESZAĆ. 



woda , chleb trawa , mięso wsiemu 'hofowa. Sak. Probl. 
151. Im mięso, a nam poldwka zostanie. Bratk. G. 3. 
(cf. Matyaszowi płotka; cf. ubogiemu piskorz). Ten bóg, 
któryć dał mięsa, da-ć pewnie i ciileba. Pot. Arg. 516. 
(cf. kto dał zęby, da-ć chleb). Komu się mięsa nie do- 
stanie, ten na polewce niech przestanie. Cn. Ad. 162. 
(cf. lepszy rydz nizli nic; co bóg da, do kobiałki). Kto 
mięso ma, o grzankę nie dba. Rej. Wiz. 103. Z tłu- 
stego mięsa, tłusta polewka; Rys. Ad. 79., {oppos. Slov. 
Łacne maso , ridkś polewka ; merces pretio correspondent). 
Z raiesa sie chlubią, a ono i polewki nie widzieli. Gon. 
Dw. 272. Niemasz tu komu ufać, ni z mięsa, ni z pie- 
rza. Pot. Arg. 744. (nie ufaj pozorowi). Zakryta w mię- 
sie na tym świecie wada, Pan wilk dla mięsa często 
•w jamę wpada. Bratk. H A b. (Croat. Isches ranu v cze- 
lem raeszu, quaerere pilum in igne; cf. węzła w sitowiu 
szukać). Mięso mięsem gonić potrzeba, t. j. karmione- 
nii dobrze chartami polować. Chmiel. 1 , 80. Allegor. 
Głodny ci zięć powie : złe mięso bez chleba. Fot. Arg. 
817. i. ']. dziewka bez posagu; ciHC fdiińie 35raut p^iie 
SraiitidhiC, ift fcin <Bó}a^. Ta bywszy jedynaczką, miała 
chleb do mięsa , Powabne to oboje w zonach interessa. 
Pot. Pocz. 183. — §. Mięso jagody = mięsiwość, n. p. 
Gdy dławiąc jagodę winną mięso jagodne ziarnka nie 
puici , jest to znak niedojrzałej jagody. Cresc. 535. 
glci)'rf)iflfcit , ski\i} tii bcii 5'i'ii*tfii- — 'i 2) Transl. Mię- 
so górne abo ziemne, "Serilflcifcl) , jest to kamień składa- 
jący sie z grubych szvb i niby nitek twardych. Kluh. 
Kop. %'lOO' .M"|KS0J.\D.\CZ, MIĘSOJAD, a,' w., jada- 
jący mięso, lubiący mięso jeść, rad mięsu , miasko, Boh. 
masogjdek ; Slov. masogedek; Rag. mesojeghja; Croat. 
meszojed ; Eccl. MacoHjeifB , nA'LTOU,\i>'|i' . JKiiBDajeiiB. 
(Ro.«. MacO'b4B ; Eccl. MacoHCiie mięsne dni). MIESO- 
PRZEDAWGA, y, m., Ross. et Eccl. MaconpojaBeui, ber 
Jlcififii^crfiiiifer, oh. Rzeźnik, miesiarz. MIĘS01'UST, u, m., 
MIĘSOPUSTY, G. pust plur. , (Boh. masopust; Slov. 
masopost masopust; Croat. mcszopuszt, pokłady, fa- 
senk ; Dal. pokłada, pokładę; Bosn. pokladdi; [Ross. un- 
conycTi, Jiaconyciie początek postu, gdzie się przesta- 
je jeść z mięsem); Eccl. MaconyCT'B bacchanalia, libera- 
lia , (saroBOnio cariiispriviiim: Ross. cuponycTii, cupo- 
nj^CTie ostatni dzień karnawału); zapu.st; si vocem Po- 
lonicam mięsopust e.cpendas, proprie sonat id, (juod Uraecl 
recentes uocant: ró aTTÓ^nsmc , fjatiiii recentes carnispri- 
viura ; si vero rem, quae illo triduo gsrittir, consideres , 
dicas sthniconim. bacchanalia. Cn. Th., ( sed cf pusty, 
pust); btc 3aftiiac|t, ber 5iil'(i)tiiu • biivi (Sanieyal, ftcfoitbcr-J 
bie brci) le^tcit iai]c; fef kuhgi. Post odrzucają, ale mię- 
sopusty, od czarta wymyślone , bardzo pilnie zachowują. 
W. Post. W 37. — ^. Ti-n/isi'. Rozgardyas , lej rozlej , 
hulanki, lusztyki , luitigc^ 8c['i'ii, Siiftfmrfcitcii. Pościć po 
mięsopustach miłosnych. Teat.-ó. b, 82. Jfśli tak beda 
codzień mięsopusty, na szary koniec przyjdą. Wad. Daii. 
14. Po nieustannych mięsopustach, post nieustanny na- 
stąpi. Teat. 22, 9. (po godach głód). MIESOPUSTNIK, 
a, m. , Boh. masopustnik, mięsopusty obchndzacy, bac- 
chanalia celebrans. Cn. Ta. m Saftiiac^teift^iDarincr. — Transl. 



Lusztykujący, rozgardyas strojący, biesiadnik, godownik, 
ciii ŚĄlammcr, 'JJralfcr. Próżne miesopustników życie. 
Bals. Niedz. 1, 132. MIĘSOPUSTNY,' a, e, Boh. maso- 
pustnj ; Ross. MaconycTHUU , cuponycTHuS , od mięso- 
pust, '^(\\i\\(xifii ■■ , gilf^ing^ = . Mięsopustne święta, ob- 
żarstwa i pijaństwa pełne. Pelr. Ek. 80. (cf. kuligowy). 
Siła najdziesz , którzy dni szalone mięso ''stne wypełnia- 
ją, nie uprzykrzyłyby się drugiemu mięsopusty i cały rok, 
a czas krótki postu uprzykrzy się wnet. Biał. Post. 176. 
Wody się opije , a prawie się jako mięsopustna kiszka 
nadmie. Rej. Zm. iol. Niedziela mięsopustna, ber Somi' 
tag Sexagesima. .{faj. Kalend. /?oss. cbiponycTHaa aejt- 
ja zapustny tydzień. MIESOPUSTOWAC , ał, uje, intrans. 
niedok., mięsopusty obchodzić , bie jaftnad)t Dege^cii , ga= 
fdliiiij Ijnltctt ; Slou. fa.sangowati ; Croa: fasenkoyati ; Dal. 
pokladdujeyati; Eccl. MaconyCTByiO , Craec. aTToy.niarć^a} 
carnem ederg cesso ; comessor , heluor , bacchor ; sarosja- 
Baioca uno-Aotati^co. Większy zysk czynimy dyablu trzy dni 
rozpustnie miesopustując, a n-ż'' bogu czterdzieśc. dni 
nieochotnie poszcząc. Żarn. Post. 93. Chrześcianie źle 
miesupustujący. Bals. Niedz. 1, 30. ^ Transl. Rozgar- 
dyas stroić, lusztykować, hulać, godować , fĄlaitlliieit , 
(iraffcil. Biesiadować , miesopustować. Petr. Łk. 80. Roz- 
pustnie żyję, huczę, mięsopustuję, bacchor. .7ąci. Usta- 
wicznie mięsopustują , wszystko ■łokciem rozkoszy wymie- 
rzają. Birk. Ek. D 2 b. Biesiady i miesopustosyanie. 
Petr'. Ek. 80. ■■MIĘSOTARGOWISKO , a, k, targowisko 
na mięsa, jatki, ber ,5-leil'd;iiiarft , Eccl. Maconpoj-iiHUte, 
MacHUJi paj-B. .MIĘSOŻER, a, m., ber glcifdjfreilcr. Wszys- 
cy ludzie stali sie już teraz, iż tak rzekę, mięsożerami. 
Mon. 74, 586. •MIĘSOŻERNOŚG , Eccl. !KHBOH<peHie , Hi 
glcifc^frclTeii. MIĘSOŻERNY, a, e, żrzący mięso , mięsem 
żyjący, fieift^freffeiib ; Boh. masoźrawy; Sorab. 1. mjasza 
w-ożraw(' ; Croa<. męszoser ; Rag. mesoxderaz; Boss. MO- 
Toa4iiun. Sęp mięsożerny. Przyb. Mili. 87. Ptaki mię- 
sożerne. Zool. 26. 

•MIESTCE, nb. Miejsce. 

MIĘSZ, MIĘŻ, M1.\ŚZ, y. i.. iML\ŻSZOŚĆ, bie ?i(fc. _Miesz 
umywalni była na trzy wielkie palce. W. 3 Reg. 7, 26. 
Drzewo u włóczni jego było na mięsz, jako nawój u 
tkaczów. Leop. 2 Reg. 21, 19. Ławy z balek, w miąsz 
na stopę były. Warg. Cez. 62. W tniesz albo na mięsz, 
trzy, dwa palce, gruby trzy abo dwa palce. Wiod. Ka- 
mień on był wzdłuż trzynaście stop, a w mież siedm. 
Sk. Dz. 1180. Stupy miały 'wzmięsz półtcry stopy. Warg. 
Cez 81. Naczynie to było wzmięsz na dłoń. Budn. 2 
Chroń. 4, 3. cf. miąższy. 

MIESZAĆ, MIESZAĆ, 'al, a. ad. niedok., zmieszać, pomie- 
szać dok.. Boh. inisyti, smisyti , frequ. michati ; S'ov. 
mjsym, mjśjm ; Sorab. \. myszecź, mischu, mischam, 
inescham , miszu, mucżu ( cf. mącić); \'ind. miefhali, 
finicfhat, samiefhati, permiefhati, pomiefhati , fmiefhu- 
yati; Cum. mejsiti, męjsem, męsem, mejsham, inesham , 
sblóiliti; Croat. meshati . messam ; ftaj. mjesiti , mjescja- 
li , umiescjati, umiescivati, umjesili, zamjesiti, irmjescjali, 
mjeescjam, smćsti, smeten , (cf. zmieść, zmiatać; ; Bosn. 
injescjati, miscjati , smiescjati , izmjescjati, smiscjati , 



MIESZAĆ. 



MIESZAŁA - MIESZANINA. 



105 



izmiscjati, pomiscjati, smesti, zamesti, smetati (ob. Miotad), 
smutiti, (ob. Mącić, smucić); Roas. Mtuiarb, H^niaio, CMt- 
iiiaib, cMfeiiiiiBaio, (MtciiTb, Mtuiy miąć; Ecd. macth, uats,, 
ciMn>i|K\TM burzjć); hal. mcscolare, mischiare, miscere;fif. 
Lat. misccre; Graer. niaytTy; Angl. masli ; flebr. rz^ ma- 
sach; Chald. el Hab. in masag, misriiit; Uer. niifdłcn, (cf. 
manfd)cn, mciIflCti; Grace, inywm); niifl^CII. Mieszać, mieszać 
co z cz_\m, pomieszać, zmieszać co z czym, iłcrmifścit, utl* 
ter finanber mifc^en Trudno z/e z dobrym mieszać. Opal. 
Sat. 1. Śmieli chrześcianie i małżeństwa z Araby mieszać. 
Sk. Di. 906. Łzy z /zami mieszać, mi/o człowiekowi. 
Bardz. Trag. 271. (cf. nap/akać się pociecha. Polu nie- 
ma/e ulżenie Płacz, k temu wypowiedzenie; Pociecha, 
gdy co boli, Namówić się do woh). Pijcie wino, którem 
■wam zmieszał. Aue;. Kat. 5, 570. (t. j. z wodą nagoto- 
wałj. Mieszają przysłowia w pismach swoich , jak groch 
z kapustą. Mon. 73, 63. Eulychus mieszał natury w Pa- 
nie Krystusie. Kat. Gd. 86. Mnie Panowie do rzeczy 
tej nie chciejcie mieszać. Teat.\\.c,M. (wplątać, wcią- 
gać). Z panami palca nic mieszaj , bo jeśli krótszy na- 
ciągną, jeśli dłuższy, to wcale utną. Teut. 22. b, 63. — 
g. Mieszać w garcu, w kotle = kłócić, umru(iven, biircfcciii= 
aiibcr iniK^Cll. Zioła te warząc uslawnie mieszała, wierzch 
wywracając, A na spodek zaś wierzciinich rzeczy naga- 
niając. Oliu. Ow. 266. — Fig. Będę tak długo tym od- 
mętom mieszał, aże wżdy kiedy ułowię węgorza. Orzech. 
Qu. 20. — §. Zwierzęta niektóre, niedaleko siedliska 
swego, wszelki ślad mieszają i gubią. Pilch. Sen. lisi. 2, 
133. (zatracają). — Mieszać < zamieszać , zamącać, bu- 
rzyć, uniespokajać , ycrrcirrcil. Za co tak smutną myślą 
mieszasz swą spokojność? Teał. 45. rf, 21. To słowo: 
do kozy i Tak mię mocno zmieszało, aż mię przeszły 
mrozy. Teat. 46. b, 46. Miesza pycha rozum, fsalmod. 
19. Nadzieje i trwogi mieszają szczęście. Bardz. Trag. 
451. Nie trzeba mieszać pokoju. Iloh. Dyab. 5, 138. 
ben SrifbCit ftoren. Krew' niewinna dla swojej dumy ro- 
zlewamy, bunty i fakcye czynimy, Hzpltą mieszamy. Star. 
Ref. 11. A tyieś to, który mieszasz Izraela? IV. 5 Reg. 
18, 17. (który czynisz zamieszanie w Izraelu? Bibl. Gd). 
Nie lubi ze mną tańcować, powiada, że mieszam w kon- 
tradansie. Teat. 59, 21. MIESZAĆ sic recipr. , a) pas- 
sive zamie.^^zać się propr. et fig. , fii sicrmifc^cn. W mał- 
żeństwie się nie mieszał z niewiernemi i pogany. Sk. Dz. 
875. — §. Pomieszanym się stawać, trwożyć się, strwo- 
żyć się, ton\ai ipcrbeii, ocnuirrt fei^ii, ftt^ nerioirrcii. Hi- 
storyk Kranc sam z sobą ustawicznie się miesza. Nar. 
Htt. 2, 245. U pijaka we łbie zawsze się jako w kotle 
miesza. W. Post. W. 3, 256. (Izestokroć próżncmi i 
nikczemnemi mieszamy się rzeczami. Pilrh. Sen. 355. 
Gdy cię ujrzę, zaraz kolor mienie, Albo blednieje, albo 
ibytnie się czerwienie. Gdy chcę do ciebie mówić, mie- 
sza mi się mowa. Żab. 16. 298. — g. b) Active Mie- 
szać się do czego, albo w co> wdawać się w co, (Boh. 
pliclitili se; Yind. niifs notervtikuvati , cf. nos wścibić), 
fic^ in Ctroa^ lllifc^Ctl. Dziwujemy się, iż naród wasz mie- 
sza się do spraw naszych (»:j:. .V'ir. 2, 141. Mieszam- 
ie ja się do czego, czegobym do końca nie przywiódł? 
SiDwnik Lindcgt wyd. 1. Tom III. 



Teat. 7, 47. Daję ci to zupełnie na wolą, sam się wiec 
mieszać do tego nie będę Teat. 38, 190. Milcz,' i nie 
mieszaj się do nas! ii. 36, 102. Jurysty pospolita za- 
bawa, mieszać się za pieniądze w cudze interessa. Teat. 
23. c, 36. Na co się w to mieszacie, co do was nie 
należy? ih. 9. b, 44. Królowa w materye Hzpitej mie- 
szać się nigdy nie powinna. Skrzel. Pr. Pol. 1, 122. — 
§. Mieszać się cieleśnie, odbywać sprawy cielesne, ft(^ 
oermifdjcii (fleifi^ItĄ). Kogut, ptak najlubieżniejszy, gdyż 
na dzień z 50 razy może mieszać się z kurami. Ład. H. 
N. 73. MIESZAŁA, y, m., mąciciel, Yind. miefhavez , 
fmiefhar, eiit 3>erii'irrer. Jcdnacza tego świata, mieli za 
mieszałę tego świata. W. Post. W. 283. 'MIESZALKA, 
i, z'., narzędzie od mieszania, ob. Mątew', koziołek, dlt 
SRiilirftotf, jjiibrlpffcl, Boss. MbmajKa ; Rag. mjescjaliza , 
mechjaizza. MIESZANIE , ia , 71. , subsł. verb. iai Tii' 
fóen, Sermifc^tcn, bte iTiifi^miij , 5>crmi|'(iung, Boss ysi-fccKa. 
Związek początków miedzy sobą nazywa się mieszaniem 
ciała, mizlio , które rozróżnić należy od gromadzenia, 
aggregatio. Kruml. Chym 1 5_. W arytmetyce reguła mie- 
szania, reguła alligationis. Sniad. Alg. 1, 37. Mieszanie 
sie cielesne , sprawa cielesna , Boss. coniie ; Lat. coitus. 
MIESZANIEC, ńca, m., z różnych zwierząt urodzony. Cn. 
Th., ob. Pomieszaniec, Carn. smejs; Ross. noJitcL, T3'Ma; 
(Oeftcrr. ber SJiifiling), ber 3lrt3H)itter , ber wn jiTCijcrle? 
Slrtcii gccciigt ift. n. p. Mieszaniec koń , (cf muł Ytnd. 
mifg, micfg, iiiefeg , niefek ; Carn. mesg; Croat. mezg ; 
Eccl. MLCKi, (1. MCKa; cf. miedzy). .Mieszaniec pies. — 
Transl. Tezeusz mieszańca srogiego (Minotaura) zabił. 
J. Kchan. Dz. 280. Mieszańcy srodzy Cen!aurowie. P. 
Kchan. Orl. 1, 159. Samarytanie byli mieszańcy, ani 
prawi żydowie, ani prawi poganie. Sk. Kai. 145. (cf. 
$)alt)rrlinge. 31 big.). Persius Grek z ojca, a z Rzymian- 
ki rodem .Mieszaniec , znacznym bogactw chlubił się do- 
chodem. Uor. Sat. 103. — simditer Mieszaniec ■■ półszla- 
chcica, ciii balDcr (Sbfimami, szlachcic po malce, blo? 
muttcrliicr ©eite ppu 3lbcl, nicfet ebcntiurtig. — §. .Miesza- 
niec = obojej płci, androgyniis , hennaphroditus. Cn. Th. 
cin ®ci'diled)te3tintter , ber l'ecbcrli''.i S^cidilcd^tc iii fid) ycreiiiigt, 
Carn. obojnak ; Dal. dvoyszpolnik ; Rag. dvospolnik , po- 
lucjÓYJek , poliixena , polumuxko, poliixensko; Eccl. Mm- 
a;oa;cHi,i|k , My«Ke/Kciici;iii. — 'g. Równie jak gdy Neptu- 
nus, wód 'mieszaniec srogi Trójzębem wymiatając, roz- 
siepywa drogi.... Chodk. Kosi. 10. który miesza, burzy, 
kłóci woily , mieszała, mącicie!, UmnlDrer, 3lufriil)rer. 
MIESZ.\NIE(' , herb; tarcza podłuż linią przedzielona; z 
prawej strony pół orła białcLjo . z lewej dwie róże białe. 
Kurop. 3, 35. cm IBappcit. MIESZANINA, y, i, MIE- 
SZANINK.4 , i, i., zdrobn., {Boh. michanice, mjśamna, 
smesyce, michanina, halla matla, .S/ov'. smjśanj ; Sorah. 1. 
meschancza ; Carn mejshnina , meshta , smejs, smejshnS- 
va; Ymd. fmiefhnjava, fmiefs , fmiefliik , fhunder bun- 
der, enu skuf drugu; Croat. zmesz, meshanye ; Bosn. 
miscjania , mjescjania , izmiscjanje; Bag. mjescjania, mi- 
scjalina , mjescjalina; Boss. MtmaiiHua , CMicb, BcamiHB, 
pacTBopi; Eccl. npHMt.CbMin>T., npnMtiiieiieui, BcaKaro po- 
43 cJitcŁ , 6e3X paaóopy HeOTÓopnuH ; Hebr. -3*3 me- 

14 



<4p6 



MIESZANKA - MIESZCZANIN. 



MIESZCZANKA - MIESZEK. 



secli ; Chald. :m mescg, mixtio); [loinieszane rzeczy, 
(Scmifdic , ©cnnrre, l^ifdimnf^ , Iscmnmmg. Kirgiesowie 
kropią słuchaczów ^swoich krwią zmieszana z bfolcm i 
z ziemią, a tę oni mieszaninę rozumieją być swoim bo- 
giem. Boicr. 4, 132. Zrobiono z wina pewną miesza- 
ninke , kaldeszan zwana. Mon. 73 , 356. Odcliłań abo 
gromadę początków pomieszanych , poganie zwali ciiaos, 
my mieszanina. Olw. Ow. 3, (cf. odmęt). Mieszanina 
ciemna wNprowadzeniem jasności, i przydaniem kształ- 
tów rzeczom, rnzprzątniona byfa. ib. 7. Rozumiały, ze 
się świat w mieszanino obraca. Sk. Di. CO. Wielka 
mieszanina przez wojny świat udręczyła. 5^. Oz. 1074. 
Przyszliśmy do sromotnej mieszaniny i nierządu ostatnie- 
go. Siar. /ief. 6. Teraz takie bigosy, takie mieszaniny, 
Źe mi się od kłopotu az kurzy z czupryny. Teal. 45. 
c, 4. Reguła mieszaniny w arytmetyce; reguła alligulioni.';. 
Lesk. 2, 78. — g. Ithetor. Mieszanina, bysteron , prote- 
ron, S!ov. miśatcika , hakmalilka. MIESZANKA, i, ź. , 
mieszanka bydłu, furrago. Cn. Th. @cmcitt]fcl, 3)?flIrtfltttCV, 
©Ciitciigc, gcmtfditcź gnttcr; ^oh. miśanina; Hoss. mtciiBO, 
MtcsuiKU ; karmią dla bydła z różnego zboża, lub z ró- 
żnej słomy. \VV()(/. • — §. Mieszanka , w rodź. ieńsk , toż 
co mieszaniec w rod:., mezkim , n, p. Gładsza żadna in- 
na w puszczach się nie udała między mieszankami, iii- 
ter semiferos. Zebr. Ow. 306. MIESZANO adverb. , i^c- 
iliifdlt, l'cniitfd)t. Ciepło, zimno, wilgotno w wszystkich 
przyrodzonych rzeczach mieszano się najduje. Petr. Pol, 
54. MIESZANY, a, e, part. perf., (jciliifdit. Mieszana li- 
nia , składa się po części z prostej , a po części z krzy- 
wej linii. Lesk. 6. Mieszaną mowę makaronizmem zo- 
wiemy. Klecz. Zdań. 88, Slov. cudzomiśanost , cidzorni- 
chawost : barbarismus. — Mieszana twarz, pomieszana, 
tcftittjt, Sorab. i. kaykiżlem. Pościć nie z mieszaną 
twarzą ; któż bowiem smutny koronę odbiera , kto z mie- 
szaną twarzą tryumfuje? Pociej. 88. 

Pochodź, domieszać, namieszac , pomieszać, poiniesza- 
nie , pomieszany, przemieszać, przymicszać , rozmieszać, 
umieszać , wmieszać, wymieszać , zamieszać, zmieszać. 
MIESZCZAK , a , jn., contcmtim , zgrubiałe : brzydki mie- 
szczanin , mieszczuch , ciii ciciibcf S).ncfj(u'iri;cr. Waśó 
mieszczak , a mój ojciec na ostatnim sejnue został szla- 
chcicem. Teat. 8, 7. MIESZCZANEK, MIESZCZANINEK, 
nka, m. , dem. nom. mieszczanin, ciii Ulll'C^ClltCII^cr Siii-- 
gcrSlliaim (Jllciiiftdbtcr). Przez wzgardę pyszny ten sędzia 
mieszczan w dekrecie swoim mieszczankami nazwał. Ust. 
Konsl. 2, 464. Kijem zbić mieszczanka nie nowina; bo 
to chłop powiadają, nie szlachcic. Opal. Sat. i-ii. Zagra- 
dzamy i najliższe ścieżki , któremi się z pospolitości ja- 
kożkolwiek nędzny gramolił mieszczanek. Mon. 65 , 49. 
Z paszczeki odrzycbłopskich panów wydarł obłów mie- 
szczaninka ubogiego. Birk. Zyg. 18. MIESZCZANIN, a, w., 
Boh. meśtenin, meśtian , nieśtak; Slov. mesćan , meśtan, 
meśtńnin; Sorab. I mcstżan ; Sorub. 2. bergar; Yind. 
mestnik, mestannik, purgar, mjesten zhlovek ;* 6'ur. mej- 
stnek, burgar ; Croal. varascban , varossecz, gradchan, 
purgar; Dal. gradyanin ; Ilung. varosi, polgAr; Bosn. 
graghjanin, pucjanin, (cf. pułk, cf. gród); Slav. gradja- 



nin; liag. gradostatnik , sradianin , (cf. mjesetanin « ro- 
dak, ziomek); Hoss. MtinaHnni , ropojKaHim-B , rpa40H<H- 
Te.ib, rpa/Kjaiiiini; obywatel miasta, czyli miejski, pod 
prawem miejskiem żyjący, ber 53iiri]cv, Stabtluirgcr, £tabt> 
tcuioljlicr, totóbtcr. Kto wmieście żyje, każdy mieszcza- 
ninem. Zab. 15, 273. Jestem Rzymski mieszczanin, i 
7.a wielką summę tegom mieszczań.stwa dostał. U'. Ad. 
22, 28. miejskie Rzymskie mam, iA) Hu Jt5mi)cfccv Sur' 
gfr, balte ba-J 3(5mifc^e Siirijcrrcdit ; Ecr.i. rpa-KjaHCTByio , 
Graee. rrouTiroiua. Pctryry riris tłumaczy, nie obywatel, 
lecz mieszczanin , dodając in parenthesi: syn koronny. Petr. 
Pol. 197, (cf. miasto). Mieszczanin • obywatel, mieszkaniec, 
ber ©iunio^ucr. Przystał ku jednemu mieszczaninowi krainy 
onej. SeklLuc. 15. MIESZCZANKA, coiUracte MIESZCZKA, 
i. i., MIESZCZANECZKA, demin., §. a) która w mie- 
ście żyje, obywatelka miejska, bic Stabt(u'tr.3CriniI , StćibtC' 
riuu, 25uri5fri^frau , 23uriji'vyti'd)tcr ; Boh. meśtanka, mestka, 
meśtenjnka ; Slov. mesćenka ; Yiiid. mestniza, meslauni- 
za; Croal. gradchanicza , varoschicza, varoskinya , purga- 
ricza ; Slav. et Bag. gradjinka , [Rag. mjesctanka < ziom- 
ka) ; Hosi. Mtutauna , ropojKanua. Mieszczki biorą na się 
ubiór szlachecki , szlachcianki strój woiewodziny. Petr. 
Ek. 68. Wej ! jak się mieszczaneczki stroją. Teal. 36. 
c, 14. — ^^. b) Iransl. Mieszczanki góry Parnassu. Zab. 
12, 297, Gnwdz. t. j. mieszkanki Parnassu, Muzy. MIE- 
SZCZANKOWAĆ , ał , uje, inlr. niedok, mieszczankiem 
być , cincn unbcbcutcnbcu Siirijcr nlnicbcu. No ! to już podo- 
bno teraz mieszczankować zaczniemy. Teal. 14, 179. 
MIESZCZAŃSKI, a, ie , od mieszczan, miejski, Boh. 
meśtansky: \ind. mestaun , miesten ; Sorab. 1. miesch- 
cźanski, mestzanski , birgarski; Croal. purgarszki; Boss. 
MtmaiicKifi . MtiuiuiiiKOBt , rpaJKjaiicKiri ; ćtabtlnirjci ■ , 
2tabtcr = , bic (SiuiucliiKr eiucr ©tabt ktrcffcub. Mmgajło 
ciągnął prosto do Połocka , chcąc mieszczańską haidość 
uśmieVzyć. Stryjk. 232. MIESZCZAŃSTWO, a, «., %. 1) 
miejskie, prawo miejskie, Yind. mestnifhtYu, mestau- 
nifhtYu , Miiestnina ; O-on/. purgnrszlvo ; /ic.'!.<;. jitmaucTBO, 
rpa*MaiiCTBO; bit-j J5uvijcvrcdit. Jestem Rzymski mieszcza- 
nin ; jam za wielką summe tego mieszczaństwa dostał. 
W. Acl. 22, 28. Dawne prawa broniły przyjmować do 
nńeszczaństwa niekatolików. \ol. Leg. 7, 754. — §. 2) 
colt. Mieszczaństwo : mieszczanie , miasto. Cn. Th, biC 
Siii-sinfdJnft MIESZCZĘ, ob. Mieścić. MIESZCZUCH, a. 
m., Pol. Jow. 198, mieszczek, iievdd;tlidj : ciu ciciibcr Siir' 
iicri'!iia:ni. 

MIESZĘ, oh. Miesić. MIĘSZEĆ , ob. Miąższeć. 

MIESZEK, szka, m., dem. nom. miech, Boh. mesec, mjśek ; 
Slov. meśec, mesćek, meehurjk; Sorab. 1. meschk, 
moschna; Sorab. 2. meschk; farn. meshizhk ; Yind. mo- 
fhnja; flag. mjescnizza, mjesrich, miescjaz ; Bosn. miesc- 
ciiicch ; Croal. sep; Boss. MtuiOKt , MtuiCMlIKl ; Eccl. 
iJT.uii>i|i. , Mtuiera , H-hmoMiiicŁ , MOiiieuKa, .łyiapT); worek 
ledajaki. '&i. Th., ciuiBeutcl, ciu 6iufcl. — §." Cd/«». Okry- 
cie owocowe zowie się mieszek, jolliculus , kiedy z je- 
dnej sztuki złożone, która się w czasie dojźrzenia z je- 
dnego tylko boku otwiera; ziarna w nim są loźne, nie- 
przyrosłc. Boi. 126, bcr (5;l'l'4'''''^'d- — Mieszek do roiża- 



MIESZEWNIK. 



MIESZKA - MIESZKAĆ. 



107 



rzania węgli. Kluk. Kop. 2, i A i. Sorab. i. naduiiwacźk ; 
Bosn. miescnica , puhalo , eiii flfincr .SSniiM^lnfcbali]. Mie- 
szki do kominków [lokojowych. Kluk. Iiośl. 2, 102. — 
g. Mieszek od pieniędzy ■- kaleta , worek , sakiewka , bur- 
sa , cin @flP['Clitcl. Każdemu daJa Sułtanowa po pięć 
mieszków, każdy o pięciu set talarach. Kłuk. Tiirk. 25. 
Choć pieniądzii wydasz, przecie mieszek ciiowaj. łiys. Ad. 
8. Slov. Meśec mu wiprahol, pauper est. 1 głupi mą- 
dry, gdy wiciom rozdaje, I mądry glujii , gdy w mieszku 
nie staje. Brnik. B 2 b. (cf. i rnadry gfupi, gdy go nę- 
dza zfupi). Ekiipsys figura , gdy w mieszku dziura, ib. 
— Slov. Kdo si nepredre oci , predre ineśrek. Ryle niie- 
łzek by/ blisko, przyjaciel przybędzie. /"//. (ir. A 2. ran 
Bóg 1 mieszek, to przyjaciel prawy, A ludzka przyjaźń 
tylko dla zabawy. Bijs. Ad. 55. W mieście zawsze rę- 
kę w mieszku miejcie. Dwór. D 3. Kto mieszek stra- 
ci , niech skórą płaci, Cn. Ad. 583. {Slor. kdo meśec 
trali , nech chrbtom plati ; cf. kto ma ciążą , tego nie 
wiążą). Kto ma mieszek, niech weźmie i kaletę. Sk. Dt. 
894. (cf. wziąłeś konia, weź i bicz). Wyuczeni mieszki 
rzezać, kraść , zbijać, palić. Pot. Arg 432. (cf. rzezimie- 
szek). Lepszy mieszek za grosz , w którym kopa , niż 
za kopę, w którym grosz. Ihjs. Ad. 55. Slov. Zlati me- 
śec ma, boliati gest. Dobre napiciiowani meśec mat. 
Mieszek pan. Cn. Ad. 834. ( cf. grosz pan od roku do 
roku ; cf. pieniądze wszystkiego dokażą ; złoty orzeł wszę- 
dzie doleci : dowody srebrne abo żydowskie najmocniej- 
sze ; złota szwajca najtwardszy mur przebije). Mieszka 
dzickami nie napełnisz, ale dzięgami. Cn. Ad. 489. (cf. 
dobry co dziękuje, lepszy co oddaruje; cf. czapka za 
biret; cf. darmo nic, brząkać tu trzeba; cf. bez pienię- 
dzy do targu, bez soli do domu). Kto służy z łaski, ma 
mieszek płaski. Cn. Ad. 428. {Slov. Mcśi.c pIni jiawucin; 
meśec pawućinami zatalinuli; marsupium racuum; paję- 
czynami mieszek napełnić). Boli go mieszek, ii. 42. (boli 
go kaleta, zmindak, skąpy; rna, a nie zażywa). Nie me- 
go to mieszka potrawa. Cu. Ad. 618. (tańsza u mnie 
gęba; cf. nie twojej to gęby kąsek; du w (idy z gęba). 
Niech się gęba zgadza z mieszkiem; parsimonia mutjittim 
vectigaL Budn. Apopht. 1. Siar. Uff. "5. Bys. Ad. 11. 
(c|. jiiedzią się mierzyć; cf. miarą kocie). Budować wie- 
żę chciał, z mieszkiem się nie pomiarkowawszy. Sk. 
Żyw. i, 22. Nie według mieszka koszt wiedzie. Cn. Ad. 
II. (większy rozchód, niż dochód), IJe ano apponere , z 
swego mieszka dokładać. iVai-:.. Za[ił;ici za nas z mie- 
szka swego. W. Post. Mn. 58. Kradną jednym, aby 
drugim rozdawali , hojni z cudzego mieszka. Gorn. Dw. 
584. Wytrząść kogo , wypróżnić mu mieszek . eznUcre 
aliguem. Mącz. Im kto lepiej częstuje , im lepiej komo- 
ry, obory, mieszki swoje wytrząsa , tym sławniejsze panie. 
Sk. haz. 594. Za ini(!szek kogo woilzić, wytrząsać ko- 
mu mieszek, kaletę, ciągnąć go, wyciągać, trawić, ful- 
litim ductarc aiviuem. Cn. Th. 409. Slov. Śturmuge ne 
k zamku, ale k meśku. MIESZEW.MK , a, m , \/loli. 
meśeenik ; Carn. móshnar; Yind. moflmar, vrczhar, flia- 
klovez, mofhnodelauz; Croal. mosnyar; Huiiy. mosarj; 
miechownik , ^fl• Sfuticr. 



'MIESZKA, i, r'., zamieszka, mieszanina, burzka, 2Birrn)arr, 
'iSfritńrniiifl. Papr. Byc. 

MIESZKAĆ, ał, a, med. niedok., (Elym. miejsce, 'miesce ; 
Boh. etc. meśkati morari , cunctari). *l a ) na jednym 
miejscu długo się zatrzymywać, bawić się długo, ftc^ \vo 
lange mifbaltcii, ycmicilcit. Samarytanowie" prosili Jezusa, 
aby mieszkał u nich. Sekl. Joan. 4, not. «aby został 
abo trwał przy niclu; (prosili go, aby u nich został, a 
został tam przez dwa dni. BibL Cd.). Przyszli do niego, 
i u niego zmieszkali dzień on. Budn. Joan. i, 59. (zo- 
stali przy nim onego dnia. Bihl. Cd). Prosili go , aby 
mieszkał u nich przez kilka dni. 1 Leop. Act. 10, 48. 
Gdyby kto po dwie 'godzinie siadał w lej wodzie na 
dzień, musiałby 2i3 dni przy tej .wodzie mieszkać; a je- 
śliż po 4 godziny na dzieńby siadał w niej, tedy 15 
dni powinien wymieszkać. Syxl. Szk. 2o4. F*opedzaj, 
abyśmy nie "mieszkała {dual.) na drodze. 1 Leop. 4 Rey. 
4, 24. Trzydzieści lat i dziewięć na świecie zamieszka- 
wszy, przeniósł się na tamten świat. Groch. W. 576. 
Zamieszkał lam niemal cały rok w Manrezie. Wys. lyn. 
20. Grecy pisali mądre rzeczy, a sami w wielkim błę- 
dzie mieszkali. Biel. Htt. 25. zostawali, )ie ftetftcn in et< 
iinn groPcii 3rr.). — g. b*) Mieszkać na czym = bawić sie 
na czym , fid; mit ctmaii iicrmcilcti , mit ctiimo kfcfcaftiflcii". 
Na strawę deputatom, póki na poprawie statutów mie- 
szkać będą, ma być dawany z każdej włoki grosz jeden. 
Yol. Leg. 2, 794. . — g. "c) Mieszkać, mieszkać do czego, 
abo w czym: nie śpieszyć, omieszkawać, fdumcil, jaiibcrn; 
Boh. meśkati, bawili, wahali, (cf. wahać sie); Sloi: 
meśkśm, adj. mcskawy powolny, ziiuidny; Carn. m(".sh- 
kam , sliókam, (meshkoy : powolny); Yind. fe mudii, ke- 
fnili, kefnnvati, odkladiti, odlasliati; Sorab. 2. sze pitwaseh; 
Sorab. 1. komdżu ; Dul. kaszniti , karczmati ; Uuug. ke- 
sni ; Bosn. kasniti, uckniitti ; Hoss. sitmKaTB , yM-feuii;aTŁ, 
BiOTiaib, 4.1HTL, Me4.iiiTb, Me.icjiiTb , noMc.iejHTb , yae- 
4.111Tb, lysaib, jKOCHiiTb, jKociitTb. Nie mieszkaj nic, 
a co wskok to rychlej do niego, aby cię nie uprze- 
dził gniew jego. llfj. Post. S s. 6. Wstań , a nie mie- 
szkaj, biegaj nocą, a nie zoslań sie aż w Egipcie. Sk. 
Zyw. 1, 176. Przystałoby do elekcji się pośpieszyć, 
a w lej rzeczy długo nie mieszkać. Biel. 656. Nie 
mieszkajmyi do niego, póki czas mamy. Sk. Kaz. 25. 
Gdzie (jiiryslus ich, czemu do pomocy im mieszka! Sk. 
Kaz. 14. Mieszkać w tym nie chcieli, aby do niego po- 
słać nie mieli, wywiadując się, czyjaby to mocą czvnił? 
Biiif. I'-fisl. -59. Nie trzeba nam z lym .4muratem miesz- 
kać , dać już pokój radom , i na wojnę zawołać. Baz. 
Sk. 71. Gdy mi potrzeba bez odsvłoki się wrócić, dla 
Boga proszę , abyście nie mieszkali. Wys. Kat. 597. Mie- 
szkający, oeiąg.njacy się, milreżny. Boss. MtiuKOTHUH, 
JiiiUKOTHO : Eccl. Kichii-h , Mi.^.Ai. — g. Mieszka mi się 
recijn: imjiers., późno na mnie, długo się bawię. \Yiod., 
mora miki fil. Cn. Th., mudzi mi się, e» baiicrt mir }U 
Iniiijp, titaii biilt micft jti laiiijc auf, e^ luirP mir 511 laii^c 511 
11'artcti, i^ balic iiidit ^ńt. Głodnemu najbardziej się mie- 
szka. Cn. Ad. 244. (czekać długo pragnącemu, markotno ; 
Żądzy wielkiej, mała chw ila Zda się jak najdłuższa mila ; 

14* 



108 



MIESZKAĆ. 



MIESZKACZ - MIESZKANIE. 



cf. gJodny woli jeść, niż muzyki słuchać). Wyliczanie 
mego nieszczęścia bjJoby nader obszerne. C-. Nie bę- 
dzie obszerne; mieszka mi się, wiedzieć je muszę, nie 
baw' się a powiadaj. Tr. TeL 9. — §. "d) Mieszkać w 
czym ' żyć w tym, życie przepędzać w tym, lebcn , baź 
£cben fii^jrcn, Jinbringcn iii ctroal Nauczał, iż ms/żeń- 
stwo z/e jest, i brzydził się lemi , co w nim mieszkali. 
Sk. Dz. 248. bte in ber ei)e'lc{)ten. — Transl. Szczęśliwe 
missto , które mieszkając w pokoju , Obawia się przygo- 
dy, a myśli o boju. Modrz. Baz. 85 Mieszkać z kim • 
żyć r nim, mit eiitcm Icbttt. Jan ś. napominał Antypatra, 
aby nierządnie nie mieszkał z żoną brata swego. Uial. 
Post. 54. Miał sumnienie z ta mieszkać, z którą brat mie- 
szkał. Uaz. Hit. 42. Miło im jest miłośnice mieć , a z 
niemi w swćj woli i w psocie mieszkać, niżeli swą wła- 
sną oddaną z boga a ludzi dzierżeć. Glicz. Wyih. D 7. 
Bolesław Mścisławowi żonę mocą wziął, i z nią sprośnie 
z zgorszeniem poddanych mieszkał, i potomstwo miał. 
Sk. Żyw. 1, 28G. Ze złą żoną mieszkać, jest skracać 
sobie żywota. I'elr. Ek. 6. Miał Ulisses przenagabienie 
od Alalanty, aby z nią mieszkał, ib. 24, (cf. Hoss. cowh- 
Te;ib małżonek ( < spółmieszkaniec) ; Ercl. ciniHTii , ciiKii- 
leshCTBOEUTii w małżeństwie żyć). — Mieszkać z kim do- 
brze , źle; chować się z nim dobrze, źle, mit jcmanbcn 
gut, Ober f^lcc^t Ickn,' ocrtrdgli^, uiuicrtrciglid) mit ifem Ic- 
ben. Źle bardzo mieszkało to książę z tą Jadwiga, bo 
sie nierządem bawił. Biel. 4i8. Papież źle mieszkał z 
Ba'rbarosą' Cesarzem. Biel. 100. cr ftanb mit itim (ii:f feiitcm 
guten %\\^i. Olgierd i Kiejstut zgodliwie bardzo i przy- 
jacielsko z sobą mieszkali. ^Krom. 404, Ross. yjKHTbca, 
yjKHBaTbca, (cf. używać). Zęby nie Kozacy, tedyby Ta- 
tarowie dobrze z nami mieszkali. Biel. 659. — 2. Mie- 
szkać gdzie < domem stać, "obywać, cf. 'obywatelj nJObnen; 
[Boh. bydleti, bydlili, obywati, byli bytem, ziistawati; Slov. 
bydijm; Sorab. 2. bfidlisch; Sorub. 1. bodlu, wobodlu; Vind. 
prebivati, stanuvati, pozhivati; Carn. prebivam, (ob. Prze- 
bywać, bywać, spoczywać, stanąć, stać, stawać); Croat. 
prebivati , prebivam ; Dal. prebivati; Slav. stajali; Bosn. 
stati, stanovati, pribivati, domuati ; Ross. bujkutb, bliwi- 

BaiŁ, JKHTCIbCTBOBaTL; Eccl. OCIITATH, o6iiTaio, CraHCTBO- 
Baib. NB. slmilem Polono idumali Iranslalionem signifi- 
cationit morandi in habilationem , offert lingua Gullica tii 
voce demeurer). Kazał im mieszkać w mieściech Sama- 
ryjskich. 3 Leop. 1 Eidr. 4, 10. (obywać 1 Leop.). Po 
t^j ziemi nie chodził mąż, ani tam mieszkał człowiek. 3 
Leop. Jer. 2, 6. (obywał. 1 Leop.). Ja i ta oto niewiasta 
'mieszkałaśwa {dual) w jednym domu. 1 Leop. 3 Reg. 3, 
17. ('mieszkałychmy. 3 Leop.}. (mieszkałyśmy). Oba razem 
nie możemy pod jednym mieszkać dachem. Teat. 18, 126. 
Jak sobie zbudujesz , tak też mieszkać będziesz. Haur. 
Ek. 34. Lubi pięknie mieszkać. Teal. 19. b, 18. Gdzie 
stoję, tam zaraz mieszkam; bo przyznam ci się, wszys- 
tko z sobą noszę. Teat. 7. d, 14. _ Biegaj, a nie zostań 
aż w Egipcie, i mieszkaj tam. Sk. Zyw. 1, 176. Mistrzu! 
gdzie mieszkasz? rzekł im: pójdźcie a oglądajcie; i szli, 
i widzieli, gdzie mieszkał, a zostali przy nim onego dnia. 
Bibl. Od. Joan. i, 39. Budn. Kto własność swoje ma. 



temu nie trzeba komorą mieszkać. Ern. 190. W sąsie- 
dztwie mieszkać Ecci npioÓHTaio. — Fig. Iheol. Bóg w 
nim mieszka , a on w bogu. Wiśn. 609. (bóg z nim jest). 

— g. Trans. Mieszkać, bemoblien; Vind. obstanuvati; Hott. 
HaceiHTb. Wszyscy ci , którzy mieszkają tę ziemie , Je- 
dnego syny ojca, jedno to jest plemię. Zab. 15, 109. 
Uczynię, że będą mieszkane miasta. 3 Leop. Etecli. 36, 
35. (obywane. 1 Leop). 'MlESZKACZ , a, m., mieszka- 
niec, ber 23crooI)ner, ©iiiiDo^ner ; Boh. bydlitel. Wy mie- 
szkacze miasta tego. Budn. Judic. 5, 23. (obywatele mia- 
sta tego. Uibl. Gd.). Mieszkacze domów glinianych. Budn. 
Job. 4, 19. (co mieszkają w domach gl. Bibl. Ud). MIE- 
SZKALMA, i, i., poet. , mieszkanie, pomieszkanie, bie 
SBo^millfl. Dla przecudnej architektury, zdały się być te 
miasta micszkalnia bogów. Przeflr. 133. W tej świętej 
Apoilina mieszkalni ZuV 6. 210. MIESZKALNY, a, e, g. 1. 
gdzie można mieszkać, Boh. obytny, bydlitedlny; Rag. pri- 
bivaoni; Vind. h' prebivanju, prehivatliu, slanuvatliu, sta- 
niijetliii; Sorab. 1. wobodlenite ; Ross. OÓHTacMuH ; Eccl. 
OEHTiAhiii. ; beiPPbnf'''!- Mieszkaniu służący, mieszkalny, 
iniisilutum esl Cn Th. 409. Niemasz kraju, któryby nie 
był mieszkalnym. Ossol. Sen. 11, nulla terra alieita nobit. 
Wstręt naturalny mamy od miejsc pustych niemieszkal- 
nych. Mon 65, 105. (niezamieszkanych , iinbemotint). Po 
niemieszkalnym dąży Kaukazie, w miejscach, które Hy- 
dasp podmywa Mnn. 67, 616. — § b) Od mieszkania, 
domowy. 2Bi'l;niiiigŚ • , §aiiś ■ . Z oświeconym wiekiem 
strachy nikną, już domy nasze duchów mieszkalnych mało 
mają. Mun. 63, 106. Dom jeden zawierał wygodnie całe 
mieszkalne gospodarstwo, w piwnicy, .kuchni , izbach i 
spiżarni. Xiądi. 74 MIESZKANICZKO , a, n. , maleńkie 
pomieszkanie, eine gaitj fleitie SBobitung. Obejrzą się, ał 
wszędzie jezinro zalało, T\lko co mieszkaniczko ich szcze- 
gólne siało Zebr. Oiu 210. (chata). W korabie mieszka- 
niczka sobii' poczynisz. W. (ienes. 6, 14, not. „komory, 
przegrody, gniazda": ([irzegrody. Bibl. Ud.). Wróbel zna- 
bizł sobie mii'szkaniczko, a sinogarlica gniazdo. Leop. Ps. 
83, 4. (domek. Bibl. Gd.). "MIESZKANIE adv. , ociągając 
się, z (iciąŁraniern się, z omieszkiwaniem , gaubcrilb. Nie- 
mieszkanie wszystko złe przybyło , jak na gwałt. Wad. 
Ihui. 106. MIESZKANIE, ia, "n." subsl. verb..'Boh el Slov. 
meśkanj ; Yind. |ioziiafni)st , kefniiYanje ; Rag. kasnenje, 
kar>imaiijf, zkaonjc; Boss. MtiUKaiiie, li'feuiKOTa; Ercl. nffEiKh- 
Aaiiie 1 a*) niepośpiech, oinieszkowanie , mieszkanina, 
tai 3'l"beril, ©dltmen. Słyszawszy o praktykach Ruskich 
Itidesław wezwał bez mieszkania senatorów na sejm. 
Shif]k. 188 (cf. niemieszkalnie/. — §. b') Mieszkanie z 
kim = życic i kim, baś Cfbeii mit jcmaiibcn, (cf Ross. co- 
SKHTie spółiiiicszkanie, m.iłżeństwo). Nie chcę złego mie- 
szkania miedzy małżeństwem być okazyą, nie chce zgody 
ich psować. Sk. Zi/w. 1, 322. Okrom takowych przyczyn, 
które słowem bożym są wyrażone , żadnych okazyj do 
niemieszkania powinnego w małżeństwie, abo do rozwo- 
du, szukać sobie nie będziemy. Vol. Leg. 2, 901. Stefan. 

— 2 a) Mieszkanie gdzie, dumcm stanie, 'obywanie, i 
Leop. 4 Eidr. 5. 58, iai ffipbneii , ber Shifentbalt on einem 
Orle; Rnh. obyiilj ubyt, byt, bydlenj, bydliśte; Slov. prj- 



MIESZKANIEC - M 1 E T A. 



M I E T G Z A N Y - MIĘTUS. 



109 



bytek , (ob. Przybytek); Sorab. i. wobodleno, statek, (cf. 
stancya , stanic) ; Croał. prebivalische , ztan , dom ; Carn. 
stanuYanje, prebiyalislie ; Yiud. stanmanje, prebivanje; 
Botn. pribivaiiscto , stan , kuchja , dorn ; Slav. pribivalac ; 
liag. pribivilisclfi; Hiinij. szrillas, (rf. szałas); Hoss. h;h- 
TeiLCTBO, oGiiiajiime, *iiJiime , oóiiraiiie, atiuo, jKH.ibe ; 
Ecd. OGiiTt.ih, ceAHTi{:\ , ccAiii{ie (ob. Sio/o, siedbsko) , 
KpoKi , cuoa , CBOdcii, (oi. u siebie, do siebie; cf. Gall. 
cliez liii, chez moi). Pojedziemy do Warszawy na miesz- 
kanie. Teat. iS. c, 97. — Getteris feminini : Wszyscy tam 
wiecznie zostaną w mieszkani. Pol. SyL 378. — §. b) Mie- 
szkanie • miejsce abo budowanie do mieszkania, Mc 2Bo^' 
nuitg, ttn 2BoI;nort. Po wszystkim brzegu zacbodnim mo- 
rza czerwonego są mieszkania rzadkie i małe. Boler. 212. 
Mieszkania są zdrowe , kiedy nie mają wilgoci. Pir. Pow. 
77. Różne mieszkanie, przychodzi w nieznanie. Bys. Ad. 
60. Mieszkanie górne w domu, góra, tit na górze on 
mieszka, a ja na dole. Oi. Th. MIESZKANIEC, ńca, m., 
który gdzie mieszka, ^cr Gtiircotiicr, Scroo^iier; Bok. oby- 
watel, {ob. 'Obywatel); Surub. i. wobodlcnk; Carn. osse- 
bcnk, ossebenek , sabęnek; Yind. prebivauz, stanuvauz, 
stanounik, ofar, offar, prebiyaliz; Croal. prcbiviivecz, pre- 
bivalitel; Hag. el Bom. pribivalaz; Ross. oóbieaieib, żkh- 
TCJL , HJHjeui ; Eccl. cejbUHKi , Bce.ibHHKi , KOTopoii żkh- 
BCTŁ r4t. Mieszkańcy Bosf. jkhtIu , HCHTbii jio4H. Ile- 
kroć mowa by/a o ludziach nieszlacheckiego sianu, oby- 
watelów mieszkańcami nazwanych mieć chciano. Ust. Konsl. 
1, 119. MIESZKANINA, .y, 'i. . omieszka, ba« 3aiibcni, 
©dumcn, bie Serfdumnip. Władysław Wielkopolaków o 
mieszkanine zabawna ostreini słowy zs^romił. Krom. 515. 
MIESZKANKA, i, i., która na pewnym miejscu ma swoje 
mieszkanie, Ut Scrop^iicrinn , Ćiiircolincriim ; Boh. obywa- 
telkyne, {ob. Obywatelka); Yind. stanouniza, ofrava: Bosn. 
pribiyalica; Hag. pribivaliza ; Hoss. oÓHBaTejbHHaa, jkhjh- 
lia. Królowa lasów, górnej mieszkanka pustyni. Bardz. 
Trag. 159. Pompeja zonę przez te wojny Lezbijczyki 
miały za swą mieszkankę. Bardi. Trag. 13i. MIESZKI- 
WAĆ, 'MIESZKAWAC, ał, a, inlrans. fregu., zwykle 
gdzie bawić, fjĄ aufsubalten pficflcii. Ta pyszna rzeka, w 
której krokodyl inieszkiwa, kraj Abissynów oblewa. Przyb. 
Luz. 514. Sprawy ludzi na ziemi raieszkawajacych. Żarn. 
Posl. 3, 711 i. 

Pochodź pod słowem miejsce. 

MIESZKOWATY, a , e , — o adv. , na kształt mieszka , iric 
ciit Sd(f(^('n; Sorab. i. moschnale; Hoss. MtuiKOBaibnl. 
MIESZYSKO , a, n. , miech niekształtny, brzydki, cilt ])&■ 
giidicr Sacf, ErrI. M-tiuiime. 

MIĘSZCZEC, MIĘŻSZEC, ob. Miąższcć. MIESZKO, ob. Mic- 
czko , Mieczysław. 

MIĘTA, y, j.,' MIETKA, i. i., MIĘTKIEW', tkwi, ż., Boh. 
mata; Sorab. 2. inatwcj; Sorab. 1. mjatwcj, mialkej; Yind. 
nietiza; Carn. meta; Croal. mctlcza ; Iluiig. nienta ; Dal. 
metvicza ; Bosn. inetya , nietyi^a , celina gljudica , puligna 
trava, kaloper; Bag. mclyiza, metva; Siav. metydia; Hoss. 
MHTa; Eccl. uatbi; Lal. menta Linn.; Graec. ftitiłr;; Angl. 
mint ; Dan. mynte ; derm. bic fJiiiijt , bilo 5?raut ; ziele 
ogrodowe i dzikie , służy żołądkowi ; na Rusi pieką pi- 



rogi z serem i z miętą ; zapach ma przenikający. Ład. H. 
N. 106. Kluk. Hośl. 2,238. Mietka kędzierzawa, crispa, 
SraiifcmiiiijC. Dykc. Med. 4, 289" Mreika leśna , polna, 
kobyla, Boh. mata piana (ptasza miętka), syheslris, 9{t>P« 
miiiisc , 'iifcrbemunje. Cresc. 2fj5. Sienn. 99. .Mietka Gre- 
cka , iiiarzymiętka , szałwia Rzymska, Włoska, Piwonia 
wonna, P. Maryi mielka , karupień Ursino , angusli folii 
spirala. Dykc. Med. 4, 291. Cresc. 255. Cn. Th., ^rau. 
enmitiijc, SKaricnmiiiije. Mietka wodna, a(j>iaiica, SBaJltr' 
munje. Dykc. Med. 4, 292. Jundz. 30 i. (cf. lebiotka). Mie- 
tka ptasza, alsine (mokrzyca. Jundz. 198), tego rodzaju u 
nas tylko jeden gatunek jest Kurzyślep. hliik. Dykc. 1, 
26, 3>ogeIfrout, .ciibncrbarm. Kocia mięta, Sapciimuiise, że 
kotki bardzo jej rade pożywają. Syr. 499. Culamintha, 
kocia mięlka, ziele, niektórzy białą Icbiotką, niektórzy 
rybną nacią zowią. Ma/z. , Hu.'<s. Kouieyba MHra. Mietka 
polej , pulegium, ber *l*p!fB, JLiafferppIco. Jundz. 504. Kluk. 
Dykc. 2, 119. — ł-'rov. Język uszczypliwy Zwykł obracać 
i niiętkę pachniacą w pokrzywy. Paszk. Dz. 112. Po- 
twarca miętke w pokrzywy, złoto czyste w miedź obraca. 
Pot. Arg. 499. Są i tacy, co zwykli miętke w pokrzywy 
obracać. Gwagn. 713. Jakoby mieszał pokrzywy kto w 
inietki, Kiedy w [locieehach przypomina smętki Pol. Syl. 
220. MIĘTĆZANY, a, e, od niiętki, iDJiinicii < , firauft- 
nuiiijeii'; Hoss. siaiHuB. Olej miętczany. Krumi. Chym. 
556. 
MIETELNICA, y, z., ayroslis Linn.. rodzaj traw właściwych, 
StrailśijraS, rolowa, spica venU; łąkowa, calamagrostis; 
psia raiiina; trzcinna arunilinacea ; odnogowa sloloutfera; 
włoskowa capillaris; biała alba. Jundz. 111. Kluk. Dykc. 
1, 17., Eccl. naymiiiKi. 

MIETELNICTWO , a, n. , kunszt miolania się po powro- 
zach czyli linach, Scilcntdiijcrfunft, guftfprinijcrc^. Morszprę- 
gi, latanie po powrozie, już coś na mietelnictwo poszło, 
a szlachcicowi by kąska nie przystoi, fiorn. Dw. 35. MIE- 
TELMCZY, a, e, od mietclmków, £ciltdnjfr=, Cuitfprtit' 
ger = . Mietelnicza, kuglarska obręcz, koło. Cn. Ih., pe- 
taurum. MIETELNIK , a, m , (Boh. prowazolezec;, ber 
Setltmiier. Mietelnicy, kuglarze, co się po powrozie z 
wysoka spuszczają. Pelr. Ek. 29. Mietelniki , które po 
powrozach latają. Mącz. 

MIETKA, ob. Mieta. MIETKI, MIETKA, MIETKIE, ob. Miękki. 
MIĘTKIEW, ob. Mięta' MIETLE mi sic,'o6. Mętli mi" się. 

MIETLICA, y, s , kakolnica, Bnh. nictlice; Rms. iieT.inua, 
neuiiKa, ber 3iaDen, ob. Miotła 2. — Wiejska Fid_\lo, dicesz 
by w twą pszenice Jałowej upał nie nasiał mietlice. . . . 
Hor. 2, 146. Nar. .MIETLIN.\, y, ż , mintła niemocna, 
ladajaka , n. p. Ufność nieprawych kształtem pajęczyny 
Zginie od lada wiatru i inietliny. Chroic. Job. 35. citi )'(tira» 
dter Scfcii. 

'MIĘTOSIĆ cz. niedok., n. p. Nieprzyjaciela polin doskoczy- 
wszy, w morzu miętosi, ronlmel. Zebr. Ow. 90. gnębi, 
dusi , nicber briicfen "in ben ®riinb. MIĘTUS , MIENTUS, a, 
n». , Boh. mjk, iiinjk; Slov. ineń, mnik, mentuś; Sorab. 
1. nienck; Carn. menk; Yind. menizh, rutel; Slav. mlich; 
Ilung. inenyhal; Rost. MeHb, BeueKi, uaiHiii; gadus lola. 



liO 



M 1 Ę T u S o w Y - MIGAĆ. 



MIGAĆ - MIGANIE. 



tiie 3la!raupc, ryba węgorzowi podobna; g/owa i szczęki 
szerokie; u dolnej szczeki was jeden; znajduje sie w rze- 
kach. Zool. 178. KlukZw. 3, 171. MIĘTUSOWY, a, e, 
Slnlraiipcil = , Ross. Ha.iiiHeri. Mięso miętusowe ciężkie do 
strawienia. Kluk. Zw. o, 172. MIĘTY, a, e, zmięły, part. 
perf. verbi miąć. 

MIEWAĆ, af, a, ad. frc<]tt. vevhi mieć, (Dvh. mjwati , mj- 
wawati), 51! batcn pflcijcii, fOTt^(^uc^l^ linlicii. Posef prawie 
codzień konfereneye z ksiąięcieni n)icwa. (Jaz. Nar. 1, 
257. Miewać się, fic^ I)CfilI^e^, (ciiic Ićiiigcrc 3"^ l;iiiburi|; 
cf. mieć sie). Jakie ci się powodzi, i jakże mi się mie- 
wasz? Teal. 50. b, 73. Jak się miewasz Tercsiu? dobrze 
ci sie spaJo? Nieme. I'. P. 24. Jakie się miewasz, moja 
Aniisienku? Teat. '21, 31. 

'MIEWIDŁO, a, n, mlewidfo, mefcie, mielenie, mlewo, tai 
iOfafilcn iil ber 2)Jul;lc; Buk. meliwo violHura. Zboie nie- 
doźrzale do użytku niespore, ziarno się skurczy, do tego 
w niiewidle będzie ujma i mitręga. Haur. Sk. 15. 

w MIĘŻ , MIĘŻSŻEĆ . ob. Miai , M'iąiszeć etc. 

'MIEZUZIĆ sie. zuimk. niedok., miazgę puszczać, pienić się, 
ślinić się, gcifcni, fcbmimcit, n. p. Mieżdzacego się pasku- 
dnemi jady, dziecina dojrzawszy.... Zebr. Ow. 55, madi- 
dum. 

MIEZDRZYĆ, yf, y, cj. corit., mięso wyrzynać, tttóflciffl)cn, tai 
gicifd; itrani fd)ncibcn; Rofs. MH34pHTb , fjiesApa, MH34pa 
strona sierciowa skój'y ; Rok. mazdra membrana , oh. Mia- 
zdra , miazga). Kusznienzyk miezdrzy sk(')ry. Tr. 

'MIEZGAĆ się", ob. Mizgać sie. 

MIG, u, m. , MIGI, ów, płur., '^. 1. mgnienie okicni, ciii 
SIi!i)cmiiiitf, Siiit mit ben 3I1I1JC11 ; Crout. namegnenye; Yind. 
inegnenje, namiganje, kasanje, okomegnik, okoniegnenje, 
(iiaincsliik = mina) ; Rofs. Miirt, nepcJiiirH, (Miirt moment, 
BB Miiri, MHFOM^, Cl Miipy W nioiiicniie). Oczyma tylko 
z sobą gadały na inigi Tym jeżykiem serdeczne tłuma- 
cząc intrygi. Min. Ri/t. 5, 120 3liiaciifpvad;c. Migi czyli 
poruszenie pewne ciała, mianowicii." twarzy, sa pierwszym 
i pospolitym językiem. Kpcz. Gr. 3, 10. (Scl'drbClifpi'acI)C, 
5DiifiiCufpractiC. Najpierwej się tfumaczono przez znaki ja- 
kieś, czyli jak pos[io]icie nazywamy, na migi. Karp. 2, G. 
Ka migi tylko z sobą mawiali przez znaki. Utw. Ow. lii, 
Ross nepoMiiriiyrbCH , nepcMiiPHBaTi.ca. Z gfucliemi na 

Przez migi co pokazo- 
migi i ukazy. Chrośc. Ow. 
259. Szczypię, ściskam, na różne pokazuje migi, P)y 
raię wyrwał z tej intrygi. Zub. 7, 207. Zwyczaj na dwo- 
rze Tureckim mównic jeden do drugiego na migi , żeby 
się cicho sprawować, i tak są niektórzy wyćwiczeni w 
tym niemym języku, że sobie cafą liisloryą wypowiedzieć 
mogą, nie mówiąc. Kiok. Turk. 11). et 41. — §. F;gi 
migi < lik mik = fortel , n. p. kiedy służebna zna te ligi 
migi , Kiedy z piwnicznym będzie jednej ligi. . . . Dralk. 
D A. Teraz %vszystko na lik mik. Teut. 43. c, 80. Wszys- 
tko fik mik za mc. ib. G;i. hlec:-. Zdc.n. G7. — g. 2. Mig. 
migot, migotanie, miganie, drżący blask, bn^ Ritmiiiciii. 
Blask na blask odbijają tarcze migiem częstym. 1'rujb. 
Miit. 176. MIGAĆ, ai, a, es. nml.. MIGN.\Ć , ął, ie, 
jednali., (cf. mgnąć, mknąć, mżyć; Slui: okom mibnut; 



migi rozmawiają. Star. Dw. 25 
wać sobie. ib. 59. Nieznajome 



Sorab.l. z woczżima kiwam, mikam; Carn. migneti, mi- 
gnem, migam, (miglam - iskrzę); Yind. megniti, namegniti, 
miniti, snaminjc dati f ozhi, f ozhmi migati, namigati, 
nameshati, nameshuvati, meshim; Dos7i. mighnuti occima, 
migati, maghnuti occima, namigimuti, higljati occima; 
Rag. narnighnuti, namighivati , (cf Rag. mugna fulgorj; 
Croat. migati, migam, misem, (miezam moveo, agilo, mi- 
czamsze niclor); Ross. MHrHjTb , MBrart, MHaty, n04iiH- 
rHBarb , cMHniBaTbCH , CMiirayibCH ; Ecct. Miisaio , Mhns^TH, 
urny ; Graec. fiia ; Lat. nicto , cf. mico ; cf. Germ. 'miC' 
gcii, fdimicgci!; Roh. mżikati , mźiknuti) ; g. a) powiekami 
rusz.ić, mżyć, Carn. trenem, treniti, mit btll 3lugctibec= 
fcin Wiiijcn, nnmmcrii. Ustawicznie miga. Tr. — g. h) 
Migać na kogo, mrugać nań, Ross. nOHaBaib, mit bcn 
Sluijen fincn ffiinf gcbeii, ciii Sfi^l™ Cl"'''- — Transl. Gębą 
tylko miga coś pod nosem, mruczy jako niedźwiadek jaki. 
Opal. Sat. 117. rusza gębą, mit bciit Tłanlt rii^rcn. Nie- 
dbale się modli, tylko wargami migając, Hrbst. Nauk. b. 
5. Nosem migać. Eraz. Ob. a. — §. nijak. Błysnąć, iskrzyć 
'się, fiillfflil, ftri4''cil, flimmcrii. Każdy się w różnokrasnym 
wieńcu kwiatek mieści. Ten miga, tamten pachnie, ów 
wabi, ten pieści. Zab. 12, 220. (migota). Tak mignie 
strzała, lecąc z tęgiego cięciwa. Zab. 16, 189. Saków. 
Jui puścił strzałkę, a ta ledwo mignie, Twardego serca 
Tetydy doścignie. Zab. 16, 330. Alić ledwo drobna mi- 
gnie cliwila, jui po nim. Zab. 12,253. (ledwie zabłysła). 
MIGAĆ się , MIGNĄĆ się recipr., z drżącym blaskiem się 
ruszać, migotać, cf. Lat. micare, flimmcni. Iskry radości 
w oczach wszystkich się migały. Przyb. Milt. 48. W tym 
się światełko wśrzód gęstwi mignęło , W tamte natych- 
miast udali się stronę. Kras. Woj. Choć. 59. Jeden dru- 
giego w- zapędzie wyściga Do blasku światła, co się co- 
raz miga. ib. W spokojnych wodach nadbrzeżnego mo- 
rza Miga sic drżący blask zeszłego zorza. Kras. Oss. C b. 
Płomień migający się, llamma Iremnla. Mąci , ob. Migotny, 
migotliwy. Nie wszystko drogi kruszec, co się mignie. 
Zab. 14-, 102. Nar.; (nic vvszystko złoto, co się świeci, 
co się lśni). Za co z taką wytwornością trefisz włosy? 
Łrestsza na karku końskim miara sie grzywa. Pilck. Sen. 
lisi. 4, 236. Odchodzi bystra Irys, i ledwie się mignie. 
Dmoch. U. 2, 528., Ross. Me.ibKHjTb, He.ibKaib, npoMCib- 
KiiyTb, (.weibHOHi nagle, prędko). Ktoi to był ten, który 
przy wejściu naszem mignął się tylko i uciekł. Teal. 52. 
/', 41. (tylko co się pokazał, zjawił; cf. minąć;. Aten 
się Pandiońskich imię ledwie miga, gnid restal nisi no- 



Zebr. Ow. 387. (słabo się przebija ). 



Miga- 



jące sic brwi, ribrans supercilium. Cn. Th., drżące, jittcmb. 
— ^. Miga sie w oczach , błyska sie co, perlubitur acieni 
nostram. Cn. Th., Ross. p.ióiiTb bł rjaaa.Yt. Jakiś czło- 
wiek w oczach mi się mignął. Tent. 56. c, 103. Coś mi 
się mignęło. Teat. 27, 115. t. j. zabłysnęła mi jakaś myśl, 
c»'Hit;t ii"i mciiicm Sopfc ciiic 3bcr, ci fteigt in mir ciii ®f' 
baiifc (ilifefdiiicll niif; i* nbiibe wai. MIGACZ, 3, w., R.h. 
mliauran nirugacz; Vind. nainigavez , kasauz ; Rots. «ii- 
ryiii, f. MiirvHba; oczyma migający, tiii SIiti5flniiije , ber 
mit ben Sliigeii Minjclt. MIGANIE, MIGNIENIE, ia, »., subsl. 
terb., (cf mgnienie). (Eccl. MH3aHie, MłiraHie, Mweuie; Rost. 



MIGA W K A - MIGOTAĆ. 



MIGOT - MIJAĆ. 



m 



HHraiiie; B»h. mhauranj); Hi Sliiijcln mit bfti Jlugcn. Mru- 
ganie, Hi 28infcit mit bcit Jliujcn, {oh. .Migj. .Mniemanie 
iłe o ionie łacno uroście, z jakiego jej kiwania albo mi- 
gania nieprzystojnego. Petr. Eh. 68. Miganie się = oiigot, 
migotanie ; Hi 'Jliimiicrn. W bolach oczu i w iskrzeniu 
lub w miganiu sic przeii niemi , pijawek używać. Perz. 
Cyr. 2, 15i. "MIGAWKA. Lodereck., . powieki, bie 9Iu= 
gcnbccfel. 

MIGDAŁ, u, m., MIGDAŁEK , łka, m., demin., Ihh. man- 
dle; Slov. mandiowe gAdro; Sorab. i. niandeiina; Yind. 
mandelni, mandelnovu drevu; Carn. mandele, mandalno- 
vo drevu , mandola, badem , jedr; Croat. mand.da ; Dal. 
mendala ; lluny. mandola, mondala, baib. bajam; Hag. 
mjendeo , G. mjendela ; Bosn. injendoia ; Slav. b-^idemi, 
biidemoYO dicYo; fioss. MiiH.ia.iiiiiii. MHiuaJmiHa, MHH4a;iŁ; 
Eccl. aMHr4a.lI, Mlir/iaJl , z Greckofac , dfitydc./.oy, amy- 
tjdalum , g. \. bic 3}!n:ibd, drzewo i owoc, ber 33iaiibcl= 
Óoiim imb bic Srud)t. Migdały są owocami drzewa nazwa- 
nego migdał. Dykc. Mtd. 4, 295. Migdały potrzebują 
gruntu suchego, piaszczystego, ciepłego. K'uk. fiośl. \, 
158. Cukiernicy przypraw ują migdały wielorako. Hluk. 
Dykc. i, 33. Migdały gorzkie. Dyk/. Med. 4, 297. — 
Migdały lub kasztanki ziemne, Crbmaiibelil. N. Pam. 17, 
202. — bml. Niebieskie migdały -■ rozkosze tamtego ży- 
cia , bte Srciiben Hi {limmlifdicit 3cnifaIcnK^. Czyście się 
zamyślili o niebieskich migdałach? Mon. 70, 98. Głucha 
na starca pobożne esorty, kogo inszego rada słuchała, 
który jej nie o niebieskich migd.iłach gadał. Ossol. Str. 
3. — §. Pemonif. .Migdał, migdałek, lircyk , gach, ciit 
Stn^er, ein Sufler. Widząc wdowa .Mazurka, że migdał 
niełupiony. . . . hchow. 206. Otóż to mieć takiego mi- 
gdałka panicza. Zubł. Z. S. 13, {Boh. mandeljeek gatunek 
gołębi;. — §. 2. Anatom. Migdały, są dwa dosyć duże 
gruczołki na każiiej stronie ust, miedzy obłąkiem zasłony 
podniebieniowej. Krup. 2, 538. Slinne jagody w ustach, 
albo migdały śiiniaste. Kirch. Anul. 49, bic iKaiibcIit im 
§al)c; Boh. mandle; Sorab. 1. schiyncy mandlikay; Sorab. 
2. pli; Yind. gobize, slcsde na poshiriki ; Croat. zlesda, 
zadussnicze;' Bosn. zavratak; Rag. ghlindurra; Boss. ace- 
jt:)a. MIGDAŁOWATY, a, e, na kształt migdałów, man- 
bclfórniiij. Uczynisz trzy czaszki migdałowate na każdym 
słupcu świecznika , gałka jego i kwiat jego. Biidn. Exod. 
23, 35. (na kształt orzecha migdałowego. Bibl. Gd.). .MI- 
GDAŁOWY, a, e, Buh. nidndlowy; Sorab. 1. mandelne; 
Croat. mandalszki; Hung. mondolabó! , bajamski; Bag. 
mjendoloy, mjendalski; Ross. et Ecd. Miiiua.ii>iiuii , ami- 
rjaJOBuH ; od migdałów, 3}?ailbcl > . Migdałowy olejek. 
Sienn. 254, Boss. MHiuaibnoe iiac.io. Migdałowe mleko, 
orsiada, Mniibclmild', {yiud. mandelnovu mleeku). Migda- 
łowe drzewo Huij. nijendelovina. 

MIGI, ob. Mig. 

MIGOĆ , ob. Miegoć. 

MIGOTAĆ, MIGOTAĆ sie, ał, migota nijak, contin. , migoce 
niedoL. MIKGOCIĆ, ".MIEKCIĆ, 'mIGOCIĆ się, drżącym' się 
lśnić blaskiem, jlimmfni; (Bosn. micali movere , agilare; 
Yind. meshgetati, mcsliati ■ mżyć ; Lat. mico; Carn. me- 
kotam = drię). Na tle błękitnym , w pięknym stojąc szy- 



ku, Błyskotnym gwiazdy promykiem migocą. Zab. 5, 404. 
.Var. (Hosn. prisivati, .sjatti). Miegocące gwiazdy. 1 Leop. 
Job. 58, 51. (iskrzące). Nad przepysznym szyszakiem kita 
się migota. Przyb. Luz. 65. Jako światłość zorzv, gdy 
słońce wschodzi rano bez obłoków, miegoce się.... f.eop^ 
2 Bey. 23, 4. Febus miedzy czarnemi chmurami migoce- 
się. Leszcz. Class. 7.'j. (przebija sie swoim blaskiem). W'zru- 
sz.iją sie światnice , jako błyskawice po wierzchołkach 
migocą. Zab. 15, 4. Kniai. iJobedzie błyszczącego mie- 
cza swego i oszczepu rniękcącego się. Radź. Nah. 5, 3. 
(lśniącego oszczepa. Bibl. Gd.). Pszczoły po powietrzu 
latając , jedna drugą tracijac , miekcąc skrzydłami , żądła 
swe jakoby oslrzac wymykają. Cresc. 605. Crispari her~ 
bis tcrru dieilur, miikce sie od kwiatków. Marz. .Mll'i0T, 
u, w., MKiOTA.ME, MIEGOTA.ME, MlEKCENiE, ia , n., 
subst. terb. , blask drżący, Hi gltmmerii , Hi (Scfliiiimre ; 
Boh. plapol. Promienie abo niiekcenie od złota, aura. 
Marz. Miesiąc i gwiazdy puszczą z siebie strasząca cie- 
mność i miegolanie. Sk. h'az. 5. Gwiazdy tak świtne 
migotem. Przyb. Mili. 250. Niebo, ziemia i wody. ja- 
śnią sie migotem. Przyb. Luz. 62. Krzesła jarym lśniły 
sie migotem , Sadzone kosztowncmi perłami i złotem. 
Przyb. y.uz. 7. MIGOTLIWY, MIGOTNY, a. e, migający 
się, flittimcrnb. Nieinaezej jako zwykł piorun przeraźliwy, 
Zerwany z błyskotnego gromu migotliwy, Błyszcząc chmu- 
ry przenikać A. Kchan. 223. Chodk. Kost. 26. Miecze 

te ogniste piekło migotliwym oświeciły blaskiem. Przyb. 
Milt. 28. .Miffotne ewiazdy, micunies. Ossol. Sen. 11. — 
*|. Zylki bez zasłony migotne znacznie skaczą. Zebr. Ow. 
149, trepidae, trzęsące, drżące, jittemb. 

MIGRE.\A , y, z. , bie SJiigraiie , Hi ^alfcfcitige ScpniH-D. Ból 
głowy, który bywa w jednej tylko jej połowie. Perz. Lek. 
167. Sen ten sprawił uii migrenę. Mon. 66, 286. 

MIJAĆ, ał , a , contin., MiN.KC jcdnotl., Boh. minauli, minu, 
mjgeli, mjgjni ; Carn. ininem, menim; Yind. rniniti; Cro- 
at. rninujem , minuti; Bafi. minuti ; Bosn. minuli, primi- 
nuti ; Ross. .MiiiiouaTb, .MMiiyFO ; (cf. Lat. minui). — a| ne- 
utrum uchodzić, upływać, ustawać, sorfibcr gc^eit, ycrflic« 
$crt , nerijclieii. Dni moje, jako cień mijają, a czekać nie 
chcą , do śmierci mię provyadząc. Sk. Kaz. 25. Mija świat 
i pożądliwość jego. ib. 500. Jako cień , gdy się nakłania, 
mijam. Budn. Fs. 109, 25 Gdzież ta godzina bieży, któ- 
ra mija? Z(ib. 16, 376. Wszystko mija, każda rzeci 
odmianę swą bierze. Otw. Ow. 612. Zacność, uroda, 
moc, pieniądze, sława, Wszystko to minie, jako polna 
trawa. J. Kchan. Er. 4. Co minęło , już się nie wróci. 
Cn. .Ad. 107. (co zginęło, zginęło; przepadło; czas utra- 
cony nigdy się nie wróci). Mijający, przemijający, Boh. 
pomigitedliiy, pominutedlny ; Carn. mimezhe; Yind. po- 
fyetu. — §. b) Transit. Mijać co , kogc = mimo kogo cho- 
dzić, nie potykać go, nie trafiać nań, przemijać go, chy- 
biać go, cincn, ttmai ubcrgcbcit, nii^t treffcn, rerfcblcii, aiio' 
ałctdtcn , ail bci" Scitc licijcii lalTeii ; Rag. mimóchi , mimo- 
hoditi; Yind. zhric.sjiti, |)iohoditi, prestopiti, vugnuti, vu- 
giblyem, yunhenjali , vunvihati , isgibati , yungibali. Jat 
strzelę, pewnie cię nie minę. Bardz. Traj. 461. Smłcr- 
telny koniec życia nikogo nie minie. Śmierć pewna, lecz 



ii2 



MIJAĆ - MIKOŁAJ. 



MIKROSKOP - MILCZATOŚĆ. 



pewności niemasz o godzinie. Min. Ryt. 2, 169. Kocfo 
mija przypadek, nakoniec znajdzie. Bardz. Trng 17. Co 
komu bóg obiecaj, to go nigdy nie minie. Zfgl. Ad. 40. 
Przyidzie do rak to , co nas przez lat wiele minie. P. 
Kchan. Oli. 1, 17. — Acliv. Biskupi oni, na króla się 
i moc jego oglądając, mijali prawdę i sprawiedliwość. 
Sk. Di. 1081. (unikali). Myślmy co czynić mamy, miń- 
my co się dziafo. Teat. 43, b. 95. (puśćmy). Jastrzębiu 
ty! bodajeś zginął, I pierwszej kuli nie minął. Kniaź. 
Poei. 3, 209. t. j. nie uszedł, ntit cntgftfn. Jeżeli kie- 
dy trafi sie We Panu przejeżdżać naszą stroną , proszę 
mnie nie minąć. Teat. 53. d, 62. nie zbaczać , nii^t roi' 
6cij ju fatrcn, fo^^crlt eiiijiifprfdKU. Mijając mimochodem, 
mimojazdem, im 3Stn-lici3paii'iren , ^jorŁc^gebcn , 9>or6ei.)faI)ren ; 
Ross. BCKOJbSb. Wszystkie mię insze sposoby mijają, 
Te same jedne widzę na to drogę. /■*. Kchan. Jer. 157. 
t. j. opuszczają mie , nie służą mi , miĄ Bfrlciffcn afle an< 

bcrn ^iilf^mittcl , blog Wojsko miało być pisane W 

przestronvm polu , kędy nad pieknemi Łąkami jezdni mi- 
jali z pieszemi. /-". .Kchan. .kr. 421. t. j przeciągali, 
przemaszerowali , fte 5Pgen BOriibfr. Ni się tu wąż łuska- 
ły w srogie kłęby zwija Po ziemi, ni za kołem wielkim 
w eyrkiel mija. Ó/y. \\'irg 403. t. j. wtula , iit ciiicn 
3irfcl brclfcn. MIJAĆ sie rer-.pr., Soraft. 1 et 2. minuseh 
szo, niinu szo ; nie potkać się z kim, chybić się, propr. 
et fig-, nid)t suiammfii trcffcii, cinaiibcr iicrfc&Icn; n. p. Mi- 
jam się z kim w drodze, nie widziawszy go, tii nie 
wiem, gdziem się z nim minął, i. e. nie potkał, chcąc 
abo mogąc potkać. Cn. Th. Bardzo daleko minąłeś się 
z rozumem. Teat. 33. d, 57, bil imb ber 5)cr)'tanb ibr fcob 
ficobc nicit roii ciiinnber. Z prawdą się mijał. Groch. W. 
264. oddalił się od niej, er mić) ycii ber aTMibrbcit ab. 
Sędziowie często się z świętą sprawiedliwością mijają. 
Teat. 49, 81. Twój język tu się z prawdą n)ija. Zab. 
15, 181. — §. Actiie Mijać się z kim w drodze < ustę- 
pować mu z drogi , przepuszczając go , eiiiariber (niif ber 
Straże} au^iDCitfcen. Potkał swego nieprzyjaciela na tak 
ciasnym miejscu , iż się minąć nie mogli. Sk Zyw. 2, 
24. Ulica , którą wozy tam i sam przechodzą , niech 
będzie na szesnaście stop szeroka , aby się mogły dobrze 
mijać. Chełm. Pr. 201. — Trend Kłnniam kapitanie! mi- 
jajmy się, jak gdybyśmy unikali od siebie. Teal. 4, 46. 
Pochodź, pod stawem mimo. 

MIK > fik mik , ob. Figa , ob. Mi^. 

MIKOŁAJ, aja, m.,' MIKOŁ.UEK , 
HHi!0.iaM , HHKOJiiiibha , 1 ) imię 
Michnik dem.y Kras Zb. 2, 16?) 

cuda przez ś. Mikdf^ja działy. Nazywa sie Mikołaj 'Przy 
ciski , że przycisnął ścianą złodzieja , który lazł w nocy 
kraść do cerkwi; ś Mikołaj mokry, że wyciągnął z Dniepru 
dziecię. Funrf. 22-3. "Mikułę (//w.ssirej świętego Ruś mie- 
dzy świetemi najbardziej wenerują. Gwign. 509. — 2) 
bolan. Mikołajek, Uuh macka, Eryngiinn Linn., '^mwi' 
tren, rodzaj rośliny. Kluk. [lykc 1, 207. Jiindz. 179. 
AVm/). 5, 201. Hoss. cBHHytKa ipasa , MepTono.ioxi ch- 
Hift, nepeno.ioinnaa rpana. Kurzeń Mikołajków, babia 
rzyć. Spici. 44. 



MIKROSKOP, ob. Drobnowidz. 

MIKSTATNIK, M1XTATNIK , MISTATNIK, a, m., nosarz , 
tragarz, co dJwiga ciężary. Dudi. 45., Wiod. ctn Jragcr, 
Saftentrfigcr ; Graec, fiitj&aróg , mercenarius. Miitatniki, 
co na ramionach tłómoki albo jakie rzeczy z najmu no- 
szą. Warg. Kurc. 54. Dosyćeś się i nazbyt nade raną 
pomściła, O pani mixtatnikom i przekupniom miła. Fc/r. 
Hor. i Q Z b. By aksamit miał być po kopie , toby 
mixtatnicy w aksamitnych kamizelach na trecie stawali. 
Falib. Dis. M. 3. Mularze, cieśle, mistatnicy, \'ol. Leg. 
5, 179. *MIXTAT, u, m., tret, gdzie stawają mistatni- 
cy, n. p. Chłop z drągiem na mixtacie. Stryjk. Gon. E o. 

MIKUS, ia, m., n. p. Widziałem pijanicę, ku pośmiewisku 
przechodzących , mikusia , inne salty, po ulicy z pijań- 
stwa odprawująeego. Mon- 71, 268. 

MILA, i, i., MILKA, i, i, idrbn., (Boh. mjle; Sorab. 1. mihla ; 
Sorab. 2. mila ; Vind. mila , milla , versta ; Carn. mila , 
milia ; Croat. mila , m'ilya ; Hag. migi ; Bosn. migija ; 
Slav. milja; Hoss. mua : Eccl. non(>iii|i6; hi. mylą; Svec. 
mil ; Anyl. mile ; Gall. mille ; Ital. miglia ) ; btf SDJeile ; 
(Łac. milliare, Graec. (iB.ov ; Chcld., Arab Kb'?5 mil, milo, 
milion) = wymiar ziemi, według krajów różniący się. Kras. 
Zb. 2, 166. Mila Polska mała < sążniów 2500; śrzednia 
> 3553 "3; wielka ' 3750. Jak. Mat. 1, 4. Mila, brana 
za cztery Włoskie, trzyma łokci 13353 i calów 5; bra- 



na zaś za pół piątej • 15000; a za pięć = 16666 



Ottr. 



ajka . ni., dem , Hoss. 
niczkle. ilJicolau^, (cf. 
W Kijowie wielkie sie 



Pr. Cyw. 2, 297. Staj 32 czynią nasze Polską milę ró- 
wną ; a staj 40 czynią nasze mile wielka. \\'arq. Kurc. 
praef. Mila Ruska; wyrażenie używane, gdy mila zdaje 
się być długa jadącemu. Wol. — O milę . Ctlie Włńlt 
roeit mt<\. Bądź mi przyjaciel o mile daleki. Zab. 14, 
257. Siym. (nie chcę z tobą mieć przyjaźni). Taki 
tchórz, jakiego o dwadzieścia mil w okolicy nie znajdzie. 
Teat. 17. b, 14. Gdy szedł, na mile w koło czuć go 
bvło frantem. Zab. 13, 280. Preb. 

MILAN, ob. Medvolan, 

MILCZĄCOŚĆ, /ci, s., tacilurnitas. Cn. Th.. Cn. Syn. 868. 
milczatość. Tr. ob. Milkli wość, Boh. miceliwost; Sorab. 1. 
melcżźilofcz, mrlcźżawa ; Ymd. mouzheunost, mouzhlivo?t, 
samouzhnost, satilinost , fampuzhlivost ; Rag. muk , za- 
muuklost, muklina ; Crnat. muk, muclianye, skom ; Hoss. 
MO.majiiBocTb; bie 3>crfdnuiC(]en[)cit. Pomierność, ochota, 
wstydliwuść i milczącość ozdobi biesiadę. Eraz. Ob. E. 
'MILCZALMCA, y, ż., Eccl. M.i\i),i.^hiiiii|.\, cela samotne- 
go bogomyślcy lub pustelnika, samotnika, einc 6infiebler» 
cellc. Ross MOJMa.iŁHiiKŁ pustelnik , nojiiajbHbiH pustelni- 
czy, samotny; Eccl. MCiiaibCTBOBaTH pustelnikiem bvć. 
MILCZANA. -MILCZENA, y, ż, iob. Milczany), milczenie, 
ba^ ©Ameigen, reincn 3}iiinb ^altcn. Zerwał aż dotąd Eu- 
menes milczaną Chrapliwym głosem. Pot. Syl. 542. Z tym 
się wszyscy rozejdą, skoro z rady wstaną, Ale sobie 
przyrzeka wz.njemnie milczaną. Pot. Arg. 157. Sorab. 1. 
melcżżawa. Powiedz mi wszystko, znajdziesz u mnie 
milczaną. ib. 700. (sekret). Kazał przysiądz milczaną raz, 
drugi, i trzeci owej babie. Pot. l'oci. 451. Kto chce 
'milczenćj , niech sam nic nie prawi. MorsU. 247. 'MIL- 
CZATOŚĆ, "MILCZASTOŚC, ści, i., Tr. milczącość. 



MILCZATY - MILCZEĆ. 



MILCZACY-MILCZANY. 



113 



milkliwo^ć, bic 93erf(^roiegeii(icit. Jakoi się w tak mJo- 
deńkim wieku do railczalości mógł przyzwyczaić? Tr. Tel. 
40. MILCZATY, a, e, Tr., Boh. mlćeliwy; Slov. inićliwi , 
mlćawi , mlćaliwi ; Sorab. 1. melcż.żi ; Carn. movzhliv; 
Yind. mouzliasl, mouzhliu, mouzlichen , moiizlieii , sa- 
moLizliast, samouzliliu ; Rag. nniuikli, niTikli ; Ross. MOI- 
laiHBUH ; Eccl. M.\lV.1,1hHIIKl , KOTopuii He MHOrO rOBO- 

pnTi; cerfc^roiegcii, milczący. 

MILCZEĆ, al, eli, milczy, milczą inlrans. cont., Boh. ralćeti, 
mleel, mlćjm; Slov. mićat, mloim ; Sorab. 2. malzasch; 
Sorab. i. melcżecź , melcźźu; Vind. mouzhet, mouzhali, 
mutati , obtihnili , vlihnili , mouzhim , miizhim ; Carn. 
mouknem, movkniti, movzhali , moTzhim, mutam, (cf. 
Lat. mutus); Croat. mucliati, muchim; Bosn. murjati, 
(actw. Bom. muckati far silentw, uciszać) ; Rag. mucjatti ; 
Slav. mucsati; Ross. jiojqaTb, 3aM0.iMaTb, CMO.maTb, CMai- 
WHBaTb; nie gadać, nie mówić, fc^roci^cn. Caliichną dro- 
gę milczał, jak zaklęty dyabef. Teat. i\. b, 60. 1 głu- 
piego , gdy milczy, la mądrego poczytują Budn. Prov. 
17, 28. Rys. Ad. 14. Mądry, i gdy milczy, boga chwali. 
Zab. 7, 228. MilczaJ w domu, ale z wielką utratą zdro- 
wia swego bieżał na obronę ojczyzny. Birk. Zbar. 13 6. 
Kiedy język milczy, rozum ni zacz nie stoi. Rys. Ad. 24. 
łhesauri absconditi nulla utililas. Kto milczeć nie umie, 
nie umie i mówić. Mon. 70, 682. Sposobnym do mó- 
wienia nie jest, kto się pierwej milczeć nie nauczył. 
Zab. 6, 318. Nie ustąpi milczenie częstokroć wymowie, 
Gadać nas uczą ludzie , a milczeć bogowie. Nar. Dz-. 3, 
106. — Mdczeć= nie odzywać się, fdtiTCigcn , fi(f| iiic^t 
nielben, ftill blcibftl. Proszę milczeć i nic nie mówić, 
az swoje przełożę. Boh. Kom. 2, 351. Mów, będę już 
milczał, jak słup. Teat. 34. b, G 2. — Milczeć, prze- 
stawać mówić, n. p. Milczećby lepiej; cudniejby tobie mil- 
czeć; a kiedyby milczeć? Cn. Ad. 495. — Milczeć • za- 
milknąć, ftiimm iperbcn, pcrjłiimmen. Milczy od strachu. 
Cn. Ad. 497. (cl', wilk go ozionął; cf. piszczele w miech 
schować). Milczeć = nie odpowiadać, nit^t antiiłorten , 
ft^ireigeii. Kto milczy na pytanie , zda się że pozwala. 
Pot. Zac. 60. Kto milczy, zezwala. Rys. Ad. 24. Mil- 
czy, znać ze winien. Cn. Ad. 497. Slot. Kdo mlći, ten 
sa prizndwó. Milczącemu przymówka. Cn. Ad. 493. Czyli 
się to nazywa być przekonanym , milczeć i nie wdawać się 
w sprzeczkę? Teat. 19. e, 79. Nie zawsze trzeba mil- 
czeć ; szkoda pod czas milczeć. Cn. .\d. 496. (Croat. 
Prov. Muchechega deteta ni szvoja mayka ne pozna ; cf. 
kot nielowny, chłop niemowny, zawsze głodny). Boże 
nie milcz mi żadnćj godziny, bo jeślibyś mi zamilczał, 
byłbym zgiibion. Wróbl. 61, not. tnie zatulaj uszu twych 
od modlitwy mojej, i — Milczeć < nie powiadać, w sobie 
zamykać, nie opowiadać, nidfti faijni , fiimeigeii. Mądry, 
co milczy, gdy go rana boli. /«W. Ei 64. Kto dał do- 
brodziejstwo, niecLaj milczy; a kto wziął, niech o nim 
powiada. Gorn. Sen. 69. Jest to do człowieka wada , gdy 
o tym mówi , o czymby milczeć miał. Kosz. Lor. 99 b. 
Im bardziej milczysz , tym mi do wiedzenia Przydajesz 
coraz większego pragnienia. Past. Fid. 295. (Prov. Croat. 
et Rag. Tko mucij , dva uccij ■ kto milczy dwóch uczy, 

Słownik Lindtio wyd. i. T«m III. 



siebie i drugiego). Dajmyż już tedy .sobie pokój , ty 
milcz, ja milcz. Opal. Sat. 42. ty cyt, ja cyt, (cf. je- 
żyk za zębami trzymać ; ukąsić się w język). Milczeć le- 
piej ; milcząc nie wiele zgrzeszysz. Cn. Ad. 494. (szkoda 
podczas mówić). Milcz, kiedy dobrze; nie wykrzykaj 
Cn. Ad. 492. Kto teraz milczy, aby wiecznie milczał. 
Sax. Porz. 46. — Transl. Zawieszona na kołku z lu- 
tnią milczy piszczałka. Lih. Hor. 79. Wszak próżna 
beczka szumi, a wiatr ją obali, Pełna stoi, choć milczy, 
chociaż sie nie chwali. Boh. Kom. 4 , 267. MILCZ.\CY, 
a, e, part. praes., fdinjeigcnb. Z milczącej twarzy można 
wnosić, jaki był skutek tej mowy, Hul. Ow. 75. — Mil- 
czący ■■ milczaty. Tr., trzymający język za zębami , 9Er> 
f(^ll'iCj)eiI. Milczący, słowa się na nim nie dopytasz ; mil- 
czy, jakby mu gębę zawiązał; gęby otworzyć nie umie. 
Cn. Ad. 495. (cf. niemy). Zbyt milczący najostrzejszemi 
są censorami wielomówstwa. Mon. 66, 220. Większy 
przestrach bywa od psa milczącego. Który z tyłu uszczy- 
pnie, niżli od jawnego. Rej. Wiz. 9 b. t. j. milczkiena 
kąsającego , nie szczekając. — MILCZ.\C , '.MILCZECY , 
MILCZKIEM adverb., Boh. mlckera . mlćky, mlee ; Sorab. 
1. melcźo, melcżźo ; Yind. mouziie; Croat. muchech , 
mukom ; Slav. mucsechi; Bo.sn. miice , mukom, podmu- 
klo ; Ross. HO.ma , moikomł ; nic nie mówiąc , po cichu , 
f^meigenb, ftillfdjmcigciib, fttU, in atler StiUe. Masz co? 
zażywaj milcząc; nie v.'ykrzykaj. Cn. .Ad. 492. Milcząc 
mi przygania, czoło marszczy, rękę kurczy. Sk. Dz. 113. 
(cf. na migi). O północy railczkiem z obozu wyszli. 
Warg. Cez. 203. Statkom milczkiem po rzece spłynąć 
kazał. ii. 189. Chwalący milczkiem. Ottu. On: 102. Ro- 
jaźliwi psi bardziej szczekają ; jadowici milczkiem kąsają. 
Mącz. Jako pies , milczkiem gdy kąsa, nie szczeka, Tak- 
że pochlebca, by co wyłgał, czeka. Rej. Zw. 216 b. 
Pies gorszy, co milczkiem kasa. Cn. Ad. 840. Kchow. Fr. 
58. (cf cicha woda brzegi podrywa). Głęboka rzeka 
milczkiem zawsze płynie. Jabl Buk. M 3 b. Milczy , a 
złe broi ; milczkiem ukąsi; mówić nie umie, a przecie 
obrazi. Cn. Ad. 497. ioppos. kwiczy a wór drze). MIL- 
CZENIE, ia, n., subsl. verb., Boh. mlćenj ; Sorab. 1. 
melcźźeno ; Rag. mucjanje , miik : Croat. muchanye , muk, 
skom ; Ross. MomaHie : ba§ (EdMfciijcn , (£till|'d)ipcigen. 
Uczniowie Pytagora powinni byli przez lat pięć milcze- 
nie chować. Pilch. Sen. list. 401. Stoją zbledli jak chu- 
sta, w głębokiem milczeniu. Zab. 8, 222. Zamknął że- 
laznym usta swe milczeniem. Zimor. Siei. 162. Daleko 
ważniejsze rzeczy wiem , i w milczeniu chowam. Teat. 29, 
40. Ten snadnie myśl swą znaczy , Kto się milczeniem 
tłómaczy. Teat. 46. c, 64. Przeciwko dużomówiącym po- 
moc w milczeniu. VVę5. Marm. 1, 61. Wmieście, jak w 
lesie, głębokie milczenie. Zab. 15, 271. Milczenie, głu- 
piego uda za mądrego. Cn. .Ad. 496. Milczenie , młode- 
go ozdoba, ib. Milczeniem wszystkiego zbędziesz. ib. 
494. (szkoda pod czas mówić). Milczenie pod czas szko- 
dliwe. Cn. Ad. 496. (szkoda pod czas milczeć). Milcze- 
nie stoi za pozwolenie. Smotr. Nap. 11. (kto milczy, ze- 
zwala). MILCZANY, a, e, (cf. milczana), zamilczany, nie 
opowiadany, ocrlicimltdit , iiiit befaimt ijcmadłt, "crfi^miegen. 

13 



114 



M I Ł - ]\I I L K N Ą C. 



M I Ł K O W Y - MIŁOŚĆ. 



Z Muz ma cnota zapJatę, a dzielność railczana , Le- 
dwie nie toz jest; co i gnuśność pokopana. / Kchan. Dz. 
27. Rzeczy były tajne i milczane. P. Kchan. Orl. i, 177. 
Pochodź, milknąć; zmilknąć, zamilknąć, zmilkfy, za- 
milkły, zmilczeć, zamilczeć, umilknąć, pomilczeć , ivy- 
milczeć. 

'MlŁ, ob. Mi/y- MILE, adverb. adj. miJy; fcf. miło), miło- 
ściwie, łaskawie, licfrctcb , (Ross. mhjo; Boh. mjie). Czy 
dvabli nadali te jej ślepki ; tylko mile spojrzała na mnie, 
juzem ci się udobruchał. Teat. 29, 85. 1. MIŁEK, łka, 
m, MlŁKO, a, n., botan., Molownik , stoziarn, Chenopo- 
dium Botrys Linn., irautcnfraut. Syr. 736. Krup. o, 
119.— 2. MIŁEK., łka, m., Miłosz, (Boh. Mjlauś), imię 
męzkie, cin SKannc-iianie ; (Boh. Milek Amor). Miłosz jej 
swoje tak nócił żale: Pasterko moja, moje kochanie. 
Kiedyż usłyszysz Miłka wzdychanie? Zab. 10,200. Zabt. 
— ■§ Nie ciebiem sie Miłku bał. Stryjk. Tiirk. F 2. 
(maćku, cf. mydłku). .MlLENKl, a, ie, MILUTKI, inten- 
s>v. adj. miły, febr lirb, ircnb, an(icnfbm; Ross. MMenb- 
Kifi. Pani go zaraz z synem łagodnie przywita: Gdzie- 
ście byli niileńki, z pokora się spyta. Papr. Gn. 1056. 
'MILIĆ, ił, i act. niedok., umilać, miłym uczynić, Croat. 
goditi, lici) maiitn, i^erlieltliŚEii. Dzikich skał głazy milą 
ślaz i róża polna. Tom. Roi 67. — §. Przymilać sobie, 
smakować w czym , licb gennrincn. W krótkiej chwili , 
tak piękne miejsce sobie mili. Pot. .Arg. 208. MlLlL 
się = przymilać się, }\& lictrcidi cinfimeii^cln. Dziś się mdi, 
dziś sie wdzięczy, Wkrótce strapi i udręczy. Jak. Baj. 
194. 

M1L1CY.\ , yi , £., bic iKiliR, pospolicie nazywają tak wojsko 
nieregularne, straż mające granic i bezpieczeństwa wnę- 
trznego. Milicya województw lub ziem nazywa się w 
Polszczę , zaciąg żołnierzy z publicznych województwa te- 
goż lub ziemi podatków płacony, dla bezpieczeństwa we- 
wnętrznego. Kras. Zb. 2, 167. 

MILION, a, m., tysiąc razy tysiąc. Lesk. 2, 4-, Boh. milion; 
Slov. milion; Sorab. 1. million ; Carn. milljar; Yind. mi- 
liar, milion, defet stu jeserou; Hoss. MH.uioHt , etnc 3J?iI= 
liotl. Dla dzieci wiosek za miliony nakupili. Wad. Dan. 
92. Co do milion dyabłów 1 Teat. 35. c, 17. U milion 
kroć sto tysięcy! ib. 30, 55, {Ross. obs. KOjoja 100 
milionów; cf. kłoda). MILIONOWY, a, e, na miliony 
wychodzący, miliony liczący, JKillipiicii = . Carn. millijar- 
skie; Ross. Mn.ŁiiOHHUu; Slov. milionni. Intraty miliono- 
we. Teat. 22, 25. Milionową dóbr swych oprawą , Pra- 
gnie przymilić cerę chropawa. Zab. 9, 547. Żabi. 

MILKLIWUSC, ści , ;., milczącość. Cn. Th. milczatość. Tr., 
Boh. mleeliwost ; Sorab. i . mcicźzawa ; Yind. mouzheu- 
nost , saraouzhnost; Ross. Mo.i>}ajnBOCTb ; ik ^cv,d>r\.ńt- 
genbcit. Szło mu tylko o całość wiary, i milkliwość se- 
natorów. \yarg. \Val. 58. MILKŁY, a, e, milczący, mil- 
czaty, DcrfilińCijcii. Nie milkły Tantal. Petr. Hor. 2, R 
b.not. "który wydał tajemnice bogów 1. MILKNĄĆ, milknął, 
contr, milki, milknie, med. jednll. umilknąć dok., poczynać 
milczeć, zamilczeć, przestawać mówić, Ross. et Eccl. CMoa- 
KHyib , ii3MoaKaTŁ ; ftill fdnreiiictt , ftuimn trerbeii , rcrftum- 
men. Odgłos największy milknie z wolna za dalszą co- 



raz miejsca odległością. Zab. 14, 175. Umilkł, jak sło- 
wik w ś. Wit. y°o(. Joiv. 171. — g. Transl. Mdknąć, 
zmilknąć = martwieć , drętwieć , erflarren , abjłcrficn. Jui 
zmysły władzy pozbyły. Już wrodzone zmilkły siły. Kanc. 
Gd. 518. Wudką ta nacieraj żyły mdłe albo zmdkłe. 
Sienn. H9. Zmilkła ręka, zmartwiała, uschła < odebra- 
ło mu reke. Wiod. 

MIŁKOWY.' a', e, od Miłka qu. v. 

MILLENARYUSZ, a, m. , Sekta .Millenaryszów, albo Chilia- 
stów, którzy nauczali, iż dusze sprawiedliwych zupełnie 
oczyszczone nie zaraz bywają przypuszczone do widze- 
nia boga: ale wprzód będą z Chrystusem na ziemi kró- 
lowały przez tysiąc lat. Boh. Dyab. 5, 255. iKillcnaritr , 
iWillenaniłcn. {distg. Ross. utii.iiORmuKT,, milionowy bogacz, 
cin Millirndr). 

MIŁO adv. adj. miły, Boh. mjlo ; Stav. ugodno ; Croat. dra- 
go , (cf. drogo) ; Ross. mii.to , janiŁHO , j'cja4HTejbH0 , 
JK)6o ; przyjemnie , wdzięcznie , lubo , lieblidi , angeiicbtn. 
Miło co umieć, wiedzieć, słyszeć, zwłaszcza nowego, 
pięknego. Cn. Ad. 499. (nauka uciechą wielka i ozdobą). 
Miło doma siedząc, o wojnie słuchać, ii. 500. Miło 
kiedy nas słuchają, a zwłaszcza gdy pochwalają. Cn. .Ad. 
500. (piosnka najprzyjemniejsza, chwała). Miło mi jest 
(Slav. drago mi je). Co tobie niemiło, tego drugiemu 
nie czyń. Zegl. .Ad. 45. Co tobie miło, czyń drugiemu; 
a co tobie nie lubo, nie czyń drugiemu. Wróbl. 1. Mi- 
ło nam brać dobre było, I złe przyjąć ma być miło. 
Pieśń. Kat. 152. Jakże to Rajnal księży łaje, aż miło 
czytać. Kras. Pod. 2, 216. Aż mi było miło na sercu. 
Teat. 19, 65. Ross. no Hj-ipy, (cf. wnętrze) — g. Nie- 
miło mu było na dziewosłęby , iż mu tak 'żadną żonę 
przywieźli. Biel. 240. markotny był na nich. .MIŁOMĘ- 
DKZEC, drca, m., miłośnik mądrości, ob. Filozof, Boh. 
Iibomudrec; Ross. jfoóoMyjpŁ ; ber Seltn^cife. Co rai- 
łomedrców dzieje sie nauce, Obraz odmiany w wy- 
nalazków sztuce. Zab. 12, 78. {Ross. jioóoMyjpeHHUH , 
Boh. liboraudrcky, tilozoficzny : .itoóoMy4pie , Boh. hbo- 
mudrctwj , filozofia; jioóoMyjpcTByio , Boh. mudrowati, 
filozofować). 

.MIŁOŚĆ, ści, i., Sorab. 1. milofc, mjwofc ; Boh. milost 
amor , gralia ; w innych dyalektach słowo to poszło na 
znaczenie łaski, miłościwości , n. p. Slov. milosf, mil- 
lost; Slav. millosti ; Rag. millós, millotvornos, millosti- 
vós; Croat. miloscha , milost; Yind. milost, gnada; Dal. 
miloszt ; Hung. malazt ; Ross. MMOCTb = łaska , miłosier- 
dzie, łagodność; §. 1) miłowanie, kochanie, lubow-snie, 
bie iith(, Boh. et Slov. milost, laska amor, {ob. Łaska); 
Sorab. 1 et 2. lubofcż , (cf lubość) ; Carn. lubęsn , lu- 
besan; V/n(f. lubesen, lubiesen, lublenje, lublivosl; Croat. 
lyiibay; Dal. Iyuvezan , lyubav; Slav. ljubav; Rag. gliu- 
hav, oliuvezan; Bosn. gljubay, miUost; Ross. jioóobł, 
3io6.reHie , Bos.iroó.rcHie ; Eccl. .MOBOEb , coio3ctbo, .aioeu, 
pAY6HHi€ , painrejbCTBO. Czucie mocniejsze nad przy- 
jaźń , żywsze i czulsze niż wdzięczność, nazywamy miło- 
ścią. Teat. 41, H5. Miłość jest, która myślą rządzi, 
serce parzy, Słodko w młodych się rodzi, a zbytkiem 
się żarzy W próżnowaniu.... Bardz. Trag. o6C. Uwaga 



MIŁOŚĆ. 



MIŁOŚ CIW AG - MIŁOŚCIWY. 115 



rozkoszy, którą rzecz jaka w nas sprawić może , daje 
nam wyobrażenie miłości. Cyank. Log. 39. Mi/ość jest 
pożądanie piękności. Gorn. Dw. 403. Miłości to jest 
przyrodzenie, aby rozdziałów nie dopuszczała, a związki 
jednego z drugim utwierdzała. Sk. Kaz. 650. Prawa mi- 
łość pragnie obecności, ib. 519. — Miłostkę Wenery 
zgoła zowią miłością, a insze z przydatkiem, jako mi- 
łość złota, pieniędzy, czci Pelr. Et. <56. Kochałam 

We Pana przedtym , kocham i teraz , coz jednak za ko- 
niec miłość ta weźmie? Teat. 9, b, 112. Miłość miłość 
rodzi. Pot. Syl. 52. Miłość z miłości się rodzi. Cn. Ad. 
584. (cf. kto miłuje bliźniego , będzie miłowan od nie- 
go). Stara miłość nie rdzewieje. Teal. 19. c, 76. Mi- 
łość wszystko słodzi ; miłującemu nic nie ciężko. Cn. Ad. 
503. Miłości nie wygrozisz ; miłość z bojaźnią nie stoi. 
ib. 504. Miłość z obcowania roście, ib. Miłości , tylko 
cię do śmierci. Hys. Ad. 40. (cf. z jednym do grobu , z 
drugim do domuj. Ślepa miłość. Sk. Dz. 124. Miłość 
zaślepia. Cn. Ad. 505; Slov. milosf z ludi błaznów robi. 
Miłość wszystkiego nauczy; miłość powab do wszystkie- 
go, ib. 502. (ci. nauka gdy smakuje, prędko się poj- 
muje). Miłość cielesna abo nieuczciwa, jest bardzo spro- 
śna i szkodliwa. Cn. Ad. 501. Rad się Jowisz kradzioną 
bawi miłością. Bardz. Trag. 571. t. j. miłostkami, umi- 
zgami, gachowstem , ncrfiolilnc 23ii|)lcre«. Kto się chce że- 
nić , domu i dostatku trzeba , Zła miłość powiadają , bez 
soli i chleba. Simon. Siei. 49. sine Baccho et Cerere fri- 
get Venus. Trunek miłości , pojdż za nina , zadanie mi- 
łości , pbiltrum. Yolck. 702. podarek zalelny, mifośniczy. 
Dasyp. X x 1 b., Eccl. 6j3'4oniiTie. Bożek Miłości Boh. 
Milek. Miłości godny, (Carn. lubesniv; Croat. lyublyen, 
lyubki ; Dal. lyubezlyiv amabilis ; fioss. .iroóesHuS ; Croat. 
lyubeznoszt amabilitas ; cf. miłosny). Miłość rodziców 
ku dzieciom wielka. Cn. Ad. 502. (krew' nie woda_). 
Miłość W. K. Mści przeciwko Rzpllej. Gorn. Dw. praef. 
i. j. ku Hzpitej , bic f icDc iicflcn ben Staat. Święta mi- 
łości kochanej ojczyzny Czuja cię tylko umysły poczci- 
we. Dla ciebie zjadło smakują trucizny. Dla ciebie wię- 
zy, pęta nie zelżywe. Kras. Mysz. 85. 3JatciIaiib>5licIiC. 
Janowi miękką a łagodna nad inne pokazował Pan mi- 
łość. iSA-. Żyw. 2 , 427. Miłość chrześciańska takowa 
jest , iż człowiek nie tylko sam się o się starać powi- 
nien , ale i o bliźnim inieć pieczą, harnk. Kai. 425. 
Uczyń to dla miłości bliźniego. 7"en<. 55. rf, 31. Braterska 
miłość Eccl. .iioóoópaicTBO. Wielką miał 'miłość (upo- 
dobanie) ku zbawienia ludzkiego pozyskaniu, tak iż nad 
grzesznikami płakał, pragnąc gQrą<'0 zbawienia ich. Sk. 
Zyw. i . 510. Na miłość Bozką proszę We Pana. Teat. 
35. 6, 79. urn ®0ttC>3 SBtllen. Na miłość bozką, nie wy- 
rzucaj mu najmniejszej rzeczy. Tca/. 41. i , 278. (jak Bo- 
ga kochasz). Zapewne to dla miłości twojej moja Anet- 
ka ustroiła się tak pięknie. .V. Pam. 11, 235. dla przy- 
podobania się tobie, tir 511 ©efnllcii. — Miłość ku so- 
bie' miłość własna, samolubstwo, btc Gijjciilicbc, bic Scl('lf' 
Itcbc. {Vind. lastna lubesen, lamofyoje lublcnje , vclku na 
fe dershanje). Człowiek z miłości wrodzonej ku sobie, 
wszystko do swego pożytku obraca. Sk. Kaz. 463. Wła- 



sna miłość sądzi być zbawiennym dla dobra powszechne- 
go, co jej żądzom pochlebia. Boh. Zamoj. 55. Miłość 
własna nie ma żadnego przyjaciela. Cn. Ad. 502. (cf. 
sobie nazbyt dobry, nikomu nie będzie szczodry ; sobie- 
dobrski małodobrski). — g. 2) titulus Wasza Miłość, ob- 
solet. id quod hodie: Wasz Mość, Yind. gnada ; Ross. 
BUcoiecTBO, 6ucr Cicbben. Mon. 66, 460. (Jego Miłość, 
Ich Miłość, Jegomość, Ichmość). Panie bracie, Wasza 
Miłość się kokoszy, a grosza nie ma. Bies. B 1. Jan Hus 
odpowiedział: niechaj o tym wiedzą Miłości Wasze, że 
wolę umrzeć, niżlibym miał na się widzieć jeden błąd. 
Baz. Hst. 7. Jeden żonę złą karał dla nieposłuszności , 
Odchodząc mało z domu , kazał Jej Miłości , Aby palców 

nie kładła w 'skałę przyprawioną Papr. Kol. Q ó b. 

(Jejmości). Zgubiwszy Marya Jezusa, pyta Józefa, gdy 
się z nim spotkała, o swym synu; on odpowie, iż z Jej 
Miłością być go mniemał. Zyw. Jcz. 47. ib. 21. Pod 
obroną Jego Miłości Pana Piotra Kmity, pierwsze wyda- 
nie łych ksiąg było. Wróbl. praef. Latopisca tego do- 
stałem u Ich Miłości Książąt Zasławskich. Stryjk. 56. 
Przed Jeąo Królewska Miłość ma być taki pozwan. Yol. 
Leg. 2, 606. (cf. Pan' nasz Miłościwy). MIŁOŚCIWAĆ, 
ał, a, intr. niedok., Waszą Miłością (Wasz Mością) kogo 
nazywać, waszmościwać, wysoko go tytułować, eilicn 
6iicv Cic&bcn tiliilicren , eincm fi^mcicblcrtic^ ^p^c iitel ge= 
ben. Niechaj się ludzie kłaniają i zalecają i miłościwają 
sobie, jako chcą. Orzech. Qu. 80. Nie będę teraz pa- 
trzył na osobę człowieczą , ani człowiekowi tytułów wy- 
liczać. Dudn. Job. 52 , 21 not. « tytułować , z tytułami 
mówić abo miłościwać». Słychać teraz mnóstwo wiel- 
możności, jasności, miłościwania i inszych tvm podo- 
bnych. Modrz. Baz. 256. MIŁOŚCIWIE 'adv. , ' łaskawie , 
mile, łagodnie, gulii] , fliiabig, Boh. milostiwć; fioss. mi- 
JOCTHBO; Eccl. .iio6e3Ht. Król Olbracht miał z Woje- 
\yodą ^yołoskim miłościwie nałożyć. Biel. 456. .MIŁO- 
ŚClWOŚC, ści , i., serce miłościwe, łagodność, łaska- 
wość, lilościwość, Spnlii , iDttlbc, Boh. milostiwost; Sorab. 
1. miwofcź, (milefcźiwofcź uśmiechliwość); fiag. millo- 
stivost. Niemilościwość. Lcop. Syr. 49, 5. MIŁOŚCIWY, 
a, e, Boh. milostiwy; Slov. miłostiwy; Sorab. 1. mjlofci- 
wy, miwofciwy, miwofcźiwe; Carn. railostiv , milostn; 
Yind. niiloslen, milostliii, milostnou ; Da/. milostiv; Croat. 
miloztivni; Rag. et Bosn. millostiv; Slav. milostiv, millo- 
stivan ; Hoss. MiuocTHBuri ; (milioctiibcu^b łaskawca , F. 
MBJlOCTiiBima) ; łaskawy, łagodny, litościwy, fliiabiij , tlllb' 
rei(^.' Bóg miłościwy jest nad stworzeniem swym. Glicz. 
Wych. F 5. Crzegorz 111 , był tak miłościwy , iż nigdy 
od siebie człowieka, jałmużny żądającego, darmo nie 
puścił. Biel. Suk 75 b. Miłościwym jestem Ross. 6aa- 
rocTbiHCTByio. Cnotliwe a miłościwe uczynki. Biel. Sw. 
69 b. Przysięgał się : jak boga kocham , jak sobie du- 
sznego życzę zbawienia , niech mi tak Bóg miłościw 
będzie. Mon. 73. 547. — Miłościwy Pan , tytuł < Wa- 
sz'a Miłość = Wasz Mość , Ciicr ?ict'bci'i, Jltlfi-giiaDiiificr ^m ; 
[Ytnd. milostnik, gnadlovez, shialilnik). Bez miłosier- 
dzia ma tytuł fałszywy Pan Miłościwy. Groch. ]Y. 565. 
Do Kasztelana Sierakowskiego pisze Rybiński : pismo 

15- 



■116 MIŁOSIERDZIE - MIŁOSIERDZIE. 



MIŁOSIERNIE - MIŁOŚNICZY. 



inoje MiJościwej osobie Twojej ofiarą paść miaJo. Ryb. 
Geśl. dedic. Większym stanom, jako mifościwym pa- 
nom , książętom , królom, przystoi na kopanie kruszców 
łożyć. p'e(r. Ek. 129. Gdy kto z zacności domu i 
z dostatku pięknie się ubiera , i sJugom przystojną bar- 
wę daje , taki dworzanin miłościwy pan , a dworstwo 
jego wł^moznością. Petr. Ek. 115. (cf. mościwy). Ja- 
koć się-dziecię za mfodu pyszno a szarłatno nauczy 
chodzić, polym tak się będzie odymaJo , ze sfowa innego, 
jedno mój łaskawy a miłościwy, nie da sobie mówić. 
Glin. Wijch. F i b. Kraj tak zapyszniały, ze w nim wszys- 
stko miłościwi panowie, by jeno kęs bobru do zawojku 
przyszył, a knafel u szyi powiesił. Rej. Zw. 17. Królu naj- 
jaśniejszy, Panie nasz Miłościwy. Dyar. Gr. 52. — Mi- 
łościwe lalo = jubileusz, rok święty, lato święte, zu- 
pełny odpust, luig. vcliko prosctegne; Ytnd. fvetu 
letu, fvetu godiflie, odpustiknu letu, jubilevu, odpu- 
fhanstvu, tai Siibcljabr , t>aC' Jiilńldiim. Lato miłościwe, 
czas ubłagania. Sk. bi. 12. Miłościwy rok. Bzów. fioi. 
91, Roku 1511 Papież Juliusz jubileusz albo miłości- 
wego lata odpusty do Polski posłał. Stryjk. 707. Pteśn. 
Kat. H 5. W roku Pańskim miłościwoietnim 1 600. Klon. 
\Yor. ded. — F/.7. Pękaj się brzydka od złości prywato. 
Juz ci upadło miłościwe lato. Zab. 14, 408. 1. j. już ci 
nie przepuszcza. '.MIŁGSIERDME , oh. .Miłosiernie. MI- 
ŁOSIERDZIE, la, «., -MIŁOSIERDZIEŃSTWO , a, n.. Ml- 
ŁOSIERNOŚĆ, ści, ź., Boh. milosrdenstwj , autrpnost; 
Slov. miłosrdenstwj ; Sorab. 2 eH . fmelnolcż; Carn. mi- 
lost; Vind. miloferzhnost, miloferdnost, milost, v'sniilanje, 
gnada; Crogt. milosardje , szmiluvanye; ZJo.sn. milosrrdje; 
Rag. millosardje ; Ross. Hii.iocep4ie, Mii.iocepjOBaHie, mh- 
jiocTb, MMosaHie, ó.iaroyTpoóie, yipoóa, yMiuciiie, co- 
CTpa/iaTejbKOCTb, cocTpa4aTejiŁCTBO, noMU-iOBaHle, (cf. Ross. 
MHioCTHHfl, Mii.iocTiiHi;a jałuiużna); Eccl. cocipaciie, co- 
6o.ii3HOBanie ; litość, politowanie, bic Sariii^crstgfcit. Mi- 
łosierdzie jest dolegliwość serca, powzięta z innych bie^- 
dy, którą rozumie , iż niewinnie ponoszą. Pilch. Sen. 97. 
serdeczne nad nędzą ludzką użalenie i wzruszenie. Diimbr. 
345. ratowanie nędzy i potrzeby bliźniego , z litości ser- 
decznej i z miłości pochodzące. Hrbst. Nauk. n. 6. Miło- 
sierdzie boże znaczy, że bóg jest skłonny ku ratowaniu 
człowieka nędznego. Salin, i, 198. Zmiłuję się nad tym, 
którego mi lito, a miłosierdzie okażę nad tym, nad któ- 
rym się zlituje. 1 Leop. Rom. 9, 15. Lutość człowieka 
przy bliźnim jego , ale miłosierdzie boże nad wszelkiem 
ciałem. 1 Leop. Syr. 18, 12. Miłosierdzie mieć Ross. 
MiiJOBaTb, noMii.iOBaTb. jiii.iyio. MiiJocep40BaTb, Mn.iocepj- 
CTBOBaib , yMH.iocepjiiTbCH. Froi'. Slov. Kostel krasi ol- 
tar, a cloweka milosrdenstwo ; kościół krasi ołtarz, a czło- 
wieka miłosierdzie. — Miłosierdzia nie godzien , który ża- 
dnemu nie przepuścił. Cn. Ad. 505. Już ten zdrajca mi- 
łosierdzia woła. Paszk. Bell. A Z h. Najczęściej miło- 
sierdzia od cudzych doznajemy. Teal. 8, 51. Dzierzgowski 
arcybiskup, i Jan Łaski na sejmie chcieli, aby skarb po- 
spolity założono, który nazwali montem pietatis, to jest 
góra zbożności abo miłosierdzia. Modrz. Baz. 557. ctne 
€ci^Ioffe, 3lrmeiifaJTe , Comtart). Miłosierność nieprzyjacio- 



łom okazał. Budn. Apophł. 49. Jakoż to słodki Pan ka- 
żdemu , a miłosierdzieństwa jego nade wszystkie sprawy 
jego. W. Fost. Mn. 581. — Phrast. We Paneś łgał bez 
miłosierdzia. Teal. 26, 29. (na umorj. Napadłem czło- 
wieka, który trzech zliczyć nie umiał, stojącego jak mi- 
łosierdzie w murku. Mon. 66, 723. cf passya. — 2. Uczy- 
nek miłosierny, jałmużna = Ross. mh.ioctiihh, baś Sllmofcn, 
ctne barnibcriiijE l^anbhing , crroiefcnc Sarmbersiijfeit. Kiedy 
czynisz miłosierdzie. . . . Budn. Matth. 6, 2. „nol. teraz to 
po Niemiecku (z Greckiego) jałmużną przezwano ». — '§. 
Opposit. Niemiłosierdzie ; n. p. Bali się o młodego Bole- 
sława, aby Konrad jakiego "niemiłosierdzia nad nim i nad 
matka jego nie pokazował. Krom. 150. jakiego okrucień- 
stwa," Unltarm^erjiGfeit , ©raiifamfcit. MIŁOSIERNIE, *MI- 
ŁOSIERDNIE adv. , Boh. milosrdne ; Ross. MH.iooep4HO ; 
łaskawie, litościwie, Barm^frjig, niitlcibig. Wejźrzyj na 
mię, miłosierdnie wysłuchawszy mię. Pini. Kam. 214. 
MlŁOSIEfSNlK , a, m. , Rok. slitownjk; Evd. Biii.iOBaTe.ib, 
yuiejpHTCJb; Ross. C0CTpa4aTeJb; który jest miłosiernym, 
ein Sarmlicriiijer. Miłosiermk i miłosierny b<5g. Sk. Kaz. 
67. W rodź. źeńsk. Roh. slitowniee. MIŁOSIERNY, a, 
e, litościwy, Boh. milosrdny, autrpny ; Slov. miłosrdny; 
Sorab. 1. miwofcźiwe, fmelne; Sorab. 2. fmilni; Carn. 
mile; Yind. milostiu, T'smilen , milosten , milostliu, milo- 
ferden , miloferzhen; Slav. milloserdan , milloserdni, mil- 
lostivan ; Bosn. millosrridni; Ray. millosardan , millostiv, 
millosni; Ross. Mii.ioccp4Hbiii , Mii.iocep4uii , iiii.ioccp4'B, 
ó.iaroyTpoOiibiM, cocTpa4aTe4bHbiH; Ecid. .iioóoMiuocTHBbiH-, 
['armlłcr^iij , gimbig, mitlcibig. Bóg jest miłosierny, iż dłu- 
go czeka tych, którzy zgrzeszyli. Budn. 4 Ezdr. 7, 64. 
Jest miłosierny, bo okazuje wielkie dobrodziejstwa wszys- 
tkim, ib. 66. Nie mogę mieć politowania dla We Pana, 
kiedyś dla mnie niemiłosierny. Teat. 9, 42. Stworzeniu 
bożemu miłosierny uczynek , dopom.oc ku czemu. Puszk. 
Di. 95. — Transl. Miłosiernym okiem pogladał , jak cza- 
pla schwytana. Mai. z Rod. C 5. t. j. miłosierdzia wyma- 
gającym , mit fincr ['nrm&crjigcii SKicnc , ( Snrmbcrjigfctt ep 
rcgcnbcii rbcr bcifdicnbciii. MIŁOSNA, y, i., botan. ziele, 
Cncalia, (fncillicilfrillir; liaucymer tego ziela, a ile korze- 
nia , do zjcilnania miłości i łaski używa. Syr. 592. Ziele, 
kani albo kutczy pazur także iMiłosna rzeczone, dla mnie- 
manych swych skutków, w czarach miłości , Damniimene, 
etrcidifrmit." ii. 125. MIŁOŚNICA, y, 2., MIŁOŚNICZKA, 
i, *'. , demin.; (Boh. miicnka , mjlićka; Slov. millostnica, 
Ijiiba , drśga; cf Boh. milownica; Ross. MHJOCinua < do- 
brodziejka, łaskawczyni); kochanka, bic C^clictte. Herman 
miał syna z miłośnicą Zbigniewa , a polym z Judytą żoną 
drugiego Bolesława. Biel. 64. |cf fryjerka, gamralka, ka- 
walerka, nałożnica, pani duszkaj. 1 Leop. Jud. 8. Miło 
im jest miłośnice mieć, a z niemi w swej woli i w pso- 
cie mieszkać, niżeli swą własną żonę. Glicz. Wyc.h. B 7. 
Miłośnice , drapieżnice. Rys. Ad. 40. Miłośniczka. Rej. 
Wiz. 57. MIŁOŚNICZEK, 06. Miłośnik. MIŁOŚMCZY, 
a, e, miłości abo miłośnikom służący, f ict'C» < . Miłośni- 
czy podarek, miłość u kogo jednający kamień, ziele etc. 
phillrum. Cn. Th., podarek zaletny, miłośniczy. Dasyp. X 
X i b. , trunek miłości , pójdź za mną , zadanie miłości. 



MIŁOŚNIE - MIŁOSTKA. 



MIŁOSZ - MIŁO W NIK. 



117 



Volck. 702. ein CietcJijcfciiciif , SicbciStratif ;c. MiJośniczy 
listek. Tr. eiil £icbC'5['ricfd;cii. Owid, s/awny i doskonały 
w mifośniczej nauce jiiofessor. Mon. G8, 1015. (arlis 
amandi). MIŁOŚNIE a(lv.. pcfno mifosci , vo\i Sicbc. Trze- 
ba ich pożenić , bo coś mifosni(; na siebio z boczka po- 
glądają. Tenl. 15, 85. MIŁOŚiMK , a, m., MIŁOŚNICZEli, 
czka, wi., {Boli. milostnjk, mjljk faworyt, kochanek; mi- 
lownik amalor , amaiis ; Hoss. mjmocthbcui dobrodziej, 
hskawca ; Eccl. MBiOCiumiiih-B jafmużnik); 1. lubiący co, 
kochający się w czym, iiiiłownik , ter etn>ai licM, ber ['tct'= 
jiobcr UPii ctn'(i^. .Miłośnik starożytności. Mon. 69, 38. 
ein SlIterttmmelic&baDer. Najlichsze dzieło znajdzie wszędy 
miłośników. Znajdzie wszędy drukarzów, znajdzie czytel- 
ników. Dmoch. Szt. f{. 21. Nieinasz cię ojczyzny swej 
wielki miłośniku , Przednia tejże podporo i czujny stra- 
żniku. Groch. W. B 5. Taki ubóstwa miłośnik , iż i po- 
trzeby swoje ledwie miał. Sk. Dz. 181. Wiernemu króla 
swego miłośnikowi prawdy taić nie przystoi. Orzech. Qu. 
82. Przy łasoe panów sława miłośnikom roście. Gorn. 
Dw. 22. t. j. faworytom ich, iDrcii l'icMiiuj|en. — 2. Mi- 
łośnik, (Boh. milaćck; liay. millostnik ; Slav. ljnpovnik, 
dragi; Boss. mh.iocthhki) gach, fryjcrz, amant, ter Steb= 
|al'er, SliMc, Jrci?''!'. Jabym chciała, by miłośnik mój 
żył w najdłuższe lata. Otw. Ow. 125. Coś na cudzo- 
łożnika poszedł mąż, gdy gorętszym nad uczciwe zo- 
staje miłośnikiem. Birk. Kaz. Oh. h 2 b. Miłość i miło- 
śnik stały, Godne w oczach i w sercach Pańskich pochwały. 
Jag. WijIj. Biig. B 2. Kocham ją, nie jak mąż, ale jak 
miłośnik. Teat. 2o, 4. Rodzaj marzących na jawi dzi- 
wowidzów, co ich miłośnikami zowią. Mon. G9, 188. Ro- 
manse miłośniczków i Nowe Ateny. Zob. 9, 268. Pa-pr. 
Kol. S A b. — 5. Bolun. Miłośnik , amaranthin tricolor, 
gatunek jego szarłat, dla piękności chowa się w ogrodach. 
A7uA-. Dykc. i, 2-7., tn3 trctłfdrbifle JaufcnM'd)ihi. MIŁO- 
ŚNIKOWY, a, e, od miłośnika; kochankowy, gictliaberS • . 
Uczciwe serce rydilej zezwala na miłośnikową prośbę za 
dobrowolna żadościa , aniżeli za musem. Gil. Fost. 91. 
MIŁOSNY, a, e, [Boh. miloslny graliotns, elegans; milos- 
tnost lenustus, eleganlia; Hag. milostiv, millostiv, millo- 
sni; C«r;i. milostiv ; Ynid. uiilosten , tnilostliu < miłosierny); 
od miłości, ?tebe^ = , Bnh. mdowny; Yind. lubesni, salu- 
blen , lubesenski ; Ross. .iio6oBHbiii. Spokojność pójdzie 
z wstydem, w tył spięta powrozem, I to co się nie swoi 
z miłosnym obozem. Nul. Ow. 12. Dała swemu kochan- 
kowi napój miłosny. Mmi. "O, 22, (ob. Miłośniczy). Fu- 
tra abo podarunki miłosne , są właściwie chimery. Boh. 
Dyab. 565. .Miłośn'i piosnka Cum. drajna. — §. Zako- 
chany, lierlicbt. Młodzieńcy, którzy są szpetni a miłośni, 
mają płacić po złotych sześć. Lek. D. Rłażcj silny i 
zdrowy, daleko wierniejszy Powraca do swej Ka.'-i , coraz 
miłośniejszy. Wej/. Lisi 11. — ^,. Miłosny, amabilis, yra- 
tiosus. Ćn. Th. liebeil^lliurtifl , tielictt. Nowina ta, piekiel- 
nemu straszna, i miłosna niebieskiemu, i ziemskiemu 
gminowi poczesna jest. Bzów. Boi. pr. MIŁOSTKA, i, i., 
MIŁOSTKI, ek plur. , właściwie zdrobn. rzeczownika mi- 
łość; i. miłosne kochanie, gacliowanie, umiz!,'i, miłosne 
konszafty, giebciSlidiitcl, ucrlicMc Siitri^ue, garcffe, fiicbfi^aft; 



(Yind. salublene milli, salublen pergod). Dziwnie pośpie- 
sznej miłostki się dorwał. Zebr. Ow. 117. Podobno no- 
we jakieś miłostki są przyczyną tej niestałości. Teat. 48. 
(/, 27. Doniesiono mi o miłostkach We Panny z Panem 
Hrabia, ib. 54, 96. Plugawe miłostki. Birk. Ezorb. 6. Mi- 
łostkę Wenery zgoła zowią miłością , a insze z przyda- 
tkiem , jako miłość złota, pieniędzy etc. Pelr. Et. 136. 
Szalona miłostka pali w człeku wnętrzności. Comp. Med. 
266. Słyszano o jej bezecnych z tym młokosem 'miłow- 
kach. Ir. Tel. 140. miłowka, obsr. = obcowanie cielesne. 
— 2. Miłostki = miłosne wiersze, ficbc^geMd)te. MIŁOSZ, 
ob. .Miłek. MIŁOWAĆ, ował, uje, contin. , {Boh. miło- 
wali, milkowali; Slov. milowat; Sorab. i. mjluiu = kochać; 
Bosn. millovali amare , blandiri; Slai: millovati ; cackać; 
Carn. et Yind. miluvati = litować się, (ob. Zmiłować się); 
Croal. miluvali > litować, żałować, (milenye = pieszczenie, 
umizg); Bos.i. HH.iunaHJe miłosierdzie, iiHJOBaib = litować 
się). — a) iniraiis. kochać, zakochanym być, licbfti, Vtt' 
licbt fcsn. Podał ji'j listek od miłego , i dołożył lito- 
wnemi słowy, jako nieborak nader bardzo miłuje. Gorn. 
Bw. 285. Wojsko takich ludzi, kiórzyby miłując, przy 
bytności białych głów swych , bićby się mieli , światby 
zwalczyło. Oorn. Bw. 289. Gore nieboga, okrutnie mi- 
łuje, A żadnej nie ma nadziei w miłości. P. Kchan. Jer. 
149. W tym 'księżycu ku miłowaniu, jeśli masz pie- 
niądze , dobry czas jest, z paniami sie oznajmiaj , w no- 
we odzienie się ubieraj. Spiez. 199. {ob. Zaloty). — b) 
Tiansl. Kochać kogo, miłośnie, sprzyjaźnie , Sorab. 2. 
kibowasch; Sorab. 1. lubuyu ; Carn. lubiti; Bosy), gljubiti, 
millovali; Croat. lyubim ; Boss. .iioónTb, j1K)6.ik), ob. Lu- 
bić ; einen IteDen. Miłował ja tak bardzo , że własnego 
serca Tak nie miłował, i zdrowia swojego. P. Kchan. 
Oli. \, 96. Imeś go miłował Bardziej, tym więcej bę- 
dziesz go żałował. Past. Fid. 504. Ja ciebie miłuję, i 
wziąć za swą żonę chce, a ty przede mną uciekasz! Sk. 
Zyw. 2, 292. Jeden drugiego jako dusze swą miłował. 
ih. 15. el 158. Dawid Jonalę miłował, jako zdrowie 
swoje, i jako matka jedynego syna. ib. 2, 160. Czło- 
wiek , którego miłujemy, zda się nam bez wszelakiej wa- 
dy, (jorn. Dw. 9. Byście miłowali jeden drugiego, jako 
umiłowałem was. Diidn. Joan. 13, 12. (byście się społe- 
cznie miłowali. Bibl. Gd.). Wilołl z Jagiełłom tak się 
miłował, jak przedtyni Olgierd z Kiejstutem, iżby prawie 
parę Orestesów i Piladesów, i jedno chcenie i niechce- 
nie , przvjaciela i nieprzyjaciela, między niemi mógł oba- 
czyć. Slrjijk. 428 Woli (^ar, że się go boi lud, niżli 
miłuje. Biirdz. Luk. 37. Miłuje go jak wilk barana. Cn. 
Ad. 506. (cf dziedzic przywłaszczony śmierci dobrodzieja, 
jak kruk ścierwu czeka). Miłują się jako bracia, a patrzą 
swego jako żydzi. Cn. Ad. 505. Miłujmy się jako bracia, 
a rachujmy się jako żydzi. MIŁOWANY, a, e, kochany, 
iiiby, fleliebt. Od stosu na ślub oblubieniec nowy Idzie, od 
swojej miłej miłowany. F. Kchan. Jer. 42. MIŁOWNIK, 
a, m., [Boh milownik; Slov. niiłownjk; Croal. lyubovnik, 
lyuhitel; Dal. lyuliovnik, lyubezan ; cf miłośnik); który co 
liibi, ter ?iel'lial'cr opn etira*. (cf. Eccl. MiuoBaiejb miło- 
siernik). Prawdziwi raiłownicy i stróżowie Rzpltej. Papr. 



il8 



[IŁOWIE WNY - MIŁY. 



MIMO. 



Ryc. 60. Mifownik ojczyzny. Chrzysł. Nin. Nie możesz ina- 
czej okazać się być miZownikiem cnoty, jedno odnoszeniem 
dla niej waśni. Modrz. Baz. H4. Oni, co niepotrzebnie 
mówiąc, czas trawią, więcej mają być poczytani za so- 
fisty, niili za miłowniki prawdy, ib. 112. Nietrudna rzecz 
miJować miłowniki swoje. W. Post. W. 2, 98. Miłowni- 
ki i naśladowniki świata. Rej. Post. K kk G. "MIŁOWIE- 
WNY, a, e, powiewający miło, Iteblic^ roc^cnb. Zefirów 
miJowiewne chłody. Mon. 73, 270. *Miluchnowienny Ze- 
fir. Chodk. Kost. 38. ("MILSKO, a, n., mila fatalna, cine 
fatale, Mplii^c SWcile, Sorab. 2. milisko. — MILTOWNE 
śkło , śkfo zaprawne w hucie, tak ii jest miękkie do ro- 
boty dla paciornika. Magier. Mscr. z Niem. milbe). — Ml- 
LUCHNY, a, e, MILUSIEŃKI , MlLUTEŃKl, a. ie. ad- 
verbia in ■■ o , intensii. adj. miły, red)t fc^r licbltc^ , niigcrfl 
aiigene^m, einne^meiib. On co dotąd tylko łajał, kłócił, 
Miluchny, od We Pana jak się tylko wrócił. Teat. 43. c, 
55. Słowik milutki. Kniaź. Poez. 5, 111. Domek mi- 
luchny, kucharz dobry, winko stare. Teat. 5. c, 17. Swą 
łagodnością ujmie ich miluchno. Auszp. 77. Jeszcze się, 
jeszcze sciskajta miluchno. (Jroch. W. 342. Swym panom 
miluchno pochlebiają. Pilch. Sen. 253. Oto jako leku- 
chno Zasypia, i coraz się uśmiecha miluchno. Zab. 1, 
102. Nar. Dzień zchodzi miluteńko. Teat. 19,50. Trwała 
i po śmierci na twarzy jego ona piękność miluchna, ja- 
koby się pomału i wdzięcznie uśmiechał. Sk. Żyw. 2, 
330. Tak sobie na chłodzie milusicńko dizymał. Zab. 1, 
98. Nar. Co za głosek milutki ! Teat. 55. 'b, 22. Sio- 
str.i jej milutkie jest stworzenie, ib. 35. b, 20. 
MlłiY, 'MlŁ , a , e , {Boh. milo , liby, (Milek amor) ; Slov. 
miły; Sorab. i. mjlny, mjly, mjwy, swodkomerne, (cf. 
słodki); Vind. perjasliu , radliu, luhliu, lub, perjeten, lu- 
besniu ; Garn. perlizhn, (cf mile misericors , miser) ; Cro- 
at. mil, dragi; Dal. mijl , drag; /tag. millij , mio , miUa, 
millo ; Bosa. mio, mili, draghi, drńg , gljubesggljy, ugo- 
dan, (cf. drogi, ugodny, dogodnyj ; Hoss. Mii.ibin , mii.ił, 
JiraóuH , c.ia40CTHhiii , yc.ia4iire.ibHui1 , ójarcł-tnHuil ; cf 
Germ. niilbc ; Angl. et Suec. mild ; hi. milde ; Graec. i^ist- 
Xi%oi; cf Arab. T?: propensus sum\ cf Lal. inollis); §. 1. 
przyjemny, wdzięczny, lieb , aiigciic^ili, licMicb. Niewiasty, 
które w krasności stopnia najpierwszcgo nie dochodzą, 
raczej miłemi niz krasnemi nazwać się mogą, że ich 
uroda nie ze wszech miar jest doskoniiła, lecz tylko nie- 
które powaby onyin udzieliła. Mon. 65, 008. Twaiz mila. 
Teat. 23. b, 57. Czemuż cię kochać nie ma!'' nad cię 
milsza żadna. Hul. Ow. 52. Drozdy miłe. Banial. J. 3. 
Miłe powietrze Ross. ÓJaroBOsjymie. Miłym być Ross. 
HpaBiiTŁca , nonpaBiiTLca. Miła i pożyteczna zabawka. Mon. 
66, 15. Komuż nie miły spokojny z żonką i z dziatka- 
mi miłemi objad i wieczerza wesoła.... Falib. ^4 2. Ka- 
żdy do apetytu swego ciągnie rzeczy. Co miłe , to i do- 
bre. Pot. Arg. 385. Milsze jest zdrowie po ciężkiej nie- 
mocy. Milszy wschód słońca po burzliwej nocy. Milsza po 
przykrej żegludze , część lądu , 1 po nierządzie milsza le- 
pszość rządu. Zab. 14, 413. Szost. Jak mi Bóg miły! 
Teat. 28. 6, 24. (jak Boga kocham). Jak mi dusza miła. 
ib. 58. Miło doma; niemasz jako doraa. Cn. Ad. 498. 



(cf prywatny żywot najlepszy; bywszy w Rusi, do domu 
musi). Miłeś mi , jak sól w oku. Cn. Ad. 499. (cf kole 
mię w oczy; blask mi od niego; patrzeć nań nie nioge). 
Za żądaniem wielu dobrych ludzi , którym pokój 'mił. 
Lek. Mnie "mił pokój , a oni w iwadzie się kochają. /. 
Kchan. Ps. 185. Twój zakon sam mi 'mił. ib. 182, Koło 
mogiłki kto tylko przebieży , Westchnij , tu filuś najmi- 
lejszy leży. Kras. Mysz. 39. — §. Miły = kochany, kocha- 
nek , luby, gcliebt, ber (Scitebtc, ber ©eliebtefłe. Swojego 
miłego czas długi płakała. P. Kchan. Ort. 1, 178. Żal 
mię trapi, bez przestanku ciężki niebogę, Ze bez ciebie 
najmilejszy wytrwać nie mogę. Zimor. Siei. 286. Nie 
weźmie wieńca tego nikt inny, Tylko mój najmilejszy je- 
dyny, ib. 358. Gdzie jest mój miły i jako się miewa? 
Jag. Wyb. C 3 6. Płacz córko Inistory, twój miły nie 
żyje. Zginął twój miły, mieczem Kukulina. Kras. Oss. 
B 2. Komuż przykro wykonać dla tego, kto miły? Zab. 
13, 224. Stracił swoje miłą. P. Kchan. Orl. 1, 5. (swoje 
lubą). W tym 'księżycu przyjaciół sobie nie jednaj, ani 
sobie miłej szukaj. Spicz. 199. (kochanki). — g. Miły 
komu, od niego kochany, ukochany, lieb, belicM, gelicbt. 
Był wielki buntownik ten Saturnin , i pospólstwu bardzo 
nie mił. Warg. Wal. 255. Poznał wnet Osman , że to 
wojna była z narodem bogu miłym. Birk. Zyg. 29. (cf 
Bogumił). Na cześć i chwałę miłego boga Papr. Ryc. 
— Yocandi casu : Miły bracie , lickr iSniber. . Co tu sły- 
szymy, bracia "miła (mili). Sekl. 31. Najmilejsi chrześci- 
anie. IV'. Post. W. 254. Tcf drogi , złoty, mój ty, nieo- 
szacowany). — Ale miły boże, że się to cnota nigdy nie 
utai. Boh. Kom. i, 541. Jedna niewiasta, przyszedłszy 
prztid Mieczysława Starego, wołała o sprawiedliwość. Król 
pytał się , czego chce; powiedziała tak: Miły Królu! C,bo 
na ten czas inaczej nie mówiono").... Biel. 101, o6. Mi- 
łościwy. — §• W Panu Bogu, w Chrystusie miły, w Bo- 
gu miły, dilecle in Christo. Cn. Th. ©cliebtcr tu @pft, in 
dbrifto. Wiernie nam miły. Aur. Pet. 58. 8ic('cr ©Ctreiicr, 
ob. Wierność, titulus. — §. '2. Ironice n. p. Miły dudku. 
Twór. Wiecz. 88. Miły bajdku. ib. 11. Bez rządu, bez 
obyczajów, jako miłe bydło , żyjemy. Star. Ref. 35. nne 
baó licI'C 2JicI), t. j. jak bydlątka. — Obseri. «Ideatn locit 
raiły exprimunt deininutiua blandientia braciszku = miły bra- 
cie, matuchna > miła matka; twarzyczka = miła twarz, mę- 
żulu = miły mężu. 

Pochodź. Bogumił, Bogumiła, ludomiiy; namiłować się, 
przymilić sie, przymilenie , rozmiłować, umiłować, zmiło- 
wać , znmiłoiuae. 
MIMO, "IMO adu. et praep., Boh. mjmo; Slov. mimo, po- 
mimo; Bosn. et Rag. mimo; Ytnd. mimu, zrarenprezh, 
sraventolai, tesraunu; Carn. memu; Croat. mimo; Sorab. 
1. nimo; Sorab. 2. mimo, żela-. Ross. mhmo, HeoaiŁspaa; 
reg. Genit. et Accus. , mijając, koło, podle, iTrklj , i^cr' 
iibci'. Źle, kiedy musisz od iniino idących słyszeć: po- 
czął budować a nie mógł dokonać. Orzech. Qu. 70. UPIl 
bcit 3)Priil'crGeI)Ciibcn, Rag. mimchodaz praelergrediens. Sie- 
dział ślepy wedle drogi , powiedzieli mu , iż Jezus mimo 
idzie. Sk. Kaz. 101. ta^ ^(hi 1'pritber gcŁc; Slov. mjmo 
gjti; Yind. mimu jiti ; Rag. mimóchi, miraohodilti; Ro$t. 



MIMOCHÓD - MIMOPŁYNĄC. 



MIMOŚRZÓD-MINA. 



119 



et Eccl. MHMOHTH , MHMOr|lilCTH , MHMO.TOAHTII , HnHOXO»;y, 

MHM0X0)K4y. Mimośmy żeglowali. Pilch. Sen. 334. Pan 
łasa jechał do domu 'irno swój las, a słyszał, ze w lesie 
rąbią. (lorn. VV7. / 6. Puścić mimo się , mirno uszy > 
nic nie dbać na co, etiro^ nic^t aijttn, fetner Slufmcrtfnni' 
Teit ilid)t triirbigcn. Wiele jest rzeczy, klóre czasem pa- 
nowie 'przeględać muszą , a wiele mimo się puszczać, 
jakoby nie widzieli, a nie słyszeli. Kosz. Lor. 1G9 b. 
Harde mowy mimo się puściła. Olw. Ow. 21 G. To prze- 
cie drugim mimo uszy pójdzie. Budn. Ajiopht. T 2. To- 
bie z ust, a jemu mimo uszy szust. Rys. Ad. 40. (t. j. 
na wiatr, słucha nie słuchając; mów ty ścienie). Prae- 
tenecla est aralio mea aiires yestras , poszła mimo uszy. 
Cn. Th. Wielka hańba twoja , jeśli ten policzek mimo 
się puścisz bez pomsty. Orzech. Qu. 104. Młodsi bojaźń 
zadali hetmanowi ; ale on to mimo uszu puszczał i bitwę 
odwlekł. Gwagn. 283. — Mimo pory = chybiać porę, nie 
w porę, au^cr ber ^ńt , nidit jur gclegiien Scit- Zatrzymajmy 
się trochę, by przyjście nasze do niego mimo pory nie 
było. Teat. 42. d, U. — Mimo czego < pomimo tego, nie 
zważając tego, chociaż co na przeszkodzie, olmgcadttet 
tcffen. Czujny sternik ostatniej swej dobywa mocy. Mimo 
gwałtownej wichrciw upartej przemocy. Zab. 15, 265. 
Spieszę do ciebie , mimo wiatru przeciwnego. Teat. 55. 
6, i38. Mimo te wszystkie wstręty i niestałość, znam, 
źe mię kochasz, ib. 25, 75. Głupstwo jest, żenić się z 1. 
panienką, mimo jćj chęci. ib. 25, 75. — Mimo kogo » 
niezważając go, na jego prawo, bezwzględnie nań, z jego 
krzywdą, ujmą, pbne 3!iicf|'i(it aiif jemanbcn, mit bcffcn |iint' 
anfcjima, 3"ru(fff|iilU3. Jabłko Parys gładkiej, mimo cno- 
tliwsze , Wenerze przysądza. Znb. d5, 214. Głupiby był, 
gdyby mając syny godne, innemu dać swoje państwo, 
'imo nie, miał. Biel. lit. — §. Mimo = oprócz, ail^er. Imo 
osobę sędziego muszą być dwie "osobie u sądu; tego 
co skarży, i co odpór daje. Modrz. Baz. 576. Nie jest 
iaden , komuby potrzeba więcej umieć, mimo człowieka 
przełożonego. Kosz. Lor. 5 b. MI.MOCHÓD , u, m., Hoss. 
naaoxoAh ; Rag. mimoscjastje , Hi iNOrbeogeŁcn. Mimo- 
chodem , \'ind. grede, griede; Ross. mhmoxo40M'b, ncpe- 
nyibe, adv. im 3>prl)cu(jc^cn ; adj. Rag. mimohodgliv. 'Ml- 
MOCIĄGNĄC jednoll., ciągnąć mijając, yprI'CB5icbeit , Sorab. 
1. nimocżanu , niinocżahatn. Ml.MOClEC dok. Yind. mi- 
mu tezhi - niimopłynać , wń'Ci^ flicficti. MIMODROŻNY, a, 
e, Sorab. 1. niriipucŻTie deuius ; cl', zdrożny. MIMOJAZD, 
u, m. , Ross. MHMot34'B, Hi isprbcijfatircn. Mimojazdem 
pewnie nas nie minie. Teat. 51, 3. Wstąpił tylko do 
miasta mimojazdem. Gaz. .\ar. 1, 157., Zaf. H. T. 151. 
— Fig. Niekiedy niiniojazdern , o czym innym rzecz ma- 
jąc, napomyka niektóre śrzmlki zapobiegania złemu. Pilch. 
Sen. 576. t. j. nawiasem, im l^orbcujclicii. Ma on zręczną 
rękę do pojedynku; niech ci to mimojazdem napomknio- 
ne będzie, feut. 6, 119. ■MIMOJEGIIAG, przyjechać, 
Yind. minuipclaii , iiprbc^fnbrcii. MI.MONATUFULNY, a , e, 2. 
Sorab. 1. nimonaturski monslrosiis , cf. przeciwnaturalny, 
nienaturalny. M1.M0I'ŁAW. u, m.. ba3 5>priici)|'d)iifen. Nie- 
umyślnym, ale ■imopławcm do niej zawiną. l'ot. Syl. 577. 
M1M0PŁYN.\Ć , jednoll. , E<:d. iflii.Moiuoiiy, Mii.MonJODymifi, 



OOrbeijfc^iffeil. MlMOŚRZÓn, u, m. , eicentricitas. Śniad. 
Alg. 2. 55. Mimośrod, odległość ogniska od środka elli- 
psy. Śniad. Jeoq. 16. N. Pam. 19, '86. MIMOŚRZODKO- 
WY, a, e, MIMOŚRZODKOWO adv., ercentrifib. Jeżeli 
kierunek przechodzi przez śrzodek ciężkości, na ten czas 
uderzenie jest srzodkowe; w przeciwnym przypadku zaś 
będzie mirnośrzodkowe , cullisio eicenlrica. Hub. Mech. 
161. Mimośrzodkowo, exventrice. ib. 162. MIMOWOLNY, 
a, e, — ie adv., niedobrowolny, iinipillfu^rlid). Gdy my- 
szki mimo woli naszej poruchywać się zwykły, co się 
dzieje w poruchu serca i śledziony, nazywa się to poru- 
chem mimowolnym, rnotus involunlaruis. Perz. Cyr. 1, 
56. Mimowolne moczu i stolca odchodzenie. Perz. Lek. 
147. Mimowolne czułości. Nieme. Król. 2, 6. Szlachcic 
mający dom w mieście , nie ma mieć przykrości w mi- 
mowolnych stanowiskach , które się nazywały ex officio. 
Czach. Pr. 325. Wszelki mimowolny uczynek , ani kary, 
ani nagrody nie zasługuje. Ostr. Pr. Kr. 1, 42. Każdćj 
rzeczy nadajemy mimowolnie , i przez same moc naszćj 
wyobraźni, tej lub owej w naszym umyśle postaci. N. Pam. 
lÓ, 65. 

Pochodź, pomimo; mijać, minąć; pomijać, pominąć; 
minety: omijać, ominąć; przemijać , przeminąć, przemia— 
jąc ; rozmijać, rozminąć; wymijać, wyminąć; zmijać sie, 
zminąć sie. 

MINA, y, s , Minka, Mineczka , demin., twarzy pozór, 
Yind. nameshik, sadershba, naoblizhje; Ross. Biiji; Gall. 
minę, bie iWicne, ®efid)tjmicnc. Sama postać i mina jego, 
niemało rzeczom przydaje do śmiechu. Zab. 12, 263. 
Widać z miny, że musi być uczciwym człowiekiem. Teat. 
34, 28. Nie sądź nikogo po minie , bo sie w sądzeniu 
poszkapisz. Zub^ 13, 286. Treb. Jak. Baj. 178. Nie trze- 
ba to po minie człowieka szacować. Teat. 52, c, 18. 
Jestże to postać służącego? nie ma miny na niego. Teat. 
17, 27. Przy minie kłapouchćj nam dobra siermięga. 
Teat. 43. i, 12. Z kwaśną miną słuchał żebraniny. Zab. 
14, 245. 5;^m. (V/;i(/. pomerdik). Mina płaczliwa Yind.na- 
korpizh. Mina uśmiechliwa (Yind. narashik). Owoż nadcho- 
dzi! mina desperata, mina bycza! Teat. 43. c, 144. Mi- 
na gapiowata. Teat. 56. c, 64. Poglądała nań miną wzgar- 
dy, ib. 30. b, 28. Nie trap' mnie tą miną. Która mi 
krew' w żyłach ścina. Xiemc. Król. 2, 189. Coż to u 
dyabła za miny robisz przyjacielu! Teat. 15, 85. (cf. mig; 
ob. Stroić miny, Yind. fe saderfliati, naoblizhjali). Minę 
poważną stroić , powagą nadrabiać Ross. npiocauHTbCfl. 
Zdawał się kochać We Pannę, czynił miny, jak gdyby 
był najprzywiązańszym. Teat. 17. c, 24. Wzięła na sie- 
bie minę, jaka przystała w takowej okoliczności. Zab. 3, 
137. Przechodzi sie z gęstą miną, dobywa szpady i 
ogląda. Teat. 21, 11. et 157. Ja zaś, nic nie straciwszy 

miny, odpowiedziałem Htd. Ow. 136. (nie straciwszy 

fantazyi, przytomności). 

MINA, y, i., fortif. podkop, Boh. prukop ; Slov. mina; 
Slav. lagiim; Ross. nojphiBi, no4Koni; eine OTine, *pulpcr» 
minc, ganki podziemne, które podsadzonemi prochami 
moŁ;ą być na powietrze wyrzucone. Jak. Art. 5, 508. Fig. 
Podstarości mój wielki nieprzyjaciel; ale już i na niego 



1'20 



MINĄĆ -M E N N I C Z N I K. 



M I N C A R S T W O - MINIA. 



miny podsadziJem , wkrótce go wysadzę. Boh. Kom. 1, 
314. Żebyś mi się miaf koniecznie wdzierać w jej ser- 
ce, broń Boże, bobyrn cie minami od niej wysadzif. 
Teat. 22. b, 34., Ross. no4opBaTb, no4pbiBaTb. Wielu te 
jakimkolwiek końcem od nas założone, i czy z blizka, 
czy z daleka prowadzone miny, z fortun i z życia wysa- 
dzają obywatelów. Mon. 66, 320. 

MNAć', oh. Mijać. 

MINCA, MYNCA, MENICA, "MINICA, "MYNICA, ■ME^■CA, 
y, 2., (Boh. mince; Sorab. 1. mincza; Ross. sjaiHUa, Jio- 
Heia, AeHbra; Svec- mynt; scd mint, mynd < fi!<ura, obraz; 
Hebr. n:"?2r); §■ i moneta, pieniądze, Mnje , ®eI^. Za 
Kazimierza W. dopiero mynicy Polskiej najwięcej poczęto 
kować, gdyż przedtym skórzanej więcej było; a na niej 
z jednej strony byJ orzeJ, a z drugiej król na majesta- 
cie. Biel. 170. Sam królu, niednważna_ raynicę kujesz. 
Krom. 025. (levem monetam). Mynice albo pieniądze 
kować , któreby drugim podobne były, r.ie godzi się. 
Szczerb. Sax. 235. Dopuszczam ci bić swą mince w 
twej ziemi. 1 Leop. 1 Mar.ch. 13, 6. Mynca fałszywa 
jest , gdy kto pod cudzerai herby mynce bije , abo gdy 
z metalów niedobrych, albo myncę mniejszej wagi. Sax. 
Porz: 57. Yol. Leg. 3, 12. By mincy małoważnej i 
nikczemnej nie kował. Siryjk. 609. .Mmicę bić królowi 
należy. Herb. Stat. 78. Większa mynica , jako są talary 
i czerwone złote. Cen. Pie. A. Gród. Dis. A 3. Ukażcie 
mi mencę czynszowa. 1 Leop. iJath. 22, 18. (myncę. 5 
Leop.). Oto masz mince , na której jest wybita twarz 
stworzyciela; widziałeś pieniądze, oglądajże też teraz i 
peily. Sk. Zyw. 2, 105. Obrażon będzie majestat, gJyby 
kto mince bez woli naszej bił. Siat. Lit. 3. Cztery sta 
seklów srebra dobrej mynce pospolitej. Leop. Genes. 23, 
16. (tak jako szły między kupcami. Bibl. Gd.) Prov. Je- 
dnej kuźni mince. Cn. Ad. 513. (jednej faryny, jedna to 
bursa; tegoż płotu kół; na jedno kopyto: jeden jako 
drugi). — |. 2. Minca, mincarstwo = argeiUaria. Cn. Th. 
' ®dbn)ed))'el. Ludziom majętnym przystoi minca się bawić, 
odmieniać pieniądze kupcom , do cudzych krajów jadą- 
cym. Petr. Ek. 129. — % 5. Minca, menica , miejsce 
gtlzie biją pieniądze, bie JKmijfldttC, Muiije ; [Rag. pjene- 
zniza; Croat. penezarnicza ; Yiiid. denarska hisha , pene- 
sarniza, denarjanifhe ; łiosn. cekka). Srebro, gdy czło- 
wiek nieco odłączy na menicę, już to nie srebrem, 
ale monetą zowiemy. Gil. Knt. 323. MEMCZNY, a, 
e , od meniey, SDJiitlj < . Pałac meniczny w Warszawie. 
MINCARCZYK , a, m. , czeladnik mincarski , ber TliiWy 
acfette. MINCABSKI, •MENC.\RSKI, a. ie, od min- 
carza, 5n}uiijCr', 5)Iunj = . Urząd "mynczarski. Kosz. Lor. 
131. Mincarska forma, iconitim. Cn. Th. ber iDIunier= 
jlempel. Stołv 'mencarskie. 1 Leop. Malh. 21, 12. ob. 
Wieńcarski. MINCARZ , MYMCARZ, MYNCARZ, MEN- 
NICZNIK, a, m.. AIENMCZNY, ego, m., Boh. mincyf; 
Sorab. 1. minezar; Vifirf. denarski moister, penesar, 
denarjedelavez ; Croat. penezar : Hung. penzverii ; 5/aii. 
noYcsńr; Ross. iiOHemHK^B , MOHeTHoft Maciepi; 1) który 
pieniądze bije, ber SOfiiiijcr. Myncarz , co pieniądze ku- 
je. Spicz. l98. Ci co pieniądze kują, to jest, myncarze. 



Sienn. 431. Pieniądze robi myncarz. Petr. Pol. 72. 
Myncarz fałszywej monety. Baz. Hst. 167. {Slav. krivo- 
noYCsar). Mynicarz , któryby pieniądze swe fałszował, 
albo ich nie tak kował, jakoby podług prawa kować 

miał Szczerb. Sax. 235. Fałszywi myncarze. Yol. 

Leg. 3, 12. Na blaszkach wybijają czasem menniczniki 
wyobrażenia monet. Czack. Pr. 1 , 123. Poborca niech 
myśli o cłach ; menniczny o ewaluacyi. Mon. 75, 714. 
Myncmistrz, ber iKunsmeifrer. Czack. Pr. 1, 161. ib. 11. — 
'2) Mincarz, mincownik, we.\larz, ber (Selbroec^^Ier. Slov. 
penezomenec ; Hung. penz-valtó ; Yind. menjaTez, de- 
narski barantauz , meinarz, bechslar ; Croat. menitel ; 
Ross. HtHOBmHK'B. Mincownik , który nad rozmaitą mo- 
neta siedzi, odmieniając kto chce, numularius. AJącz. 
Argentarius. myncarz, który nad tym siedzi, aby myncf 
za mynce dostawał. Majtz. Mensarius, myncarz, który nad 
rozmaitą moneta siedzi , odmieniacz monety za monetę. 
ib. Chcąc być bezpieczniejszy w drodze , zmowie z myn- 
carzem , abo z głównym kupcem . który za granicą ma 
sprawy swoje , aby mi tam oddano pieniądze za listem 
jego. Petr. Ek. 129. Mynicarz w cudzej ziemi rad zmie- 
nia ortv. Gród. Dis. 9. Myncarze, mvncowniki, machle- 
rze. Zygr. Pap. 572. MINCARSTWO, a, n., a) kunszt 
bicia pieniędzy. Wiod. bic OTiiiijerfunft, Yitid. denarstvu, 
denarjaria. — b) Mincarstwo , minca (ob. Mieńcarstwo) , 
wexlarstwo , ber ©elbirec^fcl, boś SWimjiiiefen. Petr. Ek. 
129. M1.\'C0W.4Ć, ał, uje act. niedok , Boh. mincowati ; 
Yind. denar delati, kuvati, vdarjati, penesati , denariti ; 
Sorab. 2. miinzowasch; pieniądze kuć, @elb miiiijen. Ma- 
ją probe mincowania monety i ceny ich. Gost. Gor. 33. 

MINECZK.i , i, i., zdrbn. rzeczwn. mina; minka, eiii !Kien< 
(Łeii. Któżby się spodziewał, żeby panienka z ta mine- 
czka , nibv niewinniuchna , tak bezczelna być miała? 
Teai. 29, 46. 

MI.NĘŁY', a, e, part. verb. minąć, mijać, BoA. minuly ; Slov. 
minuli; Yuid. minul , minyl, minjen; Ross. et Eccl. hh- 
HyBiuuH , MiiHyiutt; przeszły, upłyniony, pcrffpffen, uer- 
ganijeit. Nie był rówien tobie z przeszłych królów przez 
wszystkie dn iminęłe. Leop. Z Reg. o, 13. Zacni przod- 
kowie minełcgo wieku. Rej. Wiz. 5. (cf. Ross. MnHye- 
Mufi). 'Minelny, co minąć można, yermctbiid) , uchronny. 

MINERA , y, i., .MI.NERAŁ , u , m., rzecz przez pracę ludz- 
ką z miejsc podziemnych dobyta. Ład. H. S. 106. (kru- 
szce i sole); Boh. preyśtenina, cf. kow ; Yind. rudo- 
vina , rustvu ; Ross. MiiHopajB , nCKonac^oe ; ruda, ko- 
pane rzeczy w ziemi , kruszce , kamienie , cf. kruszczyna, 
era SDfincral. MINERALNY, a, e, miiieralift^ ; Bok. ko- 
wny. Wody mineralne mniej więcej mają w sobie co przy- 
mieszanego z rzeczy kopalnych. Kluk. Kop. 1, 91. MI- 
NEB.4L0GIA, ii, i, bie 3KineraIPt|ie , uczy rzeczy kopal- 
ne w pewnym porządku poznawać. Kluk. Kop. 1, 13, 
kruszcopismo, rudopismo. 

MINERWA , y, i., bogini mądrości , Boh. Mudrena ; Carn. 
Modriza. 

MINIA, ii, j. , (Boh. minyum; Lal. rainium; Gall. minę; 
Dan. monne; Svec. monja); bcr OTenilig, (Carn. mSneka ; 
Ross. cypHKi); farba znajoma czerwona, palona z popio- 



MINIATURA- MINISTROWSK I. 



MINISTROWSKI - MINUTA. 



121 



Jii o/owianot;o. Kluk. Kop. 2, 331, n. p. Usta minia na- 
mazano. filcli. Sali. 275. 

MINIATURA, y s, MINIATURKA, i, ż., zdrbn.. Vind. piknu 
obrasenje, cin SHiiiiiatuiiicmfil/lbe ;' sposób malowania dro- 
bnego przez piinkta, faibami umyślnie do tego przyspo- 
sobioncfiii , na kości lub pargaminie. Kras. Zb. 2, 169. 
Ja się kocbam w miniaturach. Tcal. 9, 18. Maleńka mi- 
niaturka. Teat. 52, 95. Posiać jej nawet miniatura sa- 
ma. Teat. 30. b , 97. Malarz miniatur Yind. pikni obra- 
snik , bfr SKiiiiaturmnMcr. 

MINICA, ob. Minca. MLNiCZNY, MEMCZNY, a, e, Boh. 
mincownj, od minicy, SDiiinj = . W jednej kuźni menni- 
cznej wvl)ilv .szeląg, tak jak czerwony zfoly, sfuży swej 
Rzpitej. 'Zab. 16, "161. 

MIMER, a, m. , podkopnik. Jak. Art. o, 302, Ross. no^- 
KonuBa.iLUUira. 

MINIMUS , a, m., mnicb zakonu od ś. Franciszka dc Paula 
postanowiony. Generał tego zakonu zowie się korrektor. 
Są i zakonnice IHinimae. Kras. Zb. 2, 169, ciii 5D?iMiĄ 
yom Tibcn Hi b. Franc. de Paula. 

MI.NIOWAC, af, uje. ci. ttiedok., minia malować, mit SWcn- 
ntg itiaMcn. MINIOWANY, a, e, mit SUcimii) dcfćirM. Cu. 
Th. MINIOWATY, a, c, na kształt minii, nne SDJcniiig. 
Cn. Th. MI.MOWY, a, e, Ross. cjpiiKOBUii , od minii, 
3}?fiiiiiij» - . Miniowe góry. Cn. Th., 2Ueniiiij^i]riiI'fn. Mi- 
niowy kamień drogi, corallis minio distincla, l'lin. H. N. 
37, 10, cin mcniiii5far(iiacr Gbclfteiii. 

MINISTER, stra, ni., ber iTiiiiiftcr, z Łac. powszeclinie 
znaczy usługującego komu. Minister stanu , (staatsmiiii= 
ficr, usługujący stanowi, czyli pod monarcha, czyli w 
wolnym rządzie, osoba zaszczycona osobliwą prerogatywą 
do działania rzeczy publicznych. W Pol-.zcze dwojaki 
ich rodzaj: pokoju = marszałkowie , kanclerze, podskar- 
biowie; i wojny = hetmani. Kras. Zb. 2, 169. Których 
zowiemy teraz ministrami, nazywali sie dawniej urzędni- 
kami senatorskiego rzędu , ze oni sami z urzędników , 
miejsce mieli pomiędzy senatorami. Skrzet. Fr. Pol. 1, 
166. Przezorni ministrowie przy sterze siedząc, pracu- 
ją. Kras. Sal. 10. — §. Minister jest lakźc tytuł posel- 
stwa, i dwojaki ich jest rodzaj, ministrowie przez sie, 
i plenipotentiarii. Kras. Zb. 2, 169, cin abjjefnnMcr 2)iini= 
Per, etu ®c)'anbtcr, cf. ambassador, poseł walny. — §. Mi- 
nister słowa bożego, nazwisko pasterzów protestanckich. 
Vol. Leg. 7 , 574. predykant . cin Jicncr jc« (iiiltlid'cn 
SfBortC!^, cin protcftantifiicr (Scifiliicr. Sk. Knz. 219. Strzeż- 
cie się ministrów kacerskich. IV. l'ost. Mn. 310. Mmi- 
strowie Relowi. IV. Dan. 14, 10. (kapłani Belowi. Uibl. 
Gd.). MINISTRANT, a, m. , 'g. Minister protestancki, 
tin ciHinijcIiftfccr ®ciftli6cr. Przypatrzcie się tym odszcze- 
pieńskim ministrantom. W. Post. W. 553. — g. Minister, 
ministrant do mszy świętej. Cn. Tli., ber bcm 'j^rieftcr beij 
ber SKfffc abminiftrirt. Liturgią czytana z ministrantem 
jednym odprawować. Sak. Fersp. 33. MIMSTRANTURA, 
y, i; przepis ministrowania przy mszy świętej, bic 3Ri= 
iiiftrantur. MINISTROWAĆ abo' MISTROWAĆ do mszy, 
inepte dicitur pro służyć kapłanowi przy mszy świę- 
tej. Cn. Th., be? ber ffleile abminiftrtrcn. MINISTRÓWSKI, 

Mtwnik Liiiitit wyd. I. Tom III. 



a, ie, ^. 1) od ministra, tti KiniftcrJ, ffliniiłcr < . Ten 
hullaj tak jest przedajny, jak ministrowski Szwajcar. Teat. 
29. b, 42. Po minislrowsku, adrerb. miniftcrmópiij , cf. 
sztucznie, nieszczerze. — §. 2) Od ministra prolestant- 
skiego, n. p. Nauka minislrowska. Sk. Kaz. 249. predy- 
kantska, pastorska. MI.NISTROWSTWO, a, n., urząd 
ministra, btc 9Kiniftcr|Mc. Wyniosła go królowa na kar- 
dynalstwo i ministrowslwo. N. Pain. 18, 525. '.MI.NI- 
STRZYSZCZE , MIMSTRZYSKO , a, n., z pogardą . fararz. 
pop , cin (prptcft.) ^ia^(. Cdyby nie spowiednik jego za- 
biegł, byłby już jawnym heretykiem abo sławnym jakim 
ministrzyszczem. Zebr. Zw. 158. 
MINKA, i, z., MINECZKA , dem. nom. mina, ba? SKicnóen, 
eine nicblicŁe ©eficfctijmienc. Talijka składna, owa jakaś' 
minka fartyczna czaruje człowieka. Teat. 21, 110. Choć 
nieslrojny, przecież ma powabna minkę, .Mógłby złowić 
rozsądna i młoda dziewczynkę. Teat. 43. b, 25. Na 

tak zamaszyste drwinki , szeląg skruszałej minki, mówi 

Zab. 16, 160. Tc minki grzeczne, hoże, Jakich już 
świat mieć nie może. Nie wiem, co we ranie wznawia- 
ją. Teat. 55. b, 34. Mocno sie lękam, żeby minka po- 
bożna tej osoby, nie była zdradziecka. Teat. 5, 76. Pod 
tego pokornego baranka minka , jest wilk utajony, ib. 
50. b, 54. .MINKOWAĆ, ał. uje, intrans. niedok., minki 
stroić, na migi się umizgać, wdzięczyć, przymilać, 
freunblidie @c)'td?ter mac^cit. !Vasi labbusiowie kłaniają sie 
oczkowaniem i minkowaniem. Zabl. Dal. 31. 
MINÓG, NINOG, a, m. , bic 5Jciinaiu]e ; Boh. neynok , oka- 
tice ; 57o!'. mgen; ^«h,9 menybal ; r/jjj. lam pręta , szyel- 
zhiza , oniimiza ; Bosn. mjruna, cikoy, cik; Ross. ii:i- 
iiora, MBHOrŁ, neMHOri, sbioH^; petromi/zon fltwiatilit 
L i n 71., lampetra , ryba rzeczna , kształtem podobna do 
węgorza, krom głowy, która jajkowata; ma po bokach 
głowy siedm otworów okrągłych w jednym rzędzie le- 
żących. Zool. 193. Minóg morski, u Niemców Samprcte, 
Srićfc. Kluk. Zw. 3, 41. " 
MINOTAUR , ob. Ludobvk. 
MINTUS. oh. Miętus. 

MINUCYA , yi , ź., kalendarz z prognostykami , cin CaIcnber; 
Boh. minucy. W minucyach sprawy, którego sie dnia 
i miesiąca co dzieje, terminujemy. Stri/jk 273. Epakte 
poznasz z minucyj abo z rubrycelli , gdyż ją zawsze ko- 
notują , tak w tych jako i w lej. Solsk. Ueom. 5 , 59. 
O kalendarzach abo o minucyach rocznych. Haur. Sk. 112. 
Minueyom wierzymy, choć lak często baja, Kiedy nas o 
zaćmieniach eo rok upewniają. Pot. Pocz. 209. — Prov. 
Lepiej w drogę jechać z opończa , niż z minucvami. 
Fred. Ad. 111." MINUCYARSKI. a] ie, kalendarski', da- 
Icnbcr<. I^atosa korreklura mip.iicyarska. Zebr. Zw. 110. 
MINUCYARZ , m., co pisze minucye czyli prognostyki 
z gwiazd , kalendarzopis , ber Salcnbermoicr. Nie był 
Stankiol pielgrzymem, ni minucyarzem , Gdzież się tego 
nauczył, że takim jest łgarzem? Krhotr. Fr. 125. .Mi- 
nucyarze dla krótkości zn:(ki niebieskie obrazkami zna- 
czą; insze sa znaki aslronomików. Solsk. Geom.ó.ól. PoK 
Jow.iO-l. MINUTA, y, i., MINUTKA, i. s.. zdrbn. §. 1) 
bic iKinute, po Słowiańsku drobnica. Sak. Ok. 54. Slov. 

16 



122 



M I N U T O W Y - M I O D. 



MIODEK-MODOPŁYNNY. 



minuta; Hiing. minuta; Carn. minuta; Yind. minuta, 
smeshik; Rag. marviza ; Croal. hip; Ross. MiiHyia , mh- 
HyiOMKa ; sześćdziesiąta cześć e;odziny, dzieli sie na se- 
kund 60. Kras. Zb. 2. i 70. A'«/. 39, M 5., ber 60fłe 
%l)til eilicr ©tunbe. Co w okamgnieniu minuty latają, 
Kochającym się w lata obracają. Fast. Fid. 126. — g. 
Cześć 60 gradusa jedneŁ^o w cyrkule. Solsk. (ieom. ł. Jak. 
Mat. 1, lÓ. ber GÓftc lijiW mzi @rabci^. — g. 2] Wypis, 
krótkie zebranie czego. Wtod. oryginalne kreślenie czego, co 
się ma na czyste wypracować, ber crfteDriijiiialcntaiurf. Minuta 
wyroku, wyjęta z ksiąg parlamentu Paryskiego. Daz. Hst. 51. 
Po cyrografy posłał, i braJ już wyznania i minuty, iż już 
nic nie winien. Rej. Post. I i i 5. Wziąłem ten zapis, i 
wyjąłem z osobna minutę jego. Radi. Jer, 52, li. Pro- 
stą minutą nic nie może być dowiedzione, jedno tylko 
minutą pod pieczęcią. Herb. Stat. 403. Gdy prawa sta- 
wili przodkowie nasi , pozewek był na trzy palce , a mi- 
nutka na dłoń. Rej.Zw. 189. b. MINUTOWY, MlNUTlNY. 
a, e, Ross. MHHymuLiH, SKIniitcit = . Skazówka godzinna i 
minutna. Jah. Mat. i, 62, {Rots. MiniyTHiiKł, minyTHaa 
CTptjKa). Kółko minutowe w zegarku. Mon. 71, 589. 
MINWET, ob. Menwct. MIOCĘ , o6.' Miotać. 
MIÓD, u, łft. , Miodek, dku, /«., dem., (Boh. et Slov. med; 
Sorab. i. med, mied ; Sorab. 2. mod , mód; Yind. mcd; 
Carn. męd , mjed, med, med; Rag. meed; Croat. med; 
Bosn. med ; Hu, tg. mez , muz ; Ross. Me4i ; Svec. et Dan. 
miód; (nazwisko to z Islandyi i Norwegii w swojej ca- 
łości do Polski doszło , i w Polszczę zostało zachowane. 
Czack. Pr. 1, 276j ; Lith. meddus ; Finl., Esthn. messi; 
Gruecfiih; Lat. mel; cf. Ger. mU). 5Iblg.j. g. 1) Miód 
przasny, Yind. sterd , ber §Ollig. Miodu pszczoły szuka- 
ją w kwiatach , najwięcej w tych , w których są miodni- 
ki. Zool. 124. Miód pszczołom podbierać, ob. Łaźbić. 
Cresc. 603. (Eccl. Mc^oópaiiie = miodu podbieranie ■■ h- 
źbienie; cf. barć, ul, bartnik, pasieka; cf jary miód; 
cf. wiąza). W miedzic co warzyć. Urzed. 280. Miód 
niewarzony, surowy, Ross. cupcut. Pszenica z miodem 
i rozynkami uwarzona , którą w pewne święta przyno- 
szą do cerkwi do święcenia, [na parastas czyli exekwie. 2] ; 
Ross. KOJiiBO. Trudno mnie miodu pożywać , aż pier- 
wej muszę pszczoły z ula wygnać. Biel. 115. Papr. Ryc. 
Słodki miód , lecz w pszczole żądło. Pot. Arg. 504. 
(cf piękna róża, ale ma kolce). Płyń mu miedzie! 
A. KcJian. 493. (melia fluanl Uli). Do swego dya- 
beł łyżkę miodu włożył , a do cudzego dwie. Rys. Ad. 
9. (cf. sąsiedzkie lepsze; cudze rzeczy lepsze się zdają). 
Miód z wierzchu , ale piołun pod nim dyszy. Pol. Syl. 
450. Wszędzie do miodu piołun się wlewa, I czyni sło- 
dycz mierzioną , Wszędzie w goryczy słodycz przebywa, 
I czyni gorycz zwolnioną. Zab. lO, 409. Zabł. Gdzie 
miód , tam też żółć. Eraz. Jez. B 5. Obróciły się w 
piołun cukry, miody. Jabl Buk. 2. Dobryś , łaskawy, 
słodszy nad miód , ale szkodzi Często żołądkom słodkość 
i cholerę rodzi. Zab. 16, 226. Bywa w 'miedzie jad. Weresz. 
Pob. D i. (Slov. Wic gedu neź medu; więcej jadu, nii 
miodu). Na miód , nie na żółć łowią ludzie muchy. Jabi. 
Ez. 97. Na śmierć z ochotą, jako (muchy) na miód 



biegli. Zimor. Siei. 521. Co żywo, jak na miód bieżeli. 
Gwagn. 562. Gdy tylko się zuchwalcom otworzy to żni- 
wo. Już prawie jako na miód bieży tam co żywo. Rej. 
YViz. 70. Birk. Ex. HI b. — g. 2. Miód pity, ber iWet|; 
Slov. medowec; Sorab. 1. met, napoy z medu ha z woh- 
de zlżinene; Carn. et Yind. mediza; Rug. medovina; 
Croat. medicza; Huug. mehser, mćz-ser; Slav. sherbet; 
Eccl. u6,^0Eiiiifi. Miód do pi('ia , jest miód przaśny roz- 
puszczony w wodzie, i za pomocą fermentacyi winnej 
na tęgi napój przerobiony. N. Pam. 6, 310. Z miodu 
przaśnego, w wodzie gotowanego , staje się napój słodki, 
według różnej proporeyi rzeczy korzennych przymiesza- 
nych. Krup. 5, 93. Miód pity. Krumi. Cliym. 548. (cf. 
syta). Co jeno wezmą za zboża , to wszystko wydadzą 
na wina, miody Siedmiogrodzkie. Star. Ref. 52. (cf. li- 
piec). Miód z pieprzem , z bobkowem liściem i t. d., 
Ross. sÓHTCHTi ; przedawacz takowego miodu sónieHiunK^B. 
Miód do picia tłusty i stary , kopowiec. X. Kam. oppos. 
dębak. — 'g. 5. Miód, 'padź. Ruskim słowem, który 
się na kwiatkach i na listkach drzewa znajduje. Chmiel. 
1, 163, ber ^''""flł^iT'- MIODEK, dku, m., demin., Boh. 
medek ; Sorab. 1. mjcdźik; Ross. Me40K-Ł. Owe przy- 

prawki , owe miodki, któremi się mażą , owe maszkary 

W. Post. W. 279. Najlepiej wie, gdzie Węgrzyn stary, 
gdzie miodek słodki , Gdzie piwa dobre , gdzie dobre 
wódki. Zab. 9, 343. Zabl. Miodek aptekarski , eitt |)onig' 
faft, n. p. Miodek szczyrowy, różany, fiołkowy. Dyko. 
Med. 4, 311. MIODNIK, a, m., bolan. nectarium , część 
przypadkowa kwiatu , zawierająca częstokroć wilgoć słod- 
kawa. Bot. 103. bcr ipoiiiijfdĄ einiijer 'ilpiaiiscii. MIO- 
DNO adverb., pełno miodu, "miodowo, "miedźno, Yind. 
sterdepoun. ^Piiigreii^ , uoII $0111(5. '"" "więcej roju, tym 
bardziej bywa niemiodno. Bralk. F. 4. 'MIODOCIEK, u, 
m., ber .śbonigflup. Gdy usta otwiera , niby miodociekiem 
słodkie mu płyną słowa. Teat. 43. d, 27. 'MIODOJ.^DKA 
06. Trąd , fucus. ' "MIODOJEZYCZNY, ob. M.odomowny. 
"MIODÓMLECZ.NE n. p. potrawy. Miask. Ryt. 14. nabiał z 
miodem. MIODOLIZ, a, m. , tinea mellonella, zanocnica 
pszczołom bardzo szkodliwa. Kluk. Zw. 4, 368, eiii ben 
Sieiieii f^ciblii^er Sfadjtfaltcr , ber Soiiiglccfcr. "MIODOMO- 
WNY, a, e, "MIODOMOWNIEarfceri., Ross. et Eccl. 
ucAonshimuu , ucl^OTOYhll^ , c.ia4K0CJi0BecHbJH , słodko 
brzmiący, fiig tóiieiib. Skoro głośna lutnia miodomowne 
strony Nawiązawszy, słodkiemi dźwięk wydała tony.... 
Dmoch. Szt. R. 96. "MIODONOŚNE n. p. pszczółeczki. Zab, 
4, 549. Koss. |ioiui)tra{ienb, ^oiiigbringenb. "MlODOOKl, a, ie, 
wdziecznooki , fc^iijiiaildig. Znajźe teraz bogini miodookiej 
syna! Z(wor. Siei. 166. "MIODOPŁYNNOŚĆ . ści , i., 
słodkowdzięczna wymowa , fiipflifPenbe Sercbfamdeit. Dała 
się nam słyszeć miodopłynnośó wymowy. Kras. Pod. 2, 
218. Znajdą na sejmie krasomówcy plac do obwieszcze- 
nia miodopłynności swojej. Kras. List. 2, 41. "MIODO- 
PŁYNNY, a, e, "MIODOPŁYNNIE adverb., słodkowdzię- 
cznie mijający, fiip yorfiber fliePeiib. Ilekroć mi na pamięć 
przychodzą niewinne Zabawki jej , i pierwszych lat dni 
miodopłynne Zimor. Siei. 259. Miodopłynna wymo- 
wa. Kchow. 514. Swady miodopłynne. Tward. W. D. % 



MIODOROBI- MIODOWY. 



M 1 O D U N K A - M I O T i\ A Ć. 



123 



222. "MIODOROBI, ia , ie, |;piutjma*cnt), Sorab. 1. 
mćddźewacze. Komu pit^rwszy raz wypuszczone roje 
Swe miodorobie ofiarują słoje? /'ot. Arg. G9G. "MIO- 
DOnOBY plur., pszczoły, n. p. Jednycii pogJaszcze, dru- 
gich muśnie, utnie, By w miodoroby poprzerabiał tru- 
tnie. Mon. 74, 54. — Eccl. Mejo.itjaie.ib , MctOBUiiiKi., 
Yind. medizhni kubar < co miód pity warzy, ob. Miodo- 
war, bet 3Dtctl)|iebcr. "MIODORODNY, a. c, J/pnigcrjcimenb. 
Miodorodne pszczoły. Kchow. Wied. 20. Gdy z wojsko- 
wych obozów w rozłożyste pole , Na kwiat wojska wy- 
wodzą miodorodne króle , Coraz kwiecia ul>ywa. Uttrz. 
Trój. 18. Motylu różno wzory, robaczku skrzydlaty, I ty 
lubisz posysać miodorodne kwiaty. Nar. Dz. 5, 51. Mio- 
dorodny Hymet. Mon. 75, 595. MIODOSOK, u, m., 
melianllius, bic $onigl'lume , rodzaj rośliny. Kluk. Dykc. 
2, 114. MIODOWANY n. p. ocet, który bywa z miodu pite- 
go , gdy skwaśnieje. Urzed. 425, aceliim midsum, C)'ftg« 
nictb ,' Metlieffig , cf. miodo'wy. "MIODOWAB, a, m., któ- 
ry miód pity warzy, ber SDcCtliftfber; Yind. medizhni ku- 
har; Boss. ■cjoiiaps, MeAOCTaBi; Eccl. Me^o.tt.iaTCJt , 
Me40BmHKi. 'IIIODOWARNI.^ , i , z., gdzie miód warzą, 
btc SPietbficbcrcB ; Yind. medarna; lioss. iicjOBapna. MIO- 
D0\V1C.\ , y, i., Uoh. medowice , medowka , gedowata 
rosa; Ross. BicjBHiiaa pocą; ber ,v>i'iiifltl)au , ob. Miodowa 
rosa. 'MIODOWIEC , wca , m., Boh. medowec, ob. Ko- 
libryk, ptaszek Amerykański. MIODOWINA, y, ż., Boh. 
raedowina; Bag. medenizza , voda medena; Bosn. medo- 
vina ; aqua mulsa , !Ba)Termct^. Bylicę , warzoną w mio- 
dowinie, pijąc po kieliszku. Syr. 725. MIODÓWKA, i, 
i., Boh. medowka; Ross. rpyiua Me40Baa; btc iptniiijbinic. 
Miodówka najlepsza ze wszystkich gruszek. Dykc. Med. 
2, 445. MIODOWNIK, a, /«., ciasto miodowe czyli 
miodem przyprawne, Slov. medownjk; Hung. mezes ka- 
lats , mezes pogśtsa; Yind. slerdeniza, sterdena potiza ; 
Carn. jcbazha lęzet ; Ross. MejOBiiKi . MCjOBHMeKŁ ; ciit 
$Oiligfii(|eti. Grzankę ukroić z miodownika. llaur. Sk. 
456. Smak manny był jak miodownik. Badz. E.iod. 16. 
31. (jako placki z miodem. BM. Gd.). (latunek miodo- 
wników Ross. cyc.iauHKŁ. Miodownik , piernik , ein ^U'ef< 
ferflldieit. Kichlarze miód nierozsycony na miodowniki 

wyrabiają. Yol. Leg. 2, 1649. Miodowników od sta 

Instr. cel. Lit.' — §. Co miodowniki robi, miodownikarz, 
piernikarz. Cn. Th. 589, ber ^*feferfiiśler.- Miodownicy 
abo kichlarze miód na miodowniki wyrabiają. Yol. Leg. 
2, 1649. — '§. Miodownik, co miód przaśny lub pity 
przedaje , ber .fjonigoerhiufcr , JWetbiierfdiiier; Cam. medar, 
medizliar; Boss. Me40B>iiii>"B. — ^. Miodownik, co miód 
pija. Kras. Pod. i, 20, ein OTctŁłriiifer. — g. Bolan. Mio- 
downik melissowy, mellitis mellisophylium Linn., dla pię- 
kności kwiatu i zapachu u nas w ogrodach chowany ; 
pszczołom bardzo ulubiony. Kluk. lli/ke. 2, 116. Jundz. 
317. Boh. medunka. sed vid'e Miodunka. "MIODOWONNY, 
a, e, fugbliftcnb. Miodowonne brzegi. A. Kchan. 208. 
MIODOWY, a, e, Boh. et Slov. niedowy; Sorab. 1. mje- 
dowe; Hung. mezes, mezi ; Carn. medęn ; V;n(/. sterden; 
Rag. meden , medast; Bosn. meden ; Croat. mcdven; 
Ross. Me40BhiB, Me4BCHHUH; Eccl. młmihuh; od miodu, 



cf. raiedźny 2. Maez , $pntg > »oii $onig. Plastr miodo- 
wy (Yind. fet, fat, fetouje, fetje; cf. syta). Woda mio- 
dowa , to jest syta. Sienn. 75. (miodowina). Miodowa 
brzeczka , która sytą zowiemy. Syr. 501. Insza jest ocet 
miodowany, acetum mulsum , insza ocet miodowy, oximel, 
który jest z miodu przasnego. Urzed. 425. §oiiigci|uj. — 
"g. Tak oszukuje sajdak te miodową trzodę, Iż rozumie 
w zwyczajną że wlatuje kłodę. Tof. Saul. 16. pszczoły, 
rój pszczelny. — Anat. Nabrzmiałość, mająca rnateryą 
do przasnego miodu podobną, nazywa się guzem mio- 
dowym. Perz. Cyr. 127. ttai ^onuyyiiimńr. — Occon. 
Miodowa rosa, Boh. medowice; Boss. Me4Banaa pocą; 
miodowica , miodunka. Tr., ber .CiOiiigtDaii , nie z powie- 
trza spada, lecz jest wilgocią od jakowego bardzo dro- 
bnego na roślinach robactwa wypuszczoną. Kluk. Bośl. 5, 
91. — 'Miodowo adverh., miodno, brniijreidł. Pilnie 
pszczoły robią , będzie miedźno albo miodowo , erit ma- 
gna copia mellis. Mac:.. — §. (ig. Ir. Miodowy, słodko- 
wdzieczny, fiif, lieDIii^ , liebrcit^. Łagodnemi i miodowe- 
mi słowy od ucieczki go odwrócił. Stryjk.- 174. Rzucił 
sie na niewinne , zapomniał umowy. Powieść jego mio- 
dowa, a umysł bojowy. J. Kchan. Ps. 79. (cf. jedwabne 
słowa , cukrowe). Z twarzą łagodną miodowe albo je- 
dwabne słówka tworzyć, a zdradliwym sercem, co być 
może najgorszego myślić. Kosz. Lor. 49 b. Miodowa ce- 
ra, rada bywa trucizną podkładana. Fred. Ad. 69. Jedni 
mówią, iż panu nie przystoi okazować się sługom mio- 
dowym i łaskawym. Peir. Ek. lii. (cf. maślany). — 
aliler. Chryzostom złoty, a Bernard miodowy. Kchow. 
Roź. 72. t. j. mioJopłynny, miodomownv, miodousty; cf. 
złotousty. 1. MIODUNKA, MIEDU.NK.^, i,' s., botan., '(Boh. 
medunka : melissa , ob. Miodownik), §. 1 a) pulmonaria, 
płucnik, rodzaj rośliny. Kluk. Dykc. 2, 241. Jundz. 151, 
Ross. MC4yHima , Cmiijeitfraiit. — §. b) Miodunka , anchu- 
sa Linn., Ciifeujiinijc. Jundz. 154. Sorab. 1. wohlacze 
yazek; Boss. asuKŁ BO.iOBbiH. .Miodunka wielka. Syr. 
1292. Miodunka płonna, płonny wolowy jeżyk. )6. 1296. 
Sienn. 25, ziele to dzieci zbierają , a miód z niego wy- 
sysają. Urzed. 95. Krótszego liścia Wołowy jeżyk teź 
•Miedzinką "zowią. Syr. 1292. M10DL'NCZANY, MIÓDUN- 
KOWY, a, e, yoii biefeii Sraiiterii , n. p. .Miodunkowy kwiat. 
Krup. 5, 119. Konfckt raiodunczany. Sienn. 446. — 
2. MIODUNKA. Tr., • miodowa rosa , miodowica. 
Pochodź, 'miediwiedż , niedżdwiedi , omiedzid. 

MIOLĘ, MIELĘ, ob. Mleć. 

1. MIOTAĆ, ał, a, act. frcqu. MIEŚĆ, miotl, miece , mio- 
tę niedok. MIECIC, miecił, mięci contin., MIOTNĄG 
jedntl., (Z/o/i. metati; Soraft. 1. mjetam , cżiskam , (mottali: 
na motowidło nakręcać , metel = motyl) ; Carn. metali , 
mętshera, metam , ( mefavneza = matnia); Yind. metati , 
niezhem , mezheti, yrezhi, luzhati , (racsti, medem < ma- 
sło robić, cf. śmietana); Croat. metati, mechem; Slav. 
mctnuti /acfre, miltere, (cf. Gall. mettre) ; Bag. mesti, 
mętem, metnutti , mecchjatti , metatti , yarchi ; Bosn. me- 
tati , metnuti , yrricchi , (cf. Bosn. mecati perculere ,' ob. 
Miecz; Bag. smetati , smesti, zamesti perturbare) ; Rost. 
ńeiaib , MCTHyTb , Me<iy , cf. Mans , timem piłka do gra- 

16' 



124 



MIOTAĆ. 



MIOTANIE - MIOTŁA. 



nia, MtTHTb celować, godzić, mierzyć, (cf. meta); Ecd. 
MeiaiH, Memy; cf. Hebr. u',;?: matat, dimoveri; cf. Arab. 
Bia mut , moveri ; cf. Lal. motus ; cf. motać , motowidro, 
cf. Arab. ra*:, percussit gladio; cf. Germ. fi^mci^cn , cf 
tiicicn); §. a) ciskać, rzucać, rocrfcii, fdłmcipcti. Uschfe 
gaJezie miecą w ogień. W. Post. Mn. 471. Kto prawa 
na bojażń stanowi'' Tarcze i zbroje miecą, chcąc być 
zdrowi. P. Kchan. Jer. 249. Leży lew, a straszliwy 
Wzrok miece na te i na owe strony, ib. 2G7. Gdzie- 
kolwiek słońce miece strzały swoje.... J. Kchan. Ps. 9. 
(rzuca ognie swoje. Karp. 5, 16.). To wszystko się mó- 
wi, jakoby groch na ścianę miotał; nic na to nie dba- 
ją. Modrz. Baz. 523. Birk. Gł. K. 45. Bezzakonnym zo- 
stawał i prawa pod nogi miotał. Sk. Dz. 556. Słowa 
zelzywe miotała przeciw córce swojej. Nieme. Król. i , 
135. Na" imię jego pospólstwo wielkie miotało obelgi i 
zniewagi. Boh. Kom. 2, 504. Suknia niech będzie z nas 
jednego, komu ją skazę los o nie miotany. Odym. Św. 
2 / i. Dobrze grać, i w jedenaście siedm miotać umiał. 
Glicz. Wych. L S b. Tak się obiedwie stronie sieką za- 
palczywie, Mars temu i owemu los miece wątpliwie. 
Stryjk. 208. Bogowie lądem i woda me zdrowie mio- 
tali przez nieszczęścia mnogie. Zub. 15, 29-i. Uirab. 
Panowie pochlebcom szaty z siebie miecą. Star. Ref. 
151. Niespodzianą szablą razy miece, I kędy się mniej 
strzegą, kole, siecze. /'. Kchan. Jer. 115. Połowcy, 
wypadłszy aż ku rzece Okka , miotali na okol pożogi i 
rozboje. Nar. Hsl. 2, 398. — g. b) Miotać czym, Rzu- 
cać czym , mit f titm-5 Ijcnim tfcifcii , luii ftti; Iłcritm uicrfcii. 
O suknią moje miotali kostkami. Uyb. Ps. 38. Widzia- 
łem barana rogami miecącego przeciwko zachodowi. 1 
Leop. Dan. 8 , 4. Głosem straszliwym zawyła , Szyją 
miecąe, po wietrze włosy rozkudliła. Olw. Ow. 153. Na 
wszystkie biskupy słowy miotał. Sk. Dz. 118. Bojaźń 
znowu miota niespokojnym duchem jego. Teat. 9. c, 
43. Mars się porywa z krzesła , i wśrzód bogów sta- 
nie , Miotają nim odwaga, duma, zagniewanie. Przyb. 
Luz. 11. O jak wiele wzruszeń miota duchem jego po 
drodze do pałacu. Staś. Xum. 2 , 6. Chwieje się w po- 
mieszaniu, i zbyt mu markotno. Gdy srogie namiętno- 
ści gwałtownie nim miotną. Przyb. Mili. 282. MIO- 
TAĆ się recipr., g. a) rzucać się, ft^ ^criim lUCrfcil, 1IU= 
ru^ig fccii; (Croat. metemsze liirbor, cummoueor; Yind. 
metatifc luctari). Zwierz , im się bardziej w sieci miota , 
tym się w nie bardziej pląta. Pdch. Sen. 520. Próżno 
się miotać, kiedy już jarzmo na szyi. J. Kchan. Dz. 75. 
Darmo się wpadłszy w sieć, ptakowi miotać. Pot. Syl. 
292. Miece się , by pies na łańcuchu. Rys. Ad. 40. — 
§. b) Miotać się na kogo ■ rzucać się nań , porywać się 
nań, iilifr eincn ^crfallcn, aiif ciitm lo^gcbcn, \ii) iibcr 
dncii ^erftur5Cii. Nie mieć się kotku na niedźwiedzia. 
Cn. Ad. 620. Nie mieć się na niedźwiedzia kocie za- 
gorzały, Tyś niewielkie stworzenie, a niedźwiedź nie- 
mały. Bies, A. 4. Na papieża się wszeteczną gębą 
przed ludźmi i w kościele miotał. Sk. Dz. 1063. Niech 
się miota złość na cię, i chytrość bezczelna, Ty mów 
prawdę, mów śmiało, satyro rzetelna. Kras. Sat. 12. — 



§. Letniemu człowiekowi siwizna się juz miotała. Ezop. 77. 
rzui-ała , przebijała, dobywała, graue Spaaxt itaijin Iicrcor, 
fcftimmertcn blirc^. MIOTANIE, ia, n., subst. verb., abbrev. 
MIOT, u, m. , Ross. MeTHHJe, rzucanie, rzut, bai SBcrfcn, 
tn 2Biirf; {Ecd. MCiaHie ukłon, pokłon). Starzy wielkie 
rzeczy odprawowali miotaniem kostek , jako i dziś w We- 
necyi urzędników obierają miotanieip gałek w banie. Petr. 
Pul. 2, 169. U pogan bez losów miotania człowieka 
nie zabijano. Sk. Dz. 685. Poganie pojmanego Krzyżaka 
przez miotanie losów na spalenie ofiary wybrali. Stryjk. 
284. Wielki okręt już w okropnych miotaniach być po- 
kazuje się. Przyb. Luz. 192. Najdziesz go w szałasie lub 
pod miotem cienia. Gdzie szuka od upałów południch 
schronienia. Przyb. Mili. 149. (cf namiot j. Z całą siłą 
rzuca w nieprzyjaciela , a żadna tarcza już nie odeprze 
tego miotu. Staś. Nam. 1, 145. — Yuiniium alicui ex- 
cutere, pobudzić komu wracanie, miotanie szyja. Macz. 
wymiot, SliiJiDurf, 6rt)rc(|cii. 2. MIOTAĆ, MIEŚĆ . zmia- 
tać, zamiatać, wymiatać, fCjCrt, febrcn ; Boh. mesti, mctl, 
mętu; Bosn mesti, pomesti ; Garn. medem ; Yind. pome- 
tal, huliti, husati , dergati; Sorab. 1. miefcż, nijetu; So- 
rab. 2. mafcż, matl , matu, mascliem , roschisch; Pioss. 
MOCTfc, MCTy; Ecd. Mary 40M-e, noMeiaio. Wiatr huczne- 
mi powiewy miota ziemię. Dmoch. Sad. 15. Śnieg, do- 
tąd nie szła[iany Nogami, ani Austry dżdżystemi 'micchta- 
ny. Zebr. Ow. 55. mieciony, miotany. 'iMlOTACZ, a, m., 
który miota, ciskacz, rzueiciel, Ross. MCTarcib. MIOTŁA, 
y, z., MIOTEŁKA, i, s. , demin., (Boh. metla virga, me- 
tlicka viryula, metliśte virgultum; pometlo, chwośliśte, 
chwoltiśtko , kośtiSlć, kośte, kośliśtko (cf chwost), sme- 
tak miotła, miotełka; Sorob. 2. matawa, choźischcźo; 
Sorah. 1. metwo, kóschcżischcźo , khożcżo , khoźcziżko, 
fcf kosz); Garn. metla, metliza ; Yind. metla, metliza, 
pometalu, ometizh, omouze ; Groal. metla, metlicza; Rag. 
metla, metliza, smetliza , cettiza , (cf. szczotka); Stav. 
mellica ; Dosu. metla , raetlica ; Ross. uerja , MCTCieKi, 
Merc.iomiHŁ ; Ecd. BtniiKi, ob. Winik; cf Hebr. ,Tj?3 
matte; Talm. 'lirrj metal, tirga, rumiis); g. 1. ber Scfett. 
Z prącia brzozowego czynią miotły ku umiataniu domów. 
Cresc. 471. Z rózg brzozowych robią miotły. Kluk. Rosi. 
2, 14. Około gniazd pawich trzeba często miotełką u- 
miatać i chędożyć. Cresc. 576. Miotła okrętowa Rost. 
TBaópa. Miotła otarta, nadpsuta Ross. okomc.iokł. l'rov. 
Sloe. Nowa metla, dobre metę; Croat. nova metla dobro 
pomeche; Rag. no\3 mella dobro metę = nowa miotła do- 
brze umiata. — fig. Skoro prywata Miotłę z kupy roz- 
wiąże, tak wszystko u kata. Pol. Poc.z. 6Z6. (towarzystwo 
rozprzęże, poróżni). — Miotełka do szat. Cn. Th., titl 
Scbrbcfcn, Silcibcrbefcii ; (Yind. pometanna fhzhet, fhzhetna 
metliza) ; miotełka od sukien , za szczotkę służąca. — §. 
Miotła, rózga, Mc 3iufte. Złodziej taki ma być u prągi 
bit miotłami. Szczerb. Sax. 521. (chłostany, śmigany, sma- 
gany). (6. 582. — Fig. Plaga, bicz, bie Siutbc, bie flaqt, 
(Scipcl, Strafe. Tym sam na siebie tu miotłę przyniesie, 
i sam się osądzi. W. Post. W. 2, 41. Sami na się mio- 
tłę przyniesiecie. Kosz. Lor. 54 b. (bicz na siebie dacie). 
Bóg cięższą jeszcze miotłę, jak się w czas nie polepszy- 



M I o T L A R z - MIR. 



M I R N Y - M I [; Z Y Ć. 



125 



my, na nas sobie zgolowa?. Hrbst. Lek. D 2. Ani miotła 
się przybliiŁy do przybytku twego. Wióbl. 219; „flayellum, 
to jest, plaga boża". — ^. 2. Bntan. Miotła, musnim 
tcoparium, l)pĄ gciuadtfciici" SDiooS , (33cfenfraiitj. lluśniacy 
i koziarze nietotą zowia ; kepiaslo wzwyż jak miotła ro- 
śnie z wielu włosienkowatyoh korzonków tcesto pojilecio- 
nych , każda z osobna różczka prosto wyrasta. Sijr. 8-i2. 
— aliler Miotła , mietlica , Boli. metlic.e , Hoss. MCLiiiKa, 
MeT.iima, kąkolnica, iicr 3?aben im ©ctretbe, zielsko we 
zbożu abo kłos płonny. Cii. Tli. W życie znajdziesz mio- 
Iłę. Opal. Sal. IGI. — §. Aslron. Światło za kometą cią- 
gnące się, Polacy nazywamy miotłami niebicskiemi , albo 
dla figury podobnej do miotły, albo iż wojna i powietrzem, 
które ona według pospólstwa poprzedia, miasta i króle- 
stwa wymiata. Buli. /'i-og. 5. ber etfeircif bii (ioineteit. — 
Miotła na niebie, gwiazda miotłasta , kometa, citt ©Pllict, 
©dirDaniftcrii. Roku 14G8 miotła niebieska przez piętna- 
ście dni wynikała. Krom. 691. comeles. MIOTLARZ , a, 
m. , Boli. pometlai', chwośtiśtnik, chwosijk; Yinil. me- 
llar; Croal. metlar; Bo.ip. et Acc/. MCTe.ifciUHKt , etHim- 
HHKi; który miotły robi, ber Scfciilniibcr. MIOTLARKA, 
i, s. , bie 23ffctit'iiibcnim. .MIOTLASTY, a, e, na kształt 
miotły, in ©cftalt finc^ Sefciil Z lewej strony zagrzmiało, 
a ze światłem sporem Gwiazda miotłasta z nieba przez 
ciemność leciała. A. Kchcn. 54. t. j. miotła niebieska, 
kometa , ciit Somct. "MIOTLICA, y, s., rózga wielka, ciiie 
gVP&e 3Jlltl)C. W jednej ręce trzyma maczugę, w drugiej 
rozgorzała miotlice. Staś. Num. 1, 144. (cf. mietlica, mie- 
tlinaj. MIOTLISKO, a, n., miotła brzydka, niezgrabna, 
fiit fcfecitplitfecr Scfeii ; Ross. smiAtiw.a. — §. Trzonek mio- 
tły, ciii Scfciiftiel. "MIOTŁO, a, «. , pomiotło, śmieci, 
fig. Sc^rig . ^lllŚlDUrf. Król swoich ministrów miotło , a 
swojego ludu tyran. Staś. Ninn. 2, 122. niby piłka, któ- 
ra miotają, ber (spielKiU fciiicr iKtiiiftcr. Rolnik u nas 
jest raiotłein żadzv, chciwości i dziwactw właściciela. Przestr. 
213. MIOTŁOWAĆ c;. nirdok., miotłami smagać, chło- 
stać, uiit 3iiitbcn pcitfĄen. Z ubogiemi ludkami gorzej, a 
niżeli z beslyami niektórzy się obchodzą, a to lichwami 
biczując , niesprawiedliwością miotłujac. Żarn. Bost. 3, 
779. "MIOTŁOWY, MIOTELNY, a, e", Ross. MeTejfcHhiB, 
od miotły, 33c|'eii • . '.MIOTNY, a , e , od miotu , rzutny, 
fflurf = ; llnss. MOTitTcabHuii. 

Pochodź, mtetelnicd, mielelnictwo, mietelniczy, mieleliuk, 
mietlica, miiilina; meta; matnia; motać; motyl; miecz, 
mieczyk , miecnik , miecznikostwo ; domiatać ; namiatać, 
naniiut, namiolek; omiatać, omieciny; ohmiatać; odmiatać, 
odmiot; pomiatać, pomiot; podmiutać , podmiot; przemia- 
tać; przedmiot ; przymiatać, przymiot; rozmiatać; zmiatać, 
śmietana, śmietanka; 'śmiotana, śmieci, imiecisko , imie- 
ciuch ; umiatać , umiatacz; wmiatać; wymiatać, icymiot ; 
zamiatać, zamiatacz. 
1. "MIR, u, m., Boh. ols. et Slov. mjr; Sorab. 2. mdr; Sorab. 
1. mer, mier ; Carn. myr; Vind. myr, mir, mier, pokoi; 
Croat. mir; Slav. et Bosn. mir; Bag. mir; Boss. MHpi ; 
(cf. Graec. i';nfoog, cf. miara, mierny, mierzyćj ; pokój, 
ber Srtfbe. Gdy Joram uźrzał Jeliu, rzekł: jeśli mir a 
pokój Jehu ? i Leop. 4 Reg. 9, 22, Sam ich wzrok twój 



gniewliwy W złamanym potępi mirze. Tward. Mitc. 7. 
Ja przyjdę sam , za tyle nieszczęść , z sprawcy wojny 
Wziąć zemstę, żebym światu wrócił mir spokojny. Min. 
Byt. 1, 141. Chcemy z sobą w mirze i pokoju wedle 
prawa żyć. Orzech. Qu. 12. Niema miru nielutościwym, 
mówi Pan. Lecp. Jcs. 48, 22. fniemasz pokoju im. Bibl. 
Gd.). Już człowiek i wsty<lowi mir dawno wypowiedział. 
Hor. 2, 135. Kobył., Pifch. Sen. list. 4, 9. '\V sługach 
swoich przystojność chce mieć nienaruszona, a sam one] 
mir wypowiada. Pilch. Sen. 244. Raz się małżeńskim 
związawszy mirem , Po zgubie męża twym byłam jassy- 
rem. Chrośc. Ow. 26. t. j. przymierzem małżeńskim, c^e< 
ItdicJ SiinblliB. Wicie imion Polskich kończy sie na ■■ mir, 
od miru, (cf. mierzi, n. p. Kazimir, Skarbimir, Wisimir, 
Słowomir, Dobromir, Gniewomir, Cieszymir, Stomir. Jabf. 
Her. Tu należy też imię Lubomirskich , n. p. « On to z 
Turczynem uczynił przymierze. Prawdziwy Lubomirski. Pot. 
Jow. 83. , Boss .Miipo.iiotJent 'mirolubiec ; Rag. mirnik ; 
udj. Boss. .Miipo.i.-oóhiil "mirolubny; Dal. lyubomirni; Vind. 
radomiren , niiroYolen ; Boss. jiiipo.iioóie 'mirolubność, 
spokojność, Sricbfcrtigfcit, mierność, Croat. mirnoszt, mi- 
rovnoszt. 'MIR.NY, a, e, 'MIRNO adverb., spokojny, pokój 
lubiący, fricbfertig ; pokojowy, od kończenia wojny, griC' 
bciiS •; Bosn. miran, tih; Slav. miran; Bag. miran, mirni, 
mima, mirno ; Yind. miren , pokoin, miern , smiram; 
Carn. myrn ; Cront. miren , mirni , miroven ; Boss. Mnp- 

HUH, Mlipeil-b, C.MHpHbiS, MlipilO, CMlipHO, (oppos. HCMHp- 

Hhiii niezgodny!. Mirny traktat z Moskwą. Vol. Leg. 6, 
148. 'Smirno (mirno) po naszemu, spokojnie, zgodnie. 
Żoik. Mscr., fricbliĄ. *MIROCZY.ŃGA , y, m. , zgodziciel, 
5vneben»)'tiftcr; Boh. miritel, mirce; Croat. miritel , pomi- 
ritel, f. miriteliza , pomiriteliza ; Rag. mirotvóraz , umiri- 
tegl ; Dal. mirotvoracz , /'. umiritelicza ; Boss. MiipnieJŁ, 
MiipoBuuiK-B, npH.MiipinejŁ, f. npnMiipiiTe.ibiiima; MiipoiBo- 
pem. Był nieprzyjacielem złych , wybawicielem dobrych, 
miroczyńcą i na ziemi i na morzu. Gorn. Sen. 41. 'MI- 
ROCZYNNY, a, e, n. p. Miroczynny Merkury, pacifer. 
Zebr. Ow. 336, Ross. npiiMHpiiTe.ibHuri. '.MIRODARNY, a, 
e, — ie cdv. , pokój darujący, Er.cl. Hiipo,\,ipŁui> , fricbeit» 
f(|eiifc!ib. "MIRODAWCA, y, ;«., dający pokój, ter gric» 
beiuicber; Ross. MispojaBem, iiiipo4aTC.Tb ; adj. 'mirodajny. 
'MIROŁOMCA , y, m. , naruszyciel pokoju , ber 5r'fbeiiy[tO« 
rcr; Yind. mirolomovez, prelomez mira; Ross. Miipoua- 
pyuiiiTe,ib. '.MIUOŁO.MNOŚĆ. Yind. mirolomenje, prelo- 
menje tęga mira ; adj. 'mirełomny Yind. mirolomezhen. 
'MIRO.NACZELMK , Ro.^^.s. MHpouaMa.ibHiiK-B , początek po- 
koju, bóg. ■.MIFSONOSZEC, szca , m. , Rag. mironossaz; 
Croat. miranoszitel, pacifer, eiit ^rieCeiibriiujer. 'MIROPO- 
SŁANIEC, ńca , m. , herold, Croat. miraposzel, ber %ue> 
bensbote. 'MIROPOSŁAŃSTWO, a, n., Croat. miraposzel- 
sztvo; Dal. pokliszansztvo legatio pacificatoria; bie 3rif» 
benf'Dptl*aft. "MIROTWORCA, ob. Mirodawea ; adj. mi- 
'mirotworny, uspakajający, Ross. MiipOTBOpiiTejbHud; verb. 
MiipoTBopiiTb . yMiipoTBopiiTb , MiipoTBopcTBOBaTb Uspoka- 
jać, uśmierzać, śmicrzyć; Eccl. MiipoTBOpCHie pacyfikacya; 
MnpcTBOBain , MiipoBain ■■ w pokoju żyć. 'MIłlZYC , Eccl. 
HnpiiTb , nOMHpHTb śmierzyć , uśmierzyć ; Carn. myrira» 



126 



M I R Z Y Ć - M 1 R T. 



MIRTOWANY-MISA. 



myruyati ; Croat. niirim ; Dal. urairivam ; Slav. mirim; 
Bosn. miriti. 'MIRZYC się z kim • złączać się , przymierze 
robić , ftc^ yertirtbcil', n. p. Ci żydowie , co z nami mie- 
szkają, zmirzą się z nieprzyjacielem, i miasto podadzą. 
Jer. Zbr. 16, oppos. Hoss. pasMiipiiibca rozróżnić się; Bosn. 
razmirica , boj bellum; cf. rozbrat. 

Pochodź, śmierzyć, uśmierzyć, uśmierzy ciel; przymierze, 
sprzymierzeniec , ob. pod sf. miara , mierzyć. 
2. MIR, u, m., Ross. et Eccl. mh()t. ■- świat, bic ffielt. (2. 
MipŁ chłopstwo, gromada, gmin). Do skończenia świata, 
po Słowiańska, do skończenia miru. Sak. Kai. B. 2 b. 
— §. Mir > wziętość, znaczenie, n. p. Wielki mieć mir, 
niemieć miru. A'. Kam., 9lnfcl)cn , (Srcbit. *M1RNY, Eccl. 
MipHuft, światowy, świecki i t. d. 
MIROCZNIK, a, m., Ruskie słowo, u żyda arędarza, do 
miarek służący, mierniczy, miernik , bcv fincdtt ciitc^ jubi- 
ftfieii 'IHidjtcru, ber iibcr bic 9Jiitpe bic JUiffidit Dat, Hoss. 
mtpa.ibmiiKB. Mirocznik żydziak u aiędarza , odmierzył 
wódki tyle garcy, ile gospodarz jaki był mu w inwen- 
tarzu podany, że ma na chrzciny, na pogrzeb , lub na 
wesele wypotrzebować. Perz. Lek. 259. 'MIRNAJA n. p. 
czasza. Pim. Kam. 541, ob. "Krasowola, poczerpało. 
MIRRA, MIRA, y, z., Sorab. 1. mara, mjrra; Sorab. 2. marr- 
ha, żtaks, marowa źiwicza; Yind. mira, (mirtvik = mastyx); 
Boss. Binppa; Graec. jiynija; Hebr. -n:i; 90iiint)eil, sok ży- 
wiczny drzewa jednego Indyjskiego. Dykc. Med. 4, 316, 
Drzewo, z którego ten sok ciecze, także mirrą zowiemy. 
Macz. , ber 5Div)rr^enbaiim. Mirrą przyprawny, myrrhatus. 
Ci>. Th. — §. Mira, kamień drogi, z którego kieliszki, 
czarki, miseczki czyniono, myrrha vel murrha, ciii fleiinj- 
fer ©Delfteiii. Cn. Th. 'MIRMCA, y, i., naczynie od 'mi- 
ra czyli chrzyżma , chrzyżmał, bn§ 6I)rifaililiiJdiM)Cll. Sak. 
Persp. 6., Eccl. Hvpo , baś (F.Drifnm. Sak. Persp. 5. Pim. 
Kam. 370. MIRONOSICA , y, z. , Ross. et Eccl. Mvpoiio- 
ciii)J , jedna z tych świętych niewiast, które ciało Chry- 
stusowe balsamowały. Mironosice , trzy Marye. Mon. 75, 
590. MIROPOMAZANIE. Suk. Persp. 4. Sak. Sob. B 1, 
bierzmowanie , Eccl. MrponoMaąaHie , MypoBaHie ; Mvpono- 
BiaaoBaTb bierzmować. 'MIROSWIĘCIĆ. Pim. Kam. 25, 
święcić chrzyżmo. MIRNIK, a, m., kamień drogi, myrr- 
hites Plin., m mDrr^enfdrluijer ©belftcin. — §. Boian. Ziele 
Mirnik, mirra, popie jajka, kwiat ma zapach własnej mir- 
ry. Syr. 361 - 65. SnCenferbel. MIROWY, MIRZANY, a, 
e, Sorab. 1. marowe, z miry, żywicy lub drzewka, Wi)XX' 
])(n ■- . Mirowy olejek. Wirzany, z kamienia mimika, awi 
bcm msirrDeiiiirtijjcii Gbeifłciii tjcmailt. Mirowy, mirnikowy, 
od ziela mirnika, S?aftciifert'el = . Cn. Th., £c,r/. MvpHuii; 
Ross. MvpoBOHHuii , nypoTOiHBbiii , MvpoyxaHHuri ; Slav. 
mirishay « wonny ; Ross. MvpoBOiiie wonią ; Eccl. MvpoTO- 
leu^B, przezwisko ś. Demetrego. 
•MIRSK, 'MIRSCH, ob. Mierzch. 

MIRT, u, »»., Slov. myrlus; Hung. mirtus-fa; Yind. mirto- 
vez, mirtOYu drevu, mirtovina; Croal. mirta; Dal. mar- 
chya; Bosn. nirricja, niercja; Ross. Miipit, CMiipna; Graec. 
firntoc; Pers. mert; bic iK^rtbe, drzewo Indyjskie, któ- 
rego jagody suszone kupujemy pod imieniem Angielskie- 
go korzenia. Kluk. Dykc. 2, 135. Mirt dziki, ob. Iglica. 



MIRTO WANY, a , e , mirtem przyprawny, myrtatus. Cn. 
Th., mit OT^rt^cu angcmnc^t. MIRTOWY, a, e, SWiirt^cn.; 
Slov. myrtowy; Bung. mirtus-fai; Ross. MiiprOBUH. Mir- 
towy ogródek. Cn. Th., Yind. mirtoyifhe. MIRTYNEK, 
nka, m. , mirtem przyprawione wino. Cn. Th. Dudz. 45., 
Yind. mirtnu , mirtoYu vinu. 

MIRZANY, ob. Mirowy. MIRZCH, ob. Mierzch. 

MIŚ, ia , MISIEK, śka , m. , §. i. demin. nom. Mikołaj, 3}ic» 
fcld}eu, tlcincr SJieoIauś. Abyś mógł być do tego Misiu 
sposobniejszy, patrz na Mikołaja ojca. Groch. YV. 595. 
Misiek chłopiec już dzieciom niepotrzebny. Boh. Ossol. 
14. — §. 2. Wiś< 'miedźwiedż, niedźwiedź, ein SSdr. Miś 
w tańcu padł jak długi. Zab. 12, 93. Nagi. Srogi mi- 
siek wysłucha cię spowiedzi , Ale zdrowie w tułowie le- 
dwie się wysiedzi. Myśl. C o b. Oszczep, sieć, pies, 
kij dobry, misiowi do rzeczy, ib. C o b. 

MISA, y, s. , Miseczka, Miska demin.; {Boh. et Slov. misa, 
misecka , miska < miska ; cf. Germ. SDJc^e ; Eccl. MHCKa, 
cocj'4'B 4M Kymauba, Ha nojoGie r.iy6oKaro 6.11043 ci 
pyKOHTbMH głęboka misa z uchami ; Boss. MHca , MHCKa, 
MiicOMba czasza, czara głęboka , cf. misiurka ; Ymd. mifa, 
tabla ; Carn. misa • stół; Lat. mensa; cf. Hisp. mesa; 
Kero mias; cf. Graec. fitffog); naczynie znajome ku- 
chenne lub stołowe, bie (£i|iiffel; Sorab. 2. żkla, schkla, 
źklicżka; Sorab. i. sclikla, schklizka; Carn. sklęda; Yind. 
skleda ; Croal. zdela, zdelicza , fcf. Lat. scatella) ; Dal. 
zdila; Hung. taal; Slav. zdila, zdilla; Bosn. zdjella, zdilla, 
plitica , bgijuddo, golar, krinca, krincica, zdjelliga; Rag. 
zdjella, krinza , krijnciza, plitizza, skip, zdjelliza, zdjelli- 
ciza ; Ross. ójk)40 , 6jiK)4eiiKO , 6;iK)4Hme ; Eccl. 6jiK)4ue 
(Sorab. blido = stół), n.\iiHi|ii, (cf. panew'). Misa spora, głę- 
boka , paropsis. Cn. Th., (Yind. et Carn. latoYza). Misa 
chleboYYa Boh. wośitka. Misa drewniana Ross. ciaBem, 
CTaBMiiKi. Misa płaska, patina; misa śrzednia, półmisek, 
przystawka. Cn. Th. Za starych Polaków misy stawiano, 
Jedne z mięsem wołowym, drugie z jarzynami, A czwartą 
z grochem , półmisków nie było. Opal. Sat. 52. Coz 
yvzdy czynisz żółtobrzuchu, Marnie ożarły paduchu. Na 
pięć mis ci wrzody dają , Franca z wierzchu potrząsają ! 
Bej. Zw. 251 b. Coż po sześciu misach, gdy na jednej 
dosyć? Bej. Zw. 14 b. quod ficri potest per paiua, fieri 
7ion debet per plura. Przed półmiskami zawsze ustawiają 
misy. Pot. Jow. 184. (starszy Pan Baranowski, niżeli Pan 
Kozłowski). Sześć mis, do tego sześćdziesiąt półmisków, 
Sto flasz, a tysiąc do tego kieliszków. Bratk. K b. Na 
objedzie u Wezyra, nie bywa jeno dwanaście mis. Ktoh. 
Turk. 61. Było ryb na sześć mis. Dwór. J. Fastuosus, 
pyszny, nadęty, wielmożny, który sobie na wiele mis po- 
czyna. Mącz. Aby ociec dziecięcia swego na dwie 'mi- 
sie sam nie rozkładał, ale na jedne, aby nie dwoił sy- 
naczkowi. Petr. Ek. 96. Od misy pod czas mila do gę- 
by. Cn. Ad. 141. (cf grzanka czyli łyżka czasem od gęby 
odpadnie). Misa u fontany « bassin, baś ©pringbruniten' 
bctfeii. Rurna misa, panew', czasza, w którą woda z ce- 
wek stryka , a z niej w skrzynią opada , crater. Cn. Th. 
956. — Misa szalna, bie ©c^ale , Śagfi^ale on ber 3Bage. 
— Prov. Slov. Wśecko sa ti na misu wilożif musi; Boeticum 



MISECZKA-MISTATNIK. 



MISTERKINl - MISTROWAĆ. 



127 



ingenium; (cf. Jopata). MISECZKA, i, ż., Boh. misećka, 
Ross. 6.ii04cqKO , ba^ ©djuiTcIc^en. Miseczka do krwi pu- 
szczania. Tr. Miseczka, miarka aptekarska, lekarska, ace- 
tahulum. Cn. Th. 

MISIEK, oh. Miś. 

MISIURKA, MISIURKA, i, i., częśii szyszaka, zasłaniająca 
twarz. Dudz: 45, ^ai 3>ificr ara §dmc; (Hoss. MiiciopKa 
gatunek hełmów) ; żelazna jaraułka , do której jest przy- 
czepionym czepiec, spadający na ramiona, z kofek że- 
laznych złożony, tejże roboty, co kolcza zbroja. Pancer- 
ne towarzystsYO siedziało w pancerzu z misiurką na gło- 
wie, tak nazwaną od Misru, czyli Misyru, to jest Egiptu. 
A. Czart. Mscr. Rotmistrze mają mieć roly Kozackie, po 
stu koni pod chorągwią, w pancerzach, w misiurkach, 
z karabinami dobremi. Yol. Leg. 3, 40G. Zyg. III. Kol- 
czugi, zbroje, pancerze, mislórki. Chrome. Furs. 292. So- 
łaki sami z pomiędzy Turków noszą na głowic miedziane 
misiurki. Tward. Wi. 106. Słudzy jego mieli misiórki 
u pasa zawieszone. Star. Ref. 81. Jęczą misiurki, pę- 
kają drzewa. Śmierć całą garścią rany rozsiewa. Nar. Dz. 
i, 123. Obozem naszym zaszedł przez te brody. Lecz 
i tam trafił na dobre misiurki. Jabi. Buk. K. 4. 

MISKA , i , 2. , Boh. miska ; Vind. skleda ; Ross. 6.ii04eMK0 ; 
ciiic gcroiJŁnlii^e tiefe ( irtene ) Sdjiiffcl. Przodkowie nasi 
prawowali się, na jednym wózku jeżdżąc , i z jednej mi- 
ski jedząc, i ze dzbanka jednego pijąc, nierzkąc, żeby 
sobie mieli około prawa gardła pobierać. Sekl. 22. Ofia- 
rował miskę srebrną. W. Numer. 7, 23. Z miskami pro- 
sząc o jałmużnę po mieście chodzili. Sk. Dz. 51, mit <BijaUn. 

MIŚNIA, i , ź. , prowincya i miasto w elektorstwie Saskim. 
Dijkc. Geogr. 2, 145, iKcipeii. U dawnych "Myszeńska, 
'Myszyńska ziemia , et miasto Myszna , od słowa Polskie- 
go mysz. Krom. 43. (Blaiowsk.), Gwagn. 434. Mącz.; Boh. 
Miśen; Sorab. '2. Mischa; cf. Carn. mesini {= miejski) ur- 
banus, apud Dohoricz. MISNIE.ŃCZYK Boh. Miśnaf; So~ 
rab. 1. Mischonski ; Misnieńka, Sorab. 1. Misclionska. 

MISNIK, a, m., prawda stołowa. Tr., Carn. sklednek; Yind. 
sklednjak, sklednik , ber ©dniffelnug ; {Boh. misnik fas 
detersoritim , ciii Scfjiiffdfd)aif , St^ciicricfcajf). — *§. Misnik, 
co misv lub miski robi, Croat. zdelar. MISNY, a, e, od 
mis, 6d)ufTcl=, do mis należący. Cn. Th. "MISOLIZACZ, 
Croat. zdelolizavecz, ciit Sd;ii|TcIIc[fcr , JcHerlcifcr , cf. po- 
chlebca, darmojad, darmochleb. 'MISONOSZEC, szca, 
m. , Croat. zdelonoszecz , bcr Sd)ii)TEltV(iijcr. 

'MISSIA mała, ob. Bulgarya ; "MISSIA więtsza , ob. Serbia 
et Rosnia. Gwagn. 041. 

MISSYA, yi , z., z Łan., wysłanie, posłanie, osobliwie dla 
nawracania do wiary chrzęść. , eiiic Kiffiim. Missye aby 
rzadko były dopuszczane, po ścisłym osób na to obiera- 
jących się examinie. Mon. 76, 580. MISSYONARZ, a, 
m. , Hoss. B'tponponOBt4iinK'B , kongregacya kapłanów od 
ś. Wincentego^ a Paulo założona; z obowiązkiem naucza- 
nia ludu prostego, i odprawowania missyi po kraju. W 
Warszawie osadzeni przv kościele ś. krzyża. Kras. Zb. 2, 
172, ciii ffiiifioiiariul MISSYONARSKI, a, ie, od mis- 
syonarzów, 5DiilTioiiaricn • . 

MISTATNIK, ob. Mikstatnik. 



MISTERKINl, i, ź., doskonale co robić umiejąca, ciiie iKci« 
ftcriim iil Ctmai. Używała nań dwornych przysmaków, ja- 
ko w tym była dobra mistcrkini , aby sie mógł ku mi- 
łości zapalić. Gorn. Dw. 209, ob. Mist'rzyni. .MISTERNIE 
adv., sztucznie, kunsztownie, fiiiiftlid) , mciftcrIiĄ; Sorab. 
1. rnecźeinc; Dal. mestarno; Hung. mestersegessen; \'inŁ 
povmetalski , po moistcrsku , po kunfhti, po moistroven; 
Ross. MacTcpcKH. Drzewa tak misternie wymalował, iz 
liście ich chwiać się zdały. Opis. Jer. 22. Misternie far- 
bowanemi słowy historyą żywota swego wypowiada, harnk. 
Kat. 234. Rzecz ta cała zmyślona była misternie. Teat. 
52. d, 126. (zręcznie). MISTERNOŚĆ" ści, ź., sprawność 
sztuczna, sztuczność, kunsztowność, zręczność, bie Siin« 
ftliśtcit; Hung. mesterseg; Yind. ymetalnostnia; Ross. 
iiCKycTBO. I w drzewach może misterność a dobra spra- 
wa odmianę uczynić. Cresc. 78. MISTERNY, a, e, sztu- 
czny, kunsztowny, zręczny, fiiiiftlid); Boh. misłrny, mistro- 
wsky ; Slov. raistrowny, mistrowsky; Hung. mesterseges; 
Carn. raojstroYske; Ymd. moisterski, moistrun, kunfhten, 
vmetaln , vmetalnosten , sbrit; Croat. mesterszki ; Ross. 
MacTepchift, jiecTcpchifi, iisKycTDeHHuB, xy40*-Huil, xy- 
40!KecTBeHHtiil , AiiTpuH; Eccl. E^^ros«'^on■Mn,, ,xy4o;KHH- 
lift, ójaroKOBapHbiii , ójaroKOSHemiUH. Tak swa umiał 
postawę układać, że się nic misternym nie pokazał, i 
owszem otwartym i wiernym. Jabf. Tel. 223. Dosyć mi- 
sterny, zręczny, Ross. MacTcpoBai-b. MISTERSTWO, a, 
n. , kunszt, sztuka, Boh. mislrowstwj; Sorab. 1. miźter- 
stwo; Yind. moistrust, moistrina, moisternia; Croat. me- 
stria; Dal. mestria , zanat; Hung. mesterseg; Bosn. maj- 
storia, mesctria , zanat; Ross. siacTcpcTBO, xy4o;KCCTBO; 
bie Siiitft, fiiinftlidjfcit. Kunszt to natury w małych rze- 
czach pokazać misterstwo. Psahnod. 37. Petroniusz ka- 
zał sobie wielkim kosztem i niisterstwem obraz Kaliguli 
zrobić. Sk. Dz. 24. Wódki rozmaiłem misterstwem by- 
wają działane. Spicz. 98. Misterstwo natury w składzie 
ciała człowieczego. Petr. Pol. 407. .\ co wdzięczności 
więcej przydawało, Mislerstwa nie znać, co wszystko dzia- 
łało. P. Kchan. Jer. 399. Nie zawiódł nas w błąd wy- 
mysł złego misterstwa. W. Sap. 13, 4. (wymysł szkodli- 
wej umiejętności. Bihl. Gd.). W mówieniu więcej trzeba 
patrzeć prawdy, niźli misterstwa. Modri. Baz. 03. W (ej 
prostej figurze mówienia , wielkie się misterstwa i taje- 
mnice zawierają. YV. Post. W. 28. Acz nie każdy rozu- 
mie misterstwa wicrszów, jednak wszyscy czuja jawny 
skutek ich. Petr. Pol. 2, 379. Si\tus V, obelisk" z Ale- 
xandryi wielkim nakładem i misterstwem budowniczych 
podniósł. Sk. Dz. 239. Dowodzą tego chymistowie w 
swvm misterstwie. Cresc. 76, ob. Misterność. MISTfiO- 
WAĆ, MISTRZOWAĆ, ał, uje, cz. contin., §. 1. sztu- 
cznie sprawować, fiiiiftclit, liiiiftlii^ ma^cn ; Boh. mistro- 
wati; Germ. mciflern; Ross. MacTepiiTi., oiacTcpiiTt, XHTp- 
CTBOBaib; Sorab. 1. mischiruju, misclitrujam; Ymd. moi- 
struyati , kunflituyati, vmetalnosttuvati, (moistrit inoderari, 
Carn. mojstriti superare; Slov. mislrowśnj censura). Pszczo- 
ły robotę swą tak mistrzuja , że każdy plastr ma dwie 
rureczki. Kąck. Pas. 32. Kufle bukowe pięknie zmistro- 
wane. Zebr.' Ow. 209. (fabricata). Jemu i myśl i sztuka 



128 



MISTRZ. 



M 1 S T R Z O W N 1 K - MISTRZOWSKI. 



z reki wyleciała Kowalskiej , kofo klórej wtedy mistrzo- 
wafa , quod opus fabrilis dexlra tencbal. Zebr. Ow. 84. ib. 
195. Boska moc i mądrość razem niistrzuje, około 
wszystkiego świata części. Gorn. Sen. 240. Siła jest rze- 
czy, które nam wielkie przynoszą pożytki, jedno iz się 
do tego pożytek tych , którzy około tego mistrzują, przy- 
mieszał, nikt zatym mistrzom nie jest powinien. Gorn. 
Sen. 257. Koło czynów wojennych w tym rzemieśle te- 
raz mistrzował jedyny Gwilelm. /'. Kclimt. Jer. 459. t. j. 
celował w doskonałości robienia ich, er mar ciii JUciftcr 
iii ticfer 9lrl)cit. Szujski scenę swą mislruje tym spieszniej 
i ufalej , gdy żadnej przy Carze o.strożności nie czuje. 
Tward. Wi. 19. in malam parłem, chytrze układa, pro- 
wadzi, sztucznie udaje, gotuje, eilig fii^rt cr feinen nrtjlt' 
ftijcil ^Haii (Illu. — §. 2. Mislrzować, ob. Ministrować do 
mszy. 

MISTRZ, a, ?n., cf. maistr, Duh. nijslr; Sorab. 1. mizter, 
mischter; Sorab. 2. mejstr; Gani. mojstr; Vind. moister, 
vmetalnik; Croat. mester ; Dal. maysztor; Hung. mester; 
Slav. majstor, (meshtar = szkolnik , bakałarz); liay. maj- 
ster, mesctar; liosn. majstor, mesctar; Hoss. Maciep^ ; 
Graec. ,i(ijffra)(» ; Hebr. "inŁ"2 mischtar; Wallis. meistri; Ital. 
maestro; Walach, mastoru; Auyl. master: Svec. niestare; 
Isl. meistare; Lat. med. mcistralis; Gall. maitre; Lal. ma- 



gister; Germ. ^cr SDiciftcr. 



loskouałościa rohotv ce- 



lujący, ein iipllfommncr SOieiffcr iii ciiiins. Lepiej mistrzów 
słuchać, niżeli wpółmistrzów. feir. Poi. 2, 372. Mistrza 
dobrego z niałej sztuki poznać. Cu. Ad. 506. On mistrz 
wojny Chodkiewicz. Past-k. Bell. B. Teraz mistrzu sam 
sie lecz. / Kchan. [h. 151. On był lepszy mistrz, bo 
lepiej wymierzył, i właśnie ją pod szyszak trafił. F. Kchan. 
Orl. i, 169. (cf. gracz). — g. 'b) Misirz, nauczyciel, ber 
Se^rcr, ber SDleiftcr. Mistrzu, mówi ISikodem do Jezusa, 
iż uczyć się do niego przyszedł. Gil. Kat. 207. Eleazar, 
jeden z przedniejszych mistrzów. 3 Leop. 2 Macek. 6, 
18. (uczelników. 1 Leop.). Chcąc brać księgi Terluliana, 
mówił: podaj mi mistrza. Sk. Dz. 111. Najlepszy jest 
mistrz i nauczyciel pobożności natura. Warg. Wal. \ 70. 
Kto nigdy uczniem nie był, też mistrzem nie będzie. 
Budn. Apopht. 82. Nie może być mistrzem, jedno który 
był pierwej uczniem. Pelr. Ek. 96. Mnie być uczniem a 
jemu mistrzem należało. Mon. 03, 90. Arystoteles był 
Aleksandra W. mistrzem. Gwagn. 628. Dał mię tobie 
ociec twój za mistrza własnego , Abym cię z młodu cią- 
gnął do wszego dobrego. Mudrz. Buz. 54. Cypryan re- 
toryki w Karlainie sławnym był mistrzem i nauczycielem. 
Sk. Żyw. 2, 186. Jeśli płacini drogo kawalkatorowi , co 
nam konie ćwiczy, a czemuż nie mistrzowi, który mi 
syna uczy? Star. Yot. C. 3. Mądrzy mistrzowie uczą, ja- 
kie się mają czasy obierać wkopaniu korzenia. Syr. 141. 
Dzieciom więcej się podobają żądze i chęci ich, niżli po- 
rady rodziców, albo mistrzów ich, W Post. W. 194. Ja- 
ki mistrz, taka i nauka. Opal. Sat. 158. Mistrzowie kła- 
mliwi, którzy wprowadzają sekty. W. Post. iJ/;i. 510. Do- 
rna siedząc ; uczył się od umarłych mistrzów, t. j. z ksiąg. 
Warg. Radź. 2. Sprawa dnia wczorajszego , Mistrzem jest 
dzisiejszego. Rej. Zw. 252 b. (nauczycielką , przestrogą). 



— '§. Scypio censorem, t. j. mistrzem był uczynień oby- 
czajów ludzkich. Kosz. Lor. 108. sędzią, (sittfiiridttcr. — 
*§. Mistrz .w naukach akademicki , doktor filozofii , bcr 
fflMijifter, ber 'Jlbiltifopllic Soctor. Jan Tęczyński został mi- 
strzem w Kiakowie 1456 r., będąc panem z panów gra- 
dum magislerii dosługował się. Papr. Gn. 1200. Zosta- 
wszy mistrzem w filozofii, do teologii się udał. Sk. Żyru. 
2, 76. Jan Muskata, mistrz w naukach wyzwolonych. 
Biel. 170. Jagiełło akademią Krakowska fundował, przy- 
zwawszy do niej doktorów i mistrzów wszystkich nauk 
wyzwolonych z Pragi. Stryjk. 482. Professorowie, mi- 
śtrze i studenci. Yol. Leg. 4, 659. Czcij kantorze mi- 
strza, czcij klecho plebana. Cn. Ad. 123. (cf. pierwszy 
wójt, niż ławnik; cf. starszy Pan Baranowski, niżli Pan 
Kozłowski; cf. starszy Pan Bóg, niż ś. Marcin). — g. 
Mistrz rzemieślniczy, majster, rzemieślnik pod którym 
czeladnicy robią, bcr OTcifter einer ^łrpfeffuiii ; Ecd. nep- 
BOxy40)KHHi(i. Rzemieślnicy maja w swych cechach 
schadzki miewać,, a stare mistrze, 3lltmetfter , 3lelterman< 
ner, między sobą obierać, którzyby mieli moc, innych 
mistrzów doglądać. Sax. Parz. {oh. Cechmistrz). W tój 
aptece zawsze robi 300 aptekarczyków , 18 samych mi- 
strzów , a 4 przełożeni nad niemi. Star. Dw. 29. — 
g. Mistrz- kat, małodobry, ber gclbllieiftcr, SItberfer, ,C>iiIInnci< 
ftcr; Yind. kervnik, kervaunik , rabel, fraiman; Ross. 
Me'iHHKt; EccI. r.iaBOcliiieut, na.iais , t.i/ńYiiTesh , cneKy- 
jaiopi , na.iiimiHKi , san.ieiHUil siaciepŁ. Zęby ścisną- 
wszy cierpi boleść mężnie. Choć go nielutościwy ciągnie 
mistrz potężnie. Klon. Wor. 39. {Wiodek utrzymuje: 
a słowo misirz kala nigdy nie znaczy, lubo i kat mistrz 
jest w swoim rzemieśle. • Trotz czyni tę uwagę, ze 
dla tego znaczenia słowo to dziś się już w inszych nie 
używa). — §. Misirz = przełożony, ber l^orgejchte. Zbierz 
Uli siedunlziesiąt mężów z starszych lutlu , które ty 
znasz , że sa starszymi ludu tego , i mistrzowie. Leop. 
Nvm. 11, 16. (książęta. Bibl. Gd.). Mistrzem general- 
nym będąc , zakon prowadził świątobliwie. Birk. Dom. 29. 
S. Atanazyusz, biskup Neapolski, był książęciem Neapol- 
skim abo mistrzem żołnierskim ; tacy się i marchionami 
zwali. Sk. Dz. 858. Mistrz u Krzyżaków był jako król 
albo książę. Stryjk. 274. ber ©rppiiuifter. Wielki Mistrz 
Maltański. Kras. Zb. 2, 108. — g. Mistrz = sprawca , au- 
tor , bcr Ur^eftcr. Częstokroć człowiek swego szczęścia 
mistrzem, i robi je sobie. P. Kchan. Jer. 257. — g. 
Mistrz , pies myśliwy, pewny swój tryb polowania mają- 
cy. Tr , ciit 3ngbl;iiiib, ber ju ciiier 5Scrri(()tiitig Iiefthitmt ift. 
Mistrze psy są: przejemca, popądzca, gońca, wyprawca i 
poprawca. Tr. MISTRZOWNIK, a, m., miarz, imperatoria, 
ziele, 2!fciftcrirur5. Krup. 5,135. Syr. 115, Co/i. wśedobr. 
•MISTRZOWSKI, a, ie, MISTRZOWNY, a, e, sztuczny, 
misterny, doskonale zrobiony, fiinftlid) , meifterliĄ ; Rok. 
mestrowsky, mistrowny, mistrny; Sorab.- \. mischtersky; 
Dal. meslroYzki; llung. mesterseges; Yind. moisterski , 
moistrun ; Ross. MacTepcKiii. Dedal w postawieniu bu- 
dowania 'wielmi mistrzowny. Macz. — §'. Od mistrza 
nauk wyzwolonych, doktorski w filozofii, TOngifter < , 5)0' 
Ctor = . Czemu się wstydamy kaptura mistrzowskiego abo 



MISTRZOWSTWO - MISZESTRZE. 



M I T E N K A - M I Z E R A K. 



129 



bakalarskiej rewerendy? Falib. Dis. O 3 Nauki Mislrzo- 
wskic > filozoficzne , pbilpfopbifc^c 5Si|Toiifd)aftcii. Cz/owii-k 
uczony w naukach mistrzów skich. iSicnn. 431. Człowiek 
uczony w gwiazilarskit'j nauco , w naukach mistrzowskich, 
w filozofii. Sjiicz. 198. — Nauczycielski, itir • , f cbrcr ■ . 
Bonawenlura katedrę mistrzowską w 1'aryzu otrzymał, 
na któr(''j libnim sfntenlianim z wielkim pożytkiem słu- 
chaczów wykładał , trzy lata ono katedro doktorską spra- 
wując. <S'/r. Zijw. 2, 28. Grzegorza ś. studenci z Aten 
puścić nie chcieli , prosząc , aby mistrzowska katedrę 
■wziął, a im nauk ich skarb otworzył. Sk. Zijw. I, 291. 
— §. Oli wielkioLjo mistrza , 2Jicijłcr = , n. p. Wielki mi- 
strzowski urząd , ©ropmcifter ' . — §. Mistrzowski , kaci , 
katowski , y^cnfcr'^ « , n. p. Oddać kogo w mistrzowskie 
rece. Zab. 5, 102. — - Po mistrzowsku < 'mistrzowskie 
adverb. jak mistrz, misternie, mciftcrlid; , mciftcrbaft. Ml- 
STUZOWSTWO , MISTRZOSTWO , a , n., lioh. mistro- 
wstwj ; Sorab. 4. miźterstwo ; Yind. moisternia, moislri- 
na , inoistrust ; Rost. MaciepcTBO , (cf. majstcrya) ; stan 
mistrza, g. a) nauczycielstwo, bn» Scbromt , ber ^cbrcf' 
ftanb. Fdip bardziej się cieszył i przyszłego mistrzo- 
stwa Arystotelesa, niż ł. urodzenia Aleksandra. Kran. Usl. 
50. Kiedy syn czego t nauk swych , jako z mistrzo- 
stwa , albo z rzecznictwa nabędzie , tego z bracią dzie- 
lić nie powinien. Szczerb. Sax. 4-29. — g. Godność mi- 
strza nauk wyzwolonych , doktorska w filozofii , iai SDfa' 
fliftcrium, bic 2)Jaijiftcraiurbc. Maghtcrium, mistrzostwo. 
Macz. Kollegia , i przy nich bakałarstwa , mistrzostwa, 
są bałamuctwa pogańskie. Ilrbsl. Odp. Xx. — §. Mi- 
strzostwo wielkie, godność wielkiego mistrza, ®vopllici- 
flcrt(lUllt. Zygmunt xięstwo z mistrzostwa Pruskiego uczy- 
nił. Slnjjk. Gon. o. — g. Katostwo, bic gfl^'i'ciftci;e!j , 
ba* ©ci)nrfricl)tcramt. 7V. MISTRZOWY, a, e, od mistrza , 
nauczycielski , bc5 Ccbrcnl Nie jest godzien nauki ten , 
który karania a nauczania misirzowego nic przyjmuje 
cierpliwie. liudn. Apopht. 82. 'MISTRŻOWA, t. j." żona, 
bie SPJcifłcriiin , bcś fKciftcr'? gra"- /^"''- mistrowa ; Ymd. 
moistrova. — 'g. Experyencya, jako najlepsza mistrzo- 
wa , oznajmi, która parlya górę odniesie. Fur. Utv. F. 2. 
mistrzyni, nauczycielka. MlSTftZYK, a, m., magislelliis. 
Marz , dem. nom. mistrz , SDccil'tcrd'en , SO?ciftcrIein ; {liuh. 
mcystrjk najstarszy z parobków, ©ropfiicdlt; Sorab. I. 
miżtrik ; Iliiij. mesctri/.). Teraźniejsi mistrzykowie pło- 
chym zdaniem twierdzą , ii ażeby być mądrym , niedo- 
syć jest umieć po Łacinie. Mun. 75, loU. MISTRZYNI, 
i, *., bic STOciftcriiiii , misterkini; Doh. mistryne; Sorab. 1. 
mischterka; C(irn. mojstrovna ; Salv. majslorica; Hotn. 
mesctrigna, mcsctrica; Hoss. MacTcpima. S. Ewfrozyna 
była do zakonu przychodzącym panu'nkom mistrzynią i 
przewodzicielką do zbawienia. Sieb. 98. Wszyscy ucze- 
ni do jej nauki, jako do mistrzyni garnęli się. Sk. Di. 
385. Mistrzynią była miłość, co rozum i dowcip ostrzy- 
ła. Past. Fid. 08. 

Pochodź, burmistrz, gwinzdmistrz, cerhmistrz, kiinsit- 
mislrz, sztukmnjster, ochmistrz, oihmislrzyni, irgarmislrz; 
ef. majster. 
MISZESTRZE, ob. Myszotrzew , Kurzyślep 2. 

Słownik Liniego wyi. f. Tom III. 



'MITENKA , i , i. , (rękawiczka bez palców. 7J n. p. Dama 
mitenki robiąca. AFin. Ryt. 5, 549, Gall. mitaine • gatunek 
rękawiczek , eine 31rt ^aiibidiiibc. 

MITRA, y, 2., Ilal. mitra; Ross. MHTpa , z Grekofac. , ber 
Sifdiofoljlit; Sorab. i. meczą; Fi-cl. ovk*c.io; infuła bi- 
skupia ; także czapka książęca , bet ^"■'PciiŁiit- hras. Zb. 
2, 175. — §. mctomjm. n p. Gdyby chciał, mitryby i 
ordery do jego córki wzdychały. Teat. 25. c, 21. (ksią- 
żęta i orderowi panowie). 

MITRĘGA, i. i., MH RĘŻKA , MITRĄŻKA, i, ź. , dem., 
g. 1. robota żmudna, zwłaszcza tych, co łatają stare 
rzeczy ; langmcilijc ?lrbcit , gliJcrco , ftlniibercij ; Ross. no- 
utia. iieicja, MtuiKoia , Ha>KH.iaHie. .Mitręga, partani- 
na. Cn. Th. — ^,. Skepstwo, zmindactwo. C'n. Th., 5luait< 
fcrco. — §. 2. person. Powolny, ochoczy jak pień na 
ptaki, ciii Itiiiijiamcr 3<i"t'cvcv. Czynią się Argusami , choć 
w biednej mitrędze kretowi równi. Zab. 15, 180. Ach mi- 
tręgo , jaćbym kości w tobie pogruchotał. Teat. 21 ._ 64. 
Co tu robisz, od wstydu zśniedziały mitrążka. Żółty 
do czerwonego rzekł kruszec pieniążka. Zab. 10,160. — 
^. Zmindak , skąpiec, zmigrosz, liczykrupa , ciit Sfnaufcr. 
Ma męża, który to ludzie wyśmienicie zdziera i wielkie- 
go mitręgę. Teat. 13, 45. — ^. Mitręga obscoen., wstyd 
kobiecy," 'ci', mudo. MITRĘŻNY', a, e,"*MITRĘŻNIE adv., 
powolny, nudny, żmudny, laiigfam, InnailKilicj ; Boh. zpo- 
zdily; Ross. kociiuh, KoecHTi. MejJiiiTe.ibHiJH, Me4JciiHuB, 
JitiuKOTHbiil. Starzec rad zwłóczy, ma nadzieje dalekie, 
milreżny. Kor. Hor. 10. Lepiej podług mnie raz tu gi- 
nąć mężnie , Niz z cudzej dyskrecyi , królować mitreżnie. 
J'o/. Arg. 145. MITRĘŻYl:, ył,' y, cz. medok. , '^ i) 
trawić czas darmo. Cn. Th., mudzić , marudzić, jaitbcrn, 
55gcrn; Ross. MtuiKaii, mcimiitl, noMCiejHTb, kochhtb, 
MOT'iaTL, bie 3nt laiigifcilij] , taiibcinb , biiibrinflen , pcrlcicrii , 
1'crfliinpcrii , iicrftiimbcrii. Staraj sie, niech ci marnie czas 
sie nie mitreży. Tak ci spłynie godzina , praca nie za- 
cięży. Min. Ri/I. 4, 184. Gdym jest zabawny, cierpieć 
nie mogę , kiedy mi kio czas mitrężyć przychodzi. Teat, 
25, 19. (psuć czas, truć czas). Insza czynić, insza mi- 
trężyć. Fred. Ad. 10. Ani bitwy wydawał, ani tez po- 
koju i spoczynku dozwalał, aby tylko nieprzyjaciela zmi- 
treżył. Pilch. Sal. 214. (trzymał go na wodzy, zniudził, 
go, er biclt ibn biii;. — g. 2) Mitrężyć, skepić. Cn. Th. 
fiiniifcrii , fiiidcn. 

MITRYDAT, ob. Dryakiew' ^egfnoift , ibcrinc. Sijr. S51. 

MITLK . a , m , Talar, mitiuk , krótki czaprak na konia. A. 
Czart. Mscr., eiiif fiirjf €cl)abraff , cf. szekambet. 

MITYNKA, ob. Mitenka. 

M1XTATN1K . ob. Mikstalnik. 

MIZANTROP, a, m, z Greek., nienawistink ludzi, tetryk , 
Ross. et Eccl. yeioBtKOiieiiaBHjeifB, >ie.iOBtKOHeiiaBiiCTuuK3, 
AHKap^B ; mizantro]ika >RMOBti;(ii!eiuiBiiCTnima ; mizanlro- 
pski iioJOBfeKOiieiiaBiiCTiibiii ; mizantropija, 'człowiekoza- 
wiść Eccl. Me.iOB-bKOHaDHjtHic. 

MIZERACTWO, a, n., §. aj mizerya, nędza, Glenb, 9Jptb; 
Vind. riya, riunost , nadluga , teshaya: Rost. ajocipaja- 
uie. — 'i b) collect. MizeracY, cIenbC'5 ?>oIf. MIZERAK, 
a, m., MIŻERNIK, a, m., MIZERACZEK, czka. m., dem., 

17 



130 



M I Z E R A C Z K A - M I Z G L' S. 



M I Z G U Ś K A - M K N A Ć. 



nędzarz, nędznik, biedak, nieboga, ein (flciibfr. Z pa- 
na mizerak nagle przerobiony. lVad. Dan. o. Przecie 
mizerakiem Jest przy wJadzy tak wielkiej, przy zfocie 
żebrakiem. Jaii. Tel. 52. Mizeraka, co nie miaJ ratun- 
ku, zbawiaj od frasunku. Chrośc. Job. 106. Nie po- 
trzeba mizeraków nauczać p/akać, ani żebraka, jak ma 
prosić. Sk. Kaz. 238. Siar. Ref. o4. Mizeraki lubią 
ubolewać. Treb. <S'. .)/. 73. O nieszczęsny inizerniku. 
Rej. Ap. 42. Z wierzcbu mizerak , ale wewnętrznie ma- 
jętny. Hor. Sat. <91. Ja chociażbym do śmierci m\al 
być mizerakiem , Wolę być lwem w nieszczęściu , niż 
w szczęściu ślimakiem. Uę^. Mskr. 31IZERACZK.4, i, «'., 
MIZERNIC.A, y, ż., kobieta mizerna, biedaczka, nedzar- 
ka , eine ©Iciiff. Przed oftarz mizernica pogrzebnv 'przv- 
ciekla. Zebr. Ow. 203. ib. 552. infe!ix.' MIZERERE , 
lleuin , bai 3)JifcreK , choroba , sv której exkreraenta gru- 
be, enemv dane, przez womitv ustami odchodzą. Krup. 
o, 7-23. MIZERNIUCH.NY, a, e, — o adverb., 'mi^ellus, 
nędzniucijny. Mac:-., ir.ieiis. adj. mizerny , gai fctr ekiib. 
MIZERMEG , iaf , jeje , neutr. nieilok., zmizernieć tłok., 
nędznieć, biednieć, elciib merbeii , iicrfallen. Przez caJe 
sześć dni konie od codziennego na ulicy stania bardziej 
zmizerniały, niż gdyby drogę odprawimy. Mon. 63, Ti. 
Jakem zmizerniala , jakiem źle ubrana ! ilon. 73, 528. 
MIZERNY, 3, e, MIZERNIE aduerb., z Łac. miser, Boh. 
mizerny ; Sorab. 2. miferni ; Vind. riven , nadlusiien , 
fromazhen, vsmilitliu ; .ftoss. .isjamlB (cf. ladaco), n.iosift, 
.(cf. pfochy) ; nędzny, biedny, ciciib, armfcclig. Oj mi- 
zerna gfowo, na żadne pytanie odpowiedzieć nie umie. 
Tent. 3. b, 39. Wielka podejźrzliwość raia/ w rzeczy 
mizernej. Jabi Tel. 32. (bzdurnej). SJowa mizernego do 
mnie nie przemówiła. Teat. 8. b, 7. Lunatykiem jest, i 
mizernie sie z nim dzieje, bo częstokroć wpada w ogień, 
i częstokroć w wodę. Sęki. iliiKh. 17. Opiakuje on upa- 
dek , a ono mizerne zginienie jego. Rej. Post. K k. Osta- 
tni jarmark był mizerny Pum. 84,1177. (lichy, cf. 'kiep- 
ski). MIZERY.A , yi, £., (cf. Boh. mizyna, cf. mizynny), 
§. 1. nędza, bieda, Cleiib , 3?0tji. Nie widziałem takiej 
mizeryi , jak w dobrach jego. Teat. 8, 49. Łazarz w nii- 
zeryi życie przepędził. Sekl. Liic. IG. Jezus tychże mi- 
zeryj naszych skosztował. Sk. Kaz. 331. Patrzeć su- 
chym okiem na ludzka mizerva nie móiił. 5A'. Zuw. 1, 
286. Nie uważając mizeryi , nędzy i wzgardy swojej, ib. 
2, 44. — §. 2) Econom. .Mizerya z octem. Tr. śledzie, 
lub ogórki drobno pokrajane z jabłkami w kostki, octem, 
oliwą i pieprzem przyprawne. 
*.MIZG, u, m., umizg, 'gareljc, yciItcDtc ecŁmcicfielca , Sajfclca. 
Migi, mrugi , niizyi. Klon. Uur. 58. '.MIZGAĆ, .MIE- 
ZGAC, ał, a, c:.. coiit.. ma^naa jednotl., stroić sie. Tr , 
fid) piiRCii , fdMuCiicIii ; cf. muskać, musnąć ; ef. Ger. imi^Cii. 
SI big., cf. |d)inicgcii. Mizgać sie = wystrajać się, fid; I)e« 
rau'3 piiccn, fit^i fiiiicgeln, tiicbli^ madicn. Wszystko się 
mizga w zwierciadle jak gaszek. Jubi. Ez. 137. (ob. 
Umizgać się). Gdy się łasił, mizgał i prosił pokornie, 
W bród mu odpowiedziała. Zebr. Ow. 32. verba jactanti 
mitissirna. .MIZGUS, ia, m., zalotnik, fryjerz, gach, ciri iżaftlcr, 
cilt Stliccr. Bilet zapewne jest przysłany od jakiego misgu- 



sia. Teal. 20, 72. Wolnie 'sobie postępować, woł.iją: 
debosz , mizguś, galancik ! Xiadz. 52. Porzuć Telefa , 
Telef mizguś' "metki. Hor. 2, 271. .MIZGLŚKA, i, *., 
umizgalska, kokietka, ciiie Safflcriim, Sofcttc. Niemasz 
tu i tych przykrych niizgusiek. Młodych o siwym włosie 
Jagusiek. Zab. 9, 547. Żabi. 
"MIZYNNY, 3, e, Ecel. łinsnHHuS najmniejszy, ber Slcinjłe. 
Ostatni, mizynny palec. Chmiel, i, 60, ib. 685, mały 
palec , ber ficine Jinger ; Boh. malik , malićek ; Vind. me- 
sienz, miesink, mibini perst , mesinik; Cant. mesinz; 
Croat. mezinecz, persztecz ; Bosn. mzinc, mazinc : Rost. 
et Eccl. łinsHHeiiD, ua.!ui1 nepcTb, mii3iih4hk'b (otb ^a- 
craro uii3aHifl , łiuraubłi , hjh KHeaubH ; sed hhsbuhuh 
najmniejszy). 

M K. 

MKŁY, a, e, §.1. szybko się pomykający, szybujący, po- 
ślizgający się, biibiit fctlupfenb , fortciienb. Mkłym czołn- 
kiem czyniła przetykania z takowych nici. P. Kchan. Jer. 
404. Bieg mkłego roku. Petr. Hor. 2. L 2. g 2, Mkły 
do czego, skłonny, porywczy, prędki do czego , fdjiieU ju 
etiuat. Chciej pohamować ręce mkłe do złości. Petr. 
Hor. 2, H 1 b. — §. 5. Mkły, "mskły, gibki, giętki, 
smukły, wysrnukły, gcfc^meibig, filanf, liicgfam. Mkła so- 
snina. Zbił. Źijw. A 2. Był Kazimierz wzrostu wysokie- 
go, mkłego, długiej twarzy. Biel. 450. Był wzrostu 
mkłego, urody dostatniej, ib. 34. "Mskłe śliże i rybki, 
które piaskiem żyją , Pasmami tam po krzemiennym bru- 
ku w stoku sie wiją. Pol. Arg. 2H. "Mskła ryba. i6. 730. 
U niego młodość rzeźwa, 'mskła. ib. 591. Jakie szumy 
we nikłych się choinach dzieją. Gdy z świstem niemi 
srogie wschodnie wiatry chwieją. Olw. Ow. 658. MKN.AG, 
ął, ie, ez. jedntl., (cf. mgnąći, .Mykać, qu. v., frequ. et 
coiit., pomykać, posuwać, sunąć, )d)icl'Cli , rudcii , fort' 
fĄic&eil ; {Boh. mknauti, mkl , mknu; V(n(/. mekni ti , ma- 
knuti , prcmekniti, meknem, (mikati > trząść, mikniti ra- 
pere, cf smyk: meknenje = ruch ; Carn. makniti,ma- 
kncm ira/ićrc , raikam pectere linum, alUcere; Croat. rai- 
kam lani; Rag. maknulli, pomaknutti; Slav. maknuti; 
Bosn. maknuti, miccati ; Ross. MMaiŁ , Mqy szybko uno- 
sić, MKiiyiL, MKiiy zatkać, MUnarb, MUiy czesać kono- 
pie, MUKaHima grzebień konopny: cf Ger. fiimifgeii. 31 big.). 
Wieże mkniono na kołk.Tcii, i chodziła na nich b;irdzo 
łacno i prędko. Warg. Cez. praef. 4. — transl. Potaczać , 
walić, porywać z sobą, fortodijCit , iBegfdjnjfcii. Tam gdzie 
niestałą mknie Wisła wodę ,_ Filis usiadłszy pasła swa 
trzodę. Zab. 13, 502. Zubl. Srnierć lub dziatki lub dzia- 
dki mknie, jako się nawiną. Brud. Ost. 9. (surripit). 
bmierć nie zna złota i drog,iej purpur}'. Mknie po jetlne- 
niu , jako z kojca kury. / Kchait. Fr. 10. — .MK.\.\G 
verb. med. ■■ MI'mVĄG się recipr., ruszać , machać, piąć się, 
umykać, Croat. raeknujemsze; Yind. mufniti, fmufniti, 
fmukniti; Ross. MtaibCH, fiij fprt&eroegcii , funrfitfeii, fid} 
riifircii, luciicr ju fommcii. Mknąć z kim do wieży na 
męki, corrtpere in ątiaestionem. .)lacz. Corripio me hinc , 
ja ztąd mknę precz, ib., id) mad;?, \>ai id) foi'i fcmme. 



M Ł A C A C - M L A S N I E NI E. 



MLEĆ - MLECZ. 



131 



tlimillle mid) fort. W ciemnym ukryta obłoku, mknie 
z Sery fu. Zebr. Ow. H2. iSenjiihon deseril. Józef z He- 
rodowego nie strwozon edyklu , Mknie do Egiptu. Koch. 
Roz. 115. (macha). Tohitim incedere , mknąć się, by 
pfynaJ, czerstwo, szybko, prędko. Mąez. l'ola się uśnfiie- 
chaja , rzćki cichym pędem Mkną po gładkich k.imie- 
niach. Zimor. 551. Naznaczonym wszystkim cuLjiem 
Mkniem w ziemię, jeden za drugim. Krhow. 72. Ry- 
chlej mknie w dom słoma kryty Sen , niż na pałac obi- 
ty. Felr. Hor. 2 I) 2 b. Płótno mknie na wał. Zebr. 
128. {tela jugo linda esl). Ramiona mkną w gałęzie, 
palce w roszczki mało. ib. 259. {punt, szybko się prze- 
obrażają, prze wierzgają). 

Pochodź, myk, myliuć , nnwijhnc , nnmhnąć; odmykać, 
odemknąć, odcmkniejy; podmyknć, podemkiiąć; pomykać, 
pomknąć, pomkniejy, pomek, pnmyk, predkopomkły -^ nn- 
pomykać, napomknąć, napomkniely ; przemykać, przeniknąć, 
przemyk ; promień, promyk, promyrzek , promienisty; 
przymykać, przymknąć, przymhnieAy; rozmykać, rozemknąć; 
zmykać, smykać, zemknać , smyk, smyez, smyczek; smok 
i t. d.; posmyk , posmyezny ; snuik , smtiknąć, smukły, 
wysmukiy; smtiiyk; umykać, umknąć, iimkniony , 7imknie.- 
ty; wmykać , wemknąć , wcmkniejy ; wymykać, wymknąć, 
wymkniejy; zamykać, zamknąć, zamkniejy ^ zamkninny , 
zamek, zameczek, zamczysty , zamkowy, zumkarz. '^. Boh. 
mok cieczą, płyn; ztąd : moknąć, mokry, mocz, moczyć 
i t. d. — §. cl", miękki, mięknąć i t. d. 

M L. 

MŁACAĆ, ob. Młócić. 

MLANKA, i, i., gardits, SRnfcrlc, ryba rzeczna, bardzo sma- 
czna, podobna do uklci. Sienn. 517, eiii gdipfifd). Mrze- 
wki i mlanki niech dawa czeladzi. Myśl. F. 2. 

MLASKAĆ, ał, a, et szcze , intr. cent., Mlasnąć, mlasnie 
jedntl. {Boh. mlaskati ; Hoss. mmoiihytl, yMOKaTh, atCBaTi,, 
waitKaib , no"iani:aTb, noyaiiKiinaTb; (^am. zmakam , dle- 
skam; (cf. lliing. nialatz poriiis , cf. młoto) ; Croat. mla- 
szkam ; liosn. mgijaskali , mlaskali ; Ilay. mgljeskati co- 
medere sine appetilu); jedząc wargami klaskać, fcfematiCn. 
W gorączce nie napije się, byś mu cebrem nosił, .Mla- 
ska gębą, jeszcze daj, przebóg, będzie prosił. Hej. Wiz. 
120. "Ziiik mlaskał. Baniul.^ J. 2 b, Sorab. \. won 
ml:i'tsclia oko szwina. — trans. jiy. O ile całowań ]io ga- 
jach mlaskało , He czułych uścisków widzieć się im da- 
ło. I'rzyb. Luz. 285. Nasze siwce zaraz się po broilach 
mlasnęły I wnet zgryźliwa jakaś rozmowę zaczęły. Treb. 
-S'. iW.'28. t. j. cał'ovCały się. MLASK.\.\'IE , ia , »., suhst. 
verb. , coniin. ^ael Sd)mafecii, ^av^ CH-utuiapc. MLASiME- 
KIE subst. verb. jedntl. ■- Ml. \^\i . u, m.. Surab. 1. z hu- 
boma mlaszkncno , mlaszk , ml.isk ; Boh. klok ; Boss. 
WCBaiiie ; iai ©(^mafCll. Wietrzyk wydaje poszept i 
wdzięczne mlaskanie, (idzie mu sie balsamowe łupy 
zkraść dostanie. 1'rzyb. Mili. 107. {IJok. mlaskaćek liyii- 
ritor, ciii 3Jafd;cv ; Eiym. mis ligiiritin , 9ii1|'i^crc«^ ; łakotki 
mlsky ciipediu; inlsny amans cupcdiurum; misnost lignri- 
tio ; misota ciipedia). 



MLEĆ, mlił, mioł, f. mieffa, 'miął, ■miął, miele, mielę 
miole cz. niednk., umieć, zemleć dok., (Ż/o/i. mijti , miel', 
meli; iSorab. 1. mliecż , mljiu, mlćyu , mletźo; Sorab. i. 
mlasch ; Yind. mleti , miel , melem , mejlem ; Carn. mie- 
ti, mlciti , męidm; Croat. mleti, melyem, fmela = mąka , 
derm, 50icMj ; Dal. szamlyiyam ; Bosn. mliiti , samliiti; 
Slav. ndili ; Bag. mlji'tti , mcgljcni , ndiosom , samijelli , 
samglUati, (mljevo furina); /iuss. MO.iOTt, CMO.iOTt, jie- 
.110 , CKCAW , yMO.ioTb , Mo.iOTuS : Lat. molere ; Graec. 
liv)leiy ; Gall. 'mouldre, moudre; Angl. mili; Svec. ma- 
ła ; Da7i.. małe ; Bebr. Sb?i malał) ; malilcn iii fcr OTiiDk. 
Pójdź no Waśe do mielnika, żeby mlii zaraz. Teat. 8. i, 
25. Make dać mleć na zimę, bo ta długo trwa. Zaw. 
Gosp. Młynarz micie, piekarz piecze. Zab. 12, 274. 
Dwie dzi(!wki będą miołfy we młynie. Hekl. Malth. 25. 
et l.uc. 17. Sanison w łańcuchach mioł w ciemnicy. 
Bitdn. Judic. 1(3, 21. (musiał mleć w domu więźniów. 
Bibl. Cd. ib.). Kio miele w młynie , umączy się. Pot. 
Bocz. 110. (kto sie tyka smoły, ubrudzi sie). Proch ten 
umicl na kamieniu marmurowym z wodą, jak farby trą. 
Sienn. 601. Nazbierawszy manny, zmeł w żarnach. 1 
Leop. Num. 11. Kto pierwej zboże do młyna przynie- 
sie, pierwej ma mleć. iizczerb. iSax. 248. (kto pićrwszy, 
len lepszy). (Prov. Slov. Tak nech sa niełe, łeda sa 
rumplowalo ; ilu ogere, ne nihil egisse tideamur). — fig. 
Mleć językiem = młynkować, [wiele i nie do rzeczy gadać. 4]; 
bic ^uni^c fiinftlid) iiciiiicit , iiicMut iint jartlidi )prcd)cii. Umie- 
ją śpiewać, pląsać, stroić sie wytwornie. Mleć językiem 
i strzelać oczyma niesfornie, /'rzyb. Milt. 56.S. (Boss. ny- 
CTOMCiiiib bredzić, nycTOJie.ibCTBO gadulstwo). — §■ jM, •- 
Ic się komu = powodzi się , szczęści mu się , c» oliidt \e- 
maitbcn, (jcbt tbm oon ftattcii. Widząc Kniaź, iż się na- 
szym miole, a Moskwa trwoży sobą, yvnet lak krzyknął 

Slryjk. 728. Powiadacie, żc się nie wasze miełło. Falib. 
Q. Jednemu się zmiele, a drugiemu sie skrupi. Cn. Ad. 
514. (na wiika okrzyk, a wrona świnie skubie). Wiele 
przeciw tobie knował; choć -sie to wszystko na nim 
zmełło. Pilch. Sen. list. 521. na jego głowę spadło. 

Pochodź, mełcie, meity; miely, miałki, miały, miul- 
koić, mielą, mielizna, mlćwo , młyn, młynarz, młynar- 
ski; zmełty , zmełrie; wymieć, wgmielck; domleć; na- 
mleć; pomieć; przemićć; rozmieć; zamieć. 

MLE(>Z, a, u, Boh. inbej ; Bosn. mljecce od ribbe ; Ecci. 
MO.ioi;a ; /iVss. ho.iokii ; ?. 1) snk mleczny, istota mleczna, 
'Iidbimft, iDiil* , ctiiMJ ??iildnirtiijco. Piórkami syny swe 
oblykają, prawie pokąd im ndecz jeszcze na gębie. 67if:. 
Wye.h. F 2 /;. (cf. młokos; cf. mech na gębie). — Rybi 
mlecz, bic 2)iildJ iii ciiicm (>-ifd)c, im iKifiiicr. U ryb 
samce mają w sobie mlei'z, samice ikrę. Zool. 74. — 
g. 2) Śpik pacierzowy, ^i\i 3iaxf im fliiitfgrabc, w pacie- 
rzowej rurze u zwierząt, świeczka irsino. Cn. Th. Prze- 
dłużeniem mózgu jest mlecz pacierzowy, mediilla oblou- 
gala. Zool. 45. Mlecz grzbietowy. Krup. 5, 197. Mlecz 
larniowy , medulla spinalis. (6.5,199. Kirch. Anat. ~6. — 
g. 5j Mlecz w drzewach niektórych , abo zdrzeii , jako 
we bzie, w winorośli, medulla. Gn. Tli., ^Hi 3??arf illT 
ijliebcr, im SBciuflocfc iinb aiiPcni i>oljcrn. — §• 4; Mlecz, 

17* 



i 32 



M L E C Z A J - M L E C Z N 1 C A. 



MLECZNICZKA - MLECZNY. 



mleczko cielęce. Tr. boś iSrOBt^Clt, SalbśOrÓBcfcciT. — g. 5) 
bolan. Mlecz, Boh. mleć, mlić; Sorab. 1. mlócź; Rag. 
mlic, mlicja, mljecer, mljec, smljec; Boin. ralicjac, ce- 
pcegh , kostrisc ; Ross. MOJoyau . MOiOMaHHHKi.. Każde 
ziele, mające w sobie sok mleczny; sonchus Linn., 
©anffbiftcl, Snufiild, CafciifcDl, roślina kwiatu żóJtego, 
w pręcie peJna jest soku białego. Kluk. Hoil. 2, 259, 
bJotny palusiris ; polny arvensis ; gładki oleraceus. Jundz. 
39". UrzeJ. 129, Ross. 3aaqba Kanycia. Mlecz ostry abo 
czarny, od soku zwany, Saubijłcl. Si/r. 1144. Świni 
mlecz, psi mkcz, mniszek, papawa, popia główka , mni- 
sza główka, s'wini pysk, radyki, wilczy ząb, "J.Haffcnblatt , 
Smiruifcl !C. ift 1168. Wilczy mlecz, 'Epli-jinild). ib. 1487, 
Ross. MOJOMatt BOJMifi , etc. Mlecz jary, ub. Jary. Mlecz 
krowi, ob. Krowi. Jllecz słoneczny, ob. Kozia bródka. 
Mlecz sałaciany, ob. Endywia. MLECZA J, aja , w., Vind. 
mlezhniza , kugniak , blagva , kupmak , kutmanka ; Cioat. 
ralecli gliva; Dal. klobuchyacz; Ross. cupotra, cupot- 
iKKB, rpy34b, rp3'340i;i. Bedlka gorzka, agaricus pipe- 
Tatus Linn., od pospólstwa na niektórycli miejscach 
mleczajem nazwana. Jund:-. 555, ber '^'fcifcrfibn.Mmm. MLE- 
CZ.4K, a, ni., Boh. mlienik; Yind. mliezbnjak , ribji fa- 
mez; ber aJiildJner, ber mannlidie gi|'(^. U ryb samców 
abo u mleczaków jest pozdłuż brzucha mlecz. Kluk. Ziv. 
3,84, oppos. ikrzak. — §. Mleczak, ososek, sysak, cilt 
J^ier, ^([v iiocb faiujt; Ross. MOJomHHi."B ; Rag. miikó- 
scze. — g. Mleczak, garniec od mleka. X. Kum., ber 2)Jildt< 
topf; J/or. Mtka; Cnr?!. lambora ; Ross. mo.iouihukł. iMLE- 
CZARK.4 , i, 2. , Mleczniczka. Tr., przekupka nabiału, 
Boli. mljkaika ; Carn. mlekarza ; Hoss. MOJommma , c.iH- 
BOmHHna, bic SDf ilc^frau , SDiilt^bóctinn. Otóż macie mlćczar- 
ke grzeczoą , kto chce od niej kupić mleka? Teat. 51. 
c, 19. — Krowy postępowały z wolna ku mleczarkom , 
czekającym na nie z skopcami. A'. Pum. 25, 183. 
dziewki dojące. iPiclferinnen, TJilc^magbc. .MLECZARM.\, ob. 
Miecznik. MLECZEK, ob. \Yilczy mlecz. MLECZKO, a, 
n., dem. blanditm nom. nńeko , Ross. noMtKO , §.1) Wtilć) , 
ińjóni Tlili). Ja oliwki, ślaz, kapary. Mleczko gdy jem, 
nie znam biedy. Ror. 1, 145. Kobył. — §. Mleczko ka- 
mienne, lac lunae , SKonbinild) , substancya gebkowata , 
biała, którą nazywają grzybem kamiennym, podobna do 
gębki modrzewowej ; zmieszana z wodą wydaje kolor 
mleka. Znajduje sie w jaskiniach między górami Szwaj- 
carskiemi. Ład. H. N. 107. — §. 2) Mleczko cielęce, 
animela. Wiel. Kuch. 596. Salbsbróśdien. Mleczko u rze- 
źnika , n. p. Mleczko cielęce, jest przy piersiach. Magier. 
Mskr. — §. 5) person. Mleczko , musc , co rad mleka 
używa, ut dicitur miasko, wódka. Cn. Th. cin llfildimaiil, 
ber ijeni m\d) igt pbcr irinft. MLECZKOWY, a, e, n. 
p. Sok ndeczkowy, chyhit {ob. Miazga), jest treścią wy- 
ciagniona z pokarmu. Zoo/. 31, ber ffltlifaft , 3{a[iriiuga' 
faft; ob. Mleczny. MLECZMCA, y, ?'.,§. 1) botan. roślina 
polygala Linn., SBIilifraut, fireucbluinc , SDJiltSrourj. Jundz. 
357. krzyżownica. Kluk. Dykc. 2, 210. Ross. hctoj3. 
Konicza wyczka , połykała , słuszniej z Grecka raa być 
zwana mlecznicą, wielonileczną , dla skutku, że mielca 
paniom i mamkom dostatek daje. Syr. 598. — g. 2) 



MIccznica, ob. Miecznik. MLECZNICZKA. Tr., ob. Mleczarka. 
MLECZ.NIEC, iał, ieje, neulr. niedok., Mlecznieje, mleka 
nabieram , lactesco. Cn. Th., mlekiem sie stawara. Atacz. 
trt ITfil;^ uberijcDcit ; Eccl. juegHtio, ujenoMŁ oóMciByro. 
Pszenica jesreze nie jest w mleczniejącej trawce , lecz 
w samem już zbożu zupełnie doźrzałvm. Pilch. Sen 
list. 4, 228. MLECZMK, a, m., Boh.'m\ekai, mljka?; 
Croat. mlechar ; Ross. cjneomunKL ; Rag. mljecjSr; 
g. 1) co robi koło mleka albo przekupień mleczny. Cn. 
Th. , ber aRilc^bćfe , aSildpann. — g. 2j Miecznik , mle- 
czarnia, mlecznicą, ( Z/o/i. mlićniee ; S/of. mlećnica ; Croat. 
mlechnicza) ; schowanie nabiałowe, ba5 2?filc6bebdltiiip , 
SWili^genjólbe , ber Milifellcr. Podłoga w mieczniku po- 
rządnym, powinna być z cegły, tiwitk. Bud. 517. Dziwić 
się jeszcze trzeba nie pomału, Kiedy mlecznicę [ujrzysz dla 
nabiału. Na końcu ogroda. Zab. 9, l46, Boh. mlićnik; Rost. 
MOJOniHUKŁ naczynie od mleka, mleczak; [Yind. mhezhnik, 
priedni sob ■ mleczny ząb , iPJildjjabn) — §. 3i Miecznik, 
kamień, galactites , leucographia Plin., attritus succum 
lacteuin et dulcem reddil. Cn. Th. (Boh. kamen biły, mle- 
kowy), ber Kildiftcin. — g^ 4) bolan. Miecznik, glaux , 
einc anbre 3lrt SDiilc^fraut, dostatek mleka paniom i mam- 
kom dodaje, i utracone przywraca im. Syr. 598. MLE- 
CZNO, a, n., g. 1) Mleczywo, nabiał, iKiJdmierf, 2Htl(^, 
coli. 2)til(bfai^Cii. O nabiałach , abo mlecznie. Haur. Sk. 64. 
Szwajcarya raa wielki dostatek masła, serów i mleczna 
wszelakiego. Bot. 107. W lecie chowają mleczno w 
chłodnym miejscu, aby sie z wolna zsiadło , a te naczynia 
z mlecznem , lepiej żeby nie pokrywano dla paru. Baur. 
Sk. 64. Gdy bydło trawy zakusi , zaraz się mleczno 
zmieni, ib. 55. Łatwa im wszelka robota, bo mlecznarai 
tylko żyją. Jabl. Tel. 114. Mięsa i mleczna nie jedzą, a 
mięso i mleczno dobre jest. IV. Post. Mn. 110. Pewnych 
dni wstrzymujemy się od mięsa i mleczna, ib. o, 231. A 
to powściągnienie od mięsa i mleczna , zowie się post. 
W. Post. W. 158. — g. '2. Mleczno adierb. adject. mle- 
czny < z mlekiem, mit SDtildi; obficie z mlekiem , milśrcit^, 
mit Dicl Wdó). Mleczno lubi kawę pić. Ld. MLECZNY, 
a, e, Boh. et Slov. mlićny; Sorah. 1. mlocżne, mlokowe; 
Yind. mliezhen , mlieken : Carn. mlęzhn ; Bosn. nilicni, 
sinlicjan, koji ima mlieka , mljecjan; Rag. mljeecni, mli- 
koscze; Croat. mlćclien; Ross. MOioniHhiH; Eccl. H.ie4iiiiiu; 
od mleka , Tlili) ■■ • mleko mający, dający, lactarius. Cn. 
Th. , mildnjcbeiib , mi!d)rei(^ ; mleczny, z mleka , »pn SDJilt^, 
SUilĄ • . Kwas mleczny, accidum lactivum , formuje sie w 
mleku kwaśnym , gdzie z kwasem octowym jest zmiesza- 
ny. Śniad. Chem. 2, 29. Leczenie mleczne, W SDiilt^Cur. 
Leczenie czyli kuracya mleczna, gdy chorzy przez pewny 
czas samym mlekiem żyją, albo przynajmniej po większej 
części. Krup. 5, 80. Na suchoty leczenie mleczne za- 
chwalane, ib. 580. Sok mleczny, {ob. Mleczkowy, ob. 
Miazgaj, ber SJfilcŁfaft, JJabnin^Ć-iaft, chylus , oddziela się 
w kiszkach z wpółstrawionego pokarmu, i staje się po- 
tym sokiem pożywnym. Kluk. Zw. 1, 35. Naczyniami 
mlecznerai, 3}?ild)gefapt , nazywamy te białe cewki, które 
sok żywiący, chylum, z cienkich kiszek w siebie przejmu- 
ją, i onże w ściek mleczny, in receptaculum chyli, Tlilij' 



MLECZU W A T Y - MLEKO- 



M L E K U L) A J N Y - M L E W 0. 



loCt 



ie^dltniC, wylewają. Perz. Cyr. i, 45. Żyły mleczne, va~ 
ta laclea. Wfjcii. Anal. 70. Cukier mleczny, TOilĄjUcfcr, 
staje się /. serwatki przez dfutjiu gotowanie i rzeste ce- 
dzenie. Krup. 1, 79. Uyba nnleczna , vb. MletzaL. — 
Twarz mleczna > mieczowata, biała by mleko, eiii !WiIcI)()C' 
fld;t, iDCiP luic lliild). Twarz mu się mleczna krwią za- 
rumieni. Zab. 8, 5t)7. Kniaź. — /Ulrun. Mleczna ilroga, bia- 
Joiiileczna droga na niebie , koło mleczne białe , które 
witlziemy w jiogodna noc [irzez pośrzodek nieba nad gło- 
wami naszemi rozwiedzione, jias białawy nieforemnego 
kształtu , tu i owdzie jakoby na wyspy podzielony, via 
laclea, bie iDfildjjłraPe. Ulu.\ Ow. 14. Hub. Mech. 352. 
Budi. 45; Hag. drobnozjezdiza; Boss. M.ic<)HOH nyiL. — 
Bulan. Mleczne ziele , Miecznik , fjlaux, baś MilAfrniit r/u. 
i;. , cl", przytulią. — Anaiom. Mleczne zęby > młodociane, 
pierwsze, bic SRilrftJcilłlie, które w siódmym roku wypada- 
ją. Krup. Ost. 1, 7U., Yinil. mliezlinik, priedni sob. MLE- 
CZOWATY, a, e, — o adv., do mleka podobny, lioss. 
MJCi(0BH4iiUH , milc^ic^t, mil^a^ulid;. Wewnętrzna istota 
mózgu wygląda biało, czyli mieczowało. Perz. Cyr. 57. 
MLECZYSTY, a, e, §. a) mlecz mający. Cn. Th., ooH 
SKild;; Cum. mlęzlmut; Yiud. mliezhnast, poun mlieka ; 
Bag. mljeeiast ; Hoss. mciomhctliH ; Ecrl. H.ieMHCThifi. — 
O roślinach, pełen mleczu, yoll SKilc^faft, iH'II TOarf; ob. 
Mlecz. — §. b) Koń mleczysty. Tr. , mieczowaty, maści 
na mleko pochodzącej, eiii mildjfarMgciś ^*fi'rb. — 'Żywot 
nasz wątły, i mleczysty, w każdym nadto szczątku Lalom 
rówien dziecięcym na wiosny początku. Zebr. Ow. 58 L 
aetas tenera et lactens , mleczna ; cf. mleko pod nosem, 
młokos. MLECZYWO, a, »., mleczno, nabiał, 3)JiIcI)iuaii» 
Xi, iDiilcf). Przy folwarku powinien być sklepik do nile- 
czywa. Swilk. Bud. 58. 

MLEKO, a, ji., Boh. mleko, ndjko; Sorob. 1. et 2. nilo- 
ko; Carn. mleku, (mlesva ■ szara) ; Vind. inlieku , mliku, 
(cf. Yiud. molsti , mulgere, doić); Cronl. mlćko; Bosn. 
mijeko , mliko; Slav. mliko; Boss. HdOKO ; EmI. ma-eko, 
(cf. Eccl. »ie.ib3iiTii , ii3MC'.ib3HTii doić); Sv(c. miiiik ; Dun. 
mólk; Angl. milk, fJ. 1. (Jerm. bie SDitW), (cf. Germ. mf[> 
fcil). Mleko jest biała, słodkawa i tłusta płynność, która 
się w cycach zwierząt ssących zbiera, kluk. Zw. i, 53. 
Mleko , płyn biały, sfodkawy, rozdzielający się na trzy 
części, to jest, masło, ser i serwatkę. Sniad. Chem. 2, 
25. Mleko krowie, koźle, owcze, oślicze. Dykr. Msd. 4, 
557. Mleko majowe skuteczniejsze jest, nii zimowe. Krup. 
5, 7G. Migdałowe mleko , czyli orszada. Perz. Cyr. 2, 
156. Pierwsze mleko po ocieleniu, ob. Siara, młodziwo. 
Mlćko kwaśno, zsiadłe, [liosn. sgetica, (cf. żętyca, rzęly- 
ca), strrigbgljata, cf. serwatka). Mleko pokłócone, Diiibr' 
milĄ, {Yind. finedki , fmedeniza (cf. śmietana), matuda, 
pcnjenu mlieku, stępki, (cf. masło, cf. doić), Prov. Ymd. 
Zherna krava ima sai bielu mlieku < czarna krowa białe 
mleko daje; nie sądź z pozoru. Yir.d. Krava per gobzi 
mouse 'jaka karmią, takie mleko. — Croat. Prov. Yidi- 
sze, iz kojega mleka morę szir biti; de fructn cognoscilur 
arbor, ex unguibus leo. Prov. Poi. Już łacniej mleko od 
mleka rozdzielić, niżli Polską krew' od Litewskiej. Gwagn. 
praef. Wszystkiego tam obficie, mleka tylko plaszego nie 



było na wety. Pot. Arg. 308. Taka ładna, mleko i róża 
Teal. 50, 27. fdiim, mic Tlili) uiib Sliit. Jak mleko wy- 
gląda.sz tak biało. Min. Byt. i, 520. Dziewczę kochane, 

Twe lice z mlekiem różane.... Zab. 16, 177. Świel. 

Mlekiem karmie > karmić piersiami , dać ssać dziecięciu 
(cf. obs. 'doić), ffitigeil. Chowała syna swego , aż ąo od- 
cliowała od mleka. 1 Leop. 1 l!i'g. 1, 24. (od piersi); 
Ei^cl. H3M.ieiiiiaio , ii.iei(OMT> niiTaiH iipeciaio , Gmec. uno- 
yalay.zi^m. Mleko w piersiach utrącam (Carn. sadojim). 
Zażył był Karakalla mleka cbrześciaiiskiego i wychowania 
dobrego. Sk. Dz. 109. miał mamkę chrześcianke. ib. Ra- 
dziwił, dawszy Jerzemu Ossoliriskiemu ś. chrzest, ojcu 
jego na mleko zaraz wypuści! dwie wsi. Boh. Ossol. 8, 
t. j. na koszt dziecinnego wychowania, na raamki etc. 
Coż wam złego u<zyniły dziateczki, że jo zabijacie jeszcze 
w mleku, jeszcze na łonie matek! Biik. Ex. C. (t. j. 
jeszcze ssących, jeszcze niemowlęta). Mleko jeszcze ma 
pod nosem < młokos, od cycka niedawno odsadzon , CV 
i|'t faiiin ber Snift eiitn)i.i^nt roorbeii, biiiter ben O^ren iio(§ 
uidjt trocfcii, eiit (ScKifdniafccl. Niektórym jeszcze mleko 
macierzyńskie w uścicch nie wyschło , a ojcamiśmy je 
nad przyslojność poczynili. Smotr. Lam. 23. Czyż ja 
mam wąs podstarzały zaufać chłopcu , co jeszcze mleko 
Mnie trzeba męża z twardym w brodzie 



247. S:ym. (cf. mech na licu). — 



ma pod nosem? 
włosom ? Z(ib. 14 

2. Z Benzoinu robią mleko panieńskie, Sniijferiimilc^, eiit 
Sdjmiiif maffcr , wlawszy kilka kropel w wodę, zaraz woda 
bieleje ; która do czyszczenia rąk i tworzy służy. Krup. 

3, 1 25. Bykc. Med. 4, 559. — g.' Bolan. MIdko rzartowe, 
wilcze, ob. Czarlowy, wilczy. ".MLEKODAJNY, a, e, milc5» 
gcbeilb. Mlekodajne rogate dobytki. Groch. W. 15. '.MLE- 
KOKAR.M.NY, a, e, karmiony mlekiem, niil^njeiićibrt, Boss. 
et Ecrl. M.ieKoniiTaromiH , M.ieKonHTiibiH , M.ieKoniiiuHUH. 
'WLEKULICZ.NY, a, e, lica mlecznego, białego jak mle- 
ko, mildduaiiijij. Położywszy na trawie skronie mlekoli- 
czne. Zasnęła twardo, fward. Pasq. 94. "MLEKOPŁYN.NE 
n. p. rzeki. Byh. Gejl. C 2 b. mildtftromcnbc Slfiffc. "MLEKO- 
RODNY, a, e, Croat. mijekorodiii , milc^crjeiitjcnb. Czemu 
odkryte piersi noszą heroiny? doić jak krów nie zwy- 
czaj, coż tedy po ąołyin mlekorodnym ciele? Łaczw. Zw. 
22. MLEK()WY, 'a, e, od mleka, SKilcfi . . Masło na- 
śladuje przyrodzenia mlćkowcgo. Urzed. 451. 

Pochodź, od słowa mleka , Boss. mo.ioko. młokos, mlo- 
kosik. Boss. M0.10K0C0C5. 

MLEWO, a, H. , (Elym. mleć), Yind. mela , melaja; Bo^^n. 
mlivo, unika; Pag. mljevo; Croat. melya ; Dal. mlivo, 
brasno; Boss. mc.ihbo ; §. a) co zmielono, mąka, ®ema{|« 
IcilcJ , 3)?eI)I. Rzecz podlejsza nad plewę 'mliwa startego. 
Dar. Lot. 4, 12. Ściskacie lud mój, i oblicza ubogich 
zmiełacio, by mlewo. 1 Leop. Jez. 5, 15. — g. b) .Mle- 
wo, Biih mellwo molilura, mielenie, mełcie, bnź 2)?alilc« 
in ber SiiiMe. Sposób , jak się 'mliwa z różnego zboża 
odpraw ują na mąki i krupy. //aur. Ek. 142. Mąka sta- 
rego 'mliwa bywa zatęchła. Syr. 957. W wyższych mły- 
nach za podniesieniem wody w niższym stawie, *mliwo 
być nie mogło. Stat. Lit. 299. Uaur. 'Sk. 58. — Traml. 



iZi 



M Ł o Ć B A - M Ł O D. 



MŁODEŃKI - MŁODOLATEK. 



Tu nas do s?a\vy woJa nowe 'mliwo. Pot. Syl. 205, t. j. 
żniwo. — §. c) Mfvnarstwo, 33iiiI)lovc!-i , 9!)iiiMuifrf. Ti. 

MŁOĆBA, y, i, MŁÓCKA, i, £, MŁUDŻRA, y, :., Boh. 
nilalba; Sorub. mlocźeni ; (Sorah. 2. ruloschiii listopad); 
Ciirn. ni!azliva ; Yind. mlaten zliafs , zhafs sa mlatenje ; 
Croat. iidctenye, verssitva; Iiog. niladilba , yarscidba; 
Bosn. varscidba, verscidba , yrriscenje od sgitta ; Boss. 
MO.iOTfaóa, (cf. BioJioTMO cepy); EccI. M.Tarbóa, jio.iOTbóa; 
młócenie, czas mJócenia, i to co się mJóci, bn» DrefdlCtl, 
®eh'cfd/C, bic Srcf^jcit; bas ©rbrrfdme , nbcr 511 Srcfciicnbe. 
Giiy sie gumno mJóei , karbarze ustawicznie w yuninie 
pilnować mają niJodźby, wymlacania dobrego ze sJ'omy, 
gardline dobrze wytrząsać, pośladu nic nie zoslawować. 
Haiir. kk. 52. Jeżeli w pierwsze mJoćb}', cena zboża w 
-górę idzie, pospolicie potym upada. Kluk. Bośl. o, 251. 
Upadło Babilon, poJamaly się na ziemi rnlodźba moja i 
córka bojowiska mojego. Lv:>p. Jen. 21, {(.). (guinno mo- 
la. BM.' Gd.). .MŁÓCEK . cka , m., który m'łóci, {Boh. 
mlatec; Sorub. \. mlocżk; Surah. 2. mioscliz; Yind. nila- 
tiz, mlatizh; Carn. mlalish, mlatizii ; Bag. mlalta , iidat- 
talaz; Croat. mlatecz ; Bosa. MO.iOTii.ibimiKB ; ber T*rC|d;Cr. 

Mfoekowic, gdy młócą, trzeba icli pilnować, by (laur. 

Sk. 6. Pierwszy młocek, (Boh. poklasnyi, ber Clicrbrcficr. 
MŁÓCIĆ, ii, i", (■;. nieilok., JIŁACAĆ ' a, fregti. , {Boh. 
mlaliti, ndatiwati, zrnlaliti, uiiilatiti; (młócić wózkiem Boh. 
trjbiti, trjbiwati tribulare); Slov. mlillili; Sorah. \. nilocżu, 
mwocżu; \ind. et Carn. nilatit, ndatein; Croat. mlatiti, 
mlatim, verssim sitek; Bng. mlatiti, yarscitti, yarhatti, 
v3rcbi ; //wn,?. tsźplem , tsepon , {nb. Cepy); Bosn. cepa- 
ti , yersciti si^itlo , yarsciti , yrriccbi; (Dat. mlatiti = kuć, 
oh. Miot;; Bof,n. mlatiti, udarati percilere, sndatiti pro- 
sternerg; Boss. MO.icTinb , mo.iomj', CMO.ioinTb ; luxl. ^^^^- 
TiiTii, M,iaqy, Jio.iowy; cf. Lat. malleo ; Arth. w*:: malał, 
allisit); cepami ziarna z kłosów wybijać, brefdjcil. Na 
klepisku mlacaja. Mąfz. Z daleka stojąc nasłuchawaja, 
gdzie drudzy młócą. Br']. Ziv. Kio b. f pracujcież i wyj. 
Próżno słomę młócić. Tward. W. D. 2, 153, Slov. slś- 
mu raldtit; acren verhsrare. Darmo wodę młócić. Chrośc. 
Fars. 449. (.S7uŁ'. Nagprw ndala, potom piata; pierwej 
pomłócić , potym zapłatę wziąćj. We dwoje młóci. Cn. 
Ad. 122G. na miedzy siedzi; duplifi fpe utl ; geminas 
chordas pulsare , cf. na dwócb stolkaeli, — "ji. Wiiołd 
Pruskicb Lillandskich Krzyżaków moc skrócił, Czesio icli 
młócił. Stnjjh. Gon. Q o.' (zhlpl. trzepał). MŁÓCENIE, 
ia, n., r.ubs/. verb., Boh. mlacenj ; Boss. MO-lOMCHiC ; i>ai 
®rcfd)CU , ob. .Młoćba. MŁOCISKU , a , n , trzonek mło- 
towy, i"!]: .ś^aiiiincrfticl , Boss Mo.ioTOBiime. .MŁOCKA, oh. 
Młoćba. MŁOCKA. .MŁOCZKA , i, :'. , która młóci, bic 
2)rc|'d)criil!i, Croat. mlatnicza. MŁOCKO W V, a, e, od mło- 
cka, 2irc|d)er=, {Cam. mlatisbke). Ujął w swa silną reke 
młotkowe narzędzie. Tom. Ilul. 95. Mlockowy wózek, 
Boli. trjb; Carn. oręy. 

Pocliodz. pod słowem : miot. 

*MŁOD, MŁODA, oh. Młody. MŁODEC , dca. ?;i., (Sorah. 
i. modźo; f(i;H. miadizli, mladi:::!) ; zwiiTznlko. ptaszątko, 
bez rodziców jeszcze się nie obcliodzace, ciii JKliiiCCi jbici" 
cbcr asojjclt^cii, ba3 fi(^ fcllifi iioc^ iiid?t iin-tjiclicn faun. Tr. 



Weź orła z gniazda , gdy już będzie odrosły, docliowały 
i opierzony młodec. ib., Boh. mladck trzeci parobek bro- 
warny. MŁODENKl, a, ie , młodziutki, Boh. mladićky; 
Boss. BuajcjmeoKiil, (jnr \dn jlliuj. Niedawno mamy przy- 
kład młodeńkiego pana. Opal. Sat. 52. W tak młodeń- 
kini wieku , jak zżęty poległ kwiatek. Tr. Tel. 83. et 40. 
MŁODKA, i, z, oppos. starka; [Boh. miodka imię biało- 
głowskie; mhulice adolescentiila: Boss. H0.i04i<a, M0.i04aa, 
HOJ043'mKa młoda [lani, co niedawno za mężem; uo.io- 
4nua która z pi('rwszym synem zległa , pierwiastka); g. i. 
młoda kobieta, .S7«!i. rnlada, (mladica < łososiopstrąg); Boss. 
M0.i04Ka, sio.ioaima, H0.i04ymKa ; Bag. mladizza, dikla, 
diklizza ; Crnut. mladicza , fiodraszlicza ; ciiI jllligcś SScidcI. 
Jedne z tyeli kobiet były niłodki, drugie blizkie zgonu. 
Nar. Di. 5, 158. Złota powaby Czynią nad piękne mło- 
dki droższe stare baby. Teat. 45. i, 65., Drozd. Zona 
niemłodka. Bratk. C 2. 1 tobie niemłodko , młodego 
potrzeba! Opal. Sat. 19. — §. 2. Młodka, o zwierzętach: 
samica , która nie rodziła jeszcze , n. p. jałówka , jlingc 
nteibliĄc JDicre, bie nod; fdiic Siitigcii gcljnM ^abcii; (cf. 
50?ofd)f. 31 Big.; cf. Lat. virgo equina); (Boss. M0J04Ka 
młoda kokoszka; 8>rab. 2. mlożiza; Croat. mladicza = mło- 
doszczep). Tak obfity płód trzody wydały, Ze jarym 
młodki w liczbie prawie wyrównały. Zab. 10, 58. Koss. 
Skoro mstka z i'ojom kat zostawi goły, Bartnik starki 
dłużnią w ulu zatka, .A na robotę i na towar słodki. Bez 
omieszkania poosadza młodki. Jahf. Buk. J ^ b. MŁO- 
DNIEĆ , iał , ieje, neulr. niedok. , zmłodnieć dok., {Boh. 
mladnauli; Sfou. mładnuf, mładiiu ; Yind. pomladatife, 
miadgratali; Boss. Jio.iojtrb, noMO,i04tTb; Eccl. M.ia4t!0i; 
odmładzać się, jung ircrbcii, fid) Ufriiiiigeni ; (Bag. mlado- 
\\\[[i javenari ; (hout mladiijem, po mladenicliko cbinim). 
Patrząc na ciebie, zdaje mi sie, że młodnieje. Teat. 55, 
16. Skryte nauki umiała, Któremi się zdała być gładka 
i uiłodiiiała. /', Krhnn. Or/. 1,191. Witaj słońce! wszel- 
ka piekno.ść zniłodniała do nas się uśmiecba. l'rmb. Ab. 
10. MŁOD.MS , ia , »;i., człeczek młorly, młodzieniaszek, 
ciii jiiiiijC'? iSiiiinidicn. U' rodź. ieńsk. MŁODNIŚKA, n. p. 
Ja się nie sądzę być starą, ale rozlroj^niejszą od dzisiej- 
szycji młodnisiek. Teot. 32. h, 113. (młoilyidi kobietek, 
trzpiotek). MŁODO adv. odj. młody. .MŁODOCIANY, a, 
e, młody i pieszczony, dla młodości niesteżały, delikatny, 
jung llllb 5art; ISoh. mladistwy; Yind. mladoyiten, mlade- 
nizben, ndadosten; [Boss. MCioiKaBUH, MO.K);Kei)aThiH 'mło- 
zawy, młodo wyglądający; MO.lOlKaBOCTb , MO.lOH;CBaTOCTb 
wyglądanie młodo ; .M0.i04U0BaTbiH tęgi , silny). Po upły- 
nionym wieku niemowlęcym i dziecinnym , wcbodzi czło- 
wiek w wiek młodociany, w którym trwa od dziewiątego 
roku do l-t. Zool. 284. bn» jartc Siinlicnnlter ; (cf. mło- 
dzieńczy wiek). .Młodociane mięso Eccl. mo.iojiibo. Mło- 
dociane zwierzątko Eccl. mo.i03iibo , (cf. młodziwo), arne- 
HOiti , TcieiiOKi , n.iH KOS-ienoK-b , KOTopou hc oicocaji 
eme MaTi;niia jio.iOKa, (oh. Osysek). Młodociany lasek, 
sad, nnvella silva. (Jn. Th., Boh. mladistwo ; Jlo^s. MO- 
J04C*"miKT). Przyjdzie czas , że tym drzewom laty nad- 
psowanym. Ustąpić trzeba będzie drze\yk(im młodocianym. 
Karp. 5, 44. MŁODOLATEK, tka, »«., człowiek młodo- 



MŁODOLETNl - MŁOD O ZEŃSTWO. 



M Ł O D Y. 



i 35 



letni , cin iDIinbcrjń^rlinij. Jupiter z m?o(lolatkuw postanowi 
inęże , faeiet viros impukibus aiiiiis. Zebr. Ow. 250. MLO- 
DlJLETM , la , ie , lat zupefnych nio mający, inałolelni, 
ni/oiiy, mtiiberjiibriij , {lioh. nezletilyj, juiiii. Młodoletiii 
stan. Zimor. 200. Samuel w usługach mfodotetnich elieiaf 
mieć bot;a pana. Choiik. Kusi. ep. — lulens. 'Młoilziuchiio- 
letni bogu chciał być poślubiony, ib. , w mfiulocianym 
najpieszczeiiszym wieku, iii tci! nllciiartiftcii Jabrcii. .MŁO- 
DOŚĆ , ści, 2., Doh. mlaiiost, mladictwj, ginochstwj, (cf. 
Junosza, juniec, junactwoj ; Sorab. 2. mlodofcż ; Sorah. 
i. niodofcź; Yiiid. mladuest, mladust , mladenslvu, mla- 
difhlNu; Cum. ndadost, mladust; ISng. mladós; Bosn. mla- 
dóst ; Croat. niladozl ; Hoss. jiOJojOCTb , HJiUOClb ; Eccl. 
WHOmecTBo; g. 1. młody wiek, młudzieństwo, tno 5ui]Ciib< 
altcr, bic SnGtiib- .Młodość człowiecza, albo dzieciństwo. 6'(i- 
/i;i. 3, 112. We dwa razy siedm leciech młodość zaczyna 
się. Boh. Dyab. 2, 2H, (sb. Mfodzicństwo). Od młodo- 
ści, z młodości, z młodu. Znać w młodości, co ma być 
w starości. Cn. Ad. 1501. fcf. za młodu tarń ostrzeje). 
Młodość przyjemna , i starość zgrzybiała zaleca. 6>i. Ad. 
508. Starość obraz młodości, starość owoc młodości. 
Poznać łatwo z starości, jaki kto był w młodości. Cn. 
Ad. 1092., (Sorab. kak sze jeden wot mlodoscźi naloii, 
lak sze potem na stare dni źarźi ; cf. znać wino po oe- 
cic ; cf. po dobrym winie i lagier wypijaj. Grzechy mło- 
dości, karze Pan bóg na stare kości. Ili/i. Ad. 14. Przy- 
płacisz w starości Rozpustnej młodości. Cn. Ad. 1092. 
Młodość skazitelna, Siła trzyma o sobie, każda rzecz rze- 
telna Zda się być jej, i mniema, nic bać sie niczego, 
Lekko ufać każdemu , dokazać wszystkiego. Jabt. Tel. 6. 
Wiekiem zielonej uwiedzir.n młodości , Udałem się od 
boga do świata lubości. Kulig. 11. Młodość bujna, do 
rządu trudna. Cn. Ad. 508. (cf. młode piwko szumi). Mło- 
dość bez występku, jak ryba bez woily. Falib. H 5. .Mło- 
dość wesoła kwilniejc , Starość zmarszczona truchleje. 
Cn. Ad. 308. (cf. starość sama choroba). Slov. Mładost 
1'ailosl; młodość radość. — Powiadają: młodość plochość. 
Teat. 31. c, 31; \ind. mladust je norast. — Transl. Mło- 
dość spraw, względem obyczajów, lubricum aetalis , p>'o- 
chość , niestatek, lolkość abo płoche lata. Cn. Th., glat' 
terl;aftii]fcit , 3"!lCiiMtWcii. — p.. '2. Młodość, młodzież, 
jinige l'cutc, 3"'Jf"b. Adi ach! młodości cbrześciańska, a 
mało was jest, którzy ailvkułów wiary waszej nie wiecie! 
Bals. .V/c/;. 1. 6i. ' "MŁODOSŁAWNy. n. p. Krzysztof 
Chodkiewicz. Chodk. Kiisl. e/i. . za mfoiiu sławny, iii ber 
Sitgciib 6eri'i(;mt. MLODOSZCZEP. u. m, płonka", szczep 
młody, cf. latorośl, ciii jiiiiijcr Stamiiiliiiii. .l/oii. 73. 213, 
Sorab. 2. mlożiza; Croat. mlailicza. ".MŁODOŻE.MEi;, 
ńca , m. , nowożeniec, pan młody, i Boss. iiOBOÓpa'iHUt1, 
;kcii!I.\3 ; Bosn. miadosijcgna; Somb. \. nawożona; Doh. 
żenich 'żcnich); bcr SJeiifcrmiibltc. Slns. .Y-zm. IH., Croat. 
mladoscnya; Ross. m.WioU. "MLODOŻEŃSTWO. a, «., 
wczesne pożenienie, frubjcittijc .ftciratb. Rodzice przez 
perswazye zabraniają dzieciom mfodożeństwa. Mon. 75, 
Ci8. — fj, Państwo młodzi , ?}cil'.H'riliilbltC. Powraca ociec 
z młodożeństwem, hymen zaślubny śpiewając. Staś. Num. 
2, liO. 



MŁODY, '.MŁOD, a, e, oppof. stary, (Boh. mlady; Slov. 
niladi; Sorab. 2. mlodi , mwodi ; Sorab. 1. mlodyi modę; 
Yitid. mlad, mlajfhi , mnajfiii ; Carn. mlad ; Croat. mlad, 
mlajshi; Slav. mlad; Bosn. m\id; Rng. mlad, (cf. mledan, 
-■ chudy) ; Boss. M0.i04ufi ; Erd. M.ia4bifi , »io.ł04b , mwai-. 
(MCioat , .MO.iO,iii3iia piana na młodym piwku , cf. mło- 
dzie), loiiuii, lOHT., cf. juniec; cf. Beltr. -"""': muladh, na- 
t'is , "i"" jaladli, peperii , ~p^ joledh , piter); jmiij. Młody 
człowiek, cliłopiec Hoss. mo.TOJRhk^Ł, lI0.10,viHlia ; Stav^ 
mladich, ditcsag, {ob. Dzieciuch; Eccl. luaj.H, M,A.^,^CHhl|h, 
AT.TA dziecię). Syn najmłodszy Hoss. MCuraKŁ. -Młody 
płód (Sorab. 1. inodźo). Młode zwierzątko, (Carn. mladizh, 
/'. mladiza, cb. Młodec). Młody wół. juniec; Hag. jijnaz, 
Ei:i:l: iot)iii|k. -MłoJ.i krowa Ercl. loiiHil.t. Młodym być Ecd. 
ioiioiU!iCTKU!{.';Tii , jua4ij.M'B ÓUTŁ. lUłem młod, a juzem 
sie starzał. Wróbl. 80. Gdyś był młod , chodziłeś gdzie 
chciałeś.... Biai. Post. 111. Młodym będąc, pamiętaj, 
że starym będziesz. Cn. Ad. 507. Młody nabywaj, stary 
zażywaj, ib. 309. Młodym robić, meżoiii rządzić, starym 
modlić sie przystoi, ib. 307. Młody, wiatr, pędziwiatr. 
Gemm. 102. Twoja głowa bardzo jest młoda, aby inne- 
mi rządziła. Tea!. 12. Ł, • 60. (zielonaj. .Młody jeszcze 
jesteś mnie uczyć. Xiadz: 58. (niećwik , żak). .Młode pi- 
wko szumi. Zab. 14, 40. Młode rzeczy przyjemne. Cn. 
Ad. 469. (małe prosiatko piękne). Gaiczek młody. Chód. 
Gesn. 195. (młodociany). Śmietanka młoda. Tor:,. Szk. 
70. (świeża). Ser młody, abo nicdayłno uczyniony, prze- 
cisvnej siły jest od starego. Lrzed. 453. \Yina młode, 
które nie mając nad trzy lub cztery miesiące, małą część 
lagru złożyły, i wszystkie niemal własności moszczu w 
sobie zamykają. N. i'am. 4, 17. Przytomność braci star- 
szych' i młodszych. Warg. Wal. 115. (senatorów i posłów, 
ob. Brat). I w młodych leciech najduje się czasem stary 
rozum. Sh. Zi/w. 1, lOi. Młode lala, rozum stary, .Mło- 
dość niemłoda, stateczn.T, mądra. Cn. Ad. 506. Młody, 
aleby starego nauczył. Gemm. 101. (Yind. Tudi ruladenzh 
starjake fodi; cf. przed laty mądry; broda nie czyni mą- 
drego ; lata nikogo mądrym nie czynią ; siwizna nic mą- 
drości znak, lecz starości). Młody rychło umrzeć mo- 
że, stary długo żyć nie może. Cn. .\d. 509. jiin^C 8cute 
fonncii ficrbcii , nltc ?ciitc iniiiTcii fłcrben. — '§. Lia a Ra- 
chel za wielki to sobie miały upominek, gdy im Pan 
Bóg dał co młodego. Glicz. Wgch. C 'i h. (dziecię). .Mło- 
de ptaków, ob. Pisklę; młode psów, ob. Szczenię; z re- 
szta służy na wyrażenie tego zakończenie na-ę lub -c/Ao 
n. p. lwie , lwiątko. — Za młodu = w młodości , w mło- 
dym wieku , in ber Sugcnt*- Za młodu świata użyć. flijs. 
Ad. 78. A coż na starość, kiedy lak za młodu! Żegl. 
Ad. 5. .Młody, jak młody, ale stary. ... Gemm. 102. Za 
młodu gałązki nachylać trzeba , bo kiedy sie zroście, tedy 
sie już złamie. Bys. Ad. 80. Młodym łacniej rządzić; 
młoda płonkę łacniej naproslować. Cn. Ad. 307. (cf. im 
kot starszy, tym ogon twardszy). Za młodu tarń ostrzeje. 
Żegl. .!(/. 285. Ż młodu ■ od młodości, ypit .^Ictit auf. 
'.ipit 3it(jciib nuf; Yind. sa pervega, od mladusli , dokler 
le lerla yije; Ei.cl. ii3M.ła4a, ii.tb Man;ii.\i Horieil. Trze- 
ba sie z młodu opatrzyć, czymby na starość chciał żyw 



136 



M Ł O D Y S Z - MŁODZIAN. 



MŁODZIANKI - MŁODZIENIASZEK- 



być. Ezop. 54. Z m!odu sic tarnek ostrzy. Glia. Wijch. 
E 5. Za mfodu tarnek się ostrzy, ib. K 5., Slov. z tnladi 
sa trń ostri. Z mfodu zaprawować tizeba. Gemm. 589. 
Młody ćwiczenia potrzebuje. Cn. Ad. 508. {Slov. Ked sa 
ćlowek za mladi ne usiluge , na starost ge faśko; czego 
się nowa skorupa napije , tym na starość trąci). Jaki kto 
z mfodu, taki na starość. Cn. Ad. 297; starość obraz 
młodości ; Slov. mlada koza sol lubi , a stara gu ze sol- 
njćku uchicuge. Kto z mfodu cliodzi jako stary, na sta- 
rość skacze jak mfody. fiys. Ad. 29; (maturę pal scnex 
oporlet, qui non cilo velit esse senex). — Pan mfody > 
nowozeniec, oblubieniec, ber Srćiutiiinitt, ber 3icuyermdMtc; 
Boh. źenich, chot ; Slov. źenich, mladoźenich ; Sorab. \. 
nawożena; Soroi. 2. nawożona; Ca/n. sbęnen; Yind. she- 
nin, shenim ; Croat. vcrnik (cS. wiernik), zarucimik, (cf. 
zareczynyj ; Rag. niIadoxegna; Slav. mladoxenja; Bosn. 
mladosgegna ; Ross. >KeHiiX'b , HOBOupamiift. Rządca we- 
sela zawoła młodego pana (pana młodego), i rzecze mu; 
naprzód dobre wino dają.... Sekl. Juan. 2, not. "oblu- 
bieńca , abo 'żenicha » Gdy czas był naznaczon ślubowi 
i weselu , wiele panów, jedni do króla , drudzy do Jana 
Zamojskiego, jako do młodego pana się scbodzili. Gwagn. 
178. Rad pan miody, i czeka dnia naznaczonego. Szczę- 
śliwym się mianując z małżeństwa przyszłego. Groch. W. 
275. — Panna młoda, pani młoda, oblubienica, {Boh. 
newesta, cbof; Slot. chot, młada newesta, mladucha; 
Sorab. 1. et 2. newesta; Yind. nevesta , oblubleniza , (cf. 
mlada gospodinja, finouna gospa = synowa); Carn. nevę- 
sta; Croat. vornicza , zaruclinicza ; Bosn. neujesla , vjerc- 
iiica , mlada nevista ; [lag. nevjesta ; Siar. ralżda , (Boh. 
Mlada Bebe); Ross. iiCB-fccTa, (cf. Ross. M0.i04aa nieda- 
wno zamężna); bic Srrtllt. Nazajutrz upominki pannie 
młodej od Zamojskiego oddawane były. Gwagn. 179. .4niś 
matką nie wiodła młodej Pani z mężem do łożnicy. Chrośc. 
Ow. 108. — Państwo młodzi, Yind. fvati, liofetni ludi, 
bte Sratttlcitte, co się mają pobrać, n. p. To Ichraość są 
państwo młodzi; ach trzeba ich pożenić, bo coś miłośnie 
na siebie z boczka pogladają. Tcat. lo, 85. Młode mał- 
żeństwo < nowożeńcy, bili 33raiitpnar, bic SJciiocriudbltcii. 
Przyjechaliśmy tam, a z nami razem młode małżeństwo. 
Kras. Pod. 2," 108. — Młodsza , izdebna. Tr. Młodsza = 
służąca, pokojowa, bie Sniigfn^lslf'- —Młodsze karty, bez 
figur, S!artcii p^iiie SilDcr. Tr. MŁODYSZ, a, m., młodo 
wyglądający, ciit jiiiiij JliiJfcbciibcr, Hoss. MOJoataBuH , mo~ 
lOiKeBaTuil. Taki mi to \Vc Pan młodysz, a myśmy sie 
przecie jednego roku urodzili. Teat. 20. c, 100. MŁÓDŹ, 
i, z., [Boh. mladcź; Croat. mladina ; Sorab. 1. modźen- 
Stwo); młodzi ludzie, młodzież, collect. jUItijC 8ciltC, 3"8fllb; 
(6/of. mlad, mfadistwo gennen; Slav. mladina « ptastwo 
domowe, cf. drób'; Sorab. 2. miloź płód, płonka). Młódź 
wasza złe bardzo ma wychowanie , bo ich nie w ])racy, 
ale w pieszczocie wychowywacie. Gorn. \Vl. S. b. Nie 
z takich ojców młódź się porodziła, Która krwią morze 
Penów zamąciła. Lih. Hor. GO. Przebrawszy z kwiatu 
szczera młódź i wyboru, kieskę nieprzyjacielowi przyniósł. 
Tward. YYi. 57. (MŁ0DŻD.4, 'ob. Młoćba, Młocka). MŁO- 
DZIAN, MŁODZIANIN, a, m., Boh. mladenec; S!ov. mla- 



dota; Yind. mladezh, raladenizh; EccI. ioiioiu:i , loiiOUlKi, 
(cf. Junosza); Ross. no.iojeui ; młody człowiek, cilt jiiit' 
gcr SOfenfd), ciii SiiiiGliiifl- Młodzianem będziesz, siedm lat 
mając trzecie. Chmiel. 1, 181. Młodzian ognisty. Jabf.Tel. 
251. Wiem ja co mogą młodziana wdzięcznego żałosne 
prośby. Past. Fid. 107. Różni młodzianie, jego przyjaciele 
nawiedzają go , i czas mu zabierają. Boh. Kom. 2, 240. 
MŁODZI.\NKI, ów, plur., {Boh. mladatko infantulus), dzie- 
ci niemowlęta, które Herod kazał zamordować. Cer. 1, 
198. bif unfdiiilbiijcii Sinbcr, bic $crobc5 iiiprbcit licg. Mło- 
dzianki, święto < dzień młodziankowy, (Slov. den wśech 
newinnich nemluwn.itck, aneb mladźtek; Carn. pametva); 
święto przypadające czwartego dnia po narodzeniu Pań- 
skim. Cer. 1, 198. ber imfĄitlbiac Sinbcr Jag. Ewanielija 
na dzień młodziankowy. YY. Post. W. 5, 97. Czyżeś się 
zapomniał kochany mężu, że to dzień młodziankowy, ach 
boże uchowaj! Mon. 65, 124. Poniedziałek za nieszcze- 
śliwy maja, zowiac go dniem młodziankowym. hras. Pod. 
1, 298. iMŁODZif:,'ił, i, cz. niedok., fio/(.'m!aditi; Rosi. 
M0.i04iiTb; młodym czynić, odmładzać, jiituj lliaiien, OCr* 
jiinijern. Nic po karminie, ani po blejwasie, które nie 
młodzą starego wieku. Zab. 9, 548. Zabf. Cnoty choć 
dawne zawzdy kwitną, st.Trość im nie szkodzi. Sława ich 
młodzi. Slrt/jk. Gon. O 2. MŁODZIĆ się recipr. , mło- 
dnieć, odmładzać się, fid) tierjiillijctl. Świat jednostajnym 
gościńcem chodzi , Nie występując z koleje , Co było sta- 
rym znowu się młodzi, A co nowego starzeje. Zab. 15, 
257. Nar. Daremnie się ten świat w ludziach coraz mło- 
dzi. Bo takiej Heleny drugiej nie urodzi. Zimor. 322. 
Ale mnie do ciebie nie lak krew' uwodzi , Która się na 
twarzy szlachetnej twej młodzi. Zimor. 526. Już miesiąc 
zachodzi , Już pół nocy minęło, już się niebo młodzi Na 
zorzą, ja na oczu snu jeszcze nie miała. Simon. Siei. 
36. -bieleje. — 'g. Młodzić , Ross. MOJCjnib , piwu mło- 
dzie zadawać. A'. Kam., bcm Sicrc bie $efcii gcśeii. MŁO- 
DZIE , ia , n. , podmłoda , drożdże, robota piwu zadana. 
A'. Kam., Dticrbeicii , Stnmtbefeii ; cf. Ross. mo.io4'b, mo- 
.i04ii3Ha. cf młoto. 'MŁODZICZKI, a, ie , mtodziuchny, 
n. p. Jiwenca, mlodziczka też mówią. Macz. MŁODZIEŃ- 
CZY, a, e, od młodzian, młodzieński, 3i'l'G''"fl'^ ' i ^<^<^^- 
H.A.iAeH!>Y6HT. , lOHOiiiecHiii , roHOCTHUH , lOHOTCKift ; Ross. 
MO.i04aoB'B , (M.ia4eflueB'B , M.ia4eH<iecKift dziecięcy). Wiek 
n;i':z już wyszumiał, już przywary, młodzieńczą popędli- 
wościa zbujałe, osłabił. Pilch. Sen. list. 2, 158. Od lat 
czternastu poczyna sie wiek młodzieńczy, który trwa do 
24 roku. Zool.' 284,' cf młodociany. '.MŁODZIEN^CZYK, 
a, m., Ross. mo.1041HK'B, który już brodacieje, okrzos, 
śpiczak. Macz., gołowąs, ciii 3ii"'3'i''fl - ciii , iDJild;I'art. Mło- 
dzieńczykiem był, a już głos był taki, Że z niego miał 
być wielki człowiek jaki. P. Kchnn. Jer. 72. Śmiały 
młodzicńczyk. Past. Fid. 515. Młodzieńczyka Mars od 
niej przyjmuje, 1 krwią mu zlane ścieżki pokazuje. Susz. 
Pieśń. 5, (j b. Młodzicńczyk przed bojaźnią nie dobył 
miecza swego , albowiem jeszcze był niedorosłym. Radź. 
Judir. 8, 20. (bo był jeszcze pacholęciem. Bibl. Gd.). MŁO- 
DZIENIASZEK, szka, m., młokos, wyrostek, młodzik, Boh. 
mladenećek, mladeneek , hośek; Yind. mladenizh; eiit 



MŁODZIENIEC - MŁODZIEŃSTWO. 



MŁODZIEŻ - MŁODZIWO. 



137 



flanj junge^ iKciifc^c^eit. M/odzieniaszek Samuel pos/ugo- 
wa/ Panu. 3 Leop. 1 Reg. 3, 1. (cliłopiaszek. 1 Leop.). 
Pożyteczniejszy syn młodzieniaszek ; ale słodsze niemo- 
wlątko. Pilch. Sen. list. 57. Jeszcze młodzieniaszkiem 
będąc , Katylina wiole zbroił. 1'dch. Sali. 30. Młodzie- 
niaszek do boju chciw bywa. Kolak. Wiek. B 2. Po- 
chlebna mowa ujęła mocno serce młodzieniaszka. Mon. 
06, 854. MŁODZIENIEC, ńca. m., Boh. mladenec, 
ginoch, gonak, gonaeek (cf. juniec, junak), hoch , 
hośek, (cf. liozy, cf. cliost, ehoslek) ; Slov. mladenec, 
mladec; Sornb. 2. mloźenz; Sorab. i. modżencz ; Carn. 
mladęnzh , hlapzhezh , (cf chłopiec) ; Yind. mladenizh , 
mladenzh, famez (cf samiec), fant; Croat. mladenecz, 
mladazh ; Dal. mladinacz ; Slav. mladicli ; Ru/j. mladaz , 
raladich; Bosn. mladac, mladicch ; Rag. mladaz, mla- 
dich ; Ross. lOHOUia, MOJ040H iie.iOBtK^ (sia.ia/icHcu^ dzie- 
cię), M0;i04em; §. a) młodzian, ber Jiniflliiig. Młodzień- 
cem być Eccl. Mi\A,\eHhCTEOB^TH. — §• b) Młodzieniec, 
panic, przy całości panieńskiej, cuius femininum esł pan- 
na, vel polius dziewica, ted dziewic masculinum inusita- 
łum est. Cn. Th., Bohemicum eandem habeł significatio- 
nem , ciii rciiicr 3imgticfctle. MŁODZIENNY , a , e , .MŁO- 
DZIENSKI , a, ie , młodzieńczy, od młodzieńca, Jiiii' 
gUngS ' ; Boh. mladenecky; Sorab. 1. modźenczliwe ; Bosn. 
mIadovit; /Joss. Mo.i04eHbKiri ; (Ross. iH0.i04euKiri, M0.1040- 
MecKifi zwinny, obrotny) ; Eccl. lOHOuiecKiH. Od czternastego 
roku do dwudziestego drugiego wzrostu swego dosięga- 
ją synowie, który wiek młodzieński jest. Petr. Ek. 95. 
Ach szkoda lat młodziennych i męzkiej urody. Hul. Ow. 



21 



Bluszczem młodzienne uwieńczone skronie, ib. 



253. Słodko zażywacie młodziennej szczęśliwości. Past. 
Fid. 120. Młodzieński szczcrobiały obraz marmurowy. 
Otw. Ow. 570. Stan młodzieński < kawalerski, wolny, 
bezżenny , tcf 3iiit!)i!cfctleii|'taiib , bie jiiiitJiJffcnfiiil^iift. Dziś 
stan młodzieński Jeden z twoich przyjaciół zamienia w 
małżeński. Zab. 9, 558. Zabł. Za największą poczytuję 
słabość , ożenić się ; niemasz większej szczęśliwości nad 
swobodę mlodzieńskiego stanu. Teal. 25, 22. MŁO- 
DZlEŃSklE, po MŁODZIEŃSKI! adocrb., jiiflciiblid). — 
Iransl. płocho, niestatecznie, flattcr^aft. MŁODZIEŃSTWO, 
a, n., i) młodzieński wiek, młodość, boS 3ii>lflliii3i'iltfr; 
Boh. mladenclwj, ginoehstwj; Sorab. 1. modźencztwo; 
Carn. mladęnslvu; Yind. mladcnifhtvu, golobradnost ; 
Croat. junachtvo , od (lvadeszet petoga do dvadeszet i 
oszmoga leta; (Ross. M.ia4eHqccTB0 dzieciństwo); Ross. 
MO-iO40CTb, wiiocTb, wiiomecTBO. Trzeci wiek człowie- 
ka młodzieństwo , poczyna się od 12 aż do czternaste- 
go ; czwarty od 14- do 18 z młodzicństwa k męstwu 
■wychodzi. Kolak. Wiek. Dorastanie lat jest, kiedy kto 
młodzieństwa dorasta , co bywa we trzynaście lat lennym 
prawem, a Saskim we dwanaście lat. Szczerb. Sax. 197. 
Mijają lalka mego młodzieństwa. Zab. 1 1 , 595. Zahl. W dzie- 
ciństwie i młodzieństwie swoim. W. Post. W. 3, 252. Jak 
w młodzieństwie syny chować ; od czternastego roku do 
dwudziestego drugiego. Petr. Ek. 95. Wtóry wiek na- 
rodu Kzymskiego . jakoby w młodzieństwo wyrastanie. 
Falib. Dis. i'ó. Tego człowieka starość jest żywotem 

Sttwnik Lindagt wyil. i. Tom III. 



niepokalanym, który w cnotach młodzieństwo swoje stra- 
wił. Nieprzystojnie strawione młodzieństwo, czjni sta- 
rość niałostateczną. Bial Post. 133. (cf starość obraz 
młodości ; jaki kto z młodu , taki na starość;. Dzie- 
ciństwo nasze płakało , młodość igrała , młodzieństwo 
wyćwiczone i wychowane pracować poczyna. Tr. Wcho- 
dzimy na świat, pierwsze nas nagich przyjęcie idzie od 
swoich początków między dziecięciem a mamką ; dalćj 
gdy światło bierzemy, między młodzieństwem i nauczy- 
cielem. Mon. 70, 662. — ■ 'i) collect. Młodzież , młodzi 
ludzie, juiiae SciltC, jugctlb. Młodzieństwo ich pożarł 
ogień, gdy je pahli nieprzyjaciele. _ Wróbl. 190. juvenes 
eorum comedit igiiis. — MŁODZIEZ , y, z., MŁODŻ col- 
lectiv., młodzi ludzie, jim(je Ccutc, bie Suflfnb , Boh. mla- 
deź; Yind. mladenfhtvu, sbranje mladenzhou, mladen- 
zbia, pubnia , mlad fviet; Ross. M0.i04eHCE. Pokojowa 
młodzież niech wiedzą, iż są w szkole, w której dou- 
czać się mają tego, czego nie umieją. Kras. Pod. 2, 
209. Był nieszczęśliwym Rzym w swoji-j młodzieży, od 
tego też właśnie czasu upadać zaczął. Mon. 63, 401. — 
§. Młodzież, młodzizna, (Boh. mladi surculi) , latorośle, 
juiigc SproiTcii. Czasem lubo drzewa obficie wydają na- 
siona , przecie koło nich nie oglądamy rosnącej młodzie- 
ży. Kluk. Rośl. 2, 111. Torz. 'l9. — §. Młodzież, mło- 
da czyli mniejsza zwierzyna, jung Silbprct, fleiii 2Biib= 
pręt. Wymownie rozwodził się o czasach polowania na 
młodzież, zające, lisy, sarny, słomki, bekasy. .\'iadz. 20. 
MŁODZIK, a,' (Boh.' mhdiU; Yind. mladnik' hlapzhizli), 
młodzieniaszek , eiti jiiiiflcr imerfa^mcr iWcii|d). Co za 
młodzik! jemu jeszcze o żonie myślić! Teat. 1. b, 52. 
Młodzik w czym, niewprawny, tiro. Cn. Tk. (nowouk, 
oppos. ćwik). Młodzikiem jeszcze był w sztuce szermier- 
skićj. Siem. Cl/c. 22. MŁODZIUCHNY, a, e, MŁODZIU- 
CZKl, MŁODZIUTKI, MŁODZIUSIEŃKI, MŁ0DZIUS1NE- 
CZKI , a, ie , — o adoerb, intens. adj. młody, (cf. rało- 
deńki), Rag. mladjahan ; Ross. MOJ04exoHeK'B , gnt fc^r 
jung. Każdemu smakują one lata młodziuczkic; wszys- 
cy bardziej lubiera wiosnę niż zimę. Gorn. Dz. 118. 
Ojca mamy starzuchnego , a brata młodziuchnego. 1 Leop. 
tienes. 44. Dziatki mam z sobą młodziutkie. 1 Leop. 
Genes. 33, 13. (młodziuchne. 3 Leop.). Scypio w je- 
dnej wielkiej bitwie obronił ojca swego , młodziuczkim 
bardzo będąc. Gorn. Sen. 210. Młodziuchne serce łatwo 
się uwiedzie. Past. Fid. 206. Dobrze tam będzie na sta- 
ruszka stronę, Który młodziuchną będzie tam miał żonę ; 
Jeść już nie będzie, patrzając na dwoje. Na młodziu- 
chnego i na młodkę swoje. Bratk. //. 4. Oszalał stary, 
rnłodziusineczką żonę pojmuje, nie sobie. Opal. Sat. l4. 
Członki twe młodusieńkie w ostre łoże włożono. Zyw. Jez. 
28. Na członeczki tak bieluchne, Tak rozkoszne, sub- 
telne i na tak młodziuchne, Nie godzi się koszulka z 
pospolitej przędzy. Groch. W. 368. Młodzi usieńki, juven» 
culus. Macz 'MŁODZIUCIINOLETM. Chodk. Kost. Ep., ob. 
Młodolctni, w bardzo młodych latach. MŁ0DZ1L'C1IN0ŚC, 
ści, *., Rag. mladicnós łenerilas. MŁODZIWO, a, n. , 
siara, pierwsze mleko po cielęciu. Dudz. 31, bic Sicjt- 
mild), bie crfte Mlij nai) bem 5?all'cn, Boh. mlezywa, 

18 



138 



M Ł O D Z I Z N A - M Ł O T. 



MŁOTEK- MŁYN. 



Carn. mlesva. MŁODZIZNA, y, i, coUett. mJodzież, 
mfody pJód zwierzęcy, roślinny, bie Sungen, bie Slcincn , 
jimgc Śrut, jungę Śc^ópltligc. O wychowaniu tej mJodzi- 
zny, gąsiąt, kurcząt etc. Haur. Sk. 123. Pawica nad 
piętnaście mfodzizny wodzić nie będzie, ib. 152. MJo- 
dzizna za swą matką pnie się, choć nierównym krokiem. 
Tul Saut. 94. Frasuje sie mJodzizna w lesie zostawiona. 
ib. 64-. MJodzizna rybia. Tr. W/odziznę chwastów wy- 
plewić trzeba, ib. 

Pochodź, odmładzać, odmłodzić, odmiodnieć; zmiodnieć, 
zmłodnialy. 

MŁOKICINA, y, z., koźlina, witwina , chrościna zlotowierz- 
bie podobna liściem , prącia drobniejszego , cudnego , 
gibkiego , do koszyków , pó/koszków etc, roście przy 
wodach, na piaszczystych wylewkach. Crese. 470, ctiie 
3lrt 23ad)iveibcii. 

MŁOKOS, 3, m., MŁOKOSEK, ska, {Sorab. 2. mlokaz; 
Ross. HOJOKOCOct, od słowa MOJOKO mleko); który mle- 
ko jeszcze ma pod nosem, chłystek, niećwik, niebywa- 
lec , Yind. mladustnik, fmerkovez , (cf. smarkacz), ciii 
2l!ild)krt, ©cl(i|d)mil'Cl , (ODb. ciit ^mii). Podług Plato- 
na, młokos, który starca uderzył , jest hańbą ludzi. Mon. 
76, 874. Co podobnego Herkulesowi miał wściekły ten 
młokos, który miasto cnoty, miasto dzielności, miał 
szczęście? Gorn. Sen. 40. Panna, aby się młokosom na 
dwie godziny podobała, maluje twarz sobie.... Bals. 
Sw. 2, 191. Potraciwszy młokos hultaj wszystko, udał 
się prędko na kradzież. Jabi. Ez. lol. Postępki jego 
dalekie są od teraźniejszych młokosów, Teat. 48. d, 55. 
Nieuważny młokosek. Pot. Pocz. 5o2. Bój się razu Ikara, 
młokosa płochego. Byb. Geśl. C. b. Ci żołnierze dali 
się temu młokosowi tak sromotnie poranić. Papr. Ryc. 
230. Hetman ten ćwiczył młokoski wojenne. Leop. 4. 
Reg. 25, 19. (nowouki. 1 Leop), oh. Młodzik. 

MLON, u, m.. Hoss. Me.iciii, rękojeść żarn, n. p. Mion u 
żarn domowych, bywa jarzebowy. leszczynowy, brzozo- 
wy. Kluk. Rośl. 2, 1G2. b(r ©riji an ber §anbmut)le. 

*MŁOST , n. p. Dopadłszy warzęchy i młostu , Nawali w 
brzuch śmietany. Pot. Jow. 2, 52.? 

MŁOT, a, m., (cf. Boh. mlat klepisko w gumnie, cf. młó- 
cić; kladiwo, kladiwko młot; iilov. kładiwo, kładiwko ; 
Hung. kalapńts ; Sorab. i. kiepatż (cf. klepać), hamyr ; 
tSorab. 2. klapaz; Carn. kladuvu, kladvo; Yind. kladivo, 
kladvu, kladilu , kyz , ky, (cf. kij; cf. kuć); Croat. mlat, 
mlatecz, bat, kladivo, (kładem tudiculo , cf. kłaść, kła- 
dę), chekich , cf. czekan; Dal. korach, mlat; Dosn. mag! 
(cf. malleus), mlatac , (mlat, mlatac; , maglic. , mlatnica , 
łucka, kom se predivo tuce); Hag. mlat, tucka, mla- 
tniza, korach, magliz; Ross. uoiOii, (uo.iOTOBaH hamernia, 
maToóieuT, kowal) ; Eccl. h.a.ati) ; ber ,'i>immer. Trzonek 
młota, Rjjs. Mo.iOTOBiime , ber $animcrflicl. .Młot kowal- 
ski Ross. et Eccl. kobh.io , Ky3HeqecKitt mo.iOTh. Młotem 
bić (V'irid. kladivati , kovati). Kruszec, nim będzie złotem, 
Musi być w ogniu i pod młotem. Teat. 46," 4. Statua ta 
wyszedłszy z pod trybu i młota , sześćdziesiąt łokci bra- 
h wysokości. Wad. Dan. 68. Tak na mię spojrzała 
miło , Że serce młotem w mej piersi biło. Chód. Gesn. 



87. Między młotem i kowadłem. Pot. Arg. 566. (ani mi 
tam, ani mi sam; wilka za uszy trzyma; złapał Tatarzy- 
na , ten go nie che puścić, Yind. v' tefnobi biti, jn)i» 
f{^en %bin iinb 3Ingd). Będąc między młotem i kowa- 
dłem, wolałem łaski pańskiej postradać, aniżeli w uczci- 
wym szwankować. / Ossol. Dyar. 5, 7. Nie rałotci to. 
Cn. Ad. 625. nie motykać to ; czego się kto nie uczył , 
nie podejmuj się; jeśliś szwiec, patrz swego kopyta. 
— fig. Hugona zwali młotem królów, bo za wżdy nad 
niemi wygrawał. Sk. Dz. 1190. (cf. Makabeusz). Ś. An- 
toniego młotem heretyków nazywali. Sk. Żyw. i , 584. 
cf. bicz. MŁOTEK, tka, ni., MŁOTECZEK, czka, m., 
MŁOTYSZEK , szka , m., deminutiia ; Yind. kladdiza, kla- 
dilze; Rag. mlalaz, koracich , maglicich ; ^osn. maglicch, 
mlacicch ; Croat. kladivecz; Dal. mlatacz, maglichich; 
Slav. czckichich; Ross. mojotoki ; Eccl. luaTHKi; eiił 
flctncr .'onmmer, ciit i;dmmcrd;cn. Młotek mularski, Ross. 
KiipemKa, KnpKa, z jednej strony jest płaski i ostry do 
łupania cegły, z drugiej ma kształt młotka zwyczajnego. 
Magier. Mskr. Młotek na drzwiach do kołatania. Cn. Th., 
Ross. CTynajbuo , (cf. stukać) , eiii Jliurfliuifel. Młotek do 
strojenia instrumentów, ber ©tiiniiiBrtmmcr. — §. Anat. 
Młotek , młoteczek = kość młotkowa w uchu za bębnem. 
Krup. i, 94, Hi i>ammerd)eit im T^re. MŁOTNlK,'a, m., 
który młota używa, malleator. Mącz. bcr mit bcm §am< 
mer nrbcitet; Eccl. M.iaTo6ieu'B ; Rag. mlatilegl. .MŁOTNY, 
MŁOTOWY, a, e, od młota, ^ammcr-. Rag. mh[n\; Ross. 
MOJOTOBhiH. MŁOTO, MŁUTO, a, n, (Boh. et Slov. mla- 
to ; (winne miało lagier); Yind. mlatu , mieth, (zbożne 
słodziny, Yind. fadje , cf. sadze); Sorab. 2. szloźina ; 
Ross. pO/i!Hhi, ryma, jpoóima, /ipoónHU, cf. Ross. mo- 
jojHTb, Moioaty młodzić piwo , Mo.iojb , Bioao4n3na mło- 
dzie, piana na młodym piwku; cf Hung. malatz poicus 
cf. mlaskać); słodziny, bie Jrciber. Młotem tam świnie 
w karmniku tuczono. Min. Ryt. 3, 284. Świnie w zi- 
mie młotem paszą, otrębami, zgoninami. Haur. Sk. 61. 
Jak wieprz tyje młotem rozkoszy. Psalmod. ^4 2 6. Leop. 
Luc. 15, iC,.' Sekl. Luc. 15. 

Pochodź, młócić, młocek, młoćba, młocka, domłacać , 
omłacnć, odmłacnć, wi/młacać , wymłocić , wi/młol. 

•MŁOZAWY, MŁODZAWY, a, e, Ross. M0.i0H<aBbi3 , młodo 
wyglądający, młodociany, juiuj au0fel)enb, fri|(^. Trzeba, 
żeby dębina była młozawa , i od robaków nie tknięta. 
Torz. 45. 

MŁYN , a , 771., Boh. mleyn , mleynice ; Slov. mlin , młyn ; 
Carn. mlin, malen ; Yind. mlin; Sorab. 2. mlun , mun, 
mGn; Sorab. 1. món ; Croat. melin, sztuparnicza, (cf. 
stępory); Dal. mlin; Hung. malom; Bosn., Slav., Rag. 
mfm ; Ross. MCJbiiiiua , (m.hihi kamień młyński; Gall. 
meule; mcichł mion); Eccl.yuum, stcpHOB^B y.MCJHHiia; 
/s/. mylna ; Svec. mylna, mijlla; Dan. molle; 6^a//. meule, 
moulin; Anglos. mylen ; Angl. mili; Fuml. mylly; hiand. 
mulinn ; Lat. mola ; Grace. hvItj ; Ger. bie OTiiMc , (o*. 
Mleć, mableii, a)ietjl. 31 big.) Młyny są wodne, 3Baffcr= 
mii^Icii, wietrzne, wiatraki, 36iiibmHtIeil, końskie, 3ippmii^= 
Icit, i żarna .C)anbmuMcit. Kluk. Rośl. 3, 260. Młyny pły- 
wające. Os. Fiz. 342. cf. Bułgarski młyn, korczak, ko- 



MŁYNARCZYK - MŁYNEK. 



M Ł Y N I C A - M Ł Y N K O W A ć. 



139 



rzecznik, walnik, walecznik. Młyny konne i wołowe. Solsk. 
Arch. 8!2. M/yn bydlftcy. ib. 88. Mfyn tarciczny tartak, t)i£ 
©d^iieibciiiil^lc. Mfyny procliowe. Jak. Art. 3 , 8G. Młyn 
wietrzny abo wodociąe; wietrzny, do wywodzenia wód z 
mokrzyn , jako w Prusiech tego dosyć, aqnagium. Cn. Th. 
ciiic 2BaiTcrffije , Hi fflaffcr lucitct ju Mnfeii an fiimpndcii 
Ortetl. Młyn od gładzenia materyi , kalandra, prasa Uois. 
naoimuLiiH. • — Phras. I'rov. Na swój inłyn wodę obra- 
cae, t. j. |na swoją korzyść. 7] łakomie zbierać, tliidere 
luis compendiis. Mqcz., ( cf. na swoje koła ciągnąć; na 
swoje zwijać motowidło). Coby spoinemu dobru mieli 
służyć , to sobie na swój młyn wodę wiodą. Lek. D. 5. 
Ów poddymacz, przyjaciel omylny, będzie cię nadobnie 
przestrzegał , aleć iście nie dla ciebie , ale dla siebie , 
aby na swój iriłyn wodę obrócił. Hej. Zw. 91 b. Obie 
stronie cbylrością swą na swój młyn wodę ciągnąc, wy- 
wracały dekret. Modrz,. Baz. 552, Gorn. Dw. 2t). Aza 
się w tym młynie i moje też zmiele? Pvt. Arg. 553. cf. 
jednemu się skrupi, a drugiemu się zmiele; cf. Slov. 
W drulioni mlinc mełeś. Kto pierwszy do młyna , pier- 
wszy zmiele. Cn. Ad. 591. Kto pierwej zboże do mły- 
na przywiezie , pierwej ma mleć. Szczerb. Sa.t. 248 , 
(Croal. koi pervo v melin doydc , pervi z mclyun do- 
mov poyde ; cf. kto pierwszy ten lepszy ; kto pierwszy 
u mety, wygrał; cf. kto nierycliTo chodzi , ten sobie 
szkodzi). Poty młyn miele, póki co wody. Pot. Focz. 
ił. (cf. do czasu dzban wodę nosi, aż się urwie). Na 
starym do młyna. Uys. Ad. 42. »S7oi'. na starom do mli- 
na, eguoriim senio coniecloriim, ne pellis quidcin risui esl. 
Nie chodź do młyna, jeżli nie chcesz się umączyć. Pot. 
Arg. 787. Siov. Kdo easto do mlina chodi, zaniući sa; 
(cf. kto się smoły tyka). Klejnot rozumu w cichym sie- 
dzi sklepie, Młyn wietrzny, chociaż nie ma co mleć, 
trzepie. Zab. 13, 219. (cf. beczka próżna szumi, pełna 
milczy; cf kierat; Slov. We mline hust, snrdo fabulam 
nan-are; cf groch na ścianę). MŁYNARCZYK, a, rn. , 
czeladnik młynarski, ter 3}h'il)lfiiai'rc ; lioh. prasek, cf. 
proch, prószyć; fioss. Mt.iHiiiiiiuri óiiipaiii.. MŁYNARKA, 
i, i., Boh. młynarka; Sorab. 1. mónkowa; Croal. mlina- 
ricza ; Hung. mólnńrć; Bosn. mlinarica; Rag. mlinariza; 
Mc SDhillcvinii. MŁYNAPiSKI, a, ie, od młynarza, Si' ii II er «, 
//o/i. mlynarsky ; S/oi'. mlinarski ; Carn. malnnrske; Croat. 
nilinarszki, ndinarov; llung. molniiri; Ross. mciliiiihobt., 
Mc.ii,nii>iiH. MŁYNAItSTWO , a , n. , rzemiosło młynar- 
skie ; Boh. ndynarstwj ; Croat. mlinaria ; llung. nióltiar- 
s^g; Vind. mlinstvu , mlinaria; tiiśi SJtiiUerbaiibmcrf. MŁY- 
N.\UZ, ?/!., Bijh. mlynar; Slov. mlinar; i^orab. 1. monk; 
Sorab. 2. munik; Vind. mlinar; Carn. malnar; Croat. 
mlinar; Dul. molinar; Huiig. móln;ir; Rug., Bosn., S!av. 
mlinar; Ross. mciliiiii;!) , He.ienii, (mielnik); llnl. moWnu- 
ro; Lał. molilor; Cer. ber 'Siiiller ; Cl' b. ^Piiilliior. Pró- 
żnuje młynarz, skoro woila zbieży. Pot. Si/I. 25. Mły- 
narz niemaezony, zwierzyna. Rys. Ad, 41. MŁYNEK, 
nka, «!., dem. nom. młyn, Z?o/i. mleynek ; /ioss. BU'.iiiii'ii;n, 
finc ficilic llhifclc. Trzepie młynek po deszczu; nastąpiły 
sucha, cicho stoi. Pot. Jow. 2, 70. Przy hucie śWa- 
nej , ma być żorn czyli młynek marmurowy. Ton. 285. 



Młynek do kawy, fine ftaffemu^Ie. .Młynek dziecinny z 
karty na kijku, ciiic Sinbmiible ber ftiiiber aiif finem 
Storfc. Tr. Młynek stolarskii'j roboty, wygodny do oczy- 
szczenia zbóż. //aur. SA. 59. citie ©etretbeff ge ; (Yinrf. stug). 
Zboże aby było piękne, przez sita, arfę abo młynek 
chędogo wywiać. Haur. Ek. 171. Oczyszczają wszel- 
kiego zboża ziarno młynkiem i szuflą. Mon. 74, 183. 
Arfy żelazne, młynki i przetaki, Czyii.a coraz piękniej- 
szych ziarn potrzebne braki. Tom. l{ol.'JZ. — g. Młynek, 
gra na szachownicy, iai SSii^Ic^Ciifpiel, Carn. shpana. 
Młynkiem, ob. Młyniec, młyńcem. MŁYiMCA, y, 2., 
(//o/j. mleynice, mlynyśtć; Rag.mUnha); miejsce, gdzie 
mielą. Wiod. ber Trt, roo fiiie !DiiiDle ftcĘit, iiai KiifilgC' 
1'diibe, SWiiblbaii'?. Miejsce, na którym młyn stoi, młyni- 
ca , moletnna. Marz. Wszystka młynica zawisła na koł- 
ku , jeśli ją flis urwie , powiezie z sobn młynarza. A/on. 
FI. E 4. (o młynie nawiślnym). MŁYNIEC , ńca , m., 
Młyńce plur., rodzaj gry ; niewiem czy ta sama, co teraz 
nazywają młynek. \Ylod. ba'5 ffliiblściifpiel. — Młyńcem , 
młynkiem adverb., taczając się wokoło, kręcąc się, ma- 
jakiem , im Sreife Denim , in bie SRiiiibe bcnim. Po żyłach 
krew' się młyńcem rzuci. Zab. lo, IGO. Kniaź. Nieprzy- 
jaciół do zamku się cisnących , z góry drzewy i kamie- 
niami spychali, iż sic nifyńcem toczyli, jako piły. Stryjk. 
458. Tak się biedny człek kręci, tak obraca młyńcem. 
A'nr. Dz. 5, 120. Dał mu pięścią, aż się młynkiem za- 
toczył. Min. Ryl. 4, 255. Drzewo mym zyskom sporne, 
niech cię twardym młyńcem , Łamią koła przychodniów, 
rozsłane gościńcem. HuL Ow. 78. Gdy sie pewnym 
młyńcem obieg zkręci wieku.... Zab. 13, 9. Kniaź. 
Upadnę kształtnym młyńcem na mej pani łono. Bul. Oiu. 
47. Dusze nieprzyjaciół twoich pójdą młyńcem , jako 
kamyki z procy, lada kędy wyciśnione. Birk. Chodk. A 2 
b. Kiedy innych ciężki strach obchodzi , Sama nie po- 
szła iMassylia młynkiem. Owszem uchodząc Greckich miast 
przywary, Stałej Rzymianom dotrzymuje wiary. Chrośc. 
Luk. 77. Już Europa chodzi młyńcem Zminęła się z 
swym gościńcem , Państwa od spólnych sił giną. Lib. 
Sen. lo. Jeśli w polu wsieść na koń przychodzi. Aż 
junakowi głowa młyńcem chodzi. Kchow. 8. Kto bitym 
pogardza gościńcem Błądzi , i już nie prosto , ale chodzi 
młyńcem. Pot. .irg. 544. Zbieg dopadłszy łasa, zaraz skrę- 
ci młyńcem. Pol. Jow. 154. Młynkiem sie bronił < koł- 
kiem, obrotem w koło, majakiem, mit eiiiem StrciĄc iri 
bic SJunbc , mit ciiicm BirfflfrfiAe. Tr. MŁYNIK, a, m., n. 
p. Mlyińki ręczne < żarna. Solsk. .irch. 81. filie fleiiie 5Piii^If, 
.vianbmiil)If. " MŁYNKOWAĆ, ał, uje, ad. niedok., 1) 
zboże młynkiem czyścić, tai (Setrcibc fliif ber gcijc rcini' 
gen, fegeil. Zboża do przedaży powinny być jak najczy- 
ścicj wychędożone , wywiane , młynkowane. hluk. Rośl. 
5, 255. — 2) Intrans. iMfynkować, kręcić, wykręcać, 
taczać, majaczyć, brebcil, lUfiibcii , teraii-ybrebeii. Wiado- 
my dobrze, którymby trzeba młynkować kątem. Chcąc 
się wybiegać przed czujnym rątem. Zab. 9, 546. Żabi. 
(t. j. i w bok umykać). Tak pracowicie swój udawał 
dyskurs , z tak łatwym młynkowaniem języka , żem w ca- 
łej rozmowie nie uchwycił słowa. Mon. 66, 721. ^M' 

18- 



140 



MŁYNOBUDOWN. - MMCH. 



MNICHÓW - MNIEMAĆ. 



genbrcfi^cn. (cf. Slov. Mś dobri gazik ; ide geg gazik , 
gako kofeso tnJynske.). Oparty o ścianę, po brodzie 
pluje, młynkuje językiem, oczyma przewraca. Mon. 68, 
203. (jakasie, jeżyli mu chodzi jak w pantoflach). MŁY- 
NOBUDONYNiCTWb n. p. Schneidera; t. j. budownictwo 
młyńskie, ber iPcuMcnbaii. MŁYŃSKI, a, ie, od mJyna . 
Kiibl =, SJiuŁICii'. Bo/i. mleynsky ; Sloi\ młyński; Sorab. 1. 
monski, monowe; Hung. malomi; Car;i. malenske ; \ind. 
mlinski; Croał. melinszki, melinzki; Ross. MeJtHnHHuH. 
Młyńskie kamienie, które się zażywają do wodnych , koń- 
skich młynów, albo też do żarn , są gatunkami kamieni 
piaskowych, ziarna grubego, hluk. Kop. 2, 81. Os. Fi:. 
556. Młyński kamień, Doh. mlecy kamen, mleynsky, 
żernow, (cf. żarna; żernownice góry młyńskich kamieni, 
gdzie je łamią); fiosn. sgervan, sgrrivan, sgiarvan , kam- 
mi za mlilti; Rag. xarvagni kammi; Hoss. łiaiiHB, '/Kep- 
HOBB. — Fig. Prawda , że młyński kamień mieć będę 
na głowie , Lecz choćby się i spękać , stawię ci się w 
słowie. Teat. 43. c, 22. Przez paprzycę kamień młyń- 
ski zwierzchni wspiera sie na samvm wrzecionie. Os. Fu. 
356. •MŁYWO, ob. Mlewo. 

M N. 

MNĄ, n. p. Ze mną, inslr. pronom. ja. 'MNĄC, *mnął, 
'mnie, (cf. Lat. memini) ; tmde pomnąc, przypomnąć, 
przypominać, pamięć etc, cf. jąć, imać, ob. Mniemać. 
'.MNAŻAĆ, Frequ., ob. Mnożyć. MNĘ, mniesz, ob. Miąć. 

MMCH , a, m., Boh. mnich, klaślernjk, Slov. mnich, re- 
holnik ; Sorab. i et 2. mich; Garn. menih ; Yind. mi- 
nih, menih; Croat. fratrar, frater, ( cf. brat, braciszek, 
frater); 5/ai;. redovnik , zvonar; Bosn. et Rag. kalughjer; 
Ross. MOfla.\x, MHnxi, <jepHopna;eu-B, lepneiii ; Eccl. hhoki, 
mo iiHaKi 40.T*eH'b Becrii ajiianb ceoro OTh .MJpcKaro 
noBejenia; (jraecolat. monachus ; Hisp. monge; Angl. 
monk; Dan. et Siec. munk; Wallis. mynach ; Isl. raun- 
kur ; Anglos. munuc; Tbb. iDiiiiid); Kero municho; Ger. 
ber SDión^ ; i) zakonnik, "postrzyżeniec, (cf. czerniec). 
W pierwszym ustanowieniu była to osoba , od świeckiej 
społeczności zupełnie oddalona ( = pustelnik); teraz oso- 
ba duchowna obowiązana regułami pod władzą przeło- 
żonych żyjąca. Kras. Zb. 2, 174. Mnich męczennik 
Ross. npenojoÓHOMyMCHHiiKi. Mnichem jestem Eccl. mhh- 
mecTByio. — l'rov. Mnich a baba, narzędzie dyabla. Rej. 
Ap. 82. Mnisi gdy się zejdą , mówią o kapicach. Rej. 
Wiz. iii. (kowale o kleszczach; krawcy o nożycach). — 
{Prov. Slov. Mnich tak odpoweda , gako mu opat spiwa, 
mnich tak odpowiada , jak mu opat śpiewa ; jaki pan 
taki kram; jakie pytanie, taka odpowiedź). Slov. Habit 
nie robi mnicha ; cf i w kapicy wełna ; cf broda jak u 
proroka , i t. d. — f. Mnich , pop w szachach. /. Kchan. 
Di. 94. ber ianUr im ii^adiuńcl. Biały mnich = biało- 
skornik. Tr. bcr liiuftcr iii einiijcii (£piele'it, (cf kasztelan). 
— 2) Chym. Mnich, bie *J.*rcI'ierfapeIlc, narzędzie, w któ- 
rym się osobliwie złoto i srebro w piecyku oddziela. 
Kluk. Kop. 2, 141. — 5) Oeconom. Mnicli, bcr iBiiffcr= 
minii, ber 2Si'n(^ an bm JciiŁcn, Boh. barbora, poltrubj , 



słup wydrożony z jednej strony od stawu , które to miej- 
sce wydrożone zastawia się szczelnemi ławeczkami , które 
woda w stawie przyciska; ile wody upuścić trzeba, tyle 
się ławek wyjmie. Kluk. Zw. 3, 201. — fig. Więcej wo- 
dy wychodzi jedną przerwa za ćwierć godziny, niżeli 
trzema mnichami za tydzień. (Żart rozpustny Smolicha na 
to, że mu wymawiała jedna dama, iż często od stołu wsta- 
wał wodę odlewać). Dwór. E 4. Już się nie jeden gro- 
belnym stał mnichem. Zwłaszcza gdy wino sięga do koł- 
nierzów. Fot. Syl. 228. (kto w się wlewa , z siebie wy- 
lewa). — 4) Bolan. Mnich, ziele, ob. Mniszek. — Mnich, 
gatunek pirogów. Wol. ciiic ©attUHij gefiillter Slćge. — 
§. Mnicti , monachus, ryba, a raczćj monstrum morskie, 
kaptur mnichów reprezentujące, i twarz ludzką. Chmiel, 

1, 627. ciit Seetbier. — o) Geogr. Mnich, wysoka skała, 
do gór Karpackich należąca , w starostwie Nowotarskim , 
z daleka patrzącym wyraża postać mnicha siedzącego. 
Ład. H. N. 44. cin Łflier gelfen in ber Staroftco 9Jt)iPS« 
tar^. 'MNICHÓW, Boh. Mnichów - Monachium , SKuntŁen. 
M.MCHOWKI, ek. Tv., ob. Miechunki. MMCHOWSKI , a, 
ie , mniski, mniszy, zakonniczy, 5Dii]ł!ii$'S = . Cn. Th., Rag. 
dumanski , kalijghjerski ; Ross. MOHaxOBt, UHOiccKifi , 
^epHeiccKiii. MMCHÓWSKO adierb.. Pot. Jow. 2, 46, po 
mniszemu, au\ Tlóniti 3lrr. M.MCHO\YST\VO, a, n., stan 
mnichowski, zakonnictwo , boś i)?cón[f)-5ttmm , ber Tlónifi-- 
ftanb. Carn. menisl)tvu , Ross. jiOHameTBO , MHHiuecTBO, 
iiHO^ecTBO , lepHopiisHinecTBO , yepHeiccrBO ; Eccl. ciap- 
lecTBO. 'Mnichostwo zganił, dla tego był w więzieniu. 
Baz. Hst. 23. W mnichowstwie żyć Ross. jiOHauiecTBO- 
BaTb, MHiimecTBOBaTL , iiHOweCTBHBaTt. Nie ma mnichow- 
stwo Kazimierza, żadnego pewnego dowodu. Nar. Hst. 

2, 271. "MMCHOWSZCZKO, a , "«., pogardl. i z pożal. 
n. p. Ubogie mnichowszczko. Zygr. Pap. 302. Biedne 
mnichowszczko. Zygr. Ep. 58., cin arme-J elcnbc^ fDióndilein. 

Pochodź, mniszek, mniszka, mniski, mniszy. 

MME 1 . Genit. Dat. .Acc. Local : pronom. ja. 2. Mnie tertia 
pers. Praes. verbi miąć, mne. 

MNIEMAĆ, -MNIMAG, ał, ali,"'ieł, 'jęli, a; act. niedok. , 
Boh. miniti, raniti, ranel, mnjm ; Slov. domniwara se ; 
Sorab. i. menu, mam za to: Carn. mienit, meiniti, 
mneti , meniti, menem, dimlam; Yind. mienit, sdeti Ie, 
sdim, meni fe sdi, jes mienim , sa tu dershati, namie- 
niti , samieniti, domieniti, fhtimat; Croat. stimati, (cf 
'stymi; Bal. raniti; fiosn." ranim, mnitti , scjenili; Rag. 
mnitti , ninjetti , raznmnati , chjuljeti; Ross. jiHiiTb , no- 

MHllTb, JIHK), MHIlTbCfl, no.MlillTbCa, B03MHtTb, B03MeMTaTt, 

^jMUTb , 4yiiaK) ; Eccl. MHiiTCJbciByK) , iienmyio , iienhipe- 
BJTH , B03Heniii.eBaTii , BSitHaio; cf. Lat. memini, mens; 
Graec. urctonui ; cf .\nglos. maenan : 3Jicbcrb. Ilicenftt; 
Germ. mctiicn , ycrmetncn, oermiilbcii, bafiir baitcii, bcnfeii. 
Mniemam • trzymam , rozumiem, mam za to, zda mi sie. 
Cn. Th. dzierżę lak, biorę za lo , domyślam się, n. p. 
Lepiej wiedzieć, niż mniemać. Rys. Ad. 54. P. Kchan. 
Orl. 1, 52. Wiara wiernych nie ma mniemać; ale pe- 
wnie i mocnie wiedzieć. Żarn. Post. 118. Najlepiej sa- 
memu doświadczać , abyś wiedział, a nie mniemał. Hipp. 
22. Zleknicni i przestraszeni 'mniemieli, żeby ducha 



MNIE MANIE- MNIEJ. 



MNIEJSZEĆ - MNIEJSZY. 



141 



widzieli. W. Post. Mn. 202. Opiekunowie 'mniemieli , 
ze dziatek oszukać mieli. Groi. Obr. 156. Ujrzawszy go 
chodzącego na morzu, mniemali, żeby byJa obfuda , i 
krzyknęli. Uihl. Gd. Mam. 6, 49. Wszelki, który was 
zabija, będzie mniemał, że bogu posługę czyni. ii. 
Joan. 10, ± Augustyn ^. tak "mnimn. U'. Pont. W. 229. 
— 67011. Ćlowek mini, pan Boh meni > człowiek myśli, a 
bóg rządzi. W sjirawacli wojennych sromota mówić : nie 
mniemałem. Warg. Wal. 252. (głupiego wymówka : nie 
spodziewałem się) ; ii) hilif ba8 iiidjt iinmuttict. Mniema- 
my nowe mody za stare zwyczaje. Teat. -i8. i, 10. ma- 
my je za nie. MISIEMANIE. ■.MMM..\K1E , ia , ri. , subst. 
verb., Boh. mjnenj; Sorab. i. nieneno; Sorab. 2. mej- 
nunga; Carn. manenga, namęn , dimianje ; Vind. mienc- 
nie, menjonje, fhin , namiena , inienje , sdetje , sdenje ; 
Croat. stimanye ; Rag. mnjenje, scjcnna ; Hoss. et Eccl. 

MklttliHIC , HHtTC.IbCTBO , MhICAb , HCnhllieK.MIIC , B.MtHeillc ; 

rozumienie o czym , zdanie, opinia, suppozyrya , domysł, 
widzi mi się , bnj 2)ie»iicii , '^cniiiitljcii , ttc GiiilMlbiing , 
2}cC«niitiiJ. Mniemanie nie jest prawda ,_którejby się kto bez- 
piecznie a niewątpliwie ująć miał. Żarn. Post. 5, 730 b. 
Mniemaniem to zowią, kiedy kto inaczej nie wie o czym, 
jedno tak , jako się spodziewa. Szczerb. 6'ri.r. 2.''i5. Mnie- 
mania , zastępując niewiadomość , pomagają uwadze w 
zbliżaniu, stosowaniu i równaniu jednych skutków z dru- 
giemi. Siiiad. Jeog. pr ; (hypotezy). Omylne mniemanie, 
błąd. Wiśn. 190. Z mniemania nikt przysięgać nie ma, 
bo powinien pewno wiedzieć. Sttx. Art. 47. Lud się 
rządzi mniemaniem, i sądzi z pozoru. Teat. 45. d, 19. 
Mnimanie wielce może; mnimaniem ludzkie rzeczy stoją. 
Cn. Ad. 511. (jak sobie kto w głowie uknuje, tak mu 
wszystko smakuje). Mniemaniom stojący, na mniemaniu 
zawisły, ojjinnbilis, conjerlura tiilens. Cn. Tli., Sorab. i. 
menenile. Mniemaniem narabiajacy = fantastyk, ib. To 
jest prawdziwa mądro.ść, żyć według rozumu, a nie we- 
dług mniemania. Opal. Sat. 67. Zawzięte mniemanie ■■ 
Uprzedzenie , prewencya , qu. v. — Mniemanie o sobie 
Ross. caMO.Miitnie. — W nauce wyćwiczony, wielkiego 
był u ludzi mniemania. >','i. Dz. 746. t. j. sławy, er liattc 
eiiicii fliitcii 3iiif, flrcijcn 3iiil)m , mon ^nttc t^Pii ibm ciiic 
i|VOpC ?JiCiiniini]. Zszedł z tego świata w mniemaniu świą- 
tobliwości, lioli. Dl/ab. ó. 1 55. in odore sanetilatis , im 
©criic^c ber i^eiliafcit. MNIEMANY, a, e, Boh. mnely, do- 
mnely; Slor. domneny ; /loss. miik.mmu; rozuiniany, iier- 
meinit, ycrmiitŁct. O mniemanej rzeczy ma być tak dzic- 
rżano , jako już o pewnej prawdzie. Sa.v. .4ri. 47. .MMK- 
MACZ, a, m„ który mniema, ber llfcijiier, Sermiitber, So- 
rab. 1 . menieier ; Eccl. nMtiiiiTCMb. Srogi dekret Pański 
na takie marne 'licemierniki , a na takie 'mnimacze o so- 
bie, łiej. Post. I, I 4. Hoss. .Miriire.iMiooTb skrupulatność, 
MHiiTC.ibHuB : skrupulat, przywidzeniec. 

Pochodź, doiniuemnwać sie, d^imniemać iie. domniema- 
ni/, niedomniemanie. 
MNIEJ adv. comparat. posil, mało; nietyle, nie tak wiele; 
{Boh. mene , mjn ; Slov. men, mćneg ; Sorab. i. meney, 
Sorab. 2. menej; Carn. manje, main , mejn, maihin ; 
Vind. menje, minjei ; Croat. menye, manye; Slav. manje; 



Hag., Bosn. magne; Ross. jieHbme; Eecl. Miite; Ital. man- 
co, meno; Lat. minus; Gall. moins; Graec. fnio* ; Germ. 
mtiibfr; cf. Hebr. -jvz mane, minwi/i; nictiigcr, {oppos. wię- 
cej), liodajeś był mniej o Karynio wiedział, I ja mnie] 
pytał, i ty mniej powi('dział. /^ast. lud. 295. Kto ma 
nmiój , ma bezpieczniej. Bys. Ad, 27. Najmni('j fortuna 
wydziera, komu najmniej dała. Min. Ri/t. 4, 147. Mniej 
nie zdołam, a ty każesz więcej! Cn. Ad. 510. — Arithm. 
O oznaczeniu odejmowania (w substrakcyi) znaku — uży- 
wamy, kióry jedno czyni co słowo mniej; tak o — 2 zna- 
czy; 5 mniej 2, albo że 2 odjąć trzeba od 5. Jak. .Mat. 
1, 60. Lesk. 2, 14. — .Mniej dbam o jego fochy. Roh. 
Kom. i, 27. t. j. mniejsza o to, id) mac^c mir iii(Jit oici 
barilli'5. — Mniej więcej = mniej albo więcej , melłr cin 
lueniger. Znajdzie u ciebie ratunek sierota , Z Itrakiem 
miedzy mniej więcej potrzcbnenir. Zab. 17, 215. aiiter 
-Mmej więcej, plus minus, koło, około. Marz., pbnocfnbr, 
(lunt Sllflni). Było tego ze trzydzieści mniej więcej. — 
.Mniej dalej > prędzej czy później , Dbngcfdbr (ooit ber 3fit,i- 
Mniej dalej w kwadrans przyjdzie. Tr. Najmniej, bynaj- 
mniej, w najmniejszej cząstce, ein gatlj fleiii Sciug. Ogła- 
skane zwierzęta, byle się napiły choć n:ijmniej krwi, wra- 
ca się im dzikość. Bardz. Luk. 58. Byś jako n.ijmniej 
odstąpił od świętych słów a od świętej nauki Pana tego. 
Rej. Post. a 5. — Nie mniej, przecież, z tym wszystkim, 
atoli, \łnd. nizliemenje. MNIEJSZEĆ, ał, eje neiitr. nie- 
dole., umniejszeć, zmniejszeć dok., mniejszyć się, mniej- 
szym się stawać, maleć, Boh. menśit se; Rag. smagn- 
kattise; Croat. minuti, minujem, (cf. minąć); fleiticr iticr' 
ben, iPClliger merben. W lecie dzień przez trzy miesiące 
mniejszeje. Zebr. Zw. .21. Kurczemy sie, a dziwnym 
sposobem się dzieje, Ze wzrost ludzki w starości z ko- 
ściami mniejszeje. Zah. 8, 594. Kortjt. Aleksandrya nie 
ustępowała w wielkości mieszkańców żadnemu miastu; 
potyin poczęła mniejszeć za Mahometa. Boler. 216. Co- 
dziennie zewsząd przybywało nieprzyjaciół, a naszych 
nmiejszało. Biatob. Odm. 20. t. j. ubywało, ci riMirbcit 
i(>rer liiijlicf) ifCiiiger. ■.MMEJSZOUOCZNY, a , e , jeszcze 
roku luc mający, młodszy od roku, m'cl) iiidit jabrig, 
iiod) fcin (jaiijCi! %\hx Inilietib. Dzieciom czworoh-lnim , ro- 
cznym , mniejszorocznym , łyżkę jedno tej wódki dawać. 
Syr. 287. MNIEJSZOŚCI, ści, i., (compnr. subst. małość; 
oppos. większość); bie ('Slcinerlieit) fleiiierc 2M, Tlaibt, 
Sraft. Polacy dla mniejszości swoich . spoinie wszyscy 
bić się chcieli. Nar. Hst. 4, 500. Nicby nas bardziej 
nie chyliło do anarchii, j^k gdyby mniejszość przeciwko 
większości, protestacye czynić mogła. IJaz. Nar 1, 260. 
Honor podwyższa i wyżsi nim hardzi , .\le i niżsi mo- 
gą się pocieszyć, .Mniejszość rozrzewnia, większość ser- 
ce' twardzi. Kras. List. 2, 142. superlatii: ' NAJMNIEJ- 
SZOSC , n. p. Zagadnienie o najwieksznściacli , i naj- 
mniejszościach , de maximis et mimmis. Juk. Mat. 3, 
50. MNIEJSZY, a, e, comp. adj. mały, Boh. men.śj; 
Slov. mcnśi; Sorab. i. et 2. menschi ; Carn. majnshe 
(majhen, mai < mały); Yind. mcnlhi (maihen, niihen , ma- 
li = mały) ; Rag. et Bosn. magm; Croat. menyshi , manyi, 
menyi; (Croat. malahan, ma = mały); ^oss. MCMbuiiii, mchł- 



142 



M N I E J S Z Y Ć - M N I S Z E K. 



MNISZKA-MNOGO. 



uioh; Eccl.wHMmm, MeiiuiiB, MajtiirniH, MajbuiiB; (uhiiiiH, 
MHaniiHhiii nnjmniejszy, ob. "Wizynny; cf. Llraec. (i(iav); 
(oppos. większy), ficilicr, gcringcr. Mniejsza przykrość się 
nie czuje, kiedy więtsza następuje. Cn. Ad- 510. Kto 
wytrwa co więtszego , wytrwa i co mniejszego. Cn. Ad. 
404. Mniejszej mu rzeczy odmówiono , a on się większej 
upomina, ib. 511. Mniejszy się na większego miece, aqui- 
łam cornix proiwcat. Macz. (nie mieć się kocie na nie- 
dźwiedzia). Kmiecy mniejszy mórg, kmiecy większy mórg, 
ob. Mórg. — Chwalę cnotę, choć w najmniejszym czJo- 
■wieku; ganię występki, gdzie je znajdę. Kras. Hu. 59. 
Mniejszym ja jest, niz wszystkie miłosierdzie twoje. Leop. 
Geiies. ói, 10. Bibl. Gd.; t. j. niegodnym, nie zasJuźyJem 
sobie na nie , i^ biii ju flcnngc nllcr 23arm[)crjiijfcit. . . . 
£ut6. Mniejsza o to = mniej dbać o to, nie stać o to, 
tai madit ben flcinftcii Siimmcr, ba» bat ifciiig nuf fid), ^nt 
llicniil jU bcbcutftl. Gniewajie się ! mniejsza o to. Teat. 
56, 57. Niem. Król. 2, 87. Mniejsza o to , czy stara, 
czy mJoda , garbata, Prosta, cliroma , czy ślepa, byleby 
bogata. Żabi. Firc. 28. WNIEJSZYĆ, yJ, y, ad. nkdot, 
Boh. menśili, zmenśiti , zmenśowati , skrownjm, uskro- 
■wnjm; Slov. umenśili, znienśugi; Sorah. 1. womenscham ; 
Carn. majnsham; Yind. mcnfhati, smenfhati , pomenfhati, 
milienu storiti; /?os». smankovati, smankati; ^n^. smagn- 
katti, omaliti, omaliyati; Eccl. nennim; umniejszać, mniej- 
szym czynić, uszczuplać, minbcrit, iicniiinbern, fleiner ma' 
^eit, DCrncineril. Niegodzi sie cudzych zasług Iżyć i nmiej- 
szyć. Sl(. Di. 578. MNIRJSZYCIEL, a, m. ," który co 
umniejsza , bcr ^.^erflcinercl■ , Scrringcrcr. W rodi. źeńsk. 
Woiejszycielka, iSluv. zmenśowatelka, stenćowatelka, miosis, 
figura rhetoriea. 

Pocliodz. bjnajfitniej, pomniejszyć, przijmniejszyć, przy- 
najmniej , umniejszać , umniejszyć , zm-Aejszyć. 
MNISKA, 'MNISZKA, i, s., {Buli. miśka, nunwice, rezanice, 
Sorab. 2. nunwa, nunna; mojalis; cf. SDJiJiii^ apud 51 5 Ig., 
et hal. monacare; tizebić); n. p. Do tego plastru brać sa- 
dło nie wieprzowe, ale z świni, która niniska_ zowia. Syr. 
1403. Mniska, nie jest to wieprz, ale świnia samica, któ- 
rej z boku wyjęto matecznik, aby się dla lepszej karmi 
niepłodna stała. Rydel. (cf. mniszyć), ciiic ycrfdjuittnc 6ait, 
Cine 3J01111C. MNISKI, a, ie, MNISZY, a, e, MMCHO- 
WSKI, Boh. mnjśky, ninichsky, klaśternj; Sorab. 1. mi- 
scbi; \'tnd. minifliki, klafhterski ; Carn. menishkc; Rag. 
dumanski, kalughjerski ; Ross. MOHaiuecuiri , MHiiiiiecKiii ; 
Eccl. MiiiimecKiH , CTap'icci;iri ; 2)Kńid)» = . O mniskim abo 
zakonniczym stanie. W. Post. W. 5, 413. Mniskic zako- 
ny. Zyyr. Pap. 155. Zdał on sie być żywota pobożnego, 
i nmiskiego. Sk. Di. 245. Po mnisku adi\, po zakon- 
nemu , sposobem mnichów, auf 2K5iid)^ 3lvt. Kazali się 
po śmierci w grobie kłaść po mnisku. Pot. Pocz. 504. 
MNISZEK, szka, m, demin. nom. mnich, \. ciit 25?oiiu)leiii, 
Boh. mnjśek. 2. Ornith. Mniszek, pliszka Czerniec, mo- 
tacilla airicapilla Linn., ciiic 91rt ©rayiiiiidcii , @va>?fpafe, 
(iitluarjFopf, iliolirciiforf, 2?J5iiś, ptaszek wielkości sikory; 
samiec na głovyie czarny, pod oczami biały. Ład. H. N. 
107. Kluk. Zw. 2, 234. — 5) Botan. Mniszek, mnich, 
ziele, popia główka, mnisza główka, świni mlecz, papa- 



wa, psi mlecz, świni pysk, radyki, wilczy ząb, gdy okwitnie, 
kosmata i pierzo\yatą główkę ma , a gdy ją wiatr obwieje, 
główka jako u mnicha goło zostawa. Syr. 1134. Urzed. 
268; Carn. ręgrat, briszayek, SDiińid^ufiipf, Mińidj^plattf, etne 
3lrt beo Si-Miieiijal)!!'}, f faffciiplatte , SottcrWmnc, SuttcrWiime, 
©dnnalibhime , Leontodon Tarazacum Linn. Mniszek zły, 
morduwnik, morderznik, do godziny siódmej zabija, kto- 
by go w się \yziął, kwiat ma kapturowaly. Syr. 1587. 
Sienn. Wyki. Sfarrciifarpc, Waucr (£tiirml;iit, Aconilum Na- 
pellus Linn. Mniszek dobry, Aconilum anthora Linn,, 
©ift^cil, mam za to, iz go ztąd zowią dobry, iż mniszka 
złego jad wygania , i silić mu się nie dopuszcza. Sienn. 
WyLi. MNISZKA, i, i., Boh. mniska, klaśternice, gepti- 
śka, (cf. opat); Slov. mniska; Carn. et Ymd. nuna; Cro- 
at. dumna (cf. 'dumny), koludricza, opaticza; Hung. apatza ; 
Rag. dumna, dumniza, koludriza ; Sorab. 1. nunwa, klo- 
żterska kneżna, (cf. xicni); Slav. duyna; Bosn. koludrica, 
dumna, kalughjerica ; Hoss. MOHaxiiim, HiiOKiiHa, ciapHua ; 
Eccl. MifiLKiiHa , v|>^ii!ii|.i; 1. zakonnica, klasztorna panna, 
bic SJoniiC. Ksieni abo najwyższa mniszka. &k. Di. 100. 
bie 9(cl'ti|Tiltn. Mniszka męczennica Ross. npeno406HOMy- 
iiCHHiiua. Od mniszek Ross. MOiia.MiiiiiLiil. — 2. Oecon. 
Mniszka, ob. Mniska. MN'ISZY"Ć, ył, y, act. niedok., omni- 
szyć dok., 1. mnichem kogo czynić, kapturzyć, strzydz, 
chiCii jiim Sliiiiidic madicii. Omniszył go ociec, ale on po- 
rzucił potym kapicę i zakon. A'ar. Hst. 2, 220. Chcąc 
się do mnichów na sądnym dniu przyszyć. Kazał się je- 
den po śmierci omniszyć. Pot. Jow. 2, 59. — 2. Castra- 
re sues, mniszyć abo czyścić świnie. Macz.; Ital. mona- 
care, bie Sdiic caftrircn , jii 3ioiiiicn niadicn. (ob. Mniska). 
Samice wieprzów domowe można toż umniszyć , aby tłust- 
sze były. Sienn. 271. 
MNOGI, a, ie , (Boh. mnohy; .SYoi'. mnohy, mnohi, mnoho- 
tliwi , wicnasobni, (mnogotliwe, hognotliwć meno collecti- 
vum , ob. Zbiorowe); Sorab. 1. mnohi; (Sorab. 2. mlogi 
niektóry); Carn. mnóg; Yind. mnog, yelkutcri, velkutiri, 
(cf. wielokrotny); Croat. ynógi; Rag. nmiighi; Slav. mlo- 
gi; Ross. MHoriii, mhofl, siiiOHJeniluiifi ; cf. Germ. maniiiij, 
fDiClliJf; cf. Rcbr. ~:'2 manach, numeraril); liczny, wielora- 
ki, jalilrcidj, uicl. Mnodzy sprawiedliwości pilno służą, 
ale cii sami namiętności swoich pohamować nie mogą. 
Modrz. Rai. 228. Po nic mnogich dniach. Budn. Luc. 
15, 15. (wkrótce). Przynabył sobie iniiogszego i jeszcze 
sposobniejszego naczynia. Smotr. Apol. 10. — Grammat. 
Liczba mnoga, Ross. Miion;ecTBCiiiioi' mmcio, pluralis nu- 
merus, (towarzyska liczba. Bals. Niedz. 1, 136), oppos. 
liczba pojedyncza, singnlaris. Kpcz. Gr. MNOGO , w MNO- 
DZF. adv. , Roh. et Sluv. mnoho ; Yind. mnogu , yeliku, 
velku; Carn. dukaj; Croat. vnogo; Rosn. mnogo; Slav. 
mlogo; Eccl. Miioro, (iiC'łiHo;KKO troszkę, OTMHora od da- 
wna, nonpeiiHOry tym więcej); licznie wiele, yyielorako, 
incl. Umarł wielki Kniaź, panowawszy "mnoho (mnogo) 
lat. Stryjk. 166. Wierny w małe i w mnodze wierny 
jest, a w małe niesprawiedliwy, i w mnodze niesprawie- 
dliwy jest. Budn. Luc. 16, 10.' (w wielu. Ribl. Gd.). Slov. 
Prov. Mnoho, ani wóz ne znese; cf. koń nie uciągnie; 
Slov. Co mnoho, to mnoho; quod multum stultum. MNO- 



MNOGOBARWY -MNOGOŚĆ. 



M N O G O S K Ł A D N Y - M N O Z N Y. 



145 



GOBAnWY, a , e , — aJy. , wielofarby, uiclfarliii]. Vind. 
mnogdfurbast, \nhn, ci', pisany; EcrI. jiHOroiiiapHUH ; fioiis. 
MHOrouiitTiiuil ; Surab. \. ninolioLaiLoyili'. '.MNOUGIiU- 
ZTWO , a, 7i , \viclol)('i7.lwo, czczenie wiciu bogów, bie 
SicIgiJttcrcij , Hoss. Miioro6o>Kic , łiiioro6o;KecTBO. "MNO- 
GOBOŻNY, a , e , — ie adv. , piclgóftcrifd) ; łioss. mioro- 
ro6o<KnuB ; stibst. mnoguboznik MiioroGo-H^iiiiKt. \MNO- 
GOCIKLISTOŚG, ści, i., tusza, pełność oiafa , Eccl. mho- 
ron.ioTie, rymiocTŁ, TojcTora Tt.ia, tsoUlcibigfcit. '.MNU- 
GODZIENNY, a, e, — ie ailv., pizcz wiele dni trwający, 
Utcltćigig; Ross. MHorojiioniiuH , tUu^o żyjący, podeszły; 
Eccl. MH0r04eHCTBie , Graec. noh-i nnilc. ; veTb. Mll0r04Cll- 
CTBOcaiH lioro, 4().iroio HJiiaiiiK) iiiiipajiiib. ftlNOGODZlE- 
TNY, a, e, — ie adv., wiele dzieci mający, cf. bezdzie- 
tny, fiiibcrreic^ , Russ. Mii0T04'kTnbiii, MHoro4tTCHX, Muoro- 
Ma4iiun. 'MNOGODŻWIEC.ZiNY, a, e, — ie adv., wiele 
dźwięków wydający, midltsonorus , Snrab. 1. ninoho zen- 
cżżató, Bicltóiiio.' 'MNOGOFUiNTY, MNOGOWAŻNY, a, e, 
wiele funtów zawaznjący, inclpfiiiibig , £'cc/. MiioroiajaHiiJU, 
MHOroubcHLiri. 'MNUGOGŁObiiNY, a, e, — o adv. , gło- 
sów mnogicli, Eccl. MllurunAChlll , Graec. no/.rcfarn.;, md- 
fttmmiij. M.NOGOGŁOWY, a , e , o wielu głowach , oicb 
fiilifij, Eccl. Miiuroro.^AKi.iiT. , uiioror.i.iKiMi , 6'racc. Tioh- 
y.iąn/.o.;, muUiceps. MNtJGUGHZESZNY, a, e, Ross. miio- 
rorptiiiiiufi ; Eccl. MnurocorptmaTO.iLHLiri , ntcl fiiiibiijcnb, 
fc(;i" fuiibljnit. Każdy człowiek mnogngrzeszny. Sak. Ok. 
MNOG')JEZYCZiNY, a, e, — ie adv., Ross. HHOroaswiiibiii. 
MlNGGOlMIEMNY, a, e, ■ — o adv., Ross. MKoroiiMCiiHufl, 
uiclnniiug, (cf. bezimienny); subst. MiioroiiMOiiCTBO nino- 
goimiennos'ć , 5.^ifllIamilJfcit. 'MNOCOKARMNY, a, c, — 
o adv., wielu karmiący, iMcIitdtrciib , Eccl. MHOrdiinHmubiii. 
MNOGOKĄT, i tak dalej, ob. Wielokąt. •MNOGOKOLAN- 
KOWATY, a , o, — o ado.. uiclfiiotiij , ypii '1*fimi5Cii, Ecd. 
Miioroi;o.itnnbiri. MNOGOKHOTNY i t. d. , ob. Wielukro- 
lnv. •.Mnohokroe. Sckl. hu: i 8. MNOGOKSZTAŁTY, .MNO- 
GOLETiM, ob. NYiclokształiy, Wieloletni. MNOGOLUUNOŚĆ, 
ści , i., wielka kKino.ść, Hoss. Miior().iio4iii)CTTi, ftarfc SC" 
BÓlferiiiig. Jeżeli mnogoludność znakiem pomyślności kra- 
jowej , musi sir.n pokoju być szacownicjszym od stanu 
wojny. Zah. 9, 2-21. MNOGOMOWNY, ob. Wielomowny. 
•iMNO'GONACZEENY, ob. VVicloizadnv, wielorzadztwo. MNO- 
GONOGl, ob. Wielonogi. MNtJGÓOCZNY, " a, e, Eccl. 
HiiorooYHTTi, wielooki, n. p. Mnngooczny Argus, uiclaU' 
fliij ; tak się też zowie motyl dzienny, jeden z niniejszych, 
którego tvlne skrzydełka pod spodem wiele oczek maia. 
Zool. 141." •M.NOGOPA.MIĘTNY, a, e. Eccl. MiioronaHa- 
THhiii , Graec. ^()).vur>]fio>v, mullum mfinoria falens. 'AINO- 
GOPIECZOŁOWITY, a, e,— icie adv. , wielce troskliwy, 
Eccl. MiioronciajoBeH-b, niel 1'cforiit. 'M.NOGGPLEMIENNY, 
a , e , — o adv., Ross. Biiioroiue.MeiiiibiB. 'AINOGOPŁO- 
DNY, a, e, — ie adv. , Rag. mnoi^goplndni ; Eccl. uilO- 
ronno,^hHi; verb. Miioron.i(i4CTByio. "MNOGORAKI , ob. 
Wieloraki. MNOGORODNY, a, e. Rag. mnosjorodan, 
iMClcrjciiaeiib. WNOGOROGI, ob. Wielorogi. MNOGOROSI- 
STY, a, e, — o adv., oblitujący w rosę , Eccl. MHoropo- 
CHCTufi, Graec. dnurroM^rt. iMŃUGOŚĆ, 'ści , i., mnóstwo, 
wielość, liczność; icf. moc, gwałt, siła j wielka liczbaj, 



Sorab. ^. mnohofcź; \ind. mnogost; bic STOcngc, rcit^e 
2lll3a^I. Ostatek drzewa lasu przez ich niemnogość będą 
zliczone. Leop. Jes. 10, 11). — .Aritkm. Wypadek z działania 
mnożenia, zowie się mnogość, facliim. Jak. Mat. 1, 25. 
To co wypada z rozmnożenia jakiej liczby, wziętej kilka 
kib więcej razy za czynnika, nazywamy mnogością tej 
liczby, puleiitia , dtgnitas. Alg. Nur. 180. bic '1*iHCiij ; (cf. 
możiiośii); [irodukt z więcej niż z trzech równych czyn- 
ników złożony. Lesk. 2, "44. Juk. Mul. i, 2o. "mNOGO- 
SIvŁAD.NY, ob. Wicloskładny. MNOGOSŁAWNY, a, e, — 
ie adv., Ross. Miiorocjaniibiri ; Eccl. MiiornaBaroMbiii. *MNO- 
GOSLOWlG, ob. Wielomówić. wielosłnwić. 'iMNOGO- 
SOGZiNY, ob. Soczysty. •MNOGOSPADKOWY, Eccl. mho- 
rona4e;KiibiH , Graec. woJ.iWcotoh' , mullis casibus constans, 
ob. Przypadek grammat. 'MNOGOSTRADALNY, n. p. Ś. 
Jan "mnoliostradalny. Fund. 58, Eccl. MiiorocTp.i,\A.^LiiT., 
który wiele ucierpiał. .MiNOGOSlRO.NNY, ob. Wielostron- 
ny. 'iMiNtJGUSWIpyfŁY, a, e, Eccl. MiiorociitT.Ai , mho- 
rocBiTHUii, incU'CIciicI)trt. 'M.NOGOUGZGNY, wielce uczo- 
ny, Eccl. MHOroyK-iiuil. SLNOGOWŁGSY, ob. Wielowło- 
sy. 'MiNGGOWlDZ , drobnowidz , microscopium. Klecz. 
Zdun. 70. ■MiNOGOWOlJ.NY, a, e,— o adv., Ross. muo- 
roB04HUil , u.iaroB04Hbiii , w wodę oblitujący, iraiTcrrcii ; 
subst. MHoroBOjie obfitowanie w \yodc , 'mnogowodność, 
mnogowod. 'MiNOGOŻENSTWO, ob. Wielożeństwo. 'MNO- 
(jGZi\AGZXY, ob. Wieloznaczny. M.NtJSTWO, a, n., Boh. 
eł Slov. mnoźstwj; Sorab. 2. nian; Carn. mnosheza; Yind. 
vnosbina, (mnosliiza ■■ lud, pospólstwo), mnoshtyu ; Slav. 
mloshtyo ; Croat. vnosina ; Dal. mnostvo; Bosn. mnósgli, 
mnosctvo; Rag. mnoox, iiirioxtvo, mnósctvo; Ross. miio- 
żKecTBO; wieloliczność, liczność, bic SJciigc, grcpc 31iijabl. 
Przeciw mnóstwu , z tobą Polska posył;iła małe wojska. 
Birk. Chmiel. D b. Nic trwóżmy sobą ; tam więcej orę- 
ża , Tu serca ; męstwo , nie mnóstwo zwycięża. Kniaź. 
Poez. 2, 18. Wszelkie mnóstwo jako dawno mówią, czyni 
zamieszanie. Modrz. Baz. 301. (ci. wielu rząd, nierząd). 
Panów mnóstwo, czyni ubóstwo. Rys. Ad. 50. — §. Lud, 
pospólstwo, gmin, bnś Solf, bic ©cmciiic. Wywiedli nas 
na Ie pustynia, aby mnóstwo wszystkie głodem pomo- 
rzyli. 5 Leop. Exod. 16,3. (wszystek gmin. 1 Leop). Przy- 
szło wszystko mnóstwo przed króla. 1 Leop. 2 Reg. 19, 
8. Wyznali świadectwo przeciwko niemu przed mnóstwem. 
1 Leop. 5 Reg. 21, 13, ib. 2 Beg. 18, 10. [Hoss. coh- 
iWHiue , coiiMŁ ; cf. sejm). M.NOZGA, y, m. , rozmnażają- 
cy, bfV iŃcvnicbrcr , 2}icl)rer. Akragas, mnożca urodziwych 
koni. A. Kchan. 85. generator. MNOŻNIK, a, m., oh. 
Mnożyciel; mnożący, tntilliplicalor. Arithm.. liczba, przez 
którą się druga rozmnaża. Jak. Mat. 1, 23. MNOŻNY, 
a, e, 1. mnożący sie licznie, Eccl. MnoiKnMUM , fi(^ mc^' 
rciib, jablrcid) '.'crmrbrciib. Króliki bardzo mnożne są. Sienn. 
284. Zoul. 534. Wróble bardzo są mnożne, co miesiąc 
przez lato wyprowadzają po 5 młodych, hluk. Zu: 2, 225. 
(Ross. B04Kift mnożny, płodny, mnożący się bardzo, o 
ptastwie domowem). Gorczyca tak ranożse jest ziele, iż 
gdzie go raz nasieją, trudno się go z onego miejsca po- 
zbyć. Cresc. 242. — Fig. Pochwała nielada jakowe dawa 
posilenie , i mnożne czyni serca chciwość chwały. Gil. 



i u 



MNOŻYĆ -MOC. 



MOC, 



Post. i 76. dodaje serca , mai)t |o^bcr}ig. Slov. ninohotliwi 
mulłiplicativum. — 2. Arillim. Liczba , która ma być roz- 
mnożona , nazywa się mnożnym, multiplicandus. Jak. Mat. 
i, 25. Lesk. 2, 6. Sohh. Geom. 3, 79., Rost. MHoa;HMoe 
MHCJO. MNOŻYĆ, yJ , y, ad. niedok., umnożyć, pomno- 
żyć dok., mnażać /;egu. , Boh. mnoźiti; Sorab. i. womno- 
hofcźam; Ymd. ninoshiti , pomnoshiti, mnogoterniti , ve- 
likuiiriititi , poyezhati , gnierati , svelikufliati ; Carn. mno- 
shim; Croal. ninoshiti, kupitisze, unosujem ; liosn. umno- 
sgiti; Ross. MHoatiiTb , jMHOHtiiTb, jMHWKaTŁ ; Ecd. mho- 
roycyrj6HTH ; rozmnażać, pomnażać, przysparzać, iiicŁreit, 
licrmc^rcii. Książęta wojska swe mnażafy. Krom. Ali. 
Jowiszu , który bozkie, ludzkie sprawy mnożysz. Wieczną 
wJadzą sprawując, a piorunem trwożysz.... A. Kchan. 9. 
Młode wychowanie roztropne siła potym obyczajów do- 
brych na starość każdemu umnożyć może. Rej. Zw. 7 h. 
— Mnożyć się recipr:, (Boh. mnożit se), fit^ mcŁren , DCt' 
mc^reit. Stojąc mocno w wierze, mnóżmy się we wsze- 
lakich uczynkach dobrych. VV. Post. Mn. 515. Przez ta- 
kie krwawe trudności , Umnożyły się drogie twe wolno- 
ści. Groch. W. 582. Jako się nie ma w tej społeczno- 
ści ta społeczna miłość umnożyć, patrzając na miłe dzia- 
tki swoje? Rej. Post. H 4. Jezus mnożył się w mądro- 
ści , i w leciech , i w łasce u boga i u ludzi. Biai. Post. 
172. t. j. podrastał, er iialMlt 511. Dzisiejsze nasze mar- 
notrawstwo nizkąd się nie mnoży, jedno z łakomstwa. 
Falib. ^'. -r §• Arilhm. Mnożyć, ntlllliplidrcil. Mnożyć je- 
dne liczbę przez drugą, jest to brać pierwszą tyle razy, 
ile w drugiej znajduje się jedności. Jak. Art. 1, 25. Mno- 
żący, mullii.iicator. Lesk. 2, G. Ross. MHOJKiiie.ib , liczba 
przez która się druga mnoży. Solsk. Geom. 5, 78. mno- 
żnik. — *g. Mnożyć dzieci, rodzić, płodzić, Sinbcr 5Cligcn. 
Był z Fauna i z Semeli Nyraty umnożony Acis, eral cre~ 
atus. Zebr. Oiv. 539. Tyś mój syn , jam cię dziś umno- 
iył sobie. J. Kchan. Ps. 2. Syn najmilszy z twej krwi 
umnożony. Groch. łV. 400. Nie gwoliś ojcze sobie mnie 
umnożył. Groch. W. 133. 1\LN0ZEN1E , ia , n. , pomna- 
żanie, bn>5 3.Ncniu'|ivcii , btc SJcrmc^rmuj. Mnożenie ptastwa 
domowego Ross. b04'b. — Arithm. Jeden z pięciu spo- 
sobów rachowania, mulliplicatio. Solsk. Geom. 5, 79. Carn. 
mnoshenje , mnoshitva; Ross. yMHO-KeHie , bie 3}iiiUipl!Cii< 
tioii. Lesk. 2, 6. Tablica mnożenia. Lesk. 2, 45 ; I'yta- 
goresowa, wieloraz, bii>3 ©iiimalcin^. MiNOŻYClEL, a, m., 
Boh. mnożitel; Bosn. umnosgitegl; Yind. povezhavez, gme- 
ravez ; Ross. yjiHO/KiiTe.ib. ■ — Arithm. Mnożący i mnożnik 
sa czynnikami mnogości, abo mnożycielami, jaclores. Jak. 
Mat. 1. 25. Uslrz. Alg. 2, 168. et 2. 161. 

Pochodź, domnaiać , domnoźyd, namnażać , uamnożyd, 
namnożny, pomnażać, pomnożyć, przemnaiać , przemnożyć, 
rozmnażać, rozmnożyć, zamnużać , zamnożyć. 

M O. 

MOC, y, z., (Boh. moc; Sorab. i. moz, motz, mocz; Sorab. 
2. moz; Yind. raozh, muezh, mozhnust, smoshnest, sa- 
moshnost; Carn. mózh , muzh, mogozhnost, (ob. *Mogą- 
cośćj ; Croat. móch , oblazt, jakozt ; Dal. sznaga ; Rag. 



moocb , jakost ; Rosn. mócch , uzmosgenje , snaga , hra- 
brost, jakóst; Slav. moguchstvo ; Rost. MO^ib, Kptnb, mo- 
ryiciBO, oójacTb; Eccl. uoijib, MoryqecTb; cf. Svec. magt; 
Anglos. myht, maeth, meath; Dan. magt; Angl. might; cf. 
Germ. miJgen. 3Jblij., Germ. SDJocIit; Lal. magis, majestas; 
et". Hebr. yzH amsz, robustus fuit) ; bie Tlaift, JŚraft, Starfe, 
©ciimlt. — a) mocność , siła , dużość , btc Sraft , Stdrfe, 
iai SJermOjjen. Ogień nie tym mniejszej mocy będzie, iż 
na rzecz trafi , która się ognia nie boi. Gorn. Sen. 536. 
Żal, gniew, smutek doda mocy siła. Srogiego raczej mę- 
ża zniewól układnością. Uardz. Trag. 542. Szymon czar- 
noksiężnik czynił się synem bożym, i mocą wielka bożą. 
Sk. Dz. 20. Bożek mocy, siły (Garn. Jodul). Lekarstwo 
tym, którzy wnątrz na mocach poruszeni , jako na rozu- 
mie, na pamięci, na baczności, na mowie. Sienn. 255. 
na wewnętrznych siłach, władzach, bie innem Srófte. O 
swojej mocy ■ o swojej sile , bez cudzej pomocy, ani ti-- 
per Śraft, son felbft. Nieść go do ciemnicy kazał, ro- 
zumiejąc, że się sam ruszyć nie mógł; ale on szedł o 
swej mocy, a nieść się nie dał. Sk. Zyto. i, 101. Otwie- 
rają się drzwi o swej mocy, wchodzi coś czarnego, iskrzy 
z ust ogień. Ossol. Str. 1. g. Moc passire, stałość, nie- 
łacność odmianom , bie Jeftiflffit- Wieża była tej mocy, 
że dobyć jej nie możono. Ld. Na moc budować. Cn. Th. 
444. (mocno). — §. Brać moc < brać górę, mocnić się, 
wzbijać się, Ue&cibaub ncbmen, ftarf mcrben. Nasi zamek 
zapaldi, a gdy ogień wziął moc, wnet Moskwa wytoczyli 
się ku bitwie. Stryjk. 774. W 16 wieku wzięła moc 
sekta nowochrzczeńska. Biel. 518. Widząc król, iż Mo- 
skiewski, im dalej tym więcej moc bierze, do króla Duń- 
skiego się udał. ib. 554. (cf. mróz bierze , ob. Brać). — 
g. Moc . władza , bie Wi^ijt , ©erealt 511 ctivm» , iiber ctttjai'. 
Mam od cesarza daną moc na śmierć i na żywot. Ona 
odpowiedziała: zabić możesz, ale dać umarłym żywota 
nie możesz; tak masz mówić: dana mi moc na śmierć. 
Sk. Zyw. 2, 557. Porzucił każdemu w moc po tysiącu 
ludzi. 1 Leop. 2 Macch. 8, 22. (pod komendę oddałj. 
Miał moc nad piwnicznymi. 5 Leop. Genes. 40, 5. (władnął 
nad szynkarzamij. Taką mocą rozgrzesza , jaką sam od 
drugiego ma. Rys. Ad. 68. riemo polesl plus juris in alium 
conferre, quam ipse habet; (cf trzeba pierwej mieć, abyś 
dałj. — W mocy czyjej < pod jego władzą, in jcmanbc^ 
©ciiHilt. Jeśli u kogo , u Muz to jest w mocy, Nie do- 
puścić zamierzchnąć cnocie w ciemnej nocy. Groch. IV. 
532. Ze zapał ugasł, szalone chciwości Pod moc roz- 
sądnej dały się skromności. Past. Fid. 75. Polacy po- 
zostałe dziewce Krakusa księstwo w moc oddali. Krom. 
57. Bolesław zamek w Łęczycy zbudował, i Seraowito- 
wi w moc go oddał. Rtel. 150. Źle kiedy pospólstwo 
poczyna wiele o sobie rozumieć, nie dając się już star- 
szym w moc. Pelr. Pol. 137. Nie w mojej to mocy, 
(Yind. ni per mojei oblasti). Pełna moc, pełnomocnictwo, 
umocowanie , plenipotencya Ross. 40BtpenH0CTb. — §. 
Moc, przemoc, gwałt, Uebermadjt, ®eiualt. Tatarowie ba- 
cząc moc na się, sprawili się wszyscy w jeden uf Biel. 
468. Mocy miernie używaj. Cn. Ad. 514. (imeś mocniej- 
szy, tym bądź skromniejszy). S/ot'. Moc żelezo limę, moc 



MOC - M O C E N. 



M O C K A - M O C N O Ś Ć. 



145 



żelaza hmie , mus). — §. Mocą < gwa/tem , mit ©croalł. 
Mocą wypchnąć , wyrzucie , jak żabę z wierszy. Cn. Ad. 
512. altter Mocą • na fundamencie, cf. w skutku, fraft, 
OCrmógc. Mocą urzędu mego to uczyniłem. Tr. — (Vinrf. 
(is testamentu , sa volo tcstamentaj. Na mocy swojej 
władzy Yind. is fvoje oblasti. — b) guantilalit: Moc, mno- 
gość, liczność , gsvałt czego, si/a czego, cinc gciralttijc 
2)lengc. W porażce bitnych zo/nierzy moc stracili. Slryjk. 
4-i. Z Afryki biorą moc zboża do Turczech i Indyi. Pam. 
85, 60. Moc krwi przez dziesięć lat Troja lać mogąca. 
Tych czasów tylko rumy okazuje dawne. Otiv. Ow. 626. 
— 'g. Absir. Mocy, mocarstwa, Srńfic, SDiadltf, Boss. B.ia- 
CTH. Ty ziemio, i wy rzeki i mocy podziemne. Bądźcie 
świadki tych umów. Dmoch. II. \, 77. Racz boże po- 
wietrzne mocy powściągać, i wszystkie przeszkody i uci- 
ski od ludzi oddalać. Wys. Aloj. 481. — §. Brzydka moc 
. szpetny jak dyabeł, einc al'|'d)culi4ie tfiijur, ciiie %xa%i. 
Kazał Ezopowi rolą sprawować, Nie chcąc tej brzydkiej 
mocy w domu chować. Jahl. Ez. A 4. Nie są jej tak 
tęskliwe jeszcze same nocy, Żeby się przedać miała brzy- 
dkićj mocy. ib. 2. MOC, ob. Modz infin. verbi ; Praes. 
mogę. "M0C.4UKA , i, ź. , mocna rządczyna , einc gcnml' 
tige :c)crricberiim , (cf. mocarz). Mocarko , a wszech bitew 
bogini Minerwo. A. Kchan. 520. W człowieku są mo- 
carki dziwne , popedliwość , bojaźń , żałość , radość. /. 
Kchan. Dz. 40. MÓCARSKI, a, ie , od mocarzów, pań- 
ski, itniiimii) , ^cnic^cr<. W mocarskiej ręce Minerwa 
lance trzymała świecące, Pod któremi drżą wojska, mia- 
sta wojujące. Jabł. Tel. 558. Stałeś się mocnością ubo- 
giemu ; abowiem duch mocarski , jakoby wicher popie- 
rając ścianę. Leop. Jes. 25, 4. (wściekłość okrutników 
była jako powódź podwracająca ścianę. Bibl. Gd.). Łupy 
mocarskie. 1 Leop. Jes. 55, 12. (zwycięzcy). MOCAR- 
STWO , a , n. , państwo , panowanie. Cn. Th. potencya, 
bic ^enfi^aft, ©ciralt, iWait; Ross. MorymeciBO. MO- 
CARZ, a, m. , (Boh. mocnaf monarcha); mocą celujący, 
fin OTiicŁtiijcr, ©EiralHjjer. Sarnson męstwem i siłą, mo- 
carz nigdy niesłychany. Sk. Zyw. 2, 1. Samsony, Ale- 
xandry, Baitasary, Herkulesy, byli tacy mocarze, że się 
ze lwy, z smoki i z innemi okrulnemi zwierzętami łamali 
a bijali. Rej. Zw. 62 b. Gdy ujrzeli Filistynowie, iż umarł 
Goliat, mocarz ich, pierzchneli. Radź. 1 Sam. 17, 51. 
Dibl. Gd. Nie może żaden sprzęta mocarzowego rozszar- 
pać, jeśliby pierwej mocarza nie związał. W. Marc. 5, 
27. liibl. Gd. Aniołów pismo ś. zowie mocarzami i za- 
stępem Pańskim. Karnk. Kat. 20. Posyła Bóg do panny 
nie lada anioła , Lecz mocarza swego , cnego archanioła. 
Pieśń. Kat. o. — §. Potentat , pan wielki , fin gto^er 
^kHcntat. Bóg podał książęta na pomordowanie, a po- 
bił sługi z mocarzami , a mocarze na stolicach ich. Bibl. 
Gd. Judil. 9 , 2. W 'mocarzoeh zbawienie prawicy jego. 
5 Leop. Ps. 19, 7. (w "potentaciech. 1 Leop). Mocarza 
nie gniewaj; mocarz rozgniewany straszny. Cn. Ad. 512. 
(cf. nie składaj się z dworem , bo przypłacisz worem ; 
cf. nie mieszaj się sielska sobako miedzy dworskie ; nie 
graj myszko z kotkiem ; nie wygrasz z nim ; ugrozisz mu ; 
uczynisz mu; zajmiesz mu kaczki na błocie). MOCEN, 
Utwnik Undtf wyi. t. Tom III. 



ob. Mocny. 'MOCKA i , i., dem. nom. moc , cine fleinc 
Siaft. Yiriculae, raocki, siłki. }]acs. MOCNIEĆ, iał, ieje, 
netilr. niedok., MOCNIC się recipr., mocnym sie stawać, 
dużeć, fłarf njcrbcn, fi6 fcrftórfen. Kozieł odtąd rósł, i 
mocniał w trzodzie. Wad. Dan. 159. Któremi sie pań- 
stwa wszczynają sposobami i mocnieją. Psulmod. 15. Im 
dłużej mówił, tym się głos w nim mocni, I bojaźń ustą- 
piła z twarzy mu widoczniej. Jabi. Tel. 522. Sam w so- 
bie żal, dawnemi mocni się siłami. Bardz. Trag. 104. 
Miecz sami na się obracamy, a sasiady się mocnią rzą- 
dem i pokojem. Teat. 45. d, 10. cf. zmocnić się. MOG- 
NIĆ co, activ., umacniać, wzmaniać, fłiirfcn, rerfiarfcn ; 
bffcfłigcn ; (BoA. mocniti, mocnjm, zmocniti, zraocnowati; 
\ind. mozhneifhati, obmozhiti , pomozhneifhati ; Croat. 
jachiti, temelili). Skutecznie mocnią zdrowie z laty Roz- 
maitego rodzaju sałaty. Mon. 70, 801. Serce swe zmo- 
cni , że mu nie słabieje z bojaźni. Jer. Zb. 555. Spra- 
wiedliwość tron królewski mocni. Gost. Gor. 125. MOC- 
NIUCHNY, a, e, intensiv. adj. mocny; forticulus. Macz. 
inditiij ftarf. MOCNO adv. Boh. mocne; Sorab. i. wul- 
zy (cf. wielce), jara, jaru, (cf. jary); Sloi: naramne; 
Vi«i. mozhnu, siu, pre-, (cf. prze-), hudu; Croat. kra- 
to , jako ; floss. momho , oyeHb , ro.TbMO , njOTHO , BnJOTt, 
403-fe.ia; Eccl. se.itHt, 3t.ibH0, 2,t\o (cf. siła), 403tja 
(cf. cało), BecŁMa, oqeHb , E6.\hMH ; silnie , bardzo , pr. et 
tr., fraftig, ftarf, feft, fc6r. Dobry to szewc, dobrze, 
mocno i pięknie robi. Teat. 29. c, 55. Dzień i noc ku- 
ryerem biegnąc , mocnom się sfatygował. Teat. 8. b, 28. 
Brat We Panny był bliźniakiem, i mocno do niej podobny. 
Teat. 29, 41, Będę już czekał, ale mi sie mocno jeść 
chce. Teat. 2. c, 49. (gwałtem). Mocno żądam Eccl. 
npe»;e.iaio; mocno pożądany, 'przeżądany npeaceaaHHbii}, 
ójaroBO/KjejiHUhift. Strasznym ogniem goreje do niej 
ale to jak wszyscy dyabli , alias mocno. Teat. 6, 53. 
Mocno, dobywaj mocy, przyłóż palców. Cn. Ad. 515. 
Hrabia Montfort = '.Mocnogórny. Birk. Dom. 25. *Mo- 
cnogórski. ib. 24. Wybiera sobie prokuratorów, którym 
onę swą rzecz mocno w ręce daje , która aby wygrali , 
nie żałuje im dosypać. Glicz. Wych. iV 3 b. (usilnie im 
zaleca, albo też umocuje, upoważnia do lego). MO- 
CNOBOKI, a, ie, bokó\v mocnych, fiarffeitig ; Eccl. ćia- 
roóoMHtiu. MOCNO.MYSLNY, a, e, — ie adverb., mvśli 
mocnych, Yind. mozhnoumen , subst. mozhnoumnost. 
MOCNOSC, ści , s. , Boh. mocnost; Slov. moźnost, (ob. 
Możność): Sorab. 1. krutofcż; Carn. mogozhnost : Yind. 
mogozhnust, mogozhnost, mogozhIivost, mozhnust, smosh- 
nost, samoshnost, niahtekast, mahlek; Slai: moguchstvo; 
Bosn. jakost ; Rost. uoryicTBO , npoiHOCTb , nJOiHOCTt ; 
ErcI. MonTtecTb ; moc, siła, silność , 'dużość, bie SKait, 
Sraft. Ku poznaniu mocności końskiej i to zależy, czy 

jest śmiały, nogami ziemię grzebie Cresc. 525. Stałeś 

się boże mocnością ubogiemu , mocnością niedostateczne- 
mu w udręczeniu jego. Leop. Jes. 25, 4. (twierdza ubo- 
giemu , zamkiem nędznemu. Bibl. Gd.). Bóa sam będzie 
ucieczka nasza , nadzieja nasza , mocność nasza. W. 
Post. Mn. 508. Napełnij nas odrobinami twego męstwa 
i mocności, w której wszystkie krzywdy wytrwasz. Sk. 

19 



146 



MOCNOSERCY - MOCOWAĆ. 



MOCOWANIE - MOCZYĆ. 



A'flJ. 1"8. ^"a aposto?,ich mocnośd Itościelna jest fun- 
dowana. Hrhst. Art. H2. Mocność i pewność wywodu. 
Hrbst. Nauk. Bib. MOCNOSERCY, a, e, Yind. moz- 
bnoferzhen , ftiirf bcrjtg ; lubit. Yind. mozhnoferzhnost. MO- 
CNOWIERNY, a , e, Yind. mozhnovercn , terdoveren ; 
subsl. terdovernik. MOCNY, MOCEN, cna, cne, Boh. 
et S!ov. mocny; Sorab. 2. możni, Sorab. 1. moczne , 
motzny, możny, krute; Yind. mozhen, mogozhen, mo- 
gozhn, mogozh, mogozhan , mozhan , samoshen , mahtig, 
filen , terdn, slanoviten; Carn. mózhn , mogozhn , mo- 
zhan, terdan ; Croat. moclien , jńk, seztok ; Hag. mochni , 
mocchjan, jak, jaki, jamaccjan, jakostan; Slav. jak, ja- 
ki; Bosn. niocbjan, jaki, snasgjan , hrabren ; Boss. uo- 
iHUfi, MOMCiii, Moryiifi, MoryrHhiH, ó.ia.iOBomnuH , sio- 
aojiiocaTUH , MoryTHHi;^ , KptHuuib , stibHMil , MaiepuH , 
npc^HuH, n.iOTiiuH, nJOTiiOBaTufi; Eccl. mouihum. MOiiibii-Ł, 
HCSbiÓJCMUil ; silny, 'duży, tęgi, md(Łlu3, fiarf, frjilig. Mo- 
cny lew, mocne wnio , mocna niewiasta, mocniejszy 
czas, który je trawi, nad niego mocniejszy człowiek, 
który go umie zażyć. Sion. 66 , 235. Kto mocniejszy , 
ten lepszy. Birk. Zam. 31. Opal. Sat. 94; Slov. kdo 
wladnegśi, ten silncsi. Mocniejszemu mocny ustępuje; 
mocniejszemu trudno sio oprzeć. Cn. Ad. 313. Bóg nasz 
mocenci nas wyzwolić! Bej. Post. H 8. Mocnym być, 
mieć z to mocy, przeraagać Eccl. iioa;ecTBOBain. Mo- 
cne przedsięwzięcie ( Yind. terdnu , friesnu priedrsetje). 
Poznałem, że on w tych wszystkich naukach jest mocny. 
Boli. Kom. o, 29. (biegły, gruntowny). Mocne trunki. 
Cresc. 545. Kto czego mocnego skosztuje , W czyni 
innym smaku mało czuje. Cn. .Ad. 573. Ale tez to nad- 
to mocny jest ten bilet. Teat. 5. c, 26. (tęgi, ostry). Fa- 
milia jego jest mocna; nicbym nie wskórał. Teal. 13. c, 
B. (liczna, znaczna). — Mocny, krzepko na miejscu stojący, 
nieruchomy, stały, jak wryt stojący. Cn. Th. fcft , im('CirC(5lii^. 
Amida , miasto mocne w Mezopotamii. SA'. Di. 483. (twier- 
dza , cf. twardy). Z natury mocne miasto, które abo 
na górze, abo woda oblane stoi. Papr. W. 1, 153. Su- 
cha nogą po morzu , jako po ziemi mocnej szedł. Sk. 
Zyw. 1, 454. po ląJzie, po tęgiej ziemi; Hoss. Jiaiepafl 
scM.ia. — '§. Nie stanął do sądu ani przez się, ani przez 
swego mocnego człowieka. Sa.r. Porz. 54. t. j. umoco- 
wanego , plenipotenta, biivĄ fcincit SeDPlImaJłtigtcn. MO- 
COWAĆ co cz. niedok, silić, natężać; Sorab. 1. mocu- 
ju , raocujem ; cf. Graec. uoynr , aiiftrciljfn. Darmo so- 
bie gardło mocuje , ona dziś nie przyjdzie. Teat. 36. d, 
4. — ■§. Woźnego mocować. Tam. Ust. 83. gwałt mu 
wyrządzać, gciiialtibdtia k^aiiPcht, Sorab. 1. moczuyu co- 
go. — Mocować się, ał , uje, reeipr. niedok., silić się, 
pasować się , walczyć z kim , fampfeit , ringeii , fciiie Srafte 
mit jcmanbcn ntcffcn ; Boh. hrJlugi se , hrdlowati se , cf. 
gardłować; Rag. jaceitise; Yind. fe samuezh, fe sku- 
fhati , skufitife , fe skom pipati, fe metati , tergati , tep- 
sti ; Croat. boritisze ; Ross. uopoibca. Oto mąż moco- 
wał się z nim aż do zarania; który widząc, że go prze- 
módz nie mógł. obraził żyłę lędźwi jego. 1 Leop. Genes. 
52, 23. Z nieprzyjacielem, i z trudnością niesposobne- 
go miejsca mocować się im przychodziło. Arom. 463. 



Tak się długo mocował z wodą, że nie zginął, i z mor- 
skich nawałności na brzeg wyszedł. P. Kchan. Orl. i , 
141. MOCOWAMEsw zapasy chodzenie, walczenie, baŚ 
SUiiiijcn , Samrffit. Za pasy chodząc z Anteuszem , mo- 
cowaniem go przemógł. Otu-. Ow. 606, Sorab. 1. rao- 
czwano coactio. MOCOWMK, a, m., zapaśnik, co się 
mocuje z drugim. \Yiodz. Dudz. 43, Yind. melauz, pi- 
pavez, pardegauz, pulesh, ter Sampfcr, Dliiigcr. (Sorab. 1. 
mocżuwaf coaclor). 

Pochodź, pod słowem modz, nogę. 

MOCYA, ob. Agilacya ; [wniosek. 5j, bic !!DiPtipn. — g. /nyure Ru- 
szenie do wyższego sądu. Mc Jlpellałiou. \Yiod., cf. promocya. 

MOCZ, u, m, (Boh. ei Slov. moć; Sorab. 2. moksch; Surab. 
i. motź, m.ocź, ilzant; Bosn. misgesg; Rag. rai.xesc, bures; 
(cf. Lat. mingere; cf. Yind. mozhilu polewka, podlewa; 
Carn. mozhur; Hung. motsar < błoto , kałj ; Ross. MOTa; 
cf. Svcc. et Fsl. miga ; 3? i c b c r f. iffiigc ; Anglos. migań , 
mighta; Lat. meiere ; Graec. fn^^ly, ofii^tir); mokrz , ber 
Urin, bcr.catn; wodnista, słona, ostrej woni cieczą, wy- 
prowadzająca z ciała zbytnie cząstki olejne, solne i zie- 
mne. Zool. 40. Mocz czyli uryna oddziela się w ciele 
przez nerki, i wypędza się przez macharzyne. Krup. 2, 
126. Kirch. Anat. 61. Spicz.. 202. Wół bieżąc mocz pu- 
szcza, fluur. Sk. 524. 'iMOCZNY, a, e, [t j. mocny, ftarf, 
według starej pisowni; i tu nie należy. 7(- moczony, prze- 
moczony, ciiigtrocid't , ijcircidit. Przyprawił łaźnie, do której 
rozmaitych ziół mocznych [mocnych. 7j w kotliki i w garnce 
nakładł. Biel. Św. 261 b. MOCŹOCI.\G, u, m., Moczociąg 
do w ypuszczania moczu , calheter. Perz. Cyr. 2 , 6. Jak 
moczociąg do pęcherza wprowadzić? ib. 243. MOCZO- 
WY, a, e, Boh. raoćowy, od moczu, Itlill « , carit" . 
Macharzyna moczowa. Krup. 2, 120. Kanał moczowy. 
Zool. 40. MOCZ.\DŁO, a, n., MOCZAR A, y. z., {Bo'h. 
moćidlo palus; Carn. mozhur; Hung. motsar); bagno, 
kałuża , ber Slimpf. Jako gdy z uschłych moczar i roz- 
parów ziemnych Skwar słońca powietrze napruszy. Zab. 
14, 166. Osuszył moczadfa. Sta:. Num. 2, 214, (Ross. 
MOa.io . Jicia.ibuo , MCiaJKa wiecheć z kory lipowej). 
MOCZYĆ, ył, y, cz. niedok., zmoczyć, umoczyć, namo- 
czyć dok., maczać czestoll., (Co/j. moćititi; Boss. Momirb). 

— '^. Inlrans. Blokrzyć, tnifcii, barneii. Za każdą rażą, gdy 
na koniu jachal, moczył krwią. Dykc. Med. 4, 553. — 
§. Mokro czynić, iwp tlWi^Clt ; Z?o/i. moeiti , zmoćiti , zma- 
ćeti, smoćjm, smaćjrn; Sorab. 1. macźźam; Carn. mo- 
zhiti, mozhem , makara ; Yind. mozhili , smozhit, yiiiakati, 
pomakati, namakuva(i , • mokriti ; Croa/. mocliiti , makati , 
makam , machem; Bosn. sraocitti, squassiti, st:ipati, na- 
tapili ; Rag. mocitti, mocijm , umociiti, smocitti , umaa- 
kam , uniakati; Boss. Momiib , MO'iy, aiaKarb . aaKHyrb , 
BaKaio, Ma'iy, CMOinib, CMaMUBaib, ii3mo>iiitl. Moczący 
E(-cl. MOi.pOTBopHufi. Ognia nie oduczysz, aby nie pa- 
lił, wody, aby nie moczyła. Dirk. Zyg. 16. — fig. Gdzieś 
pojrzaf, krzywdy moczyły się łzami. Groch. \Y. 260. O 
wszystkim mi donosił, a jemu za 'o mordę moczyłem. 
Teat. 17, 44. (poiłem go). Jako wół Nabuehodonozor 
trawę jadł, i moczył się po rosie. W. Post. \Y. 2, 291. 

— g. Nogi moczyć, bic giipc (uit gugbabe) Kaiijtn. ein 



M o C z Y C I E L - MODA. 



MODEL - M O D E R A T. 



147 



gugbab ncbmcn. Kluk. liośL 2, 276. Podług róinych 
wad , przy kąpielach , w inszym czasie dnia można nogi 
moczyć, lub różnego kapania zażywać. Krup. i, 221. — 
§. Moczyć co w czym < namaczać, eintaiiiŁcn, cinrcciitfn. 
Ziółka zawikłanej substancyi, aicby sposobnemi się sta- 
ły do destylowania, powinny być przez kilka dni mo- 
czone. Krup. o, 17. Moczenie, maceralio. Krumi. Chym. 
82. Roii. MOMKKa , BUMOiKa. Moczenie konopi , tai Gin= 
rcci(^cn , Sóftcn, fSiilTcni DC» ^anf-S, pospolicie odbywa sie 
w dole napełnionym wodą. Jak. Art. 5, 216. Czas do 
moczenia lnu najlepszy jest marzec. Przędz. W. Kono- 
pi , ani żadnego przędziwa nie masz dopus'cić moczyć 
w stawie. Haur. Ek. 42. — fig. Ledwie świat niestate- 
czny zoczą, W gorzkos'ci zaraz dusze swoje moczą. 
Chrośe. Job. 18. Natura uciechy nasze w smutku i go- 
ryczy moczy i przetrawia. Mon. 70, 393. Dobrego ma 
sługę, co w kuflu języka nie moczy. Mon. 76, 770. 
(nie pije, nie moczymorda). MOCZYCIEL, a, m. , mo- 
czący, Carn. makSyz , tct 3?nfmai^fr, Ginn.'cid;cr. MOCZY- 
DŁO, a, n., g. a) moczadło, bagno , kałuża , w któr<5j len, 
konopie moczą, ter Siiiiipf, bn» Saffcr, roońn x»aiif, 
%U\ifi, gciueiĄt iDirt) , bicDJójłe, gla*erófie, ,'oaiifr5fte, Boh. 
moćidlo. .Miejsce na moczenie konopi , powinien być 
duł zwany moczydło, albo moczuła. Przędz. 40. {Croat. 
mochilnicza lana fasciculus lini aqua maceratus). Kono- 
pie nałożone w moczydło, nakryte słomą, przyciśnij 
drzewem i kamieniami. Jak. Art. o, 217., Za igrzysko 
Dunajec i San miawszy z Bugiem , Dzisiaj mię w jednym 
lichym moczydle konopi Nieszczęsny kurcz i moja nie- 
rostropność topi. Pot. Jow. 64. (cf. przepłynąwszy morze 
w Dunajcu utonął). — '§. b) Ognia piekielnego , żadne mo- 
czydło , nawet największe, potłumić nie może. Bzów. 
Roi. 63. (woda go nie zgasi , niezgasity). MOCZYDLNY, 
a, e, od moczydła, bagienny, kałużany, Sumpf = . Je- 
ziornych , moczvdlnvch wód wilgoci smrodliwe , powie- 
trze każą. Sienr^. 47"7. MOCZY\V.\S, a, m., MOCZY- 
MORD.\, y, m, Boh. mochuba, molek ; Ger. ein !)?a6ftt' 
tel; pijanica wielki: gęba u niego jak cholewa; leje jak 
na kamionkę: kufel mu patrzy z oczu; kufel; eiii £aiifau>l 
Pijał do północv nioczywas z Swoja drużyna. Min. Ryt. 
4, 232. Teat. 43. r, 23". Ćomp. i/erf." 410.".Uon. 73, 590. 
Opuszczam już tych dymowąchów, moczywasów, susry- 
kuflów , którzy na cudze obj:idy i flaszki czatują. Mon. 
71, 337. 

Pochodź, pod słowem moknąć. ^ 

MODA, y, i., Sorab. 2. moda; Yind. shcga , iisbanza, na- 
yadnost; Croat. shega; Ross. aoja , oóbiiaii, noBejCHie; 
fcie SDiObc (z Francuzkolac). Moda wyraz przedtyra nie 
zn.ijomy, ckznacza nowy sposób działania, wszczęty od 
znacznych , naśladowany przez niższych. Kras. Pod. 2, 
213, zwyczaj nowy, najczęściej obcy, czyli to co do 
stroju, czyli mieszkania, stołów, usłużenia, porządków 
domowych i wszelkiego rodzaju kształtów, któremi sie 
-zmysły nasze bawią do czasu. Kras. Zb. 2, 177. Moda 
jest sposób na nowo używania rzeczy, należących do 
wygody, potrzeby lub ozdoby. Postać przerobionego 
sprzętu jest w modzie, gdy jest w zażywaniu powsze- 



chnym. Jedno powszechne to tylko jest prawo mody: tak 
teraz noszą; albo tez: już tego przestano nosić. Jez. Wyr. 
Moda jest tyran, który prawa daje. Zab. 13, 410. Zabł. 
Wielki świat idzie za modą. Teat. 13. c, 191. Z moda 
się świat obraca , wyszedł rozum z mody. Trudno wal- 
czyć z tłumem , Niech będzie rozum głupstwem , a głu- 
pstwo rozumem. Kras. List. 169. Do mody stosować 
się należy, aby uchodzić za ludzi umiejących żyć. Teat. 
19. b, 7. Częstokroć być głupim potrzeba dla mody. 
Nar. Dz. 3, 42. Najlepiej tak chodzić, jako kędy mo- 
da. Pot. Arg. 89. Francuzczyzna w modzie , a zatym i 
nasze listy piatno mody na sobie noszą. Kras. Pod. 2, 
110. To teraz w największej modzie. Teat. 22. b. 52. 
Interes jest w modzie, a zysk we zwyczaju. Teat. 48. b, 
28. Teraz to w modę poszło, źle o drugich mówić. Teat. 
13. c, o. Miłość małżeństwa, chociaż nie jest w mo- 
dzie, przecież gdy była, miała swoje wdzięki. Zab. 15, 
373. Dawny zwyczaj młodym szaleć, to gorsza, co za 
naszego wieku w modę wchodzi , że starzy szaleją. Teat. 
2, 116. Rzeczy istotnie potrzebne nigdy nie wyjdą z mo- 
dy. Patn. 83, 589, ob. Modny, modnie, raodniś, rao- 
dziasty. 

MODEL, u, m., 'MODELUSZ, u, m., Carn. model; Yind. 
model, modou , podoba; Sorab, 1. pźedznamo ; Bosn. 
et Sloi: kalup , ( cf. kadłub); Croat. forma, zlevalka ; 
Dal. tyorillo , (cf. tworzydło) ; Ros^. MOjeJb , oópaseu^B 
(cf. obraz), oópa3qHKx; z Francuzkolac. modele, (mo- 
dulus) ; ta-3 SDfpbfIl. Modelusz , oryginał rzeczy każdej , 
która kunsztem naśladować pragniemy. Kras. Zb. 2, 179. 
-Model buJowania, kształt, konterfekt, wizeruntk. Cn. Th. 
Model drzewiany abo malowany , rysowany, budowania 
całego wnatrz i z wierzchu, ib. (abrys). Planta ta słu- 
żyć może za model , według którego trzebaby stawiać 
wsi. Switk. Bud. 488. Obił wszystko blachami złoteroi 
robotą foremną , według "modlą i prawidła. 1 Leop. o 
Reg. 6, 53. Takiej był wcale formy najpierwszy kape- 
lusz, Z niego następca przejął niniejszy modelusz. Żab. 
12, 72. Gdzie się tylko jaka w stroju moda wszczyna, 
Już ci z niej cała bierze modele kraina. Zab. 12, 64. 
Przeciąg ten krótki panowania twego , chcą mieć za mo- 
del przyszłego. Pilch. Sen. 6. Z pism peryodycznych 
najsławniejszy u .\nglików Spektator , modelusz wszys- 
tkich następujących. Kras. List. 50. (wzór). Monarchowie 
sa poddanych moiiele , Ich oni przewodniczym śladem 
zawsze chodzą. Pod wielkiemi się królmi wielcy ludzie 
rodzą. .Yar. Dz. 1, 150. (jaki pan, taki kram). Nie się- 
gajmy w głąb czasu , Oto nam na jawi Przytomnych je- 
szcze mężów żywy model stawi. Zab. 10, 323. Kniaź. 
MODELOWAĆ cz. tiiedok., w glinie modele wyciskać, 
mptcUircn, Ross. Bbi.rfennTb, (cf. wylepić). Modelowanie floji. 
.Tbni;a. MODELOWMK, a, m. Ross. itnmnh-B, jtnnjŁ- 
miiK-E, ber TippeDmeifter. MODELOWY, a, e, wzorowy, 
Ross. oópa3iiOBUii. .MODEHACY.\ , yi, i., z Łac, bte 
SJiaBigutii) , wstrzemięźliwość, umiarkowanie, mierność, 
cnota trzymająca żądze na wodzy. Ara*. Zb. 2, 179. 
Boh. Kom. 4," 183." MODER.\T,'a, m., wstrzemięźliwy, 
ber Cnf^alifamc, ©emdpigte. Moderat, żeby w ciele wy- 

19- 



U8 



MODEREK - MODLIĆ. 



MODLICIEL - MODLITEWNIA. 



suszył zbytnie wilgotności , Krew' puszcza , purgans bie- 
rze, co trzeci dzień pości. Pot. Joiu. 69. Którzy są mo- 
deraci , ci wolną i lekką starość miewają; mierzioność 
zaś w każdym wieku przykra. Budn. Cyc. 5. (MODE- 
REK, ob. Moderak.). MODEROWAĆ cz. niedok., miarko- 
wać, pomiarkować, umiarkować, inpbcrircn , mćipigcn. MO- 
DEROWNY, 3, e, moderowany, do moderowania', mogą- 
cy być moderowanym, gcmii^itjt, mobertrt. Mon. 69, 442. 
MODESTYA, yi , i., przymiot człowieka, znającego się 
na sobie , a szacującego innych , pochodzący z uwagi 
na wJasne niedoskonałości. Kras. Zb. 2, 179, skromność, 
Mc Scfcficibcii^cit. Przyzwoita grzeczność nie ubliża mo- 
destyi mojej. Teat. 6. b, 53. 

MODŁA, y. z., {Boh. modlą forma; \ind. furm, pred- 
klad , poduba ; Hoss. oópaseii-B, ob. Model, Modelusz) ; 
modła do ustawienia prostego słupów, muru, ścian. Cn. 
Th., bic Slcęmaijc, 9Iid)tiiiagc , pendule. Staś. Buff. — fig. 
Model, wzór, prawidło, foza, bie 3Jici)tfd)mit , ttai 5D?pbcII. 
Prawo jest modła , którą się uznawa, co jest sprawiedli- 
wego , a co niesprawiedliwe. Gorn. Sen. 235. Prawo 
jest modłą , podług której ludzie w społeczności mie- 
szkać i żyć mają. Gorn. W/. Gib. Zycie Chrystusa 
jest jako modła, abo wizerunek żywota clirześciańskiego. 
W. Post. W. 47. Stolica twoja będzie prawidłem albo 
modłą , prostującą królestwo twoje. Bzów. Roi. 79. — 
2. MODŁA, y, i., Boh. modlą; Carn. malik ; Croal. mo\- 
van , bolvan , deus fidus , bałwan ; cin ©iiCciibilb. Mo- 
dlił się bogom ; a była tam jedna modła złota, przed 
którą klęczał, która modła się ruszyła. Biel. Sw. 142 b. 
Przy Libusy grobie udziałali Czechowie jedne modłę, 
chłopa na koniu, z szczerego złota, a zwano ją Żelu. 
ib. 158 b. — 5. MODŁA, y, 2, modlitwa, prośba do 
boga. (Hoss. et Eccl. uoA^G;l > uniżona prośba), ba^ .6e< 
het. Złożywszy ręce na krzyż, modłę czynił. Sk. Zijw. 
2, 402. Ojcowie nasi na tej górze modłę czynili, a wy 
powiadacie, iż w Jeruzalem jest miejsce, gdzie ma być 
modła czyniona. 1 Leop. Joan. 4, 19. Ahab służył P)aa- 
lowi , i dawał mu modłę. ib. 5 Reg. 16, 51. MO- 
DL.\RZ , a, m., contemtim. od modlenia, bałwochwalca, 
{Boh. modlar idolalra; modlosluźebnik 'bałwochwalca; 
fem. Bo/l. modhirka ; af//. modlarsky > bałwochwalski; mo- 
dlarstwj, modloslużba , modloslużebnost bałwochwalstwo). 
Baal nie dbał na one modlarze. Leop. 5 Reg. 18, 29. 
'MODŁEK, łka, m., który się modli, zawiesiwszy się 
komu ze szyi, albo klękając przed nim, flagitator. Mącz., 
tin 5ubniigli(^cr Sitter. 

MODLIĆ sie , ił, i, recipr. niedok, 'MODLAĆ sie, *MA- 
DL.\Ć się,' MODLIWAĆ się /re^u., Boh. modlili "se, (cf. 
Boh. medle quaeso , amabu); Slov. modljm; Sorab. 2. 
modlisch sze; Sorab. 1. modlu szo ; Yind. nioliti, moli- 
tivati , moleduvati , shelnu profili , shebrati , (cf. żebrzeć); 
Carn. modlit, moliti , molem, shebram, (molęduvam jla- 
gito , molęti < ofiarować , podawać) ; Croat. moliti , mó- 
lim; Slav. moliti, mollim , moliti boga; Hung. imiSdom ; 
Bosn. moliti; Rag. inoUiti, mollitise, pomollitise; Ross. 

MO.lHTb, MO.IIO, MO.lHTbCa, nOMO.lHThCa , OorOMOJbCTBOBaiB, 

(nojeócTBOBaTt śpiewać Te Deum) ; Ecd. uosHTBOBaiH , 



MCiHiCTBOBaTH ; modlić się bogu, świętym, Uttn. Mło- 
dym robić, mężom rządzić, starym modlić się przystoi. 
Cn. Ad. 507. Ty usłuchasz boże, prośbę ludu, którą 
się *modla na miejscu tym. Budn. 1 Reg. 8, 50. Fsry- 
zeuszowie po rynkach , na rogach raadlali się. Pot. Pocz. 
581. Gdyś się ty madlał z płaczem, jam ofiarował twoje 
modlitwę panu. 1 Leop. Tob. 12, 12. Nad konającymi 
gorąco się modlono. Kanc. Gd. 165. Przy tym ołtarzu 
zwykł on się madlać. Morszt. 199. Tobiasz często rao- 
dliwał się. W. Tob. 12, 12. Przed każdą potrzebą dłu- 
go się modliwał Chodkiewicz. Birk. Chodk. 2. Częściej 
się modliwał za żywych, niż za umarłych. Birk. Dom. 
151. Bogu modlić się mamy. Kam. Kat. 589. {Slov. 
Lahko sa ćlowek modli, ked' sa mu dobre wodi; cf. ma 
chleb rogi). Sloi. Kdo sa modht ne wge , nech na morę 
ide; cf. do boga, gdy trwoga; (ob. Modlitwa). — *g. 
Boga modlić , Ross. iio.iHTb 6ora ; n. p. Wiele jałmużn 
czynił, a boga zawsze modlił. Birk. Chmiel. B. 2. Chry- 
stusa boga naszego módl , aby nas zbawił. Pim. Kam. 
242. (proś modlitwą). Tego, ^któregoś porodziła panna, 
jako miłosiernego, nie przestając, módl. ib. 242. — 
Smotrzyski braciom swoim łaski w duchu świętym uprzej- 
mie modli, życzy i winszuje. Smotr. Apol. 1. — Iron. 
Często słychamy, kiedy się za niemi modlą, bogdaj z 
piekła nie wyjrzał, to mi odjął, tego mi nie zapłacił, 
to mi odgraniczył. Falib. Dis. S 2. — §. Modlić się 
człowiekowi, prosić kogo bardzo, pokornie, przebóg, 
supplikować, Ross. Mo.inTb, bemiit^ig bittcn, infłdiibtgfł, oor 
unb mi) ©ott Mttcn. Porwano Eu.stachiuszowi żonę ; mo- 
dlił się o nie, i prosił pokornie ręce składając, aby na 
boga pomnieli , a onej mu tak wielkiej żałości nie czy- 
nili. Sk. Zyw. 2, 196. Nie przykrzę się, nie modlę się 
z przyjaciół żadnemu, Mam ja do woli z Sabińskiej in- 
intraty. Hor. 1, 299. Mężnie się bronić nieprzyjaciołom, 
nikomu się nie modlić. Warg. Cez. 77. Nikomu się nie 
modlił, ani płakał, jedno żałosny głos wypuszczał, Sk. 
Dz. 48. Modliwałem się synom moim. 1 Leop. Job. 19, 
17. (modliłem się. 5 Leop). Skoro się dowiedział, że 
się odstrzelił od niego Filip, upadła mu myśl, modląc 
się nieprzyjacielem, poddał się im. 1 Leop. 2 Macch. 13, 
25. MODLICIEL, a, m., modlący się, ber Sctcr; Boh. 
modlitclnik; Cum. molitnek; {Vind. obniolnik , namolnik, 
• adorator); Rag. molnik ; molitegl; Bosn. molitegl; Croat. 
molitel; Rost. MO.ieOHHKŁ, MO.ie-ibiutiKŁ (pielgrzym), 60- 
roMO.ii.miiK^ (bogomódlca), iiokjohhiikł; Eccl. mo.ihtbch- 
iiiiKt, MO.itlTC.ib , MO.\hBiiiiKT.. Intcrcessorami , przyczyń- 
cami , modlicielanii sa święci, a bóg dawcą. Smotr. Lam. 
204. (przez świętych do boga). U' rodź. ieńsk. Modliciel- 
ka, Croat. molitelicza ; Rug. molitcgliza ; Boss. mciiiibch- 
Bima , fioroMOJbfflHua ; Eccl. MO.ibr.LHiui.i , MO.iiiTe.ibHima. 
'MODLISTY. a. e, MODLITEWNY, ©cbct^.; Boh. modli- 
cy. Modlista kaplica , gdzie sie modły odprawuja. Pelr. 
Hor. E. 4. MODLITEWKA, i', i., 'dem. nom. modli- 
twa , {Boh. modlitbićka ; Carn. molituyza ; Croat. molityi- 
cza) , eiit ®cl>cttl'en, (cf paciorek). Dnia jednego pewne 
mówili modlitewki. Boh. Dyab. 2, 57. Miedzy inszemi 
modlitewkami.... Pim. Kum. 108. MODLITEWNIA, i, 



MODLITEWNICA - MODNIE. 



MODNIEĆ- MODROŚĆ. 



449 



%., MODLITEWNICA, y, i, MODLITEWNIK, a. m., Boh. 
modlitoLnice ; \ind. niolilna liisha ; [iag. pomoliscte ; 
Ross. MO.ibóiiiue, MUJHTiieuiiHKi, MacoBiin , 'laroucHbKa; 
Eccl. Mo.iiiTe.iiime, MoAbómuc, moaiithuihiiiij, Mo.!iiTBeiiiioe 
MtCTO; miejsce, gdzie się modlą, kajiliczka, o/larz od 
modlenia , modlnira . ber Ort jiim 2ktcn , Hi Scibauś , 
bie Sctftuk, bnS SBctsimmcr. Teraz proszę , pójdź ze mną 
do modiitewnice , Gdzie mam bogom ślubione ziścić 
obietnice. Pot. Arg. 779. Weszła do modlilewnicy swo- 
jej. W. Judit. 9, 1. UczyniJ Salomon wnętrzny dom mo- 
dlilewnicy, aby byfa świątnica świętycb. Leop. 5 fieg. 
6, 16. Na okofo modiilewnika. 1 Budn. Reg. G, 5. Udzia- 
lat ubłagalnice abo modlilewnicę ze złota. 1 Leop. Ezod. 
57. — '§. Modlitewnik, modlite«niczck zdrhn. modlitwy, 
modlitewki. Cn. Tli., książka modlitw, baś (BtMbuó) ; Yind. 
raolitve bukve, molitoune bukve ; Hoss. MO.iHTBeHiiiiKi, 

MCIHIBOCIOBŁ , WaCOBlIlIKI, , HaCOC.lOBT) ; ^.'cc/. I.IO.MITlilJIHKI. 

KHHra, MO.iiiTBOC.iOBeui , Tpc6}im;i, ob. Trebnik. MO- 
DLITEWNY, a, e, od modlitw, 0cl)CtŚ ' , 33ct=; Boh. 
modlitebnj ; Boss. Mo.iiiTBCiimJii , (cf. MO.ieócHiitiH , mo- 
jeóiiuu od modlitwy dziękczynnej , n. p. Te Deum lau- 
damus ; Mo.iiiTejbHbifi sujilikujacy, MOjme.ibHoe niicbiio 
suplika). Wszedł do domu modlitewnego. Budn. i Chroń. 
28, ii. MODLITWA, y. I, Boh. modlitba; Sloi'. mo- 
dlitba ; Sornb. i. modlitwa, prostwa ; Sorab. 2. balowa- 
ne, batowansko; Carn. molitva , niolituv; Yind. moli- 
tva, molitje, sbebranjc ; Croat. molitva , molba , molenye; 
Stav. molitva; Dosu. molba, moIitva ; Rag. mólba , mo- 
litva; Rots. MO.ibóa, MO.iiiTBa (2. prośba), MO.iiiTBOc.iOBie 
(MwećcHb, MoieócTBie Te Deum laudamus; kanony albo 
'molebny. Pitn. Kum. 500) ; bai ©ckt. NV modlitwie 
jest obcowanie i rozmowa z bogiem. Sk. Zyw. 2 , 96. 
Modlitwa, podniesienie serca ku bogu. Karnk. Kat. 579. 
Rad:,. Z. P. M. 57. Modlitwa z panem bogiem w swych 
potrzebach umawia się. Ilrbst. Odp. R r 6. Gorajace a 
iałobliwe modlitwy. Hej. Post. A' n n 5. Modlitwy zapa- 
lone, ib. (ob. Strzeliste). Turcy kształtną postawę roz- 
maitą pod czas modlitwy biorą, zakładają ręce, cbylaja się, 
czołem biją, chwieją głową. Kiok. Turk. 192. Komu 
modlitwa nie smakuje. Ten niech po morzu żegluje. Cn. 
Ad. 550; {Slov. kdo sa modlił ne wge, nech na morę 
ide ; niebezpieczeństwa naucza nabożeństwa; do boga, 
gdy trwoga). Modlitwa Pańska = pacierz , ojcze nasz, 
Eccl. rocno4CKan Mo.iiiTBa, rocnojim, OT<ienaiin, , baś @c< 
Bet iti .'pcrnt. — §. Modlitwy, modlitewki, phtr. książki , 
w których modlitwy są. Cn. Th., ob. Modlitewnik, iai 
(Setctbud). MODLNICA', y, z'., modlitewnica, ber 23fti'rt, 
bal 23ctl;ail'?. Do ciebie pobieżą , jako do modlnicy. Birk. 
Kaiv. I-i. MODŁOCZYŃCA, y, /«., który modlitwy czyni, 
ber Sctcr. Urząd modłoczyńców. Pctr. Pul. 2, loO. 

1'ochodz. namodlid sie, jwmoduć , pnemodlić; bogo- 
modlca. 
MODNIS, ia , m. , fircyk modny, ciii 3}?pbcildrr(^eii. Jak 
młodemu skąpcem, tak staremu niodnisiem bvć nie 
przystoi. Teat. 22. 10. Zab. 12. 69. Bodajżeś przepadł 
modnisiu! Teat. 43. e, 4. W rodź. żeńsk. Modnisia, 
Rots. M04uuua. MODNIE, MODNO adierb., wedle mo- 



dy, mobtfi^, natfi ber OTcbc. Nie pije inaczej tylko mo- 
dnie, bo go za każdym razem trzeba do doinu zanieść; 
gra modnie, bo zawsze przegra ; pożycza modnie, bo ni- 
gdy nie oddaje : jeździ modnie, bo niedawno babę zatra- 
tował; kochał się modnie, bo nikt o tym nie wiedział; 
na reszcie ślub wziął modnie, bo bez księdza. Teat. 29, 89. 
Młody kawaler kuso, modno, opięto przybrany. Kras. Pod. 
2, 24. Strojno a głodno , modno a chłodno. Zegl. As. 
241. — 'g. Robiąc nowe koło, młynarz ma przestrzegać, 
aby wychodziły modno abo zupełnie cewy z palcami. 
Solsk. Arek. 82. t. j. zgodnie, w proporcyi , in Uet)er< 
CUiftimmimg. MODMEC nijak, nieduk., zmodnieć dok., stawać 
się modnym, ttiPbifcfe roerben. Właśnie na nasze nieszczę- 
ście, kiedyśmy najuboższi , tośmy zmodnieli. Kras. Pod. 
2, 70. Poetyka teraz cale sie wyleniła i zmodniała. Mon. 
75, 134. MODNOCHODNY. 'a, e. modnie czyli podług 
mody się noszący, [id) nad) ber SKobc iraflenb. Nie rzucaj 
na psa sadła , z przysłowia mówicie , A czemuż modno- 
chodne inaczej czynicie? Łaczw. Zw. 7. "MOD-NOGRZE- 
CZNY, a, e, mpbi)d)i]alant. Powiadają modnogrzeczni, iź 
śmiać sie z drugich , jest to ton wielkiego świata. Kras. 
Pod. 2, 103. ■AIOD-NÓŻYJSKI, a, ie, żyjący podług mo- 
dy, mpbiid) lebcnb. .Von. 71, 52a. MODNY, a, e, Ross. 
MOjiibiB, §. 1. nuibi|'(6, (cf. modziasty). Kiedy on mniej 
dba o nią, ona umiera dla niego; kiedy ona nim gardzi, 
on się do niej umizga ; oj modne głowy ! Teat. 52. d, 
86. Był niemodny, lecz dobry, wiek stary. Zab. 15, 521. 
— §. '2. Modny, stosowny, zgadzający sie, :ibercin|'ltm= 
JttCllb. Modna liczba albo sprawna palców u koła jest, 
kiedy żaden palec nie zachodzi na obrót cewów niezu- 
pełnych; a takie koło zowią modne koło. Solsk. Arch. 64. 
M0DR.\K, u, m., modrzeniec, chabrek, bławat, rodzaj ro- 
śliny kwiecistej, mającej listki kwiatu rozmaitego gatun- 
ku, Dykc. Med. 4. 579, bie fiprnbliime. Sienn. Wyki. Mo- 
drak między żytem, niektórzy zowią 'moderck, Macz , Boh. 
modrak, charba, chrpa; Carn. rojeze; Yind. shilna rosha; 
Rag. modrugliza; Bosn. sagasilje; Ross. JocKyrnoil UBtrb, 
Bacii.ieKB, CHHio.xa. Bławat, który chabrkiem , modrzeń- 
cem i modrakiem mianujemy, czworakiego rodzaju znaj- 
dujemy. Syr. 1175. MODHAWY, a, e, — o odv. , na 
modry pochodzący, Boh. namodry, zamodraly, pomodrAly; 
Sorab. 1. namodroyite, namodre; liH^y. yefhneukast, pla- 
voten; Ross. ro.iyOoeaTbiri (cf. gołebij, cHiiCBaThiii , (cf. 
siny); Bldulig. Wąż sie z jadu wsjiina , A swe piersi mo- 
drawe nadymać poczyna. A. Kchan. 45. Jako wody mor- 
skie widzą sie z daleka modrawe, tak i boginie morskie 
tejże są barwy. Otw. Ow. 448. MODRO, adv. adj. mo- 
dry, Boh. modre; błękitno, bławatno , bliiii. Modro far- 
bujący Ross. ciiiiiiji.iiiiKi , ciiHii.TumHn^B. Mt^DnORL.^DY, 
a, e, bladomodry, wodnistej farby, bławy, blapblail, mccr' 
blau, Sorab. 1. wohdowe. Hiszpańskiej rzeki Betvs woda 
modroblada. Hardz. Luk. 51. et 99. Mon. 75, 595. MO- 
DROOKI, a, ie, oczu modrawych , {Boh. modrooky), Hail< 
aiiijig. Modrooka Jiinona. Ticard. Pasg. 47. Modrooka 
Minerwa. Dmoch. II. 1, 11. ib. 1, 53. MODRtl^Ć, ści. 
i., Boh. modrost; Carn. mudrost; Sorab. i. modrenrza; 
Busn. modróst; Rag. modrizza; Rost. ciiHeia, ciiiib, cho- 



150 



MODRY - M O D Z. 



M O D Z. 



Ka, oh. Siność. MODRY, a, e, Boh. modry; Sorab. i. 
modry, modre: Sorub. 2. modri; Carn. mudr, módr; 
Yind. muder, yefhneu, vulg. playi , {ob. Płowy); Croat. 
moder, modri, mavi; Bos?!. modar; Slav. modar, plav; 
Rag. modar, modra, modro; Hots. ciiHifi , cf. siny; Mau, 
blawatny, błękitny zupełnie. Cn. Th. Chodziła w barwie 
niebieskiej, to jest, modrej. Biel. Sw. 40. Ldia pomię- 
dzy modrych fiołków. Ariakr. 81. Farba modra Berliń- 
ska, Scrfiner Slaii. Krumi. Chym. 494. Farba modra 
górna, Ross. ro.iyóeut , Scrjblnit. Kolor jej odbija błę- 
kitnie. R-. Ba modry jest, jako się zwykło prosto gadać. 
Zab. ii,' 182. Modra góra, jedna z Bieszczadzkich. Ład. 
H N. 44. MODRZEĆ, ał, cje , neu/r. niedok., Modrzyć 
sie recipr., Boh. modrati, zmodrati: Sorab. 1. ■»vomodram; 
Rag. modrittise; Bosn. modritise; Croat. modrimsze; tlaii 
rocrbcn, modrym się stawać, sinieć, n. p. Jeden poraził 
"O pięścią przeklęta , Tak ze mu śliczne zmodrzało lice. 
lUiask. Ryt. 57. MODRZEMEC, ńca , m., g. 1. ob. Mo- 
jrali. — g. 2. Ryba morska, glaucut Plin. 9, 16, bcr 
gjJccrftidjlincj , ein Śccfiftb. Cn. Th. Chmiel, i, G"26. — g. 
3. Botan. Consolida regalis, -DfittCfiDOrn. Ostróżki, ziele ś. 
Katarzvnv. modrzeniec zwano, że kwiecie ma modre. 
Urzed.' iOi. "MODRZEMOWE n. p. lasy. Gaw. Sifl. 360, 
ob. Modrzewowe. MODRZEW, ia, m.. "MODRZES', Boh. 
modi-in, drjn, (ob. Dereń); Sorab. 1. zkówrencźźe drewo, 
ob. Skowronek: Yind. mersezna, nierseznovu drevu; Carn. 
inezesn; Ross. MiciBcmim; ber tei^enbaiim, drzewo pier- 
wszej wielkości, jodle i sośnie podobne; liście albo kol- 
ce sa tylko jak nitki, miękkie; wyrastają po sześć wku- 
pię z'je'dnego guzika. Kluk. .fiasZ. '2, 28. (cf. keder). To- 
por ostry w 'modrzeniu. J. Kchan. Di. 164. — Fig. Ru- 
nął ach , modrzew' wielki tej korony, Na rum którego 
za"drżałv tryony, Modrzew' który gałęziami Nade dwiema 
przewyższał morzami. Tward. Misc. 105. MODRZEW.M- 
CA, y, 2., ziele andromeda Linn. Jiindz. 236. Chamne 
pariae, ziele modrzewnica , którą drudzy chcą być ba- 
gnem. Syr. 600, ma listeczków irromailkami pełno, ró- 
wnie jak na modrzewiu, ib. MODRZEWOWY, a, e, od 
modrzewia; gcr$en('aum •, Cerścn - ; Bo/i. modfjnowy, dfj- 
nowy; Ross. jncTBeHHiuiHbnl. Modrzewowa gąbka, aga- 
rvk, 8ev$cni'4iDam!li ; Carn. mushenze; Ross. .incTBenHH- 
luaa ryóa; gatunek grzyba rosnącego na modrzewiu czyli 
modrzewowym drzewie. Dykc. Med. 4, 580. Urzed. 14. 
Modrzewowa żywica, iż bywa brana miasto terebintowej, 
lowią ją też terpentyną. Sienn. Wyki., Ccrc^cnliar) , Mnd. 
pulpah. MODRZYĆ, ył, y, cz. niedok., Boh. modriti; Ross. 
cimnTb, modrym czynić, Hau mai^eii, t'Iau frirbcn. 
MÓDZ, MÓC, mógł, mogli, może, mogę med. niedok, (Boh. 
mocy, albo moct, mohl , mużeś , mohu ; Slov. muźem; 
Sorab. 2. moz, mogl, ja mogu, tii mozosch, won moźo; 
Sorab. 1. moz, famoz , moźu; Carn. mozh , mogl, mu- 
rem; Yind. mozhi , moreti, morit , samoreti, mogel, mo- 
geu, mogła, morem; Croat. mochi, mogel, mozi, morem, 
moguch jeszem; Huny. meglehet; Rag. mocchi , mógu ; 
Bosn. mocchi; Slav. mochi, raogao, mogła, mogło, mo- 
rę , moresh , mogu ; Ross. itoib , B03Moqb , Mory ; Eccl. 
uoi]iH, uorm, MOmeCTByio, MomcHi ecMt; cf. Germ. mi' 



gtii , 3JIadit; hi meega; Siiec. maga, ma; Dan. maa, 
inonne; Anglot. magan ; Angl. may; cf. Graec. fnyai; 
Lat. magnus: Hung. magas allus ; Graec. fW/iTr laborare, 
tolerare; Hebr. \,-J^ maos, robur); fijnncn, oermóflEn. g. 1. 
cum inpnitifo: mogę < zdołam, wydoływara, mocenem, nie 
jest mi niepodobno , jestem w stanie , id) fann. Cbce 
kąsać, choć nie może, i dziko się sroży. Bardz. Trag. 
255. Kto nie jest architektem , może być mularzem, 
Może być cyrulikiem, kto nie jest lekarzem. Bmoch. Szt. 
R. 87. Tak jest, mężem, mężem, i jak może być do- 
skonałym ze wszech miar mężem. Tcał. 15. c, 10. (nie- 
podobna być doskonalszym). Wszystko to może nie być, 
wszystko to być może. Pot. Arg. 701. Tak wielka zgraja 
dvabłów go opętała ; mógł kto wierzyć, że wszystko pie- 
kło nań wstąpiło. Birk. Dom. 19. Sędziowie nie mogą 
nikogo na gardło sądzić, bez jego wiadomości. Star. Dw. 
19. (nie powinni). Już na to strony nic więcej przykła- 
dać nie będą 'moc fmodz, raoglij. Stat. Lit. 179. Ry- 
chlej w obozie stanęli, niżli coby się działo, obaczyć 
'możono. Warg. Cez. 71. [Gerund. < można było). Prze- 
szłego lata owies był niepomału drogi , a nakoniec ani 
go dostać "możonO; Gorn. Dw. 202. \Ve dnie jechać 
nie 'możono. SA". Żyw. 520. Choć go szukano , naleźć 
go nigdzie nie 'możono. ib. 2, 409. — Gramm. Mogący 
tryb, poteulialis. Kpcz. Gr. 1,68. Chorował na piersi, 
oddechu wolnego mieć nie 'mogłe. Chodk. Kost. 83. (nie 
mogące). O okolicznościach tu być 'mogłycli. Kluk. Zw. 
1, 57. — g. cum ellipsi infiniliti : iMódz , frniien, 'JCrm5= 
gcii. Kiedy tego nie możemy, co chcemy, chciejmy co 
możemy. Cn. Ad. 546. Kto tego dopiąć , czego chce, 
nie może , Niechaj chce , co ma raczćj i co może. Past. 
Fid. 146. Jak możemy, nie jako chcemy. Cn. Ad. 502. 
Nie wszystko możemy, co cheemy. Cn. Ad. 719. Bła- 
znuj jak chcesz , ja tobie radze jak mogę. Dzwon. A 2. 
Nie mogę na co patrzeć, czego słuchać; przykro mi, le- 
dwiem żvw, to śmierci mi się równa ; 'dobrzem żyw na 
to; "dobrzem żyw to słysząc, widząc. Cn. Th. 506. — 
— § absolule Módz, silnym być, skutecznym, skutkować, 
stosownej mocy być, "z to być, dokazywać, przemagać, 
fiarf feon, frdftiij fc?ii, »ermDijcn, bic Sraft batcti, irirfcn, 
gelteil , ailsiiilen. Na tej wyspie* białogłowy walczą szpa- 
dami , i mogą tak wiele jak mężczyzny. Uoler. 51. Je- 
szczeście nie mogli, ale ani teraz jeszcze możecie, iż i 
teraz jeszcze jesteście cielesnymi. 1 Leop. 1 Cor. 5, 2. 
Bogactwa wiele mogą. Cn. Ad. 51. (pieniądze wszystkiego 
dokażą, mieszek pan). Patrzajcie, co łzy białogłowskie 
mogą, Miekczeja na nie rycerze zuchwali. /'. Kchan. Jer. 
101. Jeśli co z lichem nabożeństwem mogą. Stawiane 
świece twemu obrazowi , Weź w swą opiekę dziecinę 
ubogą. ib. 307. U Turków pieniądze bardzo wiele mogą. 
Warg. Radź. 151. On wiele może u pana ekonoma. 
Teat. 54. c, B 2. (wiele waży, znaczy, wpływa). Solon 
tych, którzy u okrutników nieco mogli, a w wadze byli, 
liczmanom przyrównował. Kosz. Lor. 175 b. Wiele może 
na wojnie fortuna. Warg. Cez. 147. Wiele ten może, 
kto sam sobą mądrze władnie. Zab. 12, 216. Siła przy- 
goda może, a w jednej godzinie, Albo raczej w minucie 



M o D z E L. 



MODZELA - MOGILNY. 



151 



wiek ludzki upranie. Groch. W. D. Chcieć i moc, jeilno 
to u niego było. Warg. Wal. 22G. Chce módz , czego 
nie może, kto ma mocy sifa. liarJi. Ti ag. 130. Co mógł 
Polak i co jego siawa , przed oczy kfade. Jali. Diik. Du- 
mny faworyt Carowej, rad liyf pokazać, ii i on mógł 
wiele w 1'ulszcze. L's(. Kunst. \, G7. Ludzie pofudniowi 
więcej mogą rozumom, a póJnocni więcej mogą dużością 
ciafa. Pelr. Et. 86. Nie wiele prośby moje na twym ojcu 
mogą, Ale pójdę do niego. Nieme. t'. P. 82. Nic ten 
nie może, kio umrzeć nie może. /'. Kchan. Jer. 503. 
Tak wielka była możność Nowogrodzan , ii to przysrowie 
u nicli było pos[iolite: kto może przeciw bogu i wielkie- 
mu Nowogrodu? Stryjk. 515. O Amfionie powiadają, że 
tak wiele mógł cytrą i stronami , że kamienie do jego 
się grania schodziły. Ulw. Ow. 225. t. j. tak mocen był 
na cytrze, er iiHtr fo ftar! niif ber iit'm , ".lermodjte bamit 

\o uici, btt^ Ja.slrząb okrócony pierwszego roku mało 

może ku (diwytaniu ptaków. Sienn. 29i. — §. Cunstruclio 
obsolela: Czestu mnie dobywali od młodości mojej; wżdaiii 
jednak nic mi nie mogli. 1 Lenp. Ps. 128, 2. (nie zmo- 
gli, o Leop.); /jo.s. cKO'ib, c.MOraTf., nie wskórali przeciw 
mnie, fie Iptiiitcit mir niĄtii nnliiiDcn. Skoro rozumie czło- 
wiek , iż na zalrefnowanie jakieś dawno przedtym myślo- 
no , mało albo nic mu się może. Gorn. Dw. 164. t. j. 
nie można na nim iiii[u-essyi czynić, mait faiiil i^iii lueniij 
iiiil;rt(icii , wtnu] (fiiibrurf nuf ibii mnicii. — Obsol. Tuki 
mogąc, jako mogąc • póki można, jak można, fo lullije, 
ali mińjiic^; fo gut, ali moijlic^. Świętopełk synom roz- 
kazał konając, abo na Krzyżaki wojnę podnosić, póki 
mogąc, ociągali się. Krom. 276. ' Włodzimierz umyślił 
się bronić, a gwałt niesłuszny Witołdow jako mogąc 
słuszną obrona odbijać. Slnjjk. -167. — §. 2. Nie mogę 
nie, podług Łacińskiego: non possum non= nic mogę ina- 
czej tylko = muszę ( koniecznie], id) fanit Ilictt Ollbcr^ ali, 
faun nid]t umbiti, i* irujJ iii'tl;a'ctibiij, id) muf. Człowiek 
cnotliwy nie może tego nie czynić , co czyni , bo nie 
byłby cnotliwym, kiedyby zaniechał to czynić. Gorn. Sen. 
459. Mówił ze mną w sposób taki , że nie mogłem tro- 
skliwych nie powziąć myśli. Zahi. Di. 72. — §. 'Nicmogę 
• choruje, ob. Nieniodz. — §. Może być, raoże, adfcrbia- 
liter , inde suo loco. 

Pochodź, moc, mocarka, mocarz, mocarshi, mocarstwo; 
mocni/, mocno, mocnić , mocnieć , mocniuchny, mocność, 
mocować sie , mocuwnik; niemoc, niemocny; omacniać ; 
obmacniać ; pełnomocny, pełnomocnik; przemoc, przemoco- 
wać; umacniać, umocnić; wszechmocny, wszechmocność, 
wszechmogący; zmacnlać , imocnić , zmocować; wzmacniać, 
wzmocnić; możny, można, moic , możność, możnorządca ; 
domagać, domódz; pomagać, pumódz , pomoc, pomocny, 
pomocnik; przemiigać , przemiidz , przemoc; luielmożny, 
wielmożność; wymofjać , wyinodz; wzmagać; zamagać , za- 
módz, zamożenie , zamożny, zapomagać , zapomódz, zapo- 
możenie; wspomagać , wspomożenie; zmagać, zmódz , zmo~ 
ienie ; niezmożony. 
MODZEL, u, 7n. , Boh. mozol callus; S!ov. mozol, hrubła 
kuże od tjła ; Sorab. 1. mozel, podranicza; Garn. masiil, 
sliul; Vind. mosel , shulk, oshulk, shuluik ; (Groal. mozol 



< wrzód); Croat. sia , siily; Dal. xuly ; Bosn. sgjug; Rag. 
xugl; {iilav. mozuli • karbunkuł chorobaj; Ross. iioaoib, 
(moco.1'b gnat wielki wołowy); narosick twardej skóry na 
reku od roboty ciężkiej, lub na nogach od chodzenia, 
twardzizna, odtret, odcisk, nagniotek, (ob. Mozół i, bic 
(St^iriele, Ijnrtc .śjaiit wm 5lrbf!tcu aii ben .'^diibcn, wm ®e« 
I)eil ail ben SiiPf"- Modztde abo brodawki , które bywają 
na reku i na nogach z roboty, albo z chodzenia. 1'rzed. 
235. I^ekarstwo na zganianie brodawek i modzelów. Sletzk. 
Ped. 68. On nie wie, co to jest, modzelami swemi, Do- 
rabiać się, pracować rękoma własnemi. Klon. Wor. 53. — 
MODZELA, berb; idem qund Huńcza. Kirop. 5, 55. 'MO- 
DZELOWSKl, rostrucharz; może się brać tak jak truchła, 
za handlarza, końmi oszukującego.... Alb. no Woj. 11. 
Pochodź, mozoi, mozolić, mozolić się. 

'MODZIASTY, a, e, modny, mybif(^. Dawniej nie było tych 
wymyślnych i modziastych strojów. ,Haur. Sk. 35. Mo- 
dziaste towary, ib. 92. Niech pokaże moda , czegoby nie 
trzeba, Nie odradzi modziastvm i sani anioł z nieba. Łaciw. 
Zw. 6. 

MOGIŁA, y, ;'., .MOGIŁKA, i, z., demin. , Ross. Morn.ia, uo- 
THJHa , {Ross. et Eccl. Borii.ibHHia , MorHiflKT. grobarz; 
Sorab. \. Mogelin , Gcrm. Miigelit oppidum Misniue; cf. 
Gerin. obs. milln; hodie TM; Sax. Inf. SKncI; Talm. 
N'?"! aggei) ; |J. 1 a) mogiła samorodna • pagórek. Cn. 
Th., eiit .tiligcl, Grbi)iiijcl. — b) Z zienń usypana, osobli- 
wie nad grobem, eiii 6rPbiiiife, Dcfoi!bcr» G}rn['!)aufe, ©rab' 
I)ii(iel; Sorab. 1. nametana kupa; /lo.?.?. Morii-iŁiiiiua , Kyp- 
iaiix , Kypraiiiiiii;^ , {ob. Kurhan). Ciało Wandy mile od 
Krakowa na 'wydałym miejscu pochowali , tymże kształ- 
tem jako i ojcu usypawszy mogiłę; ztądże wieś przy niej 
leżąca nazwiskiem Mogiła i po dziś dzień słynie. Krom. 58. 
J)yks. Geogr. 2, 163. — Pojrzysz na groby i smutne mogiły, 
Które w przeszłych pięciu lat syny twe pokryły. Groch. 
W. 530. — pod. .Mogiła . grób, baa ©rab. Skonam na ich 
reku ; żale ich zakopią wraz ze mną w mogiłę. Tcat. 5, 
1-tO. — g. 2. Ogólnie: Mogiła ■■ kupa, cin $auft)i, eine 
ijropc SKciiGe aiif eincm ■§aiifen. Fdozot' żyw jeszcze ksiąg 
swoich mogiłą przywalony zostaje , zagrzebiony w myślach 
swoich. Zab. 8, 161. SYięcej niżli tysiąc mogił, albo 
kup nicmałycli zboża popsowanego. Wcz. Zap. B 4. Te 
drobne proszki, których okiem dojrzeć nic można, są w 
samej rzeczy, jak mogiłki jakie , z których każda jest z 
wielu inszych jeszcze drobniejszych proszków ułożona. 
Rog. Dos. i, 25. Mogiłka kretowa. Tr. , ciii MaiilimirfS- 
baiifcn. (Hoss. iioriuHmc wielka mogiła, mogdisko ; mo- 
niJLiiOH Ka.weiib grobowy kamień). MOGIŁ.A , berb: mo- 
giła czworograniasta; krzyże dwa na bokach; trzeci na 
śrzodku jej; na hełmie slrusie pióra. Kurop. 3, 35, cin 
2Bappcn. MOGIL.NICZY, ego, m., Ross. MonubHiiKt, gro- 
barz, ber JoMciijriibcr. Tr. .MOGILNICA, y, £., miasto w 
Rawskim. Dykc. Geogr. 2, 165, eine 8iabt in ber 2Bciro. 
Siaiua. MOGILNO, a, n. , bogate opactwo Benedyktynów 
w wojcw. Kaliskim. Bykc. Geogr. 2, 165, eine rciic 'Se- 
nebictiiicmMca in ber 2Bintu. .^iilift^, (cf. Mohiłow). .MOGIL- 
NY, a, e, od mogiły, Grbbiijjcl < , ©rabbiigcl < ; R.ss. mo- 

IBibUUił. 



152 



MOGŁY-MÓJ. 



MOJKOW- MOKRADŁA. 



'MOGŁY, ob. Modz, moc. 

MOGUNCKI, a, ie, od Moguncyi, SKacnjct, SKatjiij=, Boh. 
Mohucky. Arcybiskiipstwo Mogunckie. \Vynv. Geogr. 208. 
Arcybiskup 'Moguntyński. Uslrz. Kruc. i, 153. Arcybi- 
skup 'Moguntineński. Kosz. Lor. 138. MOGUNCZYK, a, 
m., z Moguncyi rodem, bet SKacnjcr. MOGUNGYA , yi, 
Boh. Mohuć, Germ. 2);ai)nj, stolica stanów elektorstwa Mo- 
gunckiego, w cyrkule Henu niższym. Dykc. Geogr. 2, 166. 

MOHIŁÓW, a, m., znaczne miasto Lit. w wojew. Mścis^a- 
wskim. Dykc. Geogr. 2, 167, ztąd : Ekonomia Mohylowska. 
ib. — §. Mohifów, miasto w Podolskim, ib., ©tnbtniamen. 
MOHYLNA , y, z. , ma/e miasto w Mińskim. Dykc. Geogr. 
_2, 167, cin ©tdbtdjen in Sittbaucii. 

MÓJ, f. MOJA contr, ma, n. MOJE, contr, me, Doh. mug, 
ma et mogą, me et mogę ; Slov. móg, mug ; Sorab. moi, 
moy, moja, moya, moje, moye; Vind. moi; Garn. miii, 
moj, antiguitus mvoj , sicut tvoj, svoj ; Bosn., Rag , Slav., 
Croał. moj; Ross. moB , Moa , iwoe, (cf. ranie, mie, mi, 
mną, pod słowem ja); Lat. meus; Ital. mio, mia; Graec. 
t^o^. Leli. manas; Walin. man; Anglos. min; Angl. minę; 
Gall. mon , ma , mień ; Ind. mama ; Germ. mcin ; > pronom. 
possess. primae pers. Sing. , do mnie należący, ściągający 
sif etc. n. p. Będzie wnet mój. Cu. Ad. 13. (t. j. w mo- 
jej mocy, w saku, juz go mam prawie). To moje, co 
zjem, co wypiję. Cn. Ad. 1165. (cf. zażywaj, póki mo- 
żesz). Nie karz mnie za niemoje grzechy. Mon. 95. t. j. 
za cudze). Uczynili zJość przed oczyma 'niojema (dual. 
< mojemi). Dudn. 2 Reg. 21, 15. Dobrze czynią, na mo- 
je poczciwość. Teat. 15, 41. (jakem poczciwy). Twoje 
szczęście nioje szczęście, twoja dola, moja dola. Teat. 
19. b, 69. (wszystko nam spólne). Juz teraz zupełnie 
jesteś moją Zofia. Teat. 55. d, 54. Moją będzie, gdy 
przeze mnie będzie wyzwoloną. Otw. Ow. 175. To nie 
moja rzecz , nie chcę ja też o tym więcej pisać. Paszk. 
Dl. 125. Myślę tedy sobie: oto mój czfek , takiego mi 
właśnie trzeba. Mon. 65, 405. mojski , Snś i|'t ilieiit SJiann, 
iiai tft in aieśte, ber SBa^ire. — §. Rland. Mój ty, mój 
miły, mój duszko, mój drogi etc, meiit £iel'er, Jbeiircr, 
tlieiii §crj u. Moja ty etc. — Mel meum , mój duszko ! 
mój rodzony, mój miły ! Man. — Iron. Każe mu ojczy- 
znę pogaństwu przedać; bieży mój do Carogrodu. Birk. 
E.iorb. B b. (nasz poczciwiec). — §. EUiptice substant. 
Już to trzecia noc, jako doma niemasz mego. Jakoż ja 
się domyślać nie mam czego złego? Simon. Siei. 89. t. j. 
mego kochanka, męża etc, ber Sliciiiige, mciii ficbftcr, 
mcin SDJaitii. — g, Moje ellipt. moja własność, tai 5t)icini< 
ge, mcin ©igent^mm. Nie widzę, dlaczego mię przy moim 
tak nieprzyjacielsko gabają? Warg. Gez. 25. Wszystko 
co mego , to przy mnie. Pilch. Sen. list. 65. Czyli mi 
się nie godzi uczynić z mojem, co chcę? Sekl. Małih. 20. 
Pierwszych chrześcian było serce jedno i dusza jedna, i 
żaden nie mówił; to moje. Sk. Dz. 19, baS ift mcin! 
Odtąd, jak moje i twoje, mcin inib bcin, powstało, wy- 
gnaną została przyjaźń z społeczności ludzkiej. Zab. 5, 
95. Nieszczęśliwe te słowa dwa: twoje a moje, Mieszają 
świat i bracią przywodzą w zaboje. Pot. Pocz. 579. Pan 
mój choć się czasem gniewa, jednak ma względy na za- 



służonych, a co mego to twego. Teat. 27. c, 67. dzieli 
się po bratersku, udziela, obdarza. — §. Muszę się po- 
mścić za moje. Teat. 41. e, 527. (t. j. za moje' krzywdy, 
cierpienia). MOJKOW, a , m. , miasto w powiecie Piotr- 
kowskim z wójtostwem. Dykc. Geogr. 2, 189, eine ©tabt. 
MOJSKI, a, ie, zwykły mnie, zgoła do mnie się stosu- 
jący. Wiod. , fo rcd^t fiir mit^ , nat^ mcincm ©inne. Po 
mojsku ' po mojemu adv. , moim obyczajem. Wiod., nad) 
meincr 3Irt. 

*M0JZE, n. p. Folwarki w Inflanciech mojżami zowią. Gwagn. 
414. Mojże tym się mają dać, którzy w służbach sta- 
tecznie trwają. Nar. Chodk. 1, 169, not. „z Łotewskiego 
języka, toż samo co folwarki, dwory", cin SJcrmcrf, cf. 
majerz. 

MOJŻESZ, a, m.. Ross. MoBceił, prorok i prawodawca ludu 
Izraelskiego. Kras. Zb. 2, 206, SUfofeŹ. Lata mu liczy, 
powiada, iż to już niemłody pater, czasby mu przed Moj- 
żesza. Rej. Zw. 160 b. (do Abrahama, na tam ten świat). 
MOJŻESZOWY, a, e, Ross. MoiiceeBbiH, od Mojżesza, 5DJo< 
ft^. Pierwsze księgi Mojżeszowe, Genesis, księgi rodzaju. 
Bibl. Gd., Ross. óutih; adj. óuTeficKift; czwarle micja, 
KHHPa micii ; piąte BToposaKonie. 

MOKNĄC, moknął et mókł, moknie neutr. jednoti, zmoknąć, 
umoknąć dok., (Boh. moknauti, mokl, moknu, zmoknauti; 
Slov. moknu; Sorab. i. moknu, moknem, zmoknu; Cro- 
at. moknem, mochvarenszem ; Rag. kisnuti, okisnuti ; 
Bosn. quassitise ; Ross. MOKHyib , siOKny, CMOKHyTt , H3- 
MOKHyTb ; Eccl. MOKptio , MOKHy ; Boh. mok cieczą , płyn, 
cf. mknąć); §. a) nap mcrbcn , fcuc^t iiicrbcn. Gdy komu 
nogi zmokną, obmyć je w letniej wodzie. Krup. 5, 19. 
Skoro zmoknę, coż mi po opończy! Pot. Syl. 155. Zły 
gospodarz, co w domu zmoknie. Cn. Ad. 1555. (Slov. 
Moknę gako dach ; przemókł do szczętu). Wlekliśmy się 
jak zmokli żórawie. Jabi. Buk. Q 2. Karczemny junak 
ma kone^yą z bobrowym ogonem , że poty jest wielki i 
dzielny, póki moknie w trunku. Mon. 75, 509. — §. b) 
Moknę w wodzie, namakam, moczą mię, mięknę, ma- 
ceresco. Cn. Th. , cingenieidit fccn , iueid)cn. — §. c) Fig. 
We łzach moknąc, śmierci wygląda. Pot. Arg. 211. t. j. 
płynąc, tonąc, in J^rdncn fi^mimmcnb. MOKRA, y, i, 
rzeka na pograniczu Pruskim wpadająca do Wisły. Dykc. 
Geogr. 2, 168, cin ginp an ber <).*rcnCi|c^cn ©rdnje. MO- 
KRADŁA, MOKRZADLA, i, i., g. 1. mokrota, mokrość, 
bie 3Jdffe, bie gent^tiijfeit ; (Boh. mokrina; Slov. moćarina, 
moćar , moćidlo ; Hung. motsar). W ten czas Libijskie 
kraje mokrzadli pozbyły Przez gorąco , i wielce sucbemi 
się stały. Otw. Ow. 64. Do Wisły wskoczył; co się dzie- 
je duszy Nie wiedzieć; snadź się w piekle z tej mokradli 
suszy. Kchow. Fr. 150. Mokradła zbytnia ziarn macice 
niszczy. Haur. Sk. 9. — g. 2. Mokry grunt, wilgotne 
miejsce, mokradlina , fcui^ter 23Pbcn. Behemot leży pod 
cieniem w jamie trzciny na mokradli. Radź. Job. 40, 16. 
(w skrytościach trzciny i błota). Na górach, i bydło i 
drzewa lepsze bywają , niźli w mokradłach. Petr. Et. 87. 
Przestrzegam, aby w błotny abo na mokrzadli zagon, da- 
remnie nie rzucano ziarna. Haur. Sk. 25. Rzeżucha ro- 
ście na mokradlinach i miejscach wodnistych. Syr. 1138. 



MOKRO - MOKRZY CA. 



MOKRZYDŁO - MÓL. 



153 



W nizinach i na mokradlinach rostą olsze. Cresc. 486. 
— §. 5. Mokrad/a plur. neutr. . s/ota , m^ti SBcttfr, 3Jc« 
gcillDfttcr. Trafify się długo z wiosny mokrad/a. Haur. 
Sk. 23. MOKRO adv.. Doli. mokre; Hoss. MOKpo, oppo- 
sit. suclio; nap, fcudlt. Mokro tu. Mokro co chować. 
Mokro przyłożyć. Cn. Th. "MOKRODEf^TES , żaba, (Jraec. 
nt;loiSaTr^. Frzyb. Batrach. Homer., eln 5ro)'(^ in ber Sa= 
traĄomccmaiif, cf. bagnooh. "MOKROUZIW, u, m., wo- 
dny dziwolwor , ciii TOcermigt^ciier. On na Deliinie mię- 
dzy ryb szeregiem Rozgania morskich niukrodziwów by- 
dła. hlors-J. 20. MOKROśC, ści . s. , MOKROTA, y, i., 
Z?o/i. mokrost; Sorah.l. mokschosch ; Sorab.\. mokrofcź, 
mokrota ; ytnd. mokrota , mokrula, mokrust, mokrina, 
vlaga ; Croat. mokrina, mochvarina , m6chvar, mochvar- 
noszt; Dosn. mokróst, mokrina, mocjarglina; Ross. mo- 
Kpoia , nojMOMKa , (MOKpoia flegma , MOKpoiHiia ślina) ; 
Eccl MOKpocTb, uoiipOT.i, (oppos. suchość); tk 'Mw. Wo- 
da zimno stracić morę , a mokroly nie może. Zebr. Zw. 
2. Mokrosć = czas mokry, dżdżysty, (uppos. susza), iiajTeż 
ffictter, m\\t ber SSitieriiiig. Cn. Th. MOKROŚMEŻYSTY, 
a , e, — o adv. , ft^neena^ , feii^t unb fine eig. Zima dłu- 
ga, mokrośnieżysla. Haur. Sk. 59. "MOKRONYŁOSA n. p. 
ranna zorza. Oiw. On: 201, rosista, napbaarig. .MOKRY, 
a, e, Boh. mokry, mocalowity; Sorab. 2. mokri, mokschi; 
Sorab. i. mokry; Vind. moker, mokruten; Croat. moker, 
mochyaren; Hag. raókar; Bosn. et Siav. mokar ; Rost. 
MOKpi, MOKpuH ; EccL MOKpeiiHuH ; {Syr., Arab. -j"*: aguam 
terrae immisit), oppos. suchy, ( cf. w ilgotny) ; naC. Przy 
suchym drzewku i mokre goreje. Bratk. H. Mokra śmierć 
« śmierć pod woda, utonienie, elit naffer Job, Job im 
2Saffer, Crtiinfcit. Uszli żelaza, a mokra ich śmierć i 
ślepe pożarły zalopy rzeki nieubłaganej. Tward. }Yi. 253. 
Mokra śmierć wodze wojska Faraonowego st.irła cierwo- 
nemi wiry. (Jroeh. W. 10. et 456. Mokra śmierć ich po- 
da w słonych wód zatopy. Groch. W. 346. '.MOKRZ, u, 
m., mocz, uryna , szezyny. lHacz. , ber Urin. '.MOKFIZA, 
y, i., 1. cieczą, płyn, ctrra^ jliiffiijCs. Rozpalone żelazo 
kowal topi w wodzie, to zatym pryska zamoczone, I po- 
piskuje , w mokrzy ciepłej zagrażone, in Irepida unda. 
Zebr. Ow. 502. — 2. Mokrza , oL Mokrzyca. MOKRZA- 
WY, a, e, wilgotny, uwdżony, befeuditct , feiiit; Bosn. 
mocjargliy; Hoss. MOKpoBaTuK. Wioska mała, lecz zdro- 
wa, z czystych wód niokrzawa. IJul. Ow. 161. MOKRZEC 
ziele, ob. Kurzy Ślep drugi et Sporysz wielki. MltKUZ- 
KO, a, 71., 1. miasto w Sieradzkim. — 2. Miasto w Kra- 
kowskim, llykc. Geoyr. 2, 108, 6tabtencini«ii. MOKHZYĆ, 
ył , y, cz. niedok. , Boh. mokrili , zmokfiti; Yuid. mokrili, 
smuzhiti , namozhiti ; Botn. mokriti , mokritli , misgjatti; 
Hag. mixatti, omokritti; Croat. cziikali, szczali; Dal. mi- 
sati , burilisze ; Ross. mohhtb ; moczyć, namaczać. Cn. 
Th., ncfcii, nag inadjcii. — g. Mokrzyć, szczać, o zwie- 
rzętach , tariicii. Koii dziś jeszcze nie mokrzył. Mokrzyć 
się • w< pomokrzył się w łóżku . zeszczał się, podlał, Ijnt 
fl(^ bepijlt, (cf. ryby w łóżku łowić). Lekarstwo to dzie- 
ciom mokrzacym i usikajacvm sie w pościele użyteczne. 
Syr. 145. MOKRZYCA, y' ż., MOKRZA. y, i., choroba 
w ogonie u cugowych bydląt. Bndtk. , cinc ftranfbeit beS 

Umnik Lindtgt uj/i. t. Tom III. 



(B&maniti be? bem Siifloie^ie , cf. /?om. noKpcni parch koń- 
ski w nogach i pod kolanami, bie SRappe, cine f ferfcefratif= 
^cit; {Rosi. MOKpHua stonóg sklepowi). MOKRZYDŁO, a, 
n. , mokradlina , mokry grunt , najTcr Soben. Zbłądziwszy 
przez skały się przedziera. Przebywa mokrzydła , pnie 
sie na opoki. * Kras. Oss. H 3 b. MOKRZY.NY . MO- 
KRZYZNY. MOKUZYSKA. plur., g. {. mokre miejsca. Cn. 
Th., mokrzydła, mokradła, najfer Soben. Topola podoba 
sobie na mokrzyznach. Jak. Art. 3, 162. — §. 2. Mo- 
krzyzna, mokrota, mokrość, bie 5?dffe. Tych, którzy prrr 
ogniu się grzali suknie jeszcze mokre były ; onego, któ- 
ry na modlitwie przez noo był, żadnej mokrzyny na 
sobie nie miały. Btrk. Dom, 85. — ^. 3. Mokrzyny, kąt 
gdzie szcza. Tr., m "pifiniinfel. MOKRZYSKA, ysic, plur., 
miasto w Krakowskim. iJykc. Ueogr. 2, 168, ctne Stabt 
im Srafauifdien. MOKWA, y, i, (Boh. mokwati tnadere), 
mokrość, wilgoć wielka, bie ?!dile. Nie masz dachu na 
tak przejętą mokwę. Put. l'ocz. 466. Woli w polu nie- 
wczasu zażywać i mokwy Dla sławy, niżli w domu sie- 
dzieć bez sławy spokojnie, ib. 545. 

Pochodź, domoknać, domakać; namoknać, namakać; omo- 
knąć, omakad; pomoknać, pomakac; przemoknąć , przema- 
kać, przemokły; ivymoLnać , u^ymakać; zmoknąć, zmokły; 
mocz, moczociag , morzadio , moczara , moczydło, mo- 
czydlny , moczywas , moczymorda , morzyć, maczać; do- 
moczyć , domaczać ; namoczyć, namaczać; omoczyć , oma- 
czać , omaczalny ; pomaczać, pomoczyć; przemaczać, prze- 
moczyć; rozmaczać, rozmoczyć, rozmoczki; umaczać, umo- 
czyć; wmaczać , wmoczyć; wymaczać , wymoczyć; zma- 
czać, zmoczyć; icmaczać, zamoczyć. — §. miękki, mięknąć. 
MÓL, a, m., (Boh. mol: Slov. mol; Sorab. 1. mola; So- 
rab. 2. molila ; Garn. molov, mol, saplivk ; Yind. mol, 
mul, mou, sapliuk; Croat. mól, zaplyuyek, grizlicza; 
Dal. mo\y, grizicza, uplyuyak ; Ilw.ig. raoly; Slav. moliac, 
strixie, stricsak; Bosn. cmogi, grizica , gagrica ; Hag. 
grizlica, grizica; Rosi. MO.ib, luameiib, npycan^, TapanaHi., 
KOiKetjl , niCBOKi ; Dan. et .\orv. mól ; Celt. mola ; cf. 
Lat. molere; Hebr. '"—>'— ^^ moltl, succidens, '"7".^ mul, cir- 
cumcidere; cf. Cer. Thlbe\; §. 1) bie SJIptte, bie Sdiabt, 
tinea, bardzo drobny gatunek ćmy, czyli motylów no- 
cnych gąsienica; pospolicie w odzieży nieprzewictrzanej 
legnie się. Zool. 148. Mól kożuchów iec. Ład. H. N. 108, 
bie ^cljfdjabe ; suknowiec. ib., bie fileibcrfcbabe. Mól ulo- 
wy, motylek pszczołom bardzo szkodliwy, pospolicie je 
ćmami zowią. ib , bie Sienciimrtte, $ipiugf(6iibc. Słabe to 
dobra , co ich rdza i mól "ryzie. Faltb. H 5. U żydów 
strojów siła mole gryzą. ib. M 3. Czas na kształt mola 
pisma te podziurawił, /'tleh. Sen. 10. Jak mól w księ- 
gach zawsze siedział. Jabi. Ez. 71, Siidienrurm. — §• 2) 
Iransl. Mól, rupie, zgryzota, utrapienie, frasunek, nH' 
genber fiummer , beimliier SSurm , ®en)iiTenźt)i)Te K. Los 
życia ludzkiego zgryźliwy, a wszystkim pospolity , malu- 
jemy w tym przysłowiu : każdy ma swego mola , co go 
gryzie, hpa. Gr. 3, p. 91, (Slov. Każdi naylepśeg wi , 
kde ho eo kuse a swrbi ; Yind. yfakiteri vie, kei ga 
zhreul tishi); (każdy ma swoje rupie; jednego to, dru- 
giego o\yo gryziej. iltn. Hyt. 3, 527. Btai. Pott. 113. 

20 



4S4 



MOŁCZANKA - MOLOWNIK. 



MOLOTYŃCE - MONARCHIA. 



Teat. 49, 14. et 18. b, 15. Kogo gryzie mól zakryty, 
Nie w smak mu objad obfity. Eys. Ad. 23. Nie raz 
mól cichej zgryzoty, Mścił się tajemnej w tym sercu nie- 
cnoty. Kniai. Poez. 2 , 225. Zawsze nieprawość ma 
swojego mola, ten gryzie wewnątrz. Wad. Z^an. 53. No- 
wy się mól zalągł w jego gJowie, i coraz strachu na- 
bawiał nowego. Wad. Dan. 119. Nie taił się z tym, nie 
chcąc w sumnieniu mieć mola. Ossol. Sir. 5. Past Ftd. 550. 

'MOŁCZANKA, [< milczenie. 1] n. p. Wszak mówią, ze 
mofczanka nikogo nie puszy. Ziinor. Stel. 234, cf. Ross. 
MO.iiiaHJc milczenie. 

MOLCZARZ , a , m., rzeka w Nowogrodzkim. Dykc. Geogr. 
2, 168, cin gliip tii t>cr 3B. 3iPit)PGrpb. 

MOLDAWA, y, £., [po czesku WUawa 5| , znaczna rzeka 
Czeska. Dykc. Geogr. 2, 1G8, bic !!}io!bau in SoOmcii, 
MOŁDAWIA, ob. Multany. MOLDAWIANIN, ob. Multanin. 

*MOLEBNY, Ross. MOieóeHŁ , ob. Modlitwa , modła. 

'MOLESTYA, yi , z., z Łac., przykrość; [uciążliwość 5[. 
MOLESTOWAĆ kogo, ci. niedok., umolestować dok., 
przykrzyć mu się , naprzykrzać mu się , uciązać go , tu 
ncii Dclii|'ti(jcii. Zęby go żaden o żadną rzecz nie gabał, 
ani molestował. 1 Leop. 1 Maccii. 10, 05. Dzieci nie 
ćwiczą, aby ich nie strudzili i uraolestowali. Petr. Pol. 
2, 555. 

MOLIK, a, m., {dem. nom. mól), acarus, rodzaj owadu tak 
drobny, że gołym okiem ledwo rozeznane być mogą , 
jak w serze, w chlebie etc. Kluk. Zw. 4, 146. [Boh. 
molik), ?Jiil(ic. 

MOLISTY, ob. MoIowatY. 

MOŁODEC, dca, MOŁOJEC, jca , MOŁODZIEG . dżca , m., 
z Ross. MO.iojeut, młodzik, młodzian, młody człowiek, 
chłopiec, [lioh. mladik), ciit juiiijcr iDJiinii, jmiijcr 25iu"= 
fd)e; {Rag. mómak; Bosn. momak). Ten to mołodec 
Amor, im starszy, młodnieje. Kchow. Fr. 50. W po- 
rażce mołojców bitnych moc stracili. Slryjk. 44. Ztmor. 
164. Mołodziec, juveiiis. Zebr. Ow. 58. O 'motojdżcy, 
ujrzy z was wnet każdy. Jako nad białogłowską broń 
męzka ma zawżdy. Olw. Ow. 517. Nasze czerstwych 
molodców rycerstwo pierwsze najazdy nieprzyjaciół na 
siebie zawzdy czołem zatrzymawa. Slryjk. 187. Zaporo- 
scy mołojcy, ob. Zaporozki. MOŁODYCA, y, i., Ross. 
MO.iojima, młodka, Boh. mladice ; Bosn. moma, cin jlin= 
gcź 2Bci('. Ja niedawno na kiermasz idąc ku Zniesieniu, 
Ujrzałem mołodyce w bieluchnym odzieniu. Zimor. 165. 
MOŁODZIECZNÓ ,' a, m. , miasto w Wileńskim. Dykc. 
Geogr. 2, 168, citic Stabt in Sittlimicn. 

*MOLOTOCZYN.\ , y, :'., Ross. jicieTOTima , MO.iHua , dziury 
przez mole toczone ; rzeczy, które mole pojadry, 33(iittcn> 
lót^Cf, ediatcnloclicr , a3fpttciifwg. MOLO WATY. MOLISTY, 
a, e, — o aduerb., pełen molów, fd^ćitiig , SpU SĄakn, 
3Rpttcn; 6arn. molave ; Yind. molen ; Sorab. 1. moloyite; 
Croat. molaszt, molni , molszki ; Hung. molyos ; Eccl. et 
Ross. MO.iiiCTbiii. Mąka starego niliwa bywa zleżała, ma- 
lowała, zatęchła. Syr. 957. 'mOLOWMK, a, m., ziele 
Stoziarn , Miłek , molownikiem też zowia , z obrony szat 
od molów. Syr. 732, bulrys , Irauknhaut. MOLOTY.y- 



CE, iec, plur., miasto w Kijowskim. Dykc. Geogr. 2, 169, 
ciiie etarpftci^ im Jli-ipiuft^cn. 
MOMENT, u, m., MOMENCIK, a, rn., mgnienie, okamgnie- 
nie, najkrótsza czasu chwila, ein SlugenMicf, cześć mała 
czasu w okamgnieniu upływająca. Kras. Zb. 2, 183, 
Boh. mźenj, okamżenj , (ob. .Mżyć, mgnąć) ; Garn. hip , 
hipz; Yind. smeshik, sameshik, trenik; C)'oa/. hip, chasz; 
od vreniena ; Bosn. hip, cjas od yrjemena; Hag. hip, 
cjas , trenutje; Boss. mirŁ (cf. migi), MrHOBeHie OKa. 
Moment ten nasz jest, chwytać go należy. Zab. 13, 525. 
Jukub. Jeden moment pozbawia mię wszystkiego. Teat. 

18, 119. Momentem później, jużby było po wszystkiem. 
Teat. 9. c, 90. Siła mogą momenta. Lub. Roz. 463. 
Za moment powracam. Teat. 24. c, 99. Niech się tu 
momencik zatrzyma. Teat. 55. b, 25. Zaczekaj choć mo- 
mencik. Boh. Kom. 1 , 289. Pójdę na momencik do 
miasta, i zaraz wrócę. Teat. 7, 51. Drugiemu na rok 
stałoby namysłu i roboty, co u niego w momencie. Teat. 

19. b, 7. [\"ind. v'enem fhlaki, smeshnu, cf. w jednym 
tchu). Jadę w ten moment. Teat. 41. c, 522. tuż, na- 
tychmiast , 'tego momentu. MOMENTALNY, MOMENTO- 
WY, a, e, moment trwający, Boh. okamżily; Ross. urno- 
BCHHUH, BceMiiiiyTHuii , einen SdijjcnWicf bniicnib. Biesiady, 
posiedzenia, tańce, krotofile , Momentowa uciecha jest, 
bo krótkiej chwili. Kchow. Fr. 21. Momentalnie adverb., 
Ross. iiPHOBeHiio, fliigenHidlti^. 

•MOMiC, ob. Mamić. 

MO.MOT, a, m., blekot, zająkliwy, cin Stiimmlcr, StPłtcrcr. 
Język momotów prędko będzie mówił, i jaśnie. 1 Leop. 
Jes. 52, 4. (język zająkających się. Bibl. Gd.). — Przy- 
wiodą Jezusowi głuchego momota. Sekl. Mat. 7 , not. 
• ledwie mówiącego i ; (z ciężkością mówiącego. Bibl. Gd). 
.MOMOTAC, ał , oce intraus. ront., niamotać, blekotać, 
ftPttcrn, ftanintcln; Yind. et Croat. berbotati; Eccl. momo- 
rarii. irh.MOTCTnoBaTii , ueiicnpaBiio roBopiiTb , ó.ieKOiaTŁ. 
Zająkliwy inomoce, bełkoce. Dudz. 21. Gdy co publi- 
cznie mówić mają , zęby im szczegoczą , język mometa. 
Pilch. Sen. list. 74. Momotanie . zajakliwość. Dudz. 45. 
bng etottcrn, ©eftPttcr. MOMOTLIWY, a, e, zająkliwy. 
[tPttcrilb. Przywiedli Jezusowi głucha momotliwego. Budn, 
Marc. 7, 32. Języki moinotliwe , zajnkajace. Rej. Posl. 
G g g -. MO.MOTOWY, a, e, od momota, n. p. Blego- 
cę , mo motowym przykładem, co owo Rzadko miedzy 
tysiącem całe rzecze słowo. Groch. W. 555. nakształt 
momota , une cin £t«mmlcr. 

M0.\A1{C11.4 , y, m , z Greckołac, jcdynowładzca , jedyno- 
rządzca , samowładzca , samorządzca, (cf. samodzierżca , 
jedynodzierżca), ber S0?pnav4) , {Boh. mocnar mocarz , sa- 
mo\vl:idce , samowladar, sainopanownik ; Slav. monarka, 
ylastelin ; Yind. famokraluyauz , famoblastnik ; Croat. sza- 
moladayecz ; Ross. et Eccl. łionaps^, rocy^ap-B, BJnji- 
Tc.ib , B.iacT04cp5Keu'B , 4ep;KaBenx , c,ii.io,\pT>;K.'(Kbi|b , ca- 
MOB.iacTiibiH rocy^apb, caMOB.iacinTejb, e4iiH04ep*'eui , 
c.iMO.\p'ba:bi|h , i6,^iiiioii;łVA.fhHiiK'b ; cf król, car, cesarz). 
W Mi)skvyio monarcha jedynowładecz. Biel. Ust. 428. 
MONARCHIA, ii, £., bic iffipnnid.ic, Yind. famokralstyu, 
famoblastyu, famokralestyu, famogospodstvu; Ross. et 



MONARCHICZNY - MONETA. 



MONETMK-MONSTRANCYA. 155 



Ecd. ciMOKiłJCTiiic, e4HH0/icp«Kaiiie , e4Hir04cp)KaBCTno , 
C4HH0iiaiiiuie ; państwo, klórym jedna tylko osoba rzą- 
dzi. iJudr:,. Baz. iO. król abo cesarz. \V//rw. Geogr. 121. 
jedynow/adziectwo. Sirijjk. 353. jodynowJadztwo , jcdyno- 
rzadztwo, samowJadztwo. MONAUCllICZNY . MONAR- 
CIIALNY, a, e, MO.NARCHICZNIE adverb.. \ind. famo- 
kralski , faiiiokraliijcziien , famojospndezlien , faniobla- 
sten ; Ross. et Ecd. B,ia4li.iLijccKiH, M;,\ii(i(t!i.łYA,łi.in. , 
04HH04CpH<ai!iiUH , c.liiOKS.lCTl.ll-E; jedynow/adny, saniurza- 
dny, niPiiard)i|'d;. Forma rzachi cerkwi była nionarebalna. 
Smotr. ApoL 161. Nadęły monarcbalną pyeba, ebciwy 

sławy Przyb. Milt. 4U. Monarchieziiie panować. liots. 

ei Ecd. c4Hii04ep>KabCTB0DaTb, MoiiapiiiccTByio. MONAR- 
CHINI, i, s'., samowfadczyni , Mc SDIuimrc^iiin , Ross. 4ep- 
jKaBima, B.ia4l>TejLHima. Monarcliini Rossvjska. Pam. 85, 1, 
58. (Impcratorowa). MONARSZY, a, e, MONAHSZYŃ- 
SKI, a, ie, od monarcby, 2}iPlinvtŁcn • . Trucizną kraju 
są grzechy monarsze. Kras. Mysz. 6. Wysoki umysł 
pragnienia monarszej wielkości. Teat. Al. r, 22. Mo- 
narsze trony. Chrośc. Job. 24. Azaż nie wolno z mo- 
narszego stanu Żebrakiem zrobić wszechmocnemu panu? 
Chrośc. Jub. 14. r.erJo, iiionarszyńskiej godności znak. 
Chmiel. 1, 490. Suknie monarszyuskie. ib. 1, 477. 

1. MONASTER, u, m.. MONASTEREI^, rka, m., zdrbn., Rag. 
manastir, manastirich; /Jo.i.c. MOiiacTupb , ciii ijricdjifcbcź 
filoftcr, klasztor Grecki. W Państwie Rossyjskiem 479 
męzkich, 74 panieńskich monasterów liczono. Dykc. Ue- 
ogr. 2, 558. Wszystkie 'manastyrki (monasterki), wiel- 
kie i małe , nie b\7y fundowano bez błogosławieństwa 
episkopów. Sak. Sob. Dc,.— 2. MONASTER , bie ©tabl 
SUJuilftcr, wielkie miasto w cyrkule Westfalskim w Niem- 
czech. Dykc. 0'eo(jr. 2, 192.' MONASTERSKI, a, ie, n. 
p. Biskupstwo Monasterskio , Si-jthim 3?(Uiiftcr. Wyrw. 
6'eo5r. 2, 209. MONASTERSZCZYZNA , y,»., miasto w 
Mścisławskim. Dijkc. Geoqr..'i, 169, eiiie Stabt iii bet 
SBoiiu. a}i'i?ciiMait. MONASTERYCZ, a, m., a) miasto w Po- 
dolskim. Dykc. Geoyr. 2, 169. ciiic £tabt iit lUibolicn. — 
b) W Kijowskim, iii ber %ń\\\ fiiioir. xb. MONASTERZY- 
SKA, plur., a) miasto w Wołyńskim , ciite Stiibt tli 2Bolt)B' 
nietl. Dykc. Geogr. 2, 170. h). W liracławskim. ib. 

MONDEliUNK, o6. Munderunek. MONDRZYK. oh. Małdrzyk. 

MONEC.ISKO, a, «., licha moneta, fd)lei^fe'5 elciibcś @elb. 
Rozkazać, aby cudzoziemskich drobnych nionecisk do 
Polski nie wwozili. Gost. Gor. 58. Zarzucili nas za na- 
sze złoto moneciskiem. Gród. Dis. C 2 6. Lada mone- 
cisko. Spos. Pień. A b, 2. MONETA, y, i., 1) pieniądz, 
pieniądze, 'minca, ©elb, SDiiiiijC; Sorab. i. mincza; So- 
rab. 2. miinza ; Bosn. minva ; \tnd. denar, picns, penes, 
meta; Ross. MOHora , sjaiima. Moneta od łacińskiego, 
moneo, ie o cenie metallu i zwierzchności szacunek jej 
naznaczajaeij , ostrzega. Wyrw. Gfugr. 451. Srebro, gdy 
człowiek nieco odłączy na menicę , już to nie srebrem , 
ale monetą zowiemy. Gil. Kat. 525. Moneta tego pana 
jest, którego napis i wyobrażenie na nićj. ib. 588. Mo- 
neta jest złoto, srebro i miedź, bite abo steplowane 
urzędownie, aby była ceną i pomiarkowaniem wszystkich 
rzeczy. Sum. A t b. U nas zwyczajna moneta jest, zło- 



te, grosze, grzywny, talary, ib. A. 4, Nie tylko u nas, 
ale i vv innych krajach złotą monetę nazywano czerwo- 
ną ; moneta srebrna białej , a zdawkowa , czyli mieszana 
z mitdzią, czarnej otrzymały nazwiska. Cioc/;. Pr. 1, 105. 
Rządy starają się, aby nie złej mieli monety, abo ko- 
tliny, ale złota, srebra do siebie przeciągnąć. Gost. Gor. 
12. — §. Moneta, drobne pieniądze. Cn. Th. fIciiiC'3 ©elb, 
2}?iiii5C. — 2) Allcg. Fig., Moneta , OTiiiijf. Komplementa 
stroić, to jest fałszywa śsyiata moneta. Węg. Marm. 1, 
239. Echo brzmiących tytułów, obijające się o niego- 
dnych następców, podobnemi ich czyni do sfałszowanej 
monety, na której, choć cecha dobra, przecież kruszec 
ladajaki. Mon. 72, 250. Piękną moneta mi We Pan pła- 
cisz moje starania i wysługi'; przykrości, przegryzienia i 
ucinki, to są We Pana podziękowania. Teat. 56. d. 12. 
Ta moneta nie pfacn się dfugi. Teat. 54. b, 50. Niech 
pani targuje na inną nioiielę; bo za tę upewniam, że 
nie ku[)i. Teat. 2 i. b, 40. Inni tak robią ze inną , a za- 
tvm i mnie to Godzi się, równą sobie ])łacimy monetą. 
Żab. Z. S. 23. mit fllei^er SWiiiije soblcii. Jam już 99 
razy przez rózgi biegał, a najmniejszy sp.-.cyer był sześć 
razy na Pruską monetę. Teat. 8, Ul. MONETNIK, a, ?«., 
odmieniacz pieniędzy. Cn. Th.' MONETARZ, {Ross. mo- 
ucrmiUT); Sorab. 1. minczarj; ber 0clbmed;»<lcr. Moncta- 
rze. Sekl. Joan. not. f którzy drobną a prosta monetę za 
wielką odmieniali •. ib. Math. 21. MONETARSKl, a, ie, 
\vexlarski , 2Sc$'Mcr=, 2Bcd)fel = . Dla czegoś nie dał tych 
pieniędzy na stół monetarski , a jabym je był przyjecha- 
wszy z lichwa wyciągnął. Sckl. Luc. 14. tnot. banko. 
MOŃETNY, MONETOWY, a, e, od monely, G)Clb', Cn. 
Th., Ross. MOHCTHuii; Sorab. i. minczowe. 

MONIMENT, u, m., dokument, prawny spisek, prawo na 
co świadecznie abo urzędownie napisane. Cn. Th. , eiit 
3Icd)tSbociimeiit. Aby sprawę jego u sądu odprawował, 
powierzył patronowi monimentów swoich. Chełm. Pr. 56. 
MONITOR, a, m, ziać. napominacz, posirzegacz. Mon. 
70, 151. — Monitor, tyluł dziennika moralno-filozofi- 
cznego ; który od roku 1761 do 1784 w Warsz. wy- 
chodził. Nowy monitor, dziennik polityczny, przez księ- 
garza Krakowskiego JP. Maj wydany. Moniteur, sławna 
polityczna gazeta Francuzka. 

MONOLOG , u , m., z Greek, rozmowa samego z sobą , 
{oppos. dyalog) ; Rag. samogOYÓr, (samogovorni , samogo- 
Yórnik, F. samogovornicza solilo(pnix). Mt)NOPOLlUM, 
samokupstwo , t. j. wolność samemu przedawania , czego 
się inszym nie godzi. Petr. Pol. 56., Ecd. OTi;yniUHie- 
CTBO. MONOPOLISTA, samokupiec. Czack. Pr. 1, 526. 

'MONSTRA, y, ś., musztra, okazka, bie 3)iiijteruiiij. Carn. 
mushtr; V(ii(/. musier, model, podoba; Croat. mustra; 
Dal. izgled; Ross. y3opx, ysopiHKi , oCpaseuT.. Czegóż 
siać będziem po górach i lasach , Czyli dla monstry, czy 
dla przypatrzenia? Jabl. Buk. S. 2. — g. Okazanie, oka- 
zywanie , ber Cfllici'?. Czy mogła się kiedy na świecie 
dać wietsza monstra a wietsze okazanie miłości ! W. Post. 
W. 242. 

MONSTRANCYA, yi, Ł, V»i(/., mofhlranza , bie iKPilfłrans. 
Monstrancya , przenośny przybytek dla okazania ludowi 

20' 



156 



MONSTRANCYJNY -MOR. 



MORA - MORALNOŚ Ć. 



hostyi poświeconej, oraz noszenia jej w processvach. 
C(r. 1, 67. MONSTRANCYJNY, a. e, bie Konjłranj be- 
trefffnbj Thensa, pięknem! oponkami nakryta kolebka abo 
'pokJat , pod klóremi poganie swe świalości w processyą 
wynosili: u nas może bvć zwań mostrancvjnv grób. Maa. 
MONSTRUM. Zab. dS,"l90, dziwoląg, dziwotwór, cudo, 
Yind. zhemerni rod, poshast, spaka, neroistvu ; Rag. 
nakazan, nemśn. MOiSSZTUK , ob. Munsztuk. 

MONTWA , y, ź., Evonymus , rodzaj krzewu ; do którego 
należy trzmiel. Kluk. Dykc. \, 209, gpicnbclboiim , 2>V>^t- 
fentiolj ; Ross. BcpecK.ieK-B. 

MOPS, a, 771., MOPSIK, a, m., iórbn., z Ang. in 2)?pp3; 
Ross. Monci , MOCbKa. Mopsy, pieski ma/e , na /onach 
tylko dam pieszczone. Kluk. Zw. \ , 299. Mopsik igra 
sobie z kotką. Mon. 70, 775. MOPSOWATY, a, e, — o 
adverb., naksztaft mopsa, inppfig , Kop^ ' . Nos mopso- 
waty, oczy sowie. Teal. 18. 6, 18. 

MOR, u, m., \. nagJe umieranie miedzy ludźmi i byd/em, 
osobliwie z g?odu , przemorzenia, lub tei z morowego 
powietrza, bie Stcrbc, baś (stcrtcn , untcr SKcnfdicn uitb 
33ic^, ^lungcrtob, '^'cft, {Buh. mor, (morna komora umar- 
łych); Sorab. 1. mor, mohr , mohrny czas; Sorab. 2. 
mretwa, Tind. moria , pomór, pomoria; Ross. iiopj, na- 
Ae'iK%; ob. Pomorka, umor; cf. morzyć, umrzeć; cf. 
Lat. mori , morsj. Sam jeden mor byd/a, może całe 
gospodarstwo na długi czas zniszczyć. Pam. 83, 551. 
Tego roku liche urodzaje i mor na bydło nawiedziły tę 
prowincyą. ib. 85, i, 845. Mory, rozumiem, głód i 
pragnienie. Pilch. Sen. list. 1, i 02. Da Lóg, że wojska 
nie zagubię morem Łożąc opatrznie na żywność nakła- 
dy. Jabł. Buk. Bob. Frasunek ten najokrutniejszym 
zabija mię morem. Pot. Arg. 133. Mor, abo morowe 
powietrze. Dykc. Med. 4, 582. Cn. Th. Kosi. Lor. 54., 
Boh. mor; Yind. kuga, vmoria, pomoria, kushni tvur, 
prekush, shlesa ; Carn. et Slav. kuga; Croał. kuga, ne- 
moch szmiirtna ; Ross. naryóa, MjJia; Eccl. Bcenoryó.ie- 
Bie. Pieśni w mor , t. j. pod czas morowego powietrza. 
Hymn. Gd. Morowe powietrze oddala ruta ; mogę rzec, 
że będąc w ciężkim morze , nie nalazłem rzeczy bez- 
pieczniejszej. Urżęd. 271. —2. Mor 1. MORA, ZMORA, 
y, 2, Boh. mura, moras; Slov. mory, noenj matoha; 
Yind. mora , truda ; Carn. mora ; Croat. mora , nochni- 
cza; Sorab. 2. murrawa; Sorab. 1. duscliate khodot, 
kodota; Slav. mora; Rag. mora, prijkaza , nemśn, no- 
chnizza , upiriiia , iizma , vukodlak , pustoloviza ; Ross. 
KnKiiMOpa; Gall. caiichemar; Svec. et Isl. mara; Anglos. 
mar, nachtmar; Sa.r. Inf. iKaare , SDiOOre ; cf. Lat. lemu- 
res, (cf. Ger. 2)id!)rc); §. 1. ber 3llp, bie Jriit, bnJ 3fa[l)t= 
mannĄen. Duszenie nocne zbytniej krwi ku sercu , pro- 
ści ludzie duchowi przypisują , którego morą zowią. Syr. 
740. et 100. et 122. et 547'. Latawiec, mora, kiedy kto 
mniema, żeby go kto dusił we śnie. Vi5/fA. 202. Aby go 
mor w kolebce udusił. Teat. 20. b, 208. — g. Mory 
mię przechodzą. Chrośc. Ow. 5. Zmora mię przechodzi, 
mrowie, [Ross. MypaBoB mrówka), bie S^awt fd;niibert mir. 
Kiedy na niego spojrzę, aż mię mory przechodzą! Teat. 
28, 112. Mory przez Poliarcha wskroś szły aż do du- 



sze. Gdy one tak haniebne czyta kartelusze. Pot. Arg. 
665. Zaraźliwa choroba i straszna, nad którą nie wi- 
działem straszniejszej ; jeszcze mory biorą , gdy wspo- 
mnę. Przyb. Luz. 165. — g. 2. Mora, herb; głowa Mu- 
rzyńska , po samo ramię ucięta , bindą przepasana. Ku- 
rop. 3, 33 ; ctn SBappcn. 

2. MORA, y, £., gatunek materyi jedwabnej, cf. Gall. moirer, 
ber SDiOljr, ein Seibeiijfitg. Mora z każdej strony inaczej 
w oko bije; owo zgoła mieni się jak cudowny obraz. 
Mon. 74, 566. Rots. oóMpi, ofiiHpHHa. 

i. MORĄG, 3, m., subst., zwierz morągowaty, ein blintgC' 
fkeiftc^ i^ier. Spostrzegł w pustym murze szare, skrzy- 
dlaste moragi, Rrzydkie ptaki dziwolągi. Jak. Baj. 225. 
— g. per excell. Morąg > pies morągowaty, pstrokaty, ein 
buntfc^ediijer §uiib, {\'ind. morizh < żaba czarna). Już wilka 
morąg za gardło dusi. Zab. 15, 47. W tym na burego 
wilka wpadają, Rwie go chart morąg, on zębem kłapie. 
Zah. 9, 546. Zabl. Spuściwszy z obróż sierdziste mo- 
ragi. Hor. 2, 117. A'ar. (vigiles canes). Lutnio! folgo 
serc twardych najdzielniejsza, ciebie I w ciemnym mo- 
rąg polubił Erebie, Więc by ci wolna i tam była brona, 
Zciagnął ogona. Hor. 2, 98. Nar. Przed mówiącym 
Plutonem ucichnie odźwierny. Tuląc paszczę troistą mo- 
rąg ów niezmierny. Zab. 15, 12. Kniaź. Zadumiał się 
i zamilkł morąg trójpaszczęki. N. Pam. 4, 99. (Cerber). 
Goż za dziw! kiedy sam strażnik katuszy Morąg trójpa- 
szczy zwisłe wznosi uszy. Hor. ^, 236. Nar. — §. Mo- 
rąg, u, m., pas czyli strefa ciemnego koloru, eiit bmifler 
£trcif. Carn. mąróga macula; Yind. maroga , madesh , 
vmas < brud , odra. — 2. MORĄG, bic Stabt aSo^riingen, 
miasto w Pomezariii w Prusach. Wyrw. Geogr. 581. 
Dykc. Geogr. 2, 167. — MORĄG, MOREGl, a, ie, MO- 
RĄGOWATY, MR.\GOWATY , ' a , e, pasy różnej sierci 
mający, bunt geftreift , Boh. morhowany ; Yind. maron- 
gast= brudny; {Yind. marogast • dziubaty) ; Carn. marogast 
eicatricosus). Morągowaty marmur. Star. Dw. 6. Morą- 
gowaty fraczek. Teat. 32, 52. Mrągowaty trąd. Oczk. 
Przym. 4. Morągie tygryny. Banial. J 2. Tygrysy mo- 
ragowate. Morszt. 202. Jeden pies moregi , drugi bury. 
Jak. Lub. B. 212. Mój moręgi chart. ib. 250. 

MORAŁ, u, m., MORAŁKA, i.", i, zdrbn. , uwaga czyli 
nauka obyczajowa, bie SKcrnl, niornlifdjt Sctraitimg-. 
Juzem sobie ułożył, żeby w tej księdze Nic morału 
nie było. \Yeg. Urg. 10. Czytałem Seneki zdania i 
morały. Teat. 43. b, 73. Precz morały moje, bo 
sie o grzbiet boje. Teat. 52. d, 119. O szczęściu sobie 
dumając swobodnym. Puści z umysłu ostrzejsze morały. 
Kniaź. Poez. 2, 141. Daj go katu, co za górne mo- 
rały. Teat. 52. d, 25. Otóż morafka krótka, ale prze- 
wyborna. Zabł. Roz. 35. MORALIZOWAĆ. ał, uje, act. 
niedok , obyczajowe uwagi czynić, ntoralifirfll. Prędkoż 
We Pan przestaniesz moralizownć! 7?a/. 24. c, 24. MO- 
RALISTA, y, m., moralizujący, dający m.orały, ber 93?Pra- 
lift ; Ross. HpaBoyiiHTC.ib ; Eccl. ójaroKpanOTBopnieJb , 
C.iaroHpaBoyiHTCiB. Bedac gołym , można być wyśmie- 
nitym moralistą. Teat. ol." i," 15, MORALNOŚĆ, ści , i., 
obyczajność, bie OTcralitdt, Sittli^feit; Rag. chjudore- 



MORALNY - MORDA. 



MORDASTY - MORDERSTWO. 



157 



dnos ; liots. HpaBCTBCHOCTŁ. Nazywają moralnascią sto- 
sowania się spraw lud/.kioh z prawem , które onych jest 
prawidłem. Mun. 75, ")13. Co do moralności, życie 
ojca, maiki, Stanie dziatkom za przepis skuteczny i 
rzadki. Zcb. 11, 510. Dawszy pokój tym moralnościom, 
któremi wielu sie lirzydzi tego wieku.... Znb. 15, 289. 
(tym morafom). MORALNY, a, e, — ie adieib., obycza- 
jowy, niornlifc^ ; Hag. chjudoredni; Hoss. HpaBCTBCHHUK, 
HpaBoyiiiiTeibiibiH ; EccI. HpaBOCiOBHiJH. BJędy moralnego 
świata. Zab. li, 31. \ar. Trzy gatunki przyczyn moral- 
nych, które wpjywaja do spraw ludzkich. Mon. 76, 41. 
Część filozofii o pov\innościach wszelkich stanów ludzi, 
nauką moralną czyli obyczajna nazywamy. A/un. 70, 517, 
obyczajowa nauka. Hoss. HpaBoyMCHie. Filozofia moralna, 
zbiór prawideł, za któremi iść powinniśmy w sprawach 
naszych. Mon. 75, 515. 

MOR.\VVA, y, z., rzeka, od której Morawia ma imię swo- 
je. Dykc. 'Geogr. 2, 182, bcr glug , Mc Wari, (Boh. Mo- 
rawa). MORAWCZYK , a , m., z Morawii rodowity, ber 
SDid^rer, Boh. Morawan, Morawcjk; Slov. Morawec. Mo- 
rawczykowie pochodzą od Słowaków, których jeżykiem 
dotąd mówią. Dykc. Geogr. 2, 182. MORAWKA^ i, i., 
Boh. et Slov. Morawka , z Morawii rodowila, ciiie SKfibrC' 
rinn. MORAWSKI, a. Je, od Morawii, iWdlinfd) , Boh. 
Morawsky. Margrabstsvo Morawskie. Wyrw. Geogr. 258. 
Morawski olej. Spici. 155. MORAWIA, ii, i, iBoh. 
Morawa), 2)idhcn, prowincya przyłączona do Czech; kraj 
górzysty; stolicą Bryn. Dykc. Geogr. 2, 182. Podbił Bo- 
lesław Czechy, '.Morawce , Kaszuby, Pomerania. Sk. Żyiv. 
i, 252. MORAWCZYZNA. y, ź, 'język, obyczaje, ubiór 
i t. d. Morawskie, ba^ iDuibri|'d)e , SKiii^rifdJC erniiic , £it= 
ten , SIcihmg u. f. m. , Boh. Morawcina. MORAWICA . 
y, 2, a) miasto w Krakowskim. Di/kc. Geogr. 2, 182. 
eiitc Stabt im Srafniiifdini. — bj Miasto w Wołyńskim. 
ib. — tii -JSolbaiiicii. 

"MORAZ, ob. Świszcz. 

MORCZA, y, i., miasto w Halickim. Dykc. Geogr. 2, 182. 
cine latabt iii ®ali;icn. 

1. MORDA, y, ż., .MORDKA, i, z'., dem. (Ross. «op,ia, Mop4- 
KU, (cf. MopjaiiiKa brytan); Vind. gris , popad, sobje)« 
a) pysk, bie £(i)iiaii|c, tai ©clńf, ba>5 SiC ciiifź $iinbcv', 
iai ©cfrćijj. U człowieka gęba; u zwierząt różnie, pysk, 
abo morda, albo ryjak. hluk. Zw. 1, 45. Morda koń- 
ska, (Yind. snodri). Zęby konia wezwyczaić do strze- 
lania, stawaj przy piechocie musztrującej się z ogniem; 
wszakże nie nazbyt blizko , abyś mordy nie osni.dił; ina- 
czej nie łacno da sie ośmielić. Papr. W. 1, 597. — b) 
Rubasznie; gęba, baś SDłiiiil. O wszystkim mi donosił, 
a jemu za to mordę moczyłem. Teat. 17, Ai. (poiłem 
go ; cf. moczymorda . moczywasi. Mordy chłopskie zu- 
chwałe. Tea^. 19, 58. Nauczę ja ciebie, ośla mordo. 
ib. 22. b, 100. Pozwól We Pan, tylko mu mordy na- 
kuje. Teal. 16, C8. 

2. "MORDA, y, i, MORD, u, m, (Boh. et Slov. mord, 
wrażda; Sorab.i. mordowane; Yind. mord, rasboj , vboi, 
vmor, ludomorstyu , ybiije , vfinertenje, ymerlatenje; 
Cant. resYOJ ; Croul. kulomorzlyo ; Boss. yOiHcTBO, oiep- 



TOHOcie; Svec. mord, mordom; Don. mord; Goth. ma- 
urtbr; Anc/tos. mordur , morther; Angl. murder; Gall. 
meiirtre ; ImI. med. murdrum, cf mors; Graec. iió(>oi ; 
Bers. mork> śmierć, cf. mor, murzyi- , mrzeć); a) mor- 
derstwo, zabój, mężobójstwo, ber IWiTb. '.Morda okrutna 
mię potwarzają. Warg. Kurę. 22. parricidium ohjectum 
mihi. Prawo o mordzie. Fetr. Pol. 117. Pauzaniasz z tak 
wielkiej mordy, i z Filipa króla tak cnego, był sławny. 
Warg. Wal. 301. F^uraniuszowa 'morda domowa, niezbo- 
znościa samą niecnotę przeszła, ib. 334. Słusznej męki i 
karania za 'mordę, niegodna spomiriania, nie odniósł. 
Warn. Wal. 214. Niedźwiadkom, gdzieby byli sokiem 
rzodkwi skropieni, wielka trucizną i mordem. 5(/r. 1048. 
(cf Swinimord, Morzymordj. — bj .Mordy plur., mor- 
dowanie, fatygi, trudy. Włod. etrapaften. 'MORDASTY, 
a , e , gębasty. Boss. Mop.tacTuft. .MORDERCA , y, tn., 
"MORDERZ, a, m., (Boh. mordyr, wrąb, wraźedlnjk ; Slov. 
mordar, wraźedlnjk; Sorab. 2. mortlar; Sorab. 1. mor- 
dar, moricżer, zamorduwar; li/jf/. merdrar, koslnik, ho- 
stnik, ludomorez, vmorez, vmorjavez , resboinik , vbiu- 
nik, yboinik , vbijavez; Carn. resvojnek (cf rozbójnik), 
mordrir; Croat. vmoiitel; Slav. uboica ; Hoss. ynepTBH- 
TCJŁ , CMepToyCiHua ; Eccl. oveiihi|j ; Din. morder ; Stec. 
mbrdare; Anylos. myrthra ; Anyl. murdercr; Gall. meur- 
Irircr; łJoll. mordenaar; Pers, mirtan); g. 1. zabójca, zabi- 
jacz , mężobójca, ber iPiOrbcr. Gdy jeden drugiego zabije 
chcąc, i bez słusznej przyczyny, ten jest własnym *mor- 
derzcm. Szczerb. Sax. 242. Ktoby żelazną bronią kogo 
uderzył, azby umarł, ten jest mężobójca, a taki mor- 
derz ma też i sam umrzeć. Badz. Mtim. 55, 16. Mor- 
dercą sobie samemu być, wielki i n.ijpierwszy jest grzech. 
Sk. Zyw. 1, 21. Dwa kroć 'morderz ojcowski, pierwej 
rada, potym na śmierć jego patrząc. Warg. Wal. 554. 
.Marek Brut swoich własnych pierwej cnot, niżeli ojca 
ojczyzny "mordyrz. Warg. Wal. 204. 'Morderze Chry- 
stusowi. W. Post. W. 2, 199. Morderca zakątny tajny, 
OTeiiŚctmorber ; Stav. zasidacs. — §. 2. Morderca, cru- 
aalor. Cn. Th. , kątownik okrutny, ber ^l^ciiiiger , 2}jQr> 
t-jrcr. MORUERCZYNA, y, ś.. Po't. Jow. 79= MORDER- 
K.\ , i. z., bic iD!orberimi, Boh. wrażdelnire. Bodajżeśmy 
więcej nie oglądali syna albo córki z ciebie na ziemi, 
morderko mężów twoich. 1 Leop. Tob. 3, 9. (MORDE- 
ROWY n. p. kolor. Teat. 36. c, 53. i hranc. mortdoree; 
piiccfarlicn. Mordejowe trzewiki. Teat). MORDERSKl, a, ie, 
.MORDERCZY, a, e, zabójczy, mórbcriitf). Sorab. 2. mordar- 
ski ; Boh. wlabow^ky. wrażeillny, wrażedlnicky ; Bo^i óoii- 
■leBuii, yóiBcTBCHHHił; \ind. ybijarski, ludomorski, resbo- 
inski. MORDERSTWO, a, n. , Carn. mordrya; Bots. c«ep- 
TOHOcie, CMcpTOyOiScTBO ; 1. SKi>rb, ©cudiclmprb , Jobt» 
filaj. Przez morderstwo rozumieli dawni właściwie zabój 
pokatny ; pochodzi to słowo od dawnego Teutonów słowa: 
nioerda, znaczącego zabój bez żadnego świadka i po ci- 
chu popełniony. Ustr. Pr. Kr. 1, 236. Zabój rozmyślny, 
inaczej morderstwem zwany. i6. 271. (cf morda, mord). 
— 2. Morderstwo = katowanie, męczenie, męka, ba» 3}?ar> 
rcrii, bic 33?artcr. Porwany, wszystkiemi morderstwami cią- 
gniony, bity, pieczony, targany był. Sk. Zyw. 1, 14. — 



158 



M O R D E a Z - MORELA. 



M O R E S - M O R O \Y Y. 



3. Morderstwo, skłonność do mordowania, okrucień- 
stwo , 3}iorM'u(Bt , utwbertfic Ciraiifamfcit. Cn. Th. MOR- 
DERZ. oh. MorderM. MORDERZ, MORDERZMK botan., 
ob. Mordownik. MORDKA, i, i., demin. nom. raorda; 
pysk; Ross. aopjKa, £$iińuRd'en, @cl'i6, ®cfra6. Mordka 
liszki. Kniaź: Poez. 5, 147. Hoss. MopjKU pyski wiewiór- 
cze, co za pieniądze chodziły; cf. Liela, aspergil. MOR- 
DOWAĆ, al, uje, ad. niedok. , {Boh. mordowali caedem 
facere, morHn; Sloi: mordowali; Sorab. 2. raordowasch; 
Bosn. moriti, izmoriti. umorili faiigare, oecidere; Carn. mor- 
drim, mordrujem; \'ind. vmorili , vmoruvati, pomorjati; 
Rosi. jTiepiBHTb, j-McpTBJHTb; Svec. morda; Pers. nior- 
daniden; lii. myrda; Dan. myrde} ; — 1. zamordowad, 
zabijać, morben , tobtfiŁIaijcn, tóMen. Ten, który człowie- 
ka morduje , jest nieżobójcą. Szczerb. Sax. 237. Nie no- 
wina żvdom była mordować proroki , i rzadki u nich swą 
śmiercią umarł. Bial. Post. 101. — 2. Męczyć, umęczać, 
fatygować okrutnie, "trupać, trapić, pracować kogo, tru- 
dzić, einen aualcn, mnrtcrit, ftrapafticrcn , mube nwócn, er< 
uifiben; Roh, unawiti; Bosii. umoriti, otruditi , ncbaviti; 
Ymd. truJiti, martrati, smujat, oblrudit; Carn. truditi; 
Ross. HjpHTB, TOMiiTfc, yrosiHTb, yioJuaTŁ, ncTOMnit, 
nCTOMMib, MaHTb, jMasTb. Rzuca się na łupieżcę, któ- 
rzy najwięcej mordują starca, zabija trzech, miota się 
na innych.... Staś. Nam. 2, 112. Jedoń morduje zie- 
mie , drugi szuka w lesie, Co ma pożytek razem i roz- 
rywkę niesie. Zab. 9, 20. Harab. Mordujesz moje cier- 
pliwość; naostatek pokaieć, kto jestem. Teat. 1, 23. Mor- 
duje wszelkie sposoby po głowie , Aż mu ta sztuka wy- 
pada w połowie. Zab. 12, 76. Słabszy daleko koń, którego 
nie mordują, i nie hartują do pracy. Papr. W. 1, 593. 
— §. Mordować sie recipr., męczyć się, umęczać się, fa- 
tygować się mocno, jii^ qualcii, fi(^' mubc maicii, iiiuDe mx= 
ben, crmiitcii. {Hag. morittise, umorittise; Croal. zatruditisze; 
Yind. le obtruditi, yguatife, fe Ytrudili, fe struditi'. Sy- 
syfus z kamieniem się morduje, który Albo w' górę pchać 
musi, albo ścigać z góry. Oiw. Om. IGO. Z!eś zrobił, ze 
tak dajesz matce mordować sic, latając po wsi, szukając 
ciebie. Teat. 14. d, 13. ob. Zmordowany. MORDOW.MK, 
a, m. , a) ruorderca , zabójca, bcr SKorbcr. Tyrany, mor- 
downiki chrześcian. Bial. Post. i2. Żarn. Post. 5, 733. — 
b) Milit. Mordownik, iliDrPftŁIag , krótka rurka żelazna, 
nabita prochem i kulą , osadzająca się miedzy wiązaniem 
ognistej piłki. Jak. .Art. o, 502." e< 2," 102. — c) Bolan. 
Mordownik, morderznik , zły mniszek, aconilutn napelius, 
ziele tak zwane od mordowania , bo do codziny siódmej 
zabija człowieka. Syr. 1387. Sienn. Wyki. Kiuk. Dykc. 1, 
5. Tojad mordowoik pospólstwo na wielu miejscach 
Czarnobylem , ogrodnicy beriiardvnem zowia. Jiindz. 286. 
Ross. MOjuoBiuiKB, nperpajł. npocTpt.ibiiaH rpasa MOR- 
DY, ob. Morda, Mord. 2. Mordy, miasto w Podlaskim. 
Dykc. Geogr. 2, 182. eiiic etabt. 

Pochodź, domordować, namordować, pomordować, umor- 
dować, zamordować, zmordować ; cf. martwić, morzyć, mrzeć. 

MOREGl, ob. Morąg. 

MORELA, i, i., MORELKA, i. i., demin., Boh. merunka; 
Carn. niarelza; Bosn. kaiscja ; Ross. MopeJŁ ; bie iWereDc, 



21mari(le. Morele dwojakie są , większe , które aprykozy 
zowia, i niniejsze, właściwe morele. Kluk. Rośl. i, 153. 

MORES, z Łac. obyczaje, maniery, 3?iorc3, 2)ianieren. Na- 
uczę ja go mores , co on swemu panu , Co za względy 
zacności mego winien stanu. Treb. S. M. 114. Dla cie- 
bie zburcze go tylko, potym pogłaszcze, trzeba żeby znał 
mores. Teat. 42. c, 40. Na drugi raz grzeczniejszym bę- 
dziesz, wiesz teraz co to mores. Teat. 8, 115. 

MÓRG, u, m. , z Iśiem. ber !Kprgen Canbca, ein JageiDCrf, 
3uśart, Boh. gitra (cf. jutro), djlec, augezd, (cf. ujazd); 
Croat. rai, (cf. role); Sorab. i. hone, (cf zagon). Mor- 
giem w początkach nazywano to pole, które para wołów 
przez jeden dzień zaorać mogła. Najzwyczajniejszy zaś 
teraz mórg, jest to prostokąt z 5 sznurów kwadratowych, 
to jest pole, mające długości trzy sznury, a szerokości 
jeden sznur. Lesk. 2, 27. Trzydzieści morgów czynią 
włoke, a 5 włoki czynią łan. Jak. Mat. 1, 5. Mórg Cheł- 
miński ma sznurów trzy, lub prętów 30, albo łokci 223 
długości; szerokości łokci 173. Mórg gospodarski ma 
wzdłuż prętów 20; w szerz 10. Otlr. Pr. Cyw. 2, 297. 
Czaek. Pr. 2, 226. Kmiecy mórg większy i mniejszy. 
Zabór. 299. Mórg każdy jest na trzy weżyska. Grzepsk. 
K 4 b. W Polszczę mówią prel ; a w Mazowszu mórg. 
ib. L 4. (cf. stajanie , staje). Na hubę rachują 24 mor- 
gów. Pam. 85, 531. 

MORMOTAĆ, ob. Marmotać. 

MORO.MSK , a , m. , miasto w Kijowskim. Dykc. Geogr. 2. 
184. ciiie ©tabt im SijpipifcŁcn. 

MORÓNYKA, i, i., Ross. MOpjinKH, MopoebiH 6060HU; Carn. 
prekursh ; Boh. raornj hliza ; bolączka morowa , bic ^'cft- 
bciilc , Ccftbrufc. Morówka , czyli morowa czarna krosta, 
carbiinculus , ti jest niezmierne zaognienie się z zatkanych 
cienkich żyłek krwią, morową zarazę w sobie już mają- 
cą, pochodzące. Perz. Cyr. 2, 68. (cf. powietrzna dymie- 
nica, dziumaj. Morówki powietrzne. Syr. 70. Morówki 
abo polocie , my przystudzienicami zowiemy. ib. 534. et 
873. '^.'ctctfcben ; cf. karbunkul, et łożna czarna krosta, 
morówka. 1. MORO\YY, a, e, Boh. morowy, mornj ; 
Carn. kushen; \ind. kugan, kushen , kugoviten, nalesliu ; 
Croal. kusen; Bosn. kusgjan , okusgen , kusgni ; Rag. 
kuxni ; Boss. MopOBuB : od moru , powietrzny, '].>cu • , pc- 
flikiijialifc^. .Morowa dymienica. Perz. Cyr. 2, 64. {ob. 
Morówka). Morowe powietrze. Lrzed. 271, Carn. shlęsa; 
Yind. kuga , shlesa , pomoria ; Rag. kuga ; Bosn. kugga, 
bubba, cjumma; Ross. MopoBoe noBtipie, jioposaa fl3Ba. 
Zaraza morowa. A. P'.:m. 4, 117. Bidaczki morowe. Sienn. 
483. Pryszcze morowe, ib. Powietrze zarażone, to jest 
morowe. Stenn. 473. Strzegą się go, jak morowej za- 
razy. .Von. 66, 19. Ja tobą brzydzę się, jak moroyyym 
powietrzem. Teat. 11, 59. (cf jak zgniłym psem). — Bo- 
tan. Morowy korzeń, irzed. 243, ob. Carz ziele. — Fig. 
Złośliwych ludzi , których morowemi pismo ś. zowie, tak 
odcinać maja, żeby zdrowych członków nie zarażali. Birk. 
Zyg. 17. To jest moc morowa, silnym być ku uszko- 
dzeniu. Pilch. Sen. 15. 

2. MOROWY, a, e, od mory, z mory, niateryi , rpn Siobr. 
Wstęga błękitna morowa. 'Skrzeł. Pr. Pol. 2, 272. 



MORSELE - MORS Z PRĘG I. 



M O R T Y F 1 K A C Y A - M O R Z E. 



i59 



MORSELE, MORSZELE, ów, jilur., z Łac. morsellus, SKrr. 
fetlcil , fioss. Mopscju ; lekarstwo w tabliczkach do jedze- 
nia. Wlod. Zaczyniwszy proszku tego i iimieszawszy do- 
brze , naczynie niorszcli albo kołaczków. Syr. 7 I-. — Fuj. 
Krew' nam daje ilopcin , a w niewinnym ciele Ku wie- 
cznemu żywiitu zbawienne inorszcle. l'ul. Zac. 165. 

MORSKI, a, ic , od morza, Doli. et Shi: morsky; Soi ab. 
1. morski; Carn. morske, murske; Yind. morski; Croat. 
morszki; lioiii. et Rug. morski; Ross. MOpCKJu ; (£cc<, 
SKccr s SWecitiJ = . Morskie burzenie, przyciiodzcnie i od- 
chodzenie, podnoszenie i opadanie. Cii. Th. dbhc uiib 
j^iutD. Wylew i odlew, /lusiis et te/li:xui. Ilitb. \\H. iOi; 
(Dosn. plimma , narastenje niorra, osseka, rcchescja ; ob. 
Morszczyzna). Morskie koty (koczkodany), gatunek mafp, 
nad wszystkie inne dłuższe op;nny mające. Kluh. Zw. i, 
03, 33?ccrfaticn. Sól morska, ai)?ccr|al3. Un-ed. 416., Ross. 
MopniiKa. Sterty morskie , wyrostki sterczącei^o nad mo- 
rzem lądu. Sniod. Jeoij. i22-t. Morski pies , \ind. murski 
pefs, ob. Pies. Morskie ciele Vind. niursku lele, ob. Cie- 
le. Morska świnia \"nid. dcliin , dupin, ob. Świnia. Mor- 
ski koń Ross. .Mop;Ki. Morski zając abo ozada. Sijr. 823. 
Sienii. C8. Ukąszenie jaćlowite od szkorpeny, morskiego 
smoka, tudzież od ogonicy morskiej. Syr. 545. Morski 
wiatr Ross. MopHiia. Gwiazda morska V(H(/. buroush, ob. 
Gwiazda. Dogini morska, Boh. Morena, manźelka \Vi - 
donowa, bohynr morska. Morski mieszkaniec, pomorza- 
nin Ross. Mopaiiiiini. Handel ludzi lądowych z morskicmi. 
Boler. 190. Morska bitwa Eccl. uopaó.ieópaiiCTBO. Żołnierz 
morski, Croat. ladjobojnik; Ross. .la^cMiiiiKi ; Ecd. Kopa- 
O.icóopcut. Zegar morski. Warg. Radź. 508. {ob. Kompas, 
buksoia). Warsztat morski. N. Pam. 12, 283, okrętowy, 
gdzie okręty budują, Sc^ipUiOfftcii. Mech morski, porost 
morski, iDiCCnitOP?, roście po skałach morskich, a najwięcej 
po skorupacli ryb i małżów morskich. Syr. 1418. .Mor- 
ski kopr, ob. Sól baliia. Morski pław, ob. Pław morski. 
Morski ptak , ob. Zimorodek. "MORSKORÓD , u , m., 
płód morza , ciii 2)?ccvtl'icr. PrzepłYwaja rozliczne zatym 
morskorody. Zab. 9, 529. "MORSKilZlELONY, a, c, fcc 
giiiu, Yind. morskoselen. MORSZCZYZ.NA , MORZCZY- 
Z.\.\ , y, :' , collecl. morskie płody, morskie rzeczy, 9}iCCV' 
(rjCliilitiiff. Konchy i inna morszczyzna , corpora marina. 
hub. Wsi 14. — >!. Pomorszczyzna, eccufcrhinb, fiuftciilaiib. 
Zygmunt księciu Slolpcuskiemu Lcmburg i Bytom, i in- 
szą pobrzeżną mor.szczyznę w lenno dał. Biel. 305. — 
§. Przestwór morski n. p. W morszczyzny szyper żegluje. 
Dar. Lot. 18. ?Jii'fVt\'iiH'itCii. — '§. Morszczyzna, pomor- 
szczyzna, morka , pomorka, wiatr od morza. Rndtk. , Ross. 
Mopaiia. — §. .Morzczyzna xicżyca , ruch podnoszącego 
sje i opadającego morza , sprawionv siła samego .\iężyca. 
Śiiiad. Jcoy.'-li6. CMic UUb gllltll. 

MORSZ, u, JH. , nadprnchniałość zwłaszcza w drzewie, (z 
Niem. iiiin-fd)), bie ffliirfcfilifit, adj. morszaty, morszysly, ob. 
Nadpruchniały. 

'MOltSZPREGI, n. p. Morszpręgi, latanie abo chodzenie po 
powrozie, by dobrze było u nas pospolite, jednakbym ja 
swemu dworzaninowi tego nie dopuścił. Gorn. Dw. 33. 
może salius mortalcs , c(. Germ. £in'un(je, Spniiig. 



.MORTYFIKACYA, yi, 2'., martwienie, morzenie siebie sa- 
mego z nabożeństwa , bte Ciinl , bic Selbftpciniciinig mi 
3lnbacl't, fJcifdtlid^C 3i'd;t'0^i'i!- ^° się tknie morlytikacyi, 
lak b\ł skłonny do umartwienia i innych pokut, iż gdyby 
go bvli starsi na wodzy nie lrzvma!i, snadnioby sobie 
był żywota skrócił. Sk. 'Żyw. 1, 418. MOIH YFIM iWAĆ, 
oh. Martwić, trapie., ninarz.ić. 

MORUS, a , m. , .MORUSEK, ska, m., tdrobn., człowiek u- 
brudzony, brudny (cf. morąg;, cin £(^mii|liiifl , fdimiicii)ei: 
SKenid'. MORUSAĆ cz. nitdok., pomorusać, umorusać dok., 
brudzić, pobrudzić, ubrudzić, licfclmiiigai. WORUSOWA- 
TY, a, e, — o adv., brudny, (morągowatyj, fd^imicig. 
Iicfd'imift. 

.MORWA, y, i'.. Rok. et Slov. moruśe; Sorab. 1. maruscha, 
maruschna, molberna; Carn. murba; Yind. murva, murba, 
murvovu fadje , malina, (cl', malina); Croat. miirya; Rosn. 
murya, dud; Rag. murya ; ^lav. dud., murva ; Koss. mo- 
puuji.a, TyTOBaa aro.ia, me.iKOBHua , (cf. szelki; cf. Ross. 
mcMKi. jedwab'); Ecd ci.ioiio;'.!tiii|.i ; (Ro':s. CMOicna liga); 
6Vof co/u/, morus; /(a/, mora; //o//, mocrbcsic; .Ąngl. mul- 
berry; Svec. mulbaer; Cerm. bic l\ulil['CCrc; drzewo i owoc, 
ber SSaiim imb bie "^rndjt. Morwa drzewo, śrzcdniej wiel- 
kości ; owoc ^vyraża główkę z jagód skupionych złożoną; 
jest czarny, jest i biały. Liściem białych morw żyją je- 
dwabniki. Kluk. Rośl. 2, 66. Czarna morwa {Yind. slro- 
shnize). Morwa , abo drzewna jeżyna. Sientt. 104. Kluk. 
Rośl. 1. 15G. "MORWIOLISTE n. p.' wiechy. l>ot. Arg. 809., 
maiildccrMdtteri!]. MORWIOROOY. MORWIORODNY, », e. 
n. p. Praca bogata pająków raorwiorodyci). Tward. Wf. 
21 0. t. j. jedwabników, na morwach się rodzących, aiif 
?3iai!lt'ccrcii crjcimte Seibemrfirmcr. Morwiorodne |)ajaki u- 
życzają nam swych jedwabiów. Kulig. Her. 251. .MOR- 
\VOWY, a, e, od morwy, Boh. moruśowy; Cum. mur- 
ben; Ross. mcJKonifiiibiii ; Ecd. ciiO!iOKbiiYhin>; SSaiilliCCr = . 
Morwowe drzewo. Dykc. Med. A, 403. {Slov. moruśkowy 
strom; Slav. dudoyo dervo; Yind. muryoyu drevu, mur- 
yar, murva, malinca; Ross. TyrOBOe 4epcB0). Sok mor- 
wowy, ib. 407. Liście moryyowe. ih. 408. 

'MORYCZYC, ył, y, ac.t. niedok , (Elijm. marszczyć, Boss. 
HOpmiiTb; cf. .MopoiHTb tumany puszczać, oczy mydlić); 
nalegać na kogo , martwić go . ciiicn niavtcrii , eiiicm jU' 
fcjcil. Oktaw pragnąc konsulatu , nie senatu o tę część 
moryczy, [< nalega na senat. 1|, Ale prywatnie Cycerona 
nuka. Chroic. Fars. 140 Królowa króla moryczy, żeby 
swa ręką koronował wnuka. Pol. Syl. 283. Tego ta pró- 
żna otucha moryczy. \haec {anima) solatia sola sperat. Ij. 
Chrosc. Luk. 2, 49. W subtelnych (dworskicbl żołądkach 
delikackie głody Przez smaczne potraw kąski moryczą się. 
CiaiiK SieL 557. [< umarzają się. 1] 

MORZE, a, H,, {fhli. et Slov. mofe ; Sorab. 2. nudno; So- 
rab. 1. moro, morio ; Carn. murje , morje, morę: Yind. 
morje. murjfl ; Croat. morę, morje; Slav. móre; Rag. 
mure, puccina ; Bosn. morre; Dal. morę; Ross. Hope; 
Leli. marios; Estbnic. mcrri; Rrelag. mor; Anghs. mera; 
Svec. et hi. mar; Lat. marę; cf. Graer. fomir fluere; 
Hebr. -«: msT ■■amaritudo); Germ. bnś 2)?ccr. Morze, część 
globusu wodą zalana. Dla łatwiejszego jednak sytuacyi 



160 



MORZA - MORZOPŁAWNIK. 



MORZOWŁADNY - MORZYSKO. 



morza względem ziem różnych rozeznania , rozmaite mu 
nadano przezwiska. Kras. Żb. 2, 204. KazaJ bóg : nie- 
chaj się zbiorą woiiy, które pod niebem są , na jedno 
miejsce, ze się ukaże susza; i sta?o się tak. 1 nazwa? 
bóg suszę ziemią, a zebranie wód morzem. Leop. Genes. 
i. Wtedy grunt suchy ziemią, a wielkie rozcieki Wód 
zgromadzonych w jedno, bóg nazwał morzami. Przyb. 
Milt. 221. Morze Wielkie abo Ocean. Dudz, 45. 'oto- 
czyświal. Cn. Th. Morze lodowate, lodowe. Tward. Wi. 
29. Północno. Di/kc. Geogr. 2, 183. Morze śrzodziemne 
miedzyziomno , (Stn/jk., l'ot.)\ morze 'Europińskie. Cn. 
Th. Adryatyckie. Dykc. Geoijr. 2, 184. Azyańskie abo 
Chwaleńskie, Caspiutn. Cn. Th.; Slav. Yalinsko móre, {ob. 
Chwaleńskie). Carogrodzkie. Arabskie, czyli cieśnina Per- 
ska; Czerwone czyli cieśnina Arabska. Cn. Th.; Slav. cer- 
Ijeno morę, {Ross. Uoim, czarne Ijb czerwone morze); 
Morze binłe ; czarne. Cn. Th., {Slav. cerno mtłre). Helle- 
spontem woda z morza czarnego do morza białego, ł'ro- 
pontis rzeczonego, pędem wielkim idzie. Siar. Dw. 2.; 
Bałtyckie, u Niemców Wschodnie. Dykc. Geogr. 2, 182. 
"(Szwedzkie. Cn. Th.). Worze umarłe, martwe. Cn. Th. 
Morze ciasne, ścisnione. Cn. Th., (oh. Cieśnina morska). 
Wysokość morza, głębokość wzniesienia morza od pe- 
wnego punktu uważana i mierzona. Sniad. Jeog. 250. 
Morze wysokie, które dosięgło najwyższej swojej wyso- 
kości, ib. — Na rozlanej szeroko mórz płynnych prze- 
strzeni. .. . Zab. 13, loi. Kniaź. Bóg zakładał 'morzowi 
(morzu) granice. W. Prov. 8, 29. Morzem się bawię Eccl. 
Mopc!KHTC.iCTB}'io , npH MopH iKHDy, Uraec. -O^cdncrffiico. 
Nad morzem panuję Ercl. MOpojcpsaBCTByro, Craec. Oa- 
laaaoy.onriai. Pan od morza do morza. Zegl. Ad. 192. 
(szerokowładny, bogaty). Jak morze, wszystko na wierzch 
wyrzuca. Bys. Ad. 10. (nie trzyma języka za zębami). Kto 
na morzu nie bywał, ten dziwów nie widał. Ityi. Ad. 
26. (non vidit mira, qui non vidii maria). Komu modli- 
twa nie smakuje, len niech po morzu żegluje. Cn. Ad. 
536; Slov. kdo sa modlif ne wge , nech na morę ide. 
Kto zna morze , wie co 'górze. Hys. Ad. 29. Niebo, 
nie umysł tacy odmieniają , Którzy po rozum za morze 
biegają. DuJn. Apopht. 3. Ezop. 22. coelum , non animum 
mutant, qui etc. Hor.; (gąska z domu, gąsior do domu). 
Młody mówi: dopiero mi lat dwadzieścia; jeszcze śmierć 
za morzem. Sk. Kaz. 512. (za granicą, daleka, oppot. za 
pasem, tuż, nad karkiem, nad głowa). Morzu wody przy- 
lewać , słońcu przydawać pochodni. Chmiel. 1, 73. Slov. 
Do Dunage wodu nosit; iiocluas Alhenat. — Morze, ot- 
chłań, przepaść, bezgruncie, bi>zdno liotf. nywinia. (MO- 
RZ.A, y, z., jedwab' gruijy z bawełna mieszany, Pinrikow.). 
MORZCZYZNA, y. /, ob. Morszczyzna. "MI^RZOLOTNY, 
a, e, liter bai Ślm ^iii[lieflciib. fig. Wsiadać chcesz, wi- 
dzę, w nawe morzoiolna. Groch. W. 455. Morzolotny 
okręt. Zab. 5, 517. J. Kchan. Pt. 69. ••MOIIZONOŚNY, 
a, e, od morza noszony, Dom TOrcr iictraijcii. Morzonośna 
Syrena. Zab. 13, 188. "A^- ■MOUZORODNY, a, e. w 
morzu się rodzący, mcerfrjciiijt, Eccl. nyqnHopo4Hijfi. 'MO- 
RZOPŁAWNIK, a, in., Ross. MopenAaBHie^b, MopcxoAeut, 
żeglarz; MopenjaBaTcabHbiil , »iopexo4HijM , żeglarski; mo- 



penjaBaHie, iiopexo4CTBO, żegluga. "MORZOWŁADNY, a, 
c, iiieergeDictenJ. Król morzowładny i w porty zamożny. 
Groch. W. 445. Morzowładny Neptun. Dudz. 19. Auster 
morzowładny. Petr. Hor. 2, D 4. 

Pochodź, mortki , nadmorski, odmorski , podmorski, po- 
morze , pomorski , pomorczyk ; przymorski ; międzymorze ; 
przymorze. 
MORZYĆ, ył, y, act. niedok., MARZĄC freq., umorzyć dok., 
Boh. mofiti, zmoriti, umrtwiti, umrtwowati; Sorab. 1. 
moru, moriu, morim; Carn. monm, mertyazhem ; Yind. 
ymoriti, yfmertiti, pomoriti, vmerlatiti , pomerlatiti, vbiti, 
ybijati , mertvazhiti , vkoriti; Croat. monm; flag. moritti; 
Bosn. moriti, izmorili, umoriti; fioss. uopiiTŁ, Mopio, yMO- 
piiTb. Actiium verbi neutrius mrzeć • umierać ; (cf. mor, 
mord. Lat. mori) ; < robić, że kto mrze czyli umiera, 
mordować kogo na śmierć, ftcrteii laJTcn, iimfommcn IcfTen, 
jemanbeź Job beforbcni, i^n tóbtcn. Doktorowie morza, nie 
leczą , kiedy się samych ksiąg trzymają. Fredr. Ad. 75. 
Śmierć lam nie próżnowała , jednako "morzęcy (morząc), 
Okrutna wieki ludzkie i rodzaj bydlęcy. J. Kchan. fs. 115. 
— fig. W żartacli człek morzy tęsknice. Zab. 11, 571. 
Zahł. t. j. umarza , zatapia , zbywa. — §. Morzyć głodem, 
Rag. moritti gladom ; Hoss. MOpHTU ro.iojOMi ; głodzić ko- 
go na śmierć, cincn mit ^unfler iiualcii bii auf b(n Job, 
fincn ycrbungcni hilfeii. Kazał mię morzyć głodem. Boh. 
Kom. 4, 203. Kiedy na nas Bóg głodu nie przepuszcza, 
głodem sie nie mórzmy. Sekl. 15. Transl. Umęczać, do- 
kuczać, febr fliialeii, martern, jufe|cn. (cf. Boh. mofiwa zy- 
mnice febris lenta, tai )'dilci£benbe ijiebcr). Już też i tru- 
cizna morzyć go poczęła. Gorn. Dw. 252. Kto pić przy- 
musza niechcacego, a kto morzy pragnącego, klóry gor- 
szy nad drugiego? Cn. Ad. 591. cf. i cnota ma swoje 
granice, est modus in rehiis. Pijaństwo zmorzy, starga 
przyrodzenie. Btai. Post. 199. Ludzi więcej gardło mo- 
rzy, niż ostry miecz. Ezop. 86. Od dwóch dni już nie 
spałem; czuję, że mię sen morzy. Teat. 59, 12. Wie- 
czór sen go okrutnie morzył, ib. 55. e, 7. Gdy się też 
zmorzysz snem i umordujesz. Na mym odpoczniesz łonie 
i sfolgujesz. Past. Eid. 91. (gdy cie sen zwycięża). Nade 
wszystko sen ich morzył cięższy. Tward. Wi. 90. Ty 
śnie kilkogodzinny ulgąś jest w tej mierze. Morzysz wprzód, 
niż nas wieczny sen ze świata zbierze. Zab. li, 187. Na 
coż się przyda ten spoczynek , którego sen ustawiczny 
morzy? Zub. i, 113. Snem zmorzony Na zielonej mu- 
rawie leżał rozciągniony. Zab. 1, 98. Nur. — g. Żywe 
srebro morzyć < martwić. Tr. , bai' Oiicdfilbcr tobtcil. — §. 
Morzyć się, trapić się, gryźć się, frasować się, fi(| fliia< 
Ifn , martcrit, abmcrijcln, b^t"'"'- UstaNynie się w sercu 
swym o to gniewem morzył. Pupr. koi. H 5. MORZY- 
CIEL, a, m.. morzący, męczący, bcr lQiialcv; {Sorab. 1. mo- 
riczer morderca). \Y rodź. żeńsk. Morzycielka. MORZY- 
MORD , u, m., ziele, Mniszek dobry, od skutku tak rze- 
czony, bo truciznę złego mniszka czyli mordownika za- 
marza. Syr. 1588. cf tojad. Kluk. Dykc. 1, 6, aconitum 
anlhora, ^cili^iirj , Cntn. zhmerunka. "MORZYSARNA, y, 
m., Otw. Oui. Hi. miano psa gończego, ber 3?ame eineł 
Snilbbiinbe* , DJeb&i^. MORZYSKO , a , n. , morzenie czyli 



MORZYSKOWY - MOŚĆ. 



MOŚCIĆ - MOSIĄDZ. 



161 



gryzienie w zo/ądkii , SBail^griitimcil. Ziele srebrnik dzia- 
tkom grzyzawki i morzyska w żywocie uk/ada. Syr. 292. 
Olejek len kolice i darciu w kiszkach albo morzysku po- 
maga, ib. 94. et i 01. morzenie w żywocie. Sienn. 278. 
— §. Transl. Coż znaczą te niezwyk/e wzdrygi , te mo- 
rzyska, Te czucia, którym nadać nie można nazwiska? 
Przyb. Ab. 184. MORZYSKOWY, a. ie, ®rimm - . Mo- 
rzYskowa kiszka, colon intalinum , bfr ©rimmParm. Pen. 
Cyr. 1, 149. el 48. kolkowa, kobielasta. Cn. Th. 
Pochodź, pod s/owem : mr:,(ć. 
•MOS, ob. Mas. 

MOŚĆ, it\, commun., tytuł skrócony, ze słowa MiJ'os'ć, (abo 
tez Moźnos'ć, cf. majestas). Mon. C6, 460, giićiDigcr ,S)ci'r, 
gnfibige Sraii, ®naben, ticbbcn; SUw. vellipcanstvo; Hoss. 
Be.iiiqccTiiic , BC-mwecTBo , Be.iHMie ; (ob. 'Wicliczaństwoj. 
Jego Mość i t. d. ob. JegomoścS , Jejmość, Ichmość, Je- 
gomościn , Jejmościn , Ichmos'cin. Jego Królewska Mość 
. J. K. M., Sbif Sóiiigl. SKiijeftat. Wasza Królewska Mość, 
W. K. .M. , Cucr Siiiiiijl. SDiaj. Jego Księca Mość , '^hro 
gitr^Ii^e Tii:vd|Iau(J)t; Wasza Ksioca Mość^ giicr 3iiv|tlid;e 
Sltr^llailit. Żartem ; wilk ciiciaf oddać usługę Jego Koń- 
skiej Mości. Zab. ió, 270. Treh. — Wasza Mość, Slav. 
gospodstvo , millostivo « indc waszmość. — Obsol. Waszej 
Pańskiej Mości , Jaśnie Wielmożny a Mościwy Panie Wo- 
jewodo (Zebrzydowski), to dzieło poświęcam. Ciuagn. ded. 
(Slicr :c>0(^(]raflidK'i ®ii*ibcit. — Yocat : Mości in masc, Mo- 
ścia fem., lioss. cyjapt, cy4apHi;-B, cyjapiiUKi; f. cjab- 
puHa ; S)m ! gndbiijer ^m ! fliidbigc grau ! (Sun ®iiabeii ! 
Mości ojcze kochany. Teat. 54. c, 102. Mości Dobro- 
dzieju! vb. Dobrodziej! Mościa Dobrodziejko, ob. Dobro- 
dziejka. Mości Panie, mciil ^crr ! Jaśnie Wielmożny Mo- 
ści Panie N. N., Mnie wielce Mości 1'anio i Dracie. Kras. 
Dos. 65. U dawnych Polaków najpierwszy był tytuł Bra- 
cie! poczekawszy trochę, przydano: Panie Bracie; po- 
większono polym i mówiono : Mości Panie Bracie ! Mon. 
C7, 400. Chciałby żeby się pozbyć lej nudnej intytula- 
cyi: Mego Wielce Mości Pana. Mon. 63, 501. Mości Pa- 
nowie Młodzi , dzisiej.izy wieczór poświęcony jest dla u- 
ciech wieku waszego. Żab. 3, iH. Mos Panie, skrócone 
zamiast: Mości Panie, mcin ^iCiT , mciii grcimb. Przyszły 
twój małżonek nie jest urzędnik , ani uwielmożniony; nie 
będziecie sobie mówić; Mospanio, Mościapani; ale mój 
mężu, moja żono. Teat. 23. c, 69. Niechaj go poznam, 
spraw to mój Mos Panic. Teat. 45. b, 49. Trzymaj mo- 
cno cugle, Mospanio, trzymaj. Teat. 52. c, 30. Mospa- 
nie , gwałtowności w tym kraju nie są cierpiane. Teat. 
36. b, 25. — Już Mości Państwo, kończcie kompie- 
menta. Teat. 45. c, 71, mciiif tpifcgcctłrtc i;crrfc{)n|'t , mnd)t 
Cinmal Ctll (Fllbe. — Transl. Mościpan . Wielmożny tylko, 
nie Jaśnie Wielmożny, eiii I)U'B i)i'cf)cblcr, i)pcl)auiWgcIun'iicr. 
Jesteś królem; a byłeś przedtym Mościpanem; To grzech 
nieodpuszczony. Kras. Sat. 5. Z tłustym wilk chudy bry- 
tanem Raz się spotyka, pachoł z mościpanem. Kniaź. Pąer. 
5, 89. Jeden mospan otyły, silny i bogaty, Miał stada, 
trzody, łąki. Zab. 8, 95. Treb. , cf. Jespan. Mospanek 
zdrobn., n. p. Ci mospankowie. Mon. 74, 140. (panicze, 
panoska , ^trrc^lCii) ; ob. Mościwać , Mościwy, Mościenka. 

Sitti/nik Lindesf Kyi. !. Tam III. 



MOŚCIĆ, ił, i, act. nicdok. , umościć, pomościć dok., po- 
moszczać, mostem pokładać, (Itoss. mgcthtł, Momy ■ bru- 
kować); Eccl. BOCTio facio pontem , (łcbriicfcn. Rzeki mo- 
ścić. A7o?i. FI. B Z b. Rozkazał Olgierd drogi proste ku 
Moskwie kilku tysięcy czerni gotować, i tak drogi wszę- 
dzie moszczono przez błota i starzyny, co najprościej być 
mogło. Stryjk. 579. O wyzwoleniu od płatów, od pod- 
wód , budowania zamków, moszczenia mostów. Siat. Lit. 
87, (Ros$. Momeiiie brukowanie, dylowanie, cf. pomost). 
— Transl. Mostem położyć, podbić, uniżyć, ^inftrctfcil. 
Wszystkie mu fortuna pod nogi umości przeciwności. 
Leszcz. Ciass. 24, sprzątnie je przed nim. (MOŚCIE.NKA, 
i, *., jejiność iron., Oto jużci moje mościcnkę wstyd na- 
wet i przed Najśw. Sakramentem uklęknąć. Mon. 71, 712. 
(cf. żonunio , żonina). 

MOSCINA, y, i., tarcice, szerokie dyle, które na most 
kładą, planca. Mącz. posadzka mostowa, pomost, Sorab. 
2. mosiniza; Croa/. mosztnicze ; Roxs. MOCTOBHHa; Srurfcit' 
brettcr, Sriitffiibptlcii, bic 93ebC(finig ciiicr IStuSc. Naprawiać 
drogi , by nie były dziury w mościnach. Mącz. munire 
viam. Na wierzchu kładł dębino, które rozmaitą mościną, 
żerdziami i drzewem na kształt kraty zaścielał. Warg. 
Cez. 81. — §. Mościna, most biedny, mizerny, (tiic tltllbf, 
jammcrlidjc Srficfc. Mościny stare. Kosz. Lor. 161 b. MO- 
ŚCISKO, a, n., most brzydki, ciiie abfAcitlidiC Sfiicfc,- Hoss. 
MOCTiime. MOŚCISKA, isk, ;;/«r., miasto w wojew. Ru- 
skim, od Przemyśla 4 mile. Dykc. Geogr. 2, 186. cinc 
gtabt itt iRciigcn. 

MOŚCIWAĆ komu, ał, a, et MOŚCIAĆ inlrans. eontin., ty- 
tułować go Mościwym Panem, jciimiibcit Citcr ®nabcn tim-- 
lircil. Kiedy do wsi przyjedzie, to mu mościwają. Mat. 
z Pod. B 5. Pan słudze nie mościwa , nie waszmościa. 
Cn. Ad. Sli. (pachołek Jaś, Staś, Jasiek, Janek; cf. słysz! 
sam ! idź ! bież ! stój I). MOŚCIWY, a, e, a) contractum ex 
miłościwy, cujus loco usurpalur, et dignitatem ac potentiam 
rnagit, quam fatwretn , ut illud velus significabat , sonat. 
Olim in personit illustribus compellandis vel nominandis, 
usurpahatur ; jam viluil, et prtiatis etiam tribuitur; cf. 
Lat. Ornatissimus , Clarissimus, Amplissimus, Humanissi- 
mus. Cn. Th. giidbig, giiiibigftcr, torfjgcflirtcr, ^odigcc^rtcftcr. 
Aby inaczej chodziła mościwa pani , inaczej szlachcianka. 
Gost. Gor. 151. Wszyscy sobie równi być chcemy; 
wszyscy mościwcmi pany, wszyscy równo chodzić, żyć, 
jeździć, gwardye trzymać. Falib. E 5. — b) Mcściwy, ła- 
skawy, giidbig, gciicigt. Byś prace tę moje przyjąć a mym 
mościwym panem być raczył. Warg. Wal. praef., et Warg. 
liadz. 121. Nie troszcz się Waszeć Mościem Pan (Mo- 
ściwy Panj; już wszystko dobrze pójdzie. Teat. 1. rf, 54. 
Czart. — c) Mościwy, mocą sławny, illiistris , bliró ffine 
Sriift bcriiOillf. Któryż mie matką swoją nazwie tak mo- 
ściwy znowu syn , jak był Hcrkul ! Bardz. Trag. 522. 
przedni, Dortrrflic^. Zacna, wyborna, mościwa rzecz, spo- 
kojne sumnienie. Ern. 186. 
M0S1.\DZ, iedzu , m. , Boh. mosaz ; Śloi\ mosadz, mosaz; 
Sorab. 1. moszacz, moszaz, moszasz; Sorab. 2. misznik; 
Carn. med (ob. Miedź), mcdu, mjedu , mejil, mednek, 
pirenzh ; Yind. med, raedeniza, medu , medenina; Croat. 

21 



162 



MOSIĄDZOWY - MOSKIEWSKI. 



MOSKIEWSKI - MOST. 



zlatomedo; Rag. xuuti mjed; Slav. pirincs; Hoss. a;eJTaa 
K-hAf-, (sejenaa Mt4b bronc), lasoBaa M'fe4b; Anglos. mae- 
stling, maestlen, maeslen ; Angl. tnastling; Dan. et Svec. 
messing; Gerrn. baś Siefftiig; miedź iófta. Jak. Art. 3, 
302. Mosiądz, mieszanina, sk/adajaca się z miedzi i z 
kruszcu iól'te£;o , nazwanego kalamina. Jak. Art. 5, 302. 
Kluk. Kop. 2,' 188. Kruml. Chym. 199. 'MGSI.^DZOWY, 
MOSIĘDZOWY, a , e , MOSIĘŻNY. Cn. Th., non OTelTing. 
Mosiędzowy grunt pod zJotem. Sienn. Rej. Sierpik mo- 
siądzowy, fahc acnea. Zebr. Oiv. 167. MOSIĘZNIK, a, m, 
mosiądzem abo miedzią robiący, u nas konwisarzowie, 
zfolnicy, rutgiserowie mosiądzem robią. Cn. Th., bcr SDiCf- 
fingarkitcr. Sorab. 1. moszaznik ; Rag. \ulom'jed»r , ®elb' 
gitpcr. Aleksander mosieznik. IV. 2 Timolh. 4, 14-, not. 
.rolgisser, kniiarz.; (kotlarz. Bibl. Gd.). MOSIĘŻNIKÓW, 
a, e, MOSIĘZNICZY,_ od mosiężników, SDJeffiiiijarttciterŹ > 
®elDgifgcr^ =! MOSIĘŻNICTWO.'a, n., mosiężniczy kunszt, 
Mc SlcffiiigijiePfrcę , SWcit in 3)Jc||ing , ©cUujicPcrc^. "MGSIĘ- 
ŻNODĘTA n. p. irąb.1. Ac/iou,'. 231., bic Ło^IgcgoPnc mcfriiigtic 
Jroinpcte. MOSIĘŻNY, a, c,{Boh. mosazny; Sorab. 1. mo- 
szazne, moszafny; Garn. meden ; Yind. mcdmi; Rag.\u- 
tomjedni) ; z mosiędzu ; iiicffiiigon. Surmy rogowe ogfos 
■wojny dafy, Trąby mosiężne gJośno zahuczały. Bardz. 
Trag. 581. Mosiężna skwara, /iiska; zuzel mosiężny, 
odmioty mosiężne. Wied. MOSIĘŻYSTY, a, e, mosiądz 
w sobie mający. Cn. Th., SKeffiiig cnt^altenb. 
MOSKAL , a , m., §. 1 ) cf. Moskwicin , bet (SDJpffcmitcr) 
SRiiffe, Rossyanin; Boh. Rus ; Yind. Hufianz, Rufiak , 
Mofhovit, Mofhkovitar; Croai. Moskov , Moskovita ; Hung. 
Musbka ; Shw. Mosk6v; Ross. PucciaHiiHii, vulg. PycaKi; 
Eccl. MocKBiiTanHH3, Pocct; (Ross. MocKoiiTaiiiira z mia- 
sta Moskwy rodowity). Narodom pod panowaniem Ros- 
syjskiem zostającym , dają ogóhie nazwisko Moskałów. 
Dykc. Geogr. 2, 558. iMoschi a Yind. mosh (mąż), vir» 
derivat Bohoriz. [Nazwa Moskwy powstała według Ka- 
ramzina od mostków na rzece Smrodyni 2]. — g. 2. 
Moskal, moskalik, gatunek pigułki, eine 3lvt ^^Itllen. Na 
zastanowienie biegunki , moskala ugnieść z maki pszeni- 
cznej , z babczanym nasieniem , dać choremu jeść. Sienn. 
574. Z gliny, dodawszy żółtek jajowy i wódki, urób 
jakoby moskalik, który ususz dobrze, a gdy będzie trze- 
ba, weźmiesz tego moskala, a rozmoczywszy, jako plastr 
przykładaj. Sienn. 232. Spicz. 108. MOSKIEWCZYZNA. 
y, 3., cokolwiek z Moskwy pochodzi , Moskwę obchodzi , 
Moskiewski język, obyczaje, towary Moskiewskie, collect. 
biiś iHiiiTi|d;c, (twai SiifTiicfcCtf, tuaa mir imnicr Jiiiglattb bc< 
trifft, ahiffiictc Sprai^c, ©cbrauilłc, SBnnrcii etc MOSKIE- 
WKA. MOSKALKA, i, i., bie 3iuffinti; Ross. PocciniiKa. 
(Hoss. MocKBiiTHHKa z miasta Moskwy rodowita). MO- 
SKIEWSKI, a, ie, 1) od miasta Moskwy, Ross. Mockob- 
CKJii; aSoffauifi^. Wielkorządztwo Moskiewskie, jest pro- 
wincya państwa Rossyjskiego , zwana Moskwa. Dykc. Ge- 
ogr. 2, 180. — 2)Rossyjski, aiiiilifc^. CoA. Rusky; Sorab. 
1. Muskowski, Muźakowski; Yind. Ruski, Rufianski, Ru- 
tenski, (cf. Ruski); Ross. PocciHCKia, PycKiH; Eccl. Mo- 
CKOBCiilB. Skło Moskiewskie, groiiengla^, kamień dzie- 
lący się na giętkie, lśniące i przeźroczyste jak skło, 



wielkie szyby; koło Arehaniclu obficie się znajduje. Kluk. 
Kop. 2, 91. Solsk. Geom. 2, 11. Mroź Moskiewski, gdy 
z paszczęki swej koziorożec wypuści, Niepochybnie wi- 
nogrod pomrozi. Zimor. Siei. 215. Dać komu pożało- 
wanie Moskiewskie. Haur. Ek. 173. (plagi, knuty). 'MO- 
SKIEWSKI, iego, substanl.' W. Kniaź Moskiewski, Car 
Moskiewski, ber SUiiJTifi^e ©roPfurfł , ^ar. Książęta Sie- 
wierskie, nie mogli się osiedzieć przed Moskiewskim. 
Biel. 429. Wziął Moskiewski Połock r. lo65. Gorn. 
Dz. 159. Tych czasów znowu Moskiewski Inflantom 
był ciężki, ih. 142. Gliński wiernego z listem do Moskiew- 
skiego posłał, obiecując, jeśliby mu Wielki Ksiądz 
(Kniaź) Moskiewski dobrowolnego do siebie przyjecliania 
dozwolił, do niego się przekinąć, z czego się Moskie- 
wski bardzo uradował, Slnjjk. 691. (■MQSKUD, u, m., 
n. p. Wielkie było wojsko ich ; owdzie trzechset ludu , 
Nie było do potrzeby okromia Moskudu. Papr. Gn. 1073 ??) 
MOSKWA, y, i, l") Hoss. MocKBa, bie ©tabt aJJPŚfau, 
wielkie bogate i bardzo znaczne miasto, niegdyś stolica 
państwa Rossyjskiego. Dijke. Geogr. 2, 186. Gwagn. 474. 
Wyrw. Geogr. 289. — 2) Rossya , państwo Rossyjskie, 
(IDioffoinciO/ilfiipIanb, ba-5 Siiiffifctic' Dfei(^, Boh. nusy- Yind. 
Rusku semla , Rutenska deshela, Mofbkovitsku zffarstvu; 
Croat. Moskovitzko czarsztvo ; Hung. Muszkak ; S/ar. Mo- 
skoYska ; Ross. Poccia ; Eccl. MoCKsa. Wszystkie te ob- 
szerne kraje, które się zamykają pod powszechnym Mo- 
skwy imieniem , na Moskwę Europejską i Azyatycką 
dzielą się. Wyrw. Geogr. 287. Te księgi , 'na Mosk-wie 
za kapelana służąc, na Polski język przełożyłem. Boter. 
3. (w Moskwie, w Rossyi; cf. na). — 3) collect. Mo- 
skwa = Aloskale , SRuffetl. Kupcy obcych narodów, t. j. 
Włosi, Niemcy, Francuzowie , Moskwa, Ormianie.... 
\ol. Leg. 3, 440. MOSKWICIN, a, m., z pogardą: Mo- 
skal, ciii {Scoffoifitcr) 3?u|Te, £cc/. MocKBHTaHiiHB. Moskwi- 
cin wiele czyni w Litwie w granicach szkody królowi. 
Papr, Ryc. 105. Których ogniów skoro się z strachem 
napatrzyli Moskwicinowie , z zamku poschodzili. Chekh. 
Poprz. A 4 b. 

MOSPAN, MOSPANEK, ob. Mość. 

MOST, u, m., Roh., Slov. Sorab. most; Yind. must, mu- 
est, most; Garn. most; Croat. mózt, mószt; Z>a/. moost ; 
Slav. most, chupria : Rag. moost; Bosn. most; Ross. 
uocTb ; bie SriiiJe. Mosty nad wodami bywają sosnowe. 
Kluk. Roił. 2, 161. Zygmunt August zaczął most bu- 
dować w Warszawie , którego polym Anna siostra jego 
dobudowała. Biel. 551. .Mostów wojskowych różne ro- 
dzaje. Jak. Art. 2, 299. et 440. et 5, 502. (ob. Moslo- 
łodź ; cf. wzwodny most, wzwód). Most na łyżwanh. N. 
Pani. 2, 236, Ross. moct-b Ha cy4ax'B , eiiic ©t^ifftrfKfe. 
Most palowy. Warg. Wal. 159. Most słać. Przyb. Mtlt. 
69. ciiic ^ńldt fdjlagcii, (ob. Mościć, pomościć). Rzucić 
most. .V. Pum. 2, 235. ib. 4 , 87, ciiic Sriicfc nl'ii'crfen. 
Przysłowie dawne : most trzeba posłać złoty uciekającym. 
Birk. Chmiel. C 2 b. JahŁ Buk. P. 3. Tward. W. U. 48. 
Prov. Polski most. Niemiecki post. Włoskie nabożeń- 
stwo , wszystko to błazeństwo. Rys. Ad. 56. Cn. Ad. 
Czcij góry, mosty, chceszli mieć grzbiet prosty. 



MOsTARDA - MOSTKOWA! Y. 



MOSTKOWY- MOSZCZ. 



163 



Cn. Ad. 123. Most komu zakładać, torować mu drogę, 
lód przełamać , ben 2Bcs ktjncn. Sam swój wierszyk 
mdły, nie z inszego składam. Sam językiem mdłym, 
mędrszym most zakładam ; Pisz kto che lepiej , jeśli są- 
dzisz srogo , Papier niedrogo. Stryjk. Gon. O i. — Prot: 
Slov. Ćo osia na most dohnat; necessilalem adferre; (cf. 
ciasny kat, kozi, roiek). — Mostem kłaść, słać, paść, 
g. a) /)ass"= Pokosem, rotc (/ingcjłiEtft, rcie abacmabt. Wszys- 
tka winnica z drzewem mostem położona; Za czym na 
nic jagody i zdeptane grona. Kulig. 11. Padają siewby 
mostem, w żałość się obraca Zadość oracka, wniwecz 
długoroczna praca. Zebr. Ow. 9. Smok ten, gdy ogo- 
nem po piasku długim sobie kręci. Konie przed smo- 
kiem mostem padają. Bardz. Luk. 2, W. W nieprzyja- 
cielu taką klęskę sprawił, ze jakoby położył mostem go 
po ziemi. Tward. VVV. 79. Koni i wielbłądów wiele 
Nieprzyjacielskich w polu mostem ściele. Susz. Fieśn. H. 
3 6. Rzuca się na nieprzyjaciół, za każdym miotem je- 
go, słali sie mostami, jak pod kosą żniwiarza pokosami 
kłosy. Slas. Num. 1, i50. W jednej bitwie tak tego 
strzelała legia Rzymska, iz mostem słała szeregi nie- 
przyjacielskie. Papr. W. 1, 240. — g. b) acliv. Mostem 
padać, kłaść się, leicć = płazem upadać, pod nogi czy- 
je się słać, czołem mu bić, do nóg mu upadać, po- 
kornie mu się uniżać, korzyć mu się, czołgać, cf. boż- 
kować się przed kim ; fiĄ i^or ciiicii iii bcii £taiili lufr- 
fen, 5ur 6rbc fallcii , auf fciii 31iuicfit6t ńincn, iDm ju Jiifen 
iicflen, jii giip fallen, fit^ i'or ibm criiicbriiicn, temiitljiijeit. 
Mojżesz się mostem z Aaronem kładzie Przed bogiem , 
żeby gniew w nim ułagodzić. Leszcz. H. T. 156. Wo- 
ła , prosi hetman , nic nie wskóra , i choćby się nako- 
niec mostem im położył , nic nie sprawi , uciekają wszys- 
cy. Tward. \Y. D. 52. Nie mógł mieć z niego przyja- 
ciela , by mu się był i mostem kładł. _./. Kchan. Dz. 148. 
Za toć się mostem uniżonym kładę , Ze o .Meropie mo- 
jej masz staranie. Pot. Syl. 273. Ze strachu wszyscy 
zwycięzcy mostem się położyli. CItrośc. Fars. 507. Upa- 
dli na twarz przed bogiem, Leżeli, jak mówiem, mo- 
stem książę , urzędnik i pan z chłopem prostym. Wad. 
Don. 71. Pod czas drugi, dla jakiej skrytej przyczyny 
mostem się kładzie. Garn. Dw. 221. Mostem się kła- 
dzie, kto z kim na zdradzie. Fys. Ad. 41. (z przodu 
głaszcze, z tvłu drapie). (MOSTARDA, ob. .Musztarda). 
MOSTEK, stku, /«., MOSTECZEK, czka. m.. lioh. mo- 
stek, muslek; Sorab. 2. mofcżik; Sorab. 1. mostźik ; 
Yind. mostizh , berv , (cf. brew') ; liosn. mostac ; Croat. 
mosztccz; Rost. woctok^ł, hoctiikl , demin. nom. most, 
iai Srucfi^Cll. Starosta ten przez lat dwadzieścia mostku 
mizernego nie kazał zrobić na kałuży, i/on. C5 , 300, 
Ross. MOCTKH ławka , kładka. — g. Anat. Kość piersiowa 
czyli mostek. Perz. Cyr. 1, 31, ^ai Snifłbein, Sruftjłiirf. 
Pokrywa piersi kość twarda, płaska, mostkiem, sternum, 
rwana. Zool. 67. Mostek u rzeżnika , część wołu lub 
cielęcia , od piersi. Magier. AJskr. Weźmiesz mostek 
barana onego — Leop.. Exod. 29, 26. (piersi barana. 
Bibl. Gd.). — g. Mosteczek mydła. Tr., ein Sicgel pbft 
Stffl ©eife. MOSTKOWATY, a' e, piersisty, fłarf oon 



Srii)l. Mostkowaty wół. Tr MOSTKOWY, a. e, od mo- 
stku . 33nift ■■ , ^riiftbeiii ■■ . Sruftfłiic!^ . . Między piersiami 
jest miejsce mostkowe, regio tlerni. Perz. Gyr. 19. Mo- 
stkowa pieczenia. Tr., cin Sruflftiicf, 23rufłl'ratcii "MO- 
STOBRONNY n. p^Kokles. Ryb. Gejt. D Z b, bnicfcnambcibi^ 
gcnb. MOSTOŁODŹ . i . i, ponton, cine Sd^ijieDrucfe. Ło- 
dzie drzewiane, mosiężne lub z innej materyi , służące 
do postawienia na nich mostów dla przeprawy wojska. 
Jak. Art. 3, 502. Lesk. 64. MOSTOWiSICZY, ego. m.. 
subft., Ross. MOCTOBiuHKt; Eccl. MOCTO^t.łeui , 'mosto- 
dziej. Sriidcnauncljcr , SrMcnmciftcr, Sriicfeiijierr. Mosto- 
wniczy, urząd w niektórych województwach W. X. L. , 
z obowiązkiem dozoru dróg publicznych . grobel , mo- 
stów. Kras. Zb. 2, 203. Mostowniczy od starania o mo- 
stach imię ma. Skrzet. Pr. Pol. 1 , 213. MOSTOWM- 
CZOW, MOSTOWMCZOWY, a, e, od mostowniczego. 
ben Srutfenauffcbcr [ictrcffenb. Tr. Ross. >iocTOBmH>ii8 , mo- 
CTOBUiHKOB-Ł. MOSTOWY, a, e, od mostu . Boh. moste- 
cky, mostky, mostnj ; Hoss. moctobuH; Eccl. moctulih; 
SBnicfcn<, bie Sniic bctrcjfeiib. Zasadzek j.ikich fortelnych 
ria przeprawie mostowej się obawiali. łJirk. Podz. io, 
be^ ber Uebcrfal^rt iibn bie "Snicfc. Mostowy pal. Slov. 
mistince, ślage. MOSTOWY, ego. m., tubst., celnik na 
moście. Cn. Th. ber 53rucfcn;oIlcinncl!mer. MOSTOWE, 
ego, n., subsl., cło, czyli myto od mostu, ber Srurfen- 
joD; Yind. mostnina, mostiii denar; Croat. mosztovina ; 
Rost. MOCTOBOC, MOCTOBmiiHa ; rodzaj cła w Polszczę , po- 
zwolony tym , którzy kosztem znacznym w dobrach swo- 
ich mosty wybudowali. Krat. Zb. 2. 206. Cła bronnego, 
mostowego albo wodnego, ktoby nie oddał, we czwór- 
nasób to nagrodzi. Szczerb. Sax. 49. Brukowym albo 
mostowym, cło, które w bramie dawać każą, nazywają. 
Kosz. Lor. 132. Zapłaciwszy na Wiśle mostowe, na 
walnym trakcie szukałem noclegu. Znb. 14, 274. MO- 
STY, ów, plur., §, 1) miasto w Bełzkim. Dykc. Geogr. 
2, 187. — §.2) Miasto w Nowogrodzkim, ib. , (£lab< 
tcnamen. 

Pochodź, pomoście, pomost, pomosla, Zamość, Zamoj- 
ski, Zamoście; Ross. BSMOCTJiTb rusztowanie dawać. 
MOSZCZ. MUSZCZ, "MOSZT, u. m., Boh. mest; Gen. 
mstu ; Slov. muśt; Sorab. 2. moscht ; Sorab. 1. możt; 
Yind. mofhl; Carn. mcjshta, shónla; Croat. most; Hung. 
must; Rag. m^st; Bosn. mast; Ross. mcto . MCCTt, G. 
MCia, M0J040e bhuo; Gall. mout; Ital. mosto; Svec. et 
Angl. must; Dan. rnoost; z Łac. mustum, ber iKtift. 
Niżeli likwor winny kisać zaczyna, moszczem go, lub 
brzeczka, nazywamy. Krup. 5, 98. Wyprasowany z ja- 
gód sok jest muszczem , który się zlewa w naczynia dla 
wyrobienia się. Kluk. Rosi 3 , 345. Mosztu słodkiego 
nalawszy. Syr. 355. et 452. Szydzono z apostołów, mó- 
wiących cudzemi językami , iż się oto ci moszczem po- 
pili. \Y. Post. IV. 420. Wstają zafarbowawszy słodkim 
czoła moszczem. Pot. Arg. 541. Światum wino dał, 
Bogu zaś lagier daruję, Moszcz światum oddał zgodny, 
Bogu fus oddaję. Kulig. Her. 174. (deteriora Deo , chro- 
mą córkę do klasztoru). Natura człowiecza zawzdy się 
burzy, jako moszcz, aż gdy się ustoi, to też jedno U- 

2r 



464 



MOSZCZĄ - MOTAĆ. 



M O T - M O T Ł O T A. 



gier , co sie niczemu dobremu nie godri , na dnie zo- 
stanie. Rej. 'Zw. 121 b. 

"MOSZCZĄ, y, [.moc, [potęga. 4) n. p. BolesJaw Wsty- 
dliwy nie śmi:i{ przeciw gęstej moszcze [lantae muUitu- 
dini 4] zaciągów Tatarskich orężnie stanąć. Krom. 242, 
ob. Moc , liots. MOMb ; [Eccl. 2] hoijii.. 

MOSZCZE, ob. Mościć. 

•MOSZCZY, relikwie. Sak. Duiz. 144, Rost. mw.fl. 

MOSZCZOWY, a, e, od moszczu, Boh. mestowy ; Sorab.i. 
moźtowe ; Croa/. mosten; /^wn.g. musthozvaló ; /('a^. masni. 

MOSZCZYK, ob. Moździk. MOSŻELKA, ob. Muszelka. 

MOSZK, ob. Piimo, Sifnm. MOSZKOWY, a, e, piżmowy, 
OOtl 5>i|(lllT. Chceszli tę maść wonną mieć , przyłóż pi- 
żma trochę moszkowego abo rybuczkowego. Sienn. 497. 

MOSZNA, en, plur., miasto w Kijowskim. Dykc. Geogr. 2, 
187, cine Stabt. 

MOSZNA, y, i, MOSZENKA, i, i., dem., in plurali; 
moszny , Gen. moszen , moszenki et moszenka ; mie- 
szek , ber S3eutcl; {Doh. meśec; Sorab. i. meschk, mo- 
schna; Sorab. 2. moschina ; Vind. mofhna, mofhnja 
mofhniza ,': tallika , paitl; Garn. móshna; Croal. mósnya , 
mosnicza; Rag. mijscgna; Rosii. moscgna, toboiac ; Ross. 
MOuiHU , MOuioiiKa , MouiuHOiiha ; Eccl. uomeHua , iituie- 
miKi ; cf. Hebr. y::)^ vas , in quo esl semen ; ob. Miech). 
Dopieroż się [do moszen prostaczkowie mają , Na ko- 
ścielny budynek hojną ręką dają. Klon. Wor. 49. Utrzc- 
bi rzezimieszek bogate moszenki. ib. 36. Miaf nóż on 
w mosznie czerwonej. Papr. W. 2, 267. Ct. j. w po- 
chwie , w futeraliku). Pericardium , osierdzie , moszna 
sercowe. Pers. Cyr. 1, 17G, ter ^crjkiitel, SĆ>(ri)a<X. — 
g. per excell. Worek moszny, moszna, moszenka, mo- 
szenki, dwie torbeczki b/oniste, zawierające w sobie ją- 
dra męzkie. Dykc. ihd. 4l2, Boh, śaurek, śaureeek; 
Eccl. MoiucHKa Mii.Mipiiaa, uiyjHia, uiy.imHaa MOUieiiKa, 
btr ^obcilfnd. Trzeba obierać stadnika jadr i moszny 
wielkiej, ale nie obwisłej. Hipp. io. (cf. puzdro). 1'lastru 
tego na chustce przyłożyć na mosznę opuchłą i bolącą. 
Spicz. 254. Lekarstwo na puchlinę członka męzkiego 
albo moszen. Ślesz-k. Ped. 214. Tesliculus , podołek , ją- 
dro w mosznacli męzkich. Ma/z. Stroje bobrowe albo 
moszenka. Haur. Sk. 304. — Bolan. Moszenkowe drze- 
wo abo moszenki, collatea Linn., rodzaj rośliny, ^infctt' 
bniiin, noszący strąki niby moszenki abo macharzynki. 
Syr. 840. Kluk. Dykc. 1,' 140. MOSZENKOWY, MO- 
SZNOWY, a, e, od moszen , Sćictcl > , Ross. mouiohoiihuh. 
MOSZYN, a, m., miasto w Poznańskim. Dykc. Geogr. 2, 
187, eiiie (BtM im ^*[)fiii|d(cn. 

•MOSZT, ob. Moszcz. 

MOTAĆ, ał, a, cz. niedok., MATAĆ fregu., Boh. motali, 
mśsti, mail, matu, zmolati, zmasti , zmatl; Sorab. 1. 
mottam ; Yind. motali, smotiti, obmotiti, premotiti , 
( motit faltere, motavilnik « włóczęga, cf. motyl); Carn. 
motam; Croat. motali, motam, szukati , (cf. sukno); 
Bosn. motati, zamotali, smotatti ; Rag. motatti na mo- 
toYillo, namotatti , omotalti , smotatti; (Ross. mot3tł, 
MOTaro , MOTHyTb, noMOTaib ruszać, trząść; Lat. molare , 
motus; Hebr. 'ji;?j matat, dimovit; Arab. et Hebr. Uirł 



mut , moveri , verłi) ; Ross. ( MOTOBCKiii rozrzutny , jjo- 
THUiKa roirzutnik) , MOTaTt , CMoraTi,; nawijać, nawikłać 
na motowidło, '^afpclii, ipfifcn. Jeżeli jedwab' z orze- 
chów w kdka zaraz dni ma się motać, nic im się nie 
czyni, i do motania są bardzo łatwe. Kluk. Zw. 4, 529. 
Nam żonom każą doma siedzieć, prząść kądziel, a mo- 
tać. M. Biel. S. N. 7. — Transl. Kręcić, miotać, rzu- 
cać, bve6cn, merfcii, biirt^ ciiiniiber rcerfeii; {Hoss. mhctu, 
MHTy mieszać, nyraib; cf. pętać, plątać). Flexiloquus, 
który i tak i owak rzeczą mota. Mącz. Lot jaskołczyn 
mota się abo przewija i tak i owak , flexuosus. Mącz., 
Boh. motat se molilare se , jtd; ]j'\n lllib |ict tcicegcn; 
Sorab. 1. motam szo titubo. To w ten bok, to zaś 
w dru.ąi z uchyleniem latam , Jak piorun się matam. 
Juli. Tel. CO. Dla zdrowia lepszego galardy skaczą, aby 
za onym motaniem sobą , wzruszyło się ciepło przyro- 
dzone. Pelr. Pol. 340. cf. miotać, miotanie. MOT, u, 
m., MOTEK, tka, m., pewna liczba nici na motowidle 
zebranych, mniejsza od przędziona , ciiiC §ofpcI 3ti'irii 
rbcr (Sarn ; Ross. nora , motokt, , MOToyHi;!. Byłabym 
sobie oto ze dwa moty naprzedła, corn darmo latała. 
Tcat. 14. rf, 26. Dwa motki abo dwa przędzionka nie- 
wielkie surowej a niespieranej przędzy. Syr. 427. Praca 
jedwabnie pójdzie na kołowrotki , Przez tysiąc ręku sztu- 
cznie uwita na motki. Zab. 15, 91. Nici skręcone i 
złożone porządnemi motkami. Jak. Art. 1, 429. Motkiem 
palce powiązawszy, pectine junclis. Zebr. Ow. 226. Niżeli 
palcem stron potrąci rzutnie, Narwie się inotków., i na- 
ci.ska lutnie. Mon. 71, 719. (strun muzycznych). — fig. 
Różnych gatunków szczęście przedzie motki. Zab. 15, 
567. Symonie ! tobie długie życia zwija czas motki. 
Min. Ryt. 5, 27. — Transl. Prowadźże, rzecze Ewa; 
smok wiedzie, nie zwłoczy, Lecz się na przeskok w 
motkaeh wykręcanych toczy. Przyb. Mili. 280. t. j. w kłę- 
bach, in Rmincln. MOTACZ , a, ot., motający na moto- 
widło , Croat. molayecz ; \ind. motauz , tjodlauz ; Ross. 
iioTa.iLmiii;!, , bfr ^afplrr, ^Bcifcr. W rodź. ieńsk. Mo- 
taczka , \"ind. motaviza , bic .S)a)'plcrinn. MOTŁAWA , y, 
2., bif SDiPtlan , rzeka, odnoga Wisły, ołobliwszym prze- 
mysłem prowadzona , aż pod spichlerze Gdańskie , tak 
ze po niej ładowane okręty z morza przystępują , a na- 
lad przez Wisłę powracają. Ład. H. N. 109. Dykc. Ge- 
tgr. 2, 187. 'JIOTLOTAy. s- MOTŁOCH , u, m., sam 
tłok, (cf. tłoczyć), wielki gwałt czego podłego, gęstwa, 
chmara, per excell. chałastra , gawiedź , tałałajstwo, cin 
flroPfr nctfaltiaft $anfen fdjlcditcn inu]i; brr grogc i)nufc, 
ber ^piJDcI (cf. Lat. numerus), 3in ^tgel; Boh. zber, (cf. 
zbiór); Carn. puk (cf. pułk), skup, {ob. Kupa); Yind. 
mnoshiza , gmein volk , thterzouje , sanikarni Kuli; Rag. 
cegijadiiia (cf. czeladź), puuk; Ross. m3"mepa fcf. szu- 
szfałki ) , CB0I0N3, 36no4L, (cf. moti , MOTHra rozru- 
Inik). Księga pustych słów motłochem i uszczypliwemi 
obelgami napchana. Boh. Zamoj. 125. Karlezyusz ze- 
wsząd widział się motłochem zdań uprzedzonych otoczo- 
nym. Zab. 6, 293. W krótkim czasie niezmierne mo- 
tłochy zebrał złoczyńców. Nag. Cyc. 58. Postawili ich 
przed nieprzyjacielem, aby ten motłoch , zebrany zwie- 



M o TŁO C HO WATY - MOTYKA. 



MOTYL. 



165 



lu narodów, nie miiiJ drogi do ucieczki. Baz. Sk. 5H. 
Wmieszani w motfoclj ludu, zostnńrny z daleka. Teal. 
46. c, 51. Niecił podłość molfocii dziwi, mnie z Par- 
nassu zdroju, Doda pcliie [luhary Afudlo na|ioju. Hul. 
Ow. 90. 1 sam gmin , chociaż te 'mnirote za od/nicnna 
trzymamy, będzie sprawiedliwy. JuH. lei. 555. MO- 
TŁOCllUWATY, a, e, — o adverb., nalfoizony , SJcUgc- 
pfropft, flli^cpfropft. Zgraje molfocliowala rozgromif. Arom. 
750, promncuinn mulliluilinem. WOTOL , a, m. , miasto 
w Brzeskim Litewskim. Dykc. Gcoyr. 2, 187, ciiie Stabt 
iii Sittb. Sr5C''c. MOTOWĄZ, cza. m., [Hoss. MoroBasT,, 
M0TOD33ra szpagat, sznurekj, §. i) sznurek, którym prze- 
wizoją nici na molowidle , zctiy sie nie jiiąlafy. Dudz. 
4-i. WYo(/., tao Sleitcl, nH'mit bif C»^cl'iiibc aiif ber ^afpcl 
ijctuinbtn mcrbcii. — §■ - ) Węda x kdku haczykami na 
osobnych sznurach , do głównego sznura przywiązanych. 
Kluk. Zw. 3 , 237 , na llusi zowią kozulka. Wiod. fint 
9liujfl)dinur mit mctrcrcn baran gcbunbncn Slnęjclfcljniircn. 
Sznur wedny, i^ic Jliigcifchmir , liosi. itca , .leca. Z mo- 
towęzmi i z siecią sic smykał, A z wód ryby drgające 
wedziskiem wymykaf, lino et humis. Zebr. Ow. 75. -MO- 
TOWIDŁO, a, u , Doli. motowidlo , moladlo, swjgadlo, 
(zwijadfo); Soi ab. i. mottedlo, mottedwo, motedwo; 
Cant. motovilu , molavihi, garemprat; Yind. motovilo, 
molavilu, molovilu , molayiza, fukaunik; Croat. motało, 
mahalo ('machadło), vitlo , yitel ; Huiig. motóla , matóla ; 
Rag. motovdlo, rascjak, villo, vitlao (wijadło); Uosn. 
yittao, vilta! , kolo za motali preghju, rascjak, na seto se 
prcghja mota; //osj. motobhjo , MOTOiiii.ibUo , MOTa.itimuii, 
BbioiiiKa, .MOTymna , Bupoóbi; bie i)afpcl, iii Scifc. Nici 
na molowidla zwijają, haur. Sk. 82. Każdy na swoje 
wije motowidfo. Pot. Arg. 118. (na swoje koła, na swój 
młyn wodę ciągnie ; cl", na swój kięhuk ; cf. prywata). 
Prędko znalazła szydło Na ono niecnotliwćj baby moto- 
widło. Pot. Arg. 595. (na one malaninę, intrygę). Szczę- 
ścia motowidro. Chrosc. Luk. 107. ikoło, obrotność, śliz- 
kość). Prov. Sorab. 2. Równo ako motele; prosty jak 
motowidlo ; sprzeczne przymioty; cf. czarny łabędź, biały 
kruk. — §. Motowidło, motek , mot, ciii ©cbinbf. Na 
wielkie motowidło po 24 nici rachują. Haur. Ek. 37. 
MOTOWIDLNY, MOTOWIDŁOWY. a, e, od motowidra, 
.Ctafpcl ! ; Yiihl. molovilcn : Hoss. Moia.ibHhiB. MOTOWI- 
DLÓWKA lub MOTOWILUWKA. i, i, miasto w Kijo- 
wskim. Dykc. Geogr. 2, 181, tiul Stabt. MOTUZ, a, m., 
[propj: postronek; /raws/. • gbur , ctn Sctiliiiijcl. 2| n. p. Ej 
cyt, bo jak sie kofo twojćj zakręcę skóry, ty szczebio- 
cie, motuzie ty, badżże cicho. Teut 45. c, 39, wietrzni- 
ku, 2Biiibb